TÜRKİYE KÖMÜR SEKTÖRÜ NÜN ANALİZİ: Süreç, Sorunlar ve Öneriler ÖZET ABSTRACT

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE KÖMÜR SEKTÖRÜ NÜN ANALİZİ: Süreç, Sorunlar ve Öneriler ÖZET ABSTRACT"

Transkript

1 TÜRKİYE KÖMÜR SEKTÖRÜ NÜN ANALİZİ: Süreç, Sorunlar ve Öneriler ANALYSIS of TURKISH COAL SECTOR: Historical Perspective, Problems and Recommendations Mücella ERSOY 1 ÖZET Bu çalışmada; enerji kaynakları içinde kömürün rolü vurgulanarak tarihsel gelişim içinde kömür sektörünü etkileyen Dünyada dönüm noktası niteliğindeki gelişmeler ışığında Türkiye kömür sektörü analiz edilmeye çalışılmaktadır. Bu kapsamda; Avrupa Kömür Çelik Topluluğu Anlaşması, kömür sektöründe yeniden yapılanma hareketleri, diğer enerji kaynaklarında ve elektrik üretiminde yaşanan gelişmeler, Avrupa Birliği üyelik süreci irdelenmekte ve Ülkemiz kömür sektörünün sorunları ortaya konmaya çalışılarak çözüm önerileri getirilmektedir. ABSTRACT In this study; first role of coal within energy resources is emphasied and then Turkish coal sector is analysed in parallel to milestones affecting World coal sector. In this context; Europe Coal and Steel Community Treaty, restructuring of coal sector, developments in the other energy resources and electricity, accession period to European Union membership are analysed. Finally, some recommendations to problems of Turkish coal sector are proposed. 1 Maden Yük.Müh., Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi, ANKARA

2 1. GIRIŞ Sürdürülebilir kalkınmada; çeşitli, güvenilir, dengeli, emre amade, çevresel olarak kabul edilebilir enerji kaynaklarının kullanımı büyük önem taşımaktadır. Bir yandan artan enerji talebini karşılarken diğer yandan küresel iklim değişikliği riskini en aza indirmek, günümüzün en önemli uluslar arası konularından biridir. Kömür dahil diğer fosil kaynakların katkısı olmadan uzun vadeli ekonomik büyümenin gerçekleştirilebilmesi mümkün görülmemektedir. Kömür, halen Dünya elektrik üretiminin %39 unu karşılamakta ve gelecekte de enerji güvenliği yönünden önemli bir katkı koymayı sürdürmesi beklenmektedir. Çünkü kömür diğer enerji kaynakları ile kıyaslandığında; şu anki üretim seviyeleri ile rezerv ömrünün diğer fosil yakıtların yaklaşık dört katı oluşu; coğrafi olarak 50 den fazla ülkeye yayılmış olması; taşınmasının, depolanmasının ve kullanımının kolaylığı ve güvenilirliği; düşük maliyeti; siyasi dalgalanma ve çatışmaların yönlendirmediği bir ortamda, rekabetçi piyasalarda fiyatların oluşması gibi birçok avantajlara sahiptir. Dünyada nüfus artışı, sanayileşme ve şehirleşme ile birlikte, küreselleşme sonucu artan ticaret ve üretim imkânlarına bağlı olarak, doğal kaynaklara ve enerjiye olan talep giderek artmaktadır. Son otuz yıldır Dünya birincil enerji talebi yaklaşık olarak yılda %2 olarak büyümüştür. Fosil yakıtlardan petrol ve doğal gaza kıyasla kömür talebi, ortalama %1,8 ile daha düşük bir büyüme göstermiştir. Geçmişte Dünya enerji kullanımının %24-25 i kömür kaynağından karşılanırken bu oran, 2030 yılında referans senaryoya göre % 23, alternatif senaryoya göre de %20 dolayında gerçekleşeceği öngörülmektedir[6]. Fakat son beş yıldır kömür kullanımının %5 büyümesi, talep tahminlerinin fiili durumla örtüşmediğini ortaya koymaktadır. Örneğin, ABD halen 93 GW kurulu güce sahip kömüre dayalı termik santral kurmayı planlamakta ve bu tesislerin yaklaşık %30 unun yapımı ileri aşamadadır. Ayrıca ABD 2030 yılında 3-5 milyon varil/gün kapasiteli kömürden ulaşımda kullanılacak sıvı yakıt eldesi projelerini gerçekleştirmeyi planlamaktadır[4]. Gelişmekte olan ülkelerden Çin, yıllık 2,225 milyar ton üretimiyle; kömür talebinin büyümesi, kömürün küresel rekabet gücünün artması, uzun vadeli enerji güvenliği yönlerinden en önemli role sahiptir. Çin de kömürden sıvı yakıt üretimi konusunda 2020 yılında 1 milyon varil/gün kapasiteye ulaşmayı hedeflemektedir[33]. Ülkemiz enerji politikasının önemli bileşenlerinden biri, yerli kaynakların kullanımı ve geliştirilmesine öncelik verilmesidir. Bu kapsamda birincil enerji üretiminde %44, genel enerji tüketiminde %25 paya sahip kömür kaynağı; özellikle, giderek artan ülke enerji ihtiyaçlarının güvenli, sürekli ve düşük maliyetlerle karşılanması, istihdam yaratılması, dışa bağımlılığın azaltılmasına katkı koyması yönlerinden büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada; Türkiye kömür sektörü, Avrupa Kömür Çelik Topluluğu (AKÇT), kömür sektöründe yeniden yapılanma hareketleri, diğer enerji kaynaklarındaki gelişmeler, çevresel kısıtlar ve teknolojik çözümler, Avrupa Birliği gibi küresel gelişmeler ışığında ele alınıp analiz edilmeye çalışılmaktadır. 2. KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞINDA TÜRKİYE KÖMÜR SEKTÖRÜ 2.1. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Anlaşması, Avrupa Birliği ve Yeniden Yapılanma Avrupa Birliği nin (AB) temelini oluşturan ve Avrupa Kömür Çelik Topluluğu nu (AKÇT) kuran Paris Antlaşması (1951), kömür sektörünün gelişiminde önemli bir role sahiptir. Almanya, Fransa, İtalya, Belçika, Lüksemburg ve Hollanda tarafından kurulan AKÇT nin amacı; savaş sanayinin başlıca girdilerinden olan ve savaşlara yol açan kömür ve çelik üretiminin ve kullanımının denetim altına alınması, böylelikle üye devletlerin genel

3 ekonomileri ile uyum içinde ortak bir kömür ve çelik pazarı oluşturulması yoluyla ekonominin geliştirilmesi, istihdam yaratılması, yaşam standardının yükseltilmesidir[1] ile 2002 yılları arasında yürürlükte kalan AKÇT Antlaşmasının ilk on on beş yılında Batı Avrupa nın en önemli birincil enerji kaynağı olan kömür; 1960 lı yıllardan itibaren, Dünya enerji kaynaklarında Antlaşmanın ilk yıllarında öngörülemeyen gelişmelere bağlı olarak dönemin üye ülkelerinden Fransa, Almanya, İngiltere, Belçika, İspanya ve Hollanda da yerli kömür üretim maliyeti yükselerek rekabet gücünü yitirmiş, gelişen çevre bilinci kömür üretimini olumsuz yönde etkilemiş ve kömür sektöründe yeniden yapılanma süreci başlatılmıştır [13] AB -Batı Avrupa Ülkelerinde Yeniden Yapılanma Hareketleri Yeniden Yapılanma; en geniş anlamıyla kömür endüstrisini rekabetçi ve karlı kılmak, verimliliğini artırmak, çevresel olarak iyileştirmek yoluyla uluslararası seviyede başarılı bir sektör haline getirmek amaçlı uygulanan önlemler ve politikalar olarak tanımlanabilir. Yeniden yapılanma süreci boyunca kömür endüstrisi zor değişimler yaşamış ve kömür talebinde ani düşüşler; devletin sektörden yavaş yavaş çekilmesi; daha rekabetçi yasal düzenlemeler; karmaşık sosyal, çevresel ve işgücüne yönelik yükümlülükler; doğal gaza dayalı santrallerde yeni teknolojilerin devreye alınması gibi istenmeyen birçok faktörle karşılaşılmıştır. Bunların sonucu olarak Batı Avrupa da adı geçen ülkelerde kömür ocakları kapatılmış, üretim kapasitesi ile işgücü azaltılmış, kömür ithalatı artırılmış, sermaye yeni teknolojilere kaydırılmıştır[12].adı geçen ülkelerde taş kömürü üretimi 1960 ile 2005 yılları arasında 450 milyon ton dan 62 milyon ton a (%86); işgücü ise 1960 ile 2004 yılları arasında 1,8 milyon dan 83 bine düşerek % 95 azalmıştır[32,11]. Yeniden yapılanmanın sosyal, bölgesel ve çevresel etkilerini en aza indirmek için AB yapısal fonları ve 1407/2002 sayılı Devlet Yardımları Yönetmeliği çerçevesinde taşkömürü sektörü desteklenmiştir. Sadece 1994 ile 2001 yılları arasında Almanya, Fransa, İngiltere ve İspanya kömür sektörüne 60 milyon devlet yardımı yapılmıştır [28] AB- Merkez ve Orta Avrupa Ülkeleri Kömür Sektörü ve Yeniden Yapılanma Hareketleri Uzun yıllar merkezi yönetimle yönetilen Merkez ve Orta Avrupa Ülkelerinde yeniden yapılanma hareketleri, eski SSCB nin dağılmasıyla 1990 lı yılların başında başlamıştır yılları arasında AB ye yeni üye Merkez ve Orta Avrupa ülkelerinden Polonya, Macaristan, Çek Cumhuriyeti, Slovenya ve Slovakya da üretim kapasitesi %30 azaltılmıştır. Çek Cumhuriyetinde %70, Macaristan da %61, Polonya da %44 aktif ocak sayısı azaltılmıştır. Pazar ekonomisine geçiş son derece hızlı bir şekilde IMF ve Dünya Bankası kredileri ile AB PHARE (Polonya ve Macaristan için AB ye katılım öncesi yardım programı) desteğiyle sağlanmıştır. Ancak ocakların kapatılması sonucu işgücü azaltılmasına bağlı olarak yoğun bir işsizlik problemi yaşanmış, çevresel ve sosyal problemler gündemi işgal etmiştir. Yeniden yapılanma sürecinde doğrudan yabancı yatırım ve özelleştirme araçları uygulanmıştır [11,13,15] Türkiye Kömür Sektöründe Yeniden Yapılanma Hareketleri a) Rezerv Yönetimindeki Değişim Türkiye kömür sektöründe ilk yeniden yapılanma programı; Merkez ve Orta Avrupa Ülkeleri nde olduğu gibi 1990 lı yılların başında TKİ ye ait Sivas-Kangal Sahası nın Elektrik Üretim AŞ (EÜAŞ) ye devredilmesi ve işgücünde azaltma politikaları ile gündeme gelmiştir yılında Afşin Elbistan ve 2000 yılında Çayırhan Sahaları nın da devri sonunda kömür üretiminde uzman bir kuruluş olmayan EÜAŞ; 3,7 milyar ton ile, toplam 8,2 milyar ton olan Türkiye linyit rezervinin en büyük payına sahip olmuştur. Geri kalan linyit rezervinin yaklaşık

4 2,5 milyar ton u TKİ sahalarında, 2 milyar ton u ise özel sektör sahalarında bulunmaktadır. Böylelikle, yeniden yapılanma programı; Türkiye linyit rezervinin yönetimini ciddi boyutta değiştirmiştir Yılı sonu itibariyle görünür bazda Türkiye taşkömürü rezervi 551 milyon ton, linyit rezervi 7,06 milyar ton, asfaltit rezervi 43 milyon ton olup toplam görünür Dünya rezervinin %0,8 ne karşılık gelmektedir (Tablo 1). Tablo Yılı Sonu İtibariyle Dünya Görünür Kömür Rezervleri (Mio ton) Antrasit ve Bitümlü Alt- Bitümlü ve Linyit Toplam Dünya Topl. içindeki payı % Rezerv/ Üretim Oranı Toplam Kuzey Amerika %28,0 231 Toplam G. ve Orta Amerika %2,2 269 Türkiye %0,8 132 Toplam Avrupa ve Avr-Asya %31,6 241 Toplam Afrika ve Orta Doğu %5,6 200 Toplam Asya Pasifik %32,7 92 DÜNYA TOPLAMI %100,0 155 Kaynak: Survey of Energy Resources, World Energy Council Ülkemiz 2005 yılı geçici değerlerine göre enerjide %72,5 oranında[20] dışa bağımlı olup bu bağımlılığın öz kaynaklarımızın kullanımı yoluyla azaltılması amacıyla TKİ, MTA, ETİ Maden, TPAO, EİEİ, DSİ, EÜAŞ, MİGEM işbirliğinde yıllarında Afşin Elbistan dahil yaklaşık 20 adet linyit arama havzasında, yaklaşık km2 etüt, m sondaj yapılmasını kapsayan Linyit Rezervlerinin Geliştirilmesi ve Yeni Sahalarda Linyit Aranması Projesi-LAP ETKB nın 4 Ekim 2004 tarihli olurları ile başlatılmıştır. Adı geçen Kurum ve Kuruluşlar tarafından geçmişten bu yana yapılmış kömür ile ilgili tüm etüt, rapor ve verilerin incelenerek değerlendirilmesi, yeni çalışmalardan elde edilecek verilerin de yer aldığı bir veri bankası oluşturulması hedeflenmektedir. Kısa vadede yeni sahalarda linyit aranması ve mevcut bilinen sahalarda linyit rezervinin geliştirilmesi; orta vadede ise Türkiye ekonomik linyit rezervinin belirlenmesi öngörülmektedir. Ayrıca, MTA ile EÜAŞ arasında imzalanan protokol kapsamında Afşin-Elbistan havzasında rezerv geliştirme ve hidrojeolojik problemlerin çözümüne yönelik çalışmalar başlatılmış ve halen devam etmektedir. Adı geçen linyit arama projesi kapsamında önemli rezerv artışı olacağı tahmin edilmektedir. b) Üretim ve Tüketimde Değişim 1970 ve 1980 li yıllarda yaşanan petrol krizi sonrası, krizden etkilenen diğer ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de kömür kaynağı büyük önem kazanmış, büyük termik santral yatırım hamleleri gerçekleştirilerek kullanımı hızla artmıştır. Yeniden yapılanma sürecinde Ülkemizde, Avrupa da olduğu gibi kömür üretim kapasitesinin düşürülmesi politikası uygulanmamıştır. TTK taşkömürü üretim kapasitesi 9,5 milyon ton (TTK: 4,5milyon ton, özel sektör: 5 milyon ton-2010 lu yıllarda) [7]; linyit üretim kapasitesi; TKİ 45,8 milyon ton, EÜAŞ 25,8 milyon ton, özel sektör 6,4 milyon ton [9] olmak üzere toplam 78 milyon ton olup en yüksek fiili linyit üretim seviyesi, 65 milyon ton ile 1999 yılında gerçekleştirilmiştir. (2005 Elbistan B Santralını besleyecek olan Ocak 2007 de 17,2 milyon ton üretim kapasitesi ile ihaleye çıkması planlanan Çöllolar sahası ile birlikte mevcut linyit üretim kapasitesi 95 milyon ton a ulaşacaktır.) Ülkemizde yıllık 114 milyon ton üretim kapasitesi ile yaklaşık MW kurulu gücü daha besleyebilecek 3,87 milyar ton linyit rezervi mevcuttur. ETBK tarafından yapılan projeksiyonlara göre 2020 yılında 210 milyar ton linyit üretimi hedeflenmekte ve böylelikle ilave tüm kapasitenin kullanımı planlanmaktadır.

5 Ülkemizde linyit, teshin ve sanayinin yanı sıra esas olarak termik santral talebini karşılamaktadır. Linyit kullanımı 1990(45 milyon ton) ile 2001(60 milyon ton) yılları arasında %33 artış göstermesine karşın 2002 ile 2004 yıllarında doğalgaza dayalı termik santral önceliği nedeniyle mevcut kömüre dayalı termik santraller kapasitelerinin altında çalıştırılmış ve sonuç olarak kömür talebinde ciddi düşüşler yaşanmıştır. Ancak 2005 yılında; linyit üretimi yeniden artarak 56,6 milyon ton a yükselmiştir. Söz konusu artışın nedenleri; 4x360 MW gücündeki Elbistan B Termik Santrali nin deneme çalışmalarına başlaması, 2004 yılında deneme çalışmalarına başlayan 2x160 MW gücündeki 18 Mart Çan Termik Santrali nin 2005 yılında ton kömür tüketmesi, bazı doğal gaz santrallerinin bakıma alınması ve su sıkıntısı nedeniyle bazı hidrolik santrallerin kapasitelerin düşürülmesi olarak sıralanabilir. Artan enerji talebine bağlı olarak önümüzdeki yıllarda yerli kömür kullanımının artması öngörülmektedir yılından günümüze Türkiye birincil enerji üretimi ve tüketimi içinde kömür kaynağının gelişimi Şekil 4.ve 5 de, kurumlar bazında yılları kömür üretimleri Tablo 2 de verilmektedir. Tablo 2. Kurumlar Bazında yılları Türkiye Kömür Üretimi (1000 ton) Taşkömürü TTK * Linyit TKI EUAŞ (g) Özel Sektör (g) Linyit Toplamı (g) Genel Toplam (g) *TTK üretiminin ton u özel sektöre aittir. (g):geçici Türkiye aynı zamanda Rusya, Kolombiya, Avustralya, Güney Afrika, ABD, Kanada ve Çin den yaklaşık 17 milyon ton (2005) yüksek kaliteli buhar ve kok kömürü ithal etmektedir. c) Sahaların Özel Sektöre Açılması Kömür sektöründe faaliyet gösteren kamu kuruluşlarından TKİ, TTK, EÜAŞ ın elindeki kömür sahaları, başta rödovans olmak üzere satış, hizmet alımı, rüçhan hakkı ile birlikte rodövans gibi yöntemlerle özel sektör işletmeciliğine açılmaktadır. Ayrıca TKİ, Şekil 1 de listelenen zarar eden işletmelerin üretim faaliyetlerini durdurarak özel sektöre açmıştır. TKİ ve EÜAŞ Genel Müdürlükleri uhdesinde bulunan linyit sahalarının santral yapma koşuluyla özel sektöre açılması (Çankırı Orta, Bolu-Göynük, Tekirdağ-Saray, Bursa-Davutlar, Adana- Tufanbeyli (hazırlıkları devam ediyor)) ve ekonomiye kazandırılmasına yönelik çalışmalar son iki yılda ivme kazanmıştır (Şekil 1). Bu şekilde yeni üretim ve istihdam oluşturulmakta, yerel faydaların yanı sıra enerji üretiminde yerli kaynaklarımızın payının artırılması hedeflenmektedir. Yürütülmekte olan bu çalışmalar; yatırım ortamının iyileştirilmesine yönelik düzenlemelerin yapılmasını gerektirmektedir. Bir diğer önemli husus, kömür kaynağının; Avrupa Birliği ne katılım öncesi ilave çevresel yükümlülük ve zorlamalar ile karşı karşıya kalınmadan bir an önce ekonomik olarak kullanılmasıdır.

6 1957 TKI Linyit + Taşkömürü Üretimi TKI Üretim faaliyetleri durdurulup özel sektöre açılan sahalar TKI Diğer özel sektöre açılan sahalar 1983 TTK Taşkömürü Üretimi TTK özel sektöre açılan sahalar Amasra-B* Alacaağzı-Kandilli* Gelik Dik Kanat* 22 Küçük saha TKI Linyit Üretimi (15 aktif saha, 2006) Sivas-Kangal Sahası Afşin-Elbistan Sahası Ankara-Çayırhan Sahası Oltu* Erzurum Aşkale* Alpagut Dodurga* Şırnak Silopi* Soma Darkale* Tunçbilek Büyükdüz** Bolu Göynük* Tekirdağ Saray* EÜAŞ Elektrik & Linyit Üretimi 2002-Muğla-Milas Alatepe* Balıkesir-Mancılık* Balıkesir Mancılık* Eynez-Karanlıkdere** Soma-Eynez YA*** Soma-Geventepe *** Çankırı Orta (****) Bursa Davutlar* Sivas-Kangal Sahası Ankara-Çayırhan Sahası & Çayırhan Ter. Sant. Afşin-Elbistan Sahası & Elbistan A Ter.Sant. Özel Sektör- Linyit Üretimi Özel Sektör- İHD+hizmet alımı Linyit & Elektrik Üretimi EÜAŞ Linyit & Elektrik Üretimi EÜAŞ-Özel Sektör (devreye al.)- Elbistan B Ter.Sant - Ocak Linyit üretimi B (Çöllalar )* - Ocak Linyit &Elektrik Ür. (C ve D)* İHD: İşletme Hakkı Devri * Rodövans yöntemi ile, ** Hizmet alımı yolu ile, *** Rüçhan hakkı-rodövans **** Satış yöntemi ile Şekil 1. Türkiye Kömür Sektöründe Yeniden Yapılanma [14, 7] d) Elektrik Sektöründe Yaşanan Değişimlerin Etkisi: Özellikle AB ye üye ülkelerde elektrik sektöründe 1980 li yılların ortalarından bu yana, elektrik üretiminde doğal gaz önceliği, rekabete dayalı serbest piyasa düzeninin tesisi gibi yaşanan değişimler, kömür endüstrisinin geleceğine dair belirsizlikleri artırmakta, yeniden yapılanmasını ve özelleştirmeyi doğrudan etkilemektedir. Ülkemizde de AB Elektrik Direktifine paralel 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu 3 Mart 2001 de yürürlüğe girmiştir. Piyasa faaliyetlerinin ikili anlaşmalar çerçevesinde gerçekleştirilmesi amacıyla EPDK görevine başlamıştır. Şekil 2 den görüldüğü gibi 2004 yılı değerleriyle Ülkemiz elektrik üretiminde kömür %23 lik pay ile, AB ve Dünya ortalamasının altında; doğal gaz kullanımının ise ülke enerji güvenliğini tehdit eder boyutta %41 olduğu görülmektedir. Kömürün elektrik üretimindeki payı 1986 yılında %49 ile en yüksek değerine ulaşmış, ancak doğal gaz önceliğine bağlı olarak 2005 yılında %26,6 a düşmüştür. Aynı yıllarda, doğal gaz kullanımı ise %5,7 den %43,8 e yükselmiştir(tablo 4). [20] Tablo 3 den görüleceği üzere; Türkiye toplam kurulu gücünün MW ı kömüre dayalı termik santrallerden oluşmaktadır. Linyite dayalı termik santral

7 kapasitesi, yeni devreye alınmakta olan Çan Termik santralı ve Elbistan B termik Santralı ve otoprodüktörler dahil 8211 MW (Tablo 3) olup linyit üretiminin yaklaşık %80 ini tüketmektedir. Özel sektöre açılan ve açılması planlanan linyit sahaları dikkate alındığında yukarıda da değinildiği gibi yıllık 114 milyon ton üretim kapasitesi ile MW ek kapasite daha mevcut olduğu yapılan çalışmalarla ortaya konmuştur. İlave kapasitenin %60 dan fazlası Elbistan Havzasına aittir. Türkiye AB Dünya (%) Kömür D.Gaz Petrol Nükleer Diğer Şekil 2. Dünya, AB (25) ve Türkiye elektrik üretiminde kömür kullanımı (2004) Tablo 3. Türkiye Kömüre Dayalı Kurulu Güç Dağılımı (2005), [23,24] Linyit (MW) Linyit % Taş Kömür (MW) Taşkömür (%) EUAS+Bağlı Ort , Ö.İ.B Ithal Taşkömür (MW) İthal Taşkömür (%) İşletme Hakkı Devri Yap İşlet Otoprodüktör TOPLAM 8.210,8 20, Toplam Kurulu Güç (2005):39.899,4MW; Kömüre Dayalı Güç (2005): 10196,8MW (%25,56) Tablo 4. Türkiye Elektrik Üretiminde Kömür ve Doğal Gazın Payı[16, 20] (GWh) Taşkömürü % Linyit % Toplam % D.Gaz % Toplam Elektrik ,3 16,0 1442,2 16,7 2840,5 32, , ,7 3,9 5048,6 21,7 5964,2 25, , ,8 1, ,5 47, ,2 49,0 1340,7 5, , ,8 1, ,5 34, ,4 35, ,3 17, , ,1 2, ,8 29, ,5 32, ,3 19, , ,0 3, ,3 27, ,4 30, ,9 37, , ,1* 3, ,2 21, ,5 24, ,5 40, , ,0* 6, ,0 16, ,2 22, ,0 45, , ,8* 7, ,5 15, ,0 22, ,8 41, , ,9* 8, ,0 18, ,9 26, ,1 43, ,3 *Yap İşlet modeliyle İskenderun da kurulan ithal kömüre dayalı termik santral üretimine bağlı olarak yılları elektrik üretiminde taşkömürünün payı artmıştır.

8 e) İşgücü Değişimi: Yeniden yapılanma programı çerçevesinde 1990 yılında olan TKİ işgücü, 2006 yılında e düşmesine karşın, toplam verimlilik aynı yıllarda 1117 ton/kişi/yıl dan 2372 ton/kişi/yıl a yükselmiştir. TTK işgücü ise 1990 ile 2005 yılları arasında dan e düşmüştür AB Üyelik Süreci AB kömür politikası; enerji tüketiminde kömürün payını; yerli kömür üretimini en aza indirip ithalatı artırarak korumak ilkesine dayanmaktadır. Bu amaçla taşkömürü ithalatını izlemeye yönelik yönetmelik çıkartmış yerli üretimi de devlet yardımı yönetmeliği çerçevesinde desteklemektedir. Bilindiği gibi 3 Ekim 2005 tarihinde Üyelik Müzakere Çerçeve Belgesi onaylanarak otuz beş başlıkta tarama ve müzakere süreci başlatılmıştır. Kömür sektörünü; Enerji ve Çevre başlıkları yakından ilgilendirmektedir. Gerek 2003 yılında revize edilen Katılım Ortaklığı Belgesi nde gerekse 2003 yılı Ulusal Programı nda Enerji ve Çevre başlığı öncelikleri içinde kömür sektörünü doğrudan ilgilendiren bir öncelik bulunmamaktadır. Enerji başlığı öncelikleri içinde Enerji İç Pazarı Mevzuat Uyumu ; Çevre başlığı öncelikleri içinde Çevresel Etki Değerlendirmesi direktifinin etkin bir şekilde uygulamaya sokulması, atık yönetimi, entegre kirlilik önleme-kontrol konusundaki düzenlemelere ilişkin AB mevzuatının Ulusal mevzuata aktarılması ve uygulaması öncelikleri kömür sektörünü dolaylı olarak ilgilendirmektedir[10]. Ulusal Programda Ekonomik Kriterler başlığı altında doğrudan yabancı yatırım girişinin kolaylaştırılması ve teşvik edilmesi önceliği perspektifinde Madencilik sektöründe yatırımcılara ruhsat verme sürecinin kısaltılması ve işlemlerin basitleştirilmesi ile ilgili olarak 3213 sayılı Maden Kanunu ve diğer kanunların ilgili maddelerinin değiştirilmesine dair kanun tasarısının yasalaşması sayılı MADEN KANUNU- 26 Mayıs 2004 tarihinde kabul edilmiştir. AB üyelik sürecinde ulusal mevzuatın AB mevzuatına uyumlulaştırılması gerekmektedir. Tarama sürecinde; Mayıs 2006 da yapılan AB Enerji Mevzuatının tanıtımı toplantısında AB Komisyonu tarafından kömür ile ilgili aşağıdaki mevzuatlar tanıtılmıştır. Türkiye nin aktif rol aldığı ayrıntılı tarama toplantısı ise Haziran 2006 tarihlerinde yapılmıştır[2]. 1402/2002 sayı ve 23 Temmuz 2002 tarihli Kömür Endüstrisine Devlet Yardımı konusunda Konsey Tüzüğü ve 405/2003 sayı ve 27 Şubat 2003 tarihli Üçüncü Ülkelerden Yapılan Taş kömürü İthalatının İzlenmesine Dair Konsey Tüzüğü Türkiye de kömür sektörüne devlet yardımı yapılmasına yönelik doğrudan ilgili bir mevzuat bulunmamaktadır. AB nin ilgili tüzüğü ise 2010 yılının sonuna kadar yürürlükte kalacak olup sadece üye ülkeleri ilgilendirmektedir. İthalatın izlenmesine ilişkin tüzük ise iç pazarın uygun işleyişini sağlamak ve devlet yardımı kurallarını uygulayabilmek için kömür ithal eden üye ülkelerin, AB Komisyonuna her altı ayda bir ithalatın miktar, fiyat, cins ve kalite bilgilerini içeren bir rapor sunmalarına dair bir tüzüktür. AB Çevre Mevzuatı tanıtımı ve karşılık Türk mevzuatı toplantılarının ardından TKİ ve diğer kurumlar, kömür ile ilgili AB çevre mevzuatı konusunda aşağıda sıralanan mevzuatlar konusunda çalışmalara katılmaları istenmiştir.

9 Hava Kalitesine Yönelik Çerçeve Yönetmelik ve ilgili yönetmelikler Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Yönetmeliği (IPPC) (96/61/EC) Atık Çerçeve Yönetmeliği (75/442/EEC) Maden Atıkları Yönetmeliği (2006/21/EC) Linyit kaynaklarının kalitesinin düşük olması nedeniyle mevcut linyite dayalı termik santrallerde kömürün kullanımından kaynaklanan zararlı emisyonlar yönünden AB Çevre mevzuatının yükümlülüklerini yerine getirmede zorluklarla karşılaşılması beklenmektedir. Bu nedenle; ilgili tüm mevzuatlar ile karşılık gelen ulusal mevzuatlar çok dikkatli incelenip yükümlülük getirebilecek direktifler için bazı AB üye ülkelerine tanınan (zaman tanıma, kaynak sağlanması gibi) ayrıcalıklar talep edilmelidir. Örneğin Polonya; IPPC yönetmeliği ile ilgili olarak mevcut tesislerin işletme izinlerine ilişkin hükümlerin uygulanması için 2010 yılı sonuna kadar geçiş süresi almıştır. Ayrıca, büyük yakma tesislerinden kaynaklanan kükürt dioksit ve toz emisyon sınırlarını düşürmeyi amaçlayan 2001/80/EC sayılı yönetmelik kapsamında kükürt dioksit emisyon sınırının 36 yakma tesisinde tam uyumunun sağlanması için 2015 sonuna kadar geçiş süresi almıştır. Ulusal mevzuatının AB mevzuatına uyumlulaştırılmasında Maden Atıkları Yönetmeliği nin Çevre Kanunu nda yapılan değişikliğe bağlı olarak çıkartılması önemlidir. Böylelikle maden atıkları tehlikeli atık kapsamından çıkarılmış olacak bu konudaki mevzuat eksikliği giderilmiş olacaktır Alternatif Enerji Kaynaklarında Yaşanan Gelişmelerin Türkiye Kömür Sektörüne Etkileri Türkiye AB Dünya (%) Kömür D.Gaz Petrol Nükleer Diğer Şekil yılı Dünya, AB(25) ve Türkiye Birincil Enerji Tüketiminde Yakıt Payları [5,20,22] Çin, Hindistan, Kore, Endonezya ve diğer Asya ülkelerinde enerji talebinin hızla büyümesi, kömür kullanımını artırmış ve gelecekte de artırmayı sürdürmesi beklenmektedir. Buna karşın; elektrik üretiminde kömürün doğal gaz ile rekabeti, enerji güvenliği, uzun vadeli ABenerji-çevre politikalarındaki belirsizlik, gibi nedenlerle Avrupa da kömürün geleceği konusunda tahmin yürütmek daha zordur. Yapılan tahminlere göre 2050 yılında Dünya kömür talebi; 2003 seviyesine göre yaklaşık üç kat artarak Mtpe den Mtpe ne yükselecektir. Böylelikle kömürün toplam enerji talebi içindeki payı aynı yıllar için %24 ten %34 e yükselecek ve 2030 ile 2050 yılları arasında en önemli yakıt olacaktır. Bu tahminler üç faktöre dayandırılmaktadır. Birincisi, petrol talebinin artmasının petrol fiyatlarının yükselmesine neden olacağı, bunun da Kömürden Sıvı Yakıt Üretimi -CTL teknolojisinin daha ekonomik olmasını sağlayacağı öngörüsüdür yılında Mtpe kömürün CTL tesislerinde tüketileceği tahmin edilmektedir. İkinci faktör; doğal gaz talebinin artması sonucu, bu kaynağın rezervinin azalması baskısıyla fiyatlarının yükseleceği, bunun da kömüre dayalı yeni termik santrallerin kurulmasını

10 gündeme getireceği öngörüsüdür. Üçüncü faktör ise Çin ve Hindistan gibi gelişmekte olan ülkelerde enerji yoğun endüstrinin gelişmesi sonucu kömür rezervi yönünden zengin, diğer enerji kaynakları yönünden fakir olmaları nedeniyle enerji talebindeki artışlarını doğrudan kömürden ya da kömüre dayalı elektrik üretiminden karşılayacakları öngörüsüdür [25]. Yukarıda değinildiği gibi, enerji fiyatları kaynak kullanımında önemli bir etkiye sahiptir. Doğal gaz ve petrol fiyatlarının yüksek ve ani iniş çıkışlar yaparak dalgalı olmasına rağmen kömür fiyatları, tarihsel olarak daha düşük ve istikrarlıdır. BP (2006) istatistiklerine göre; son yıllardaki kömür fiyatlarında bir yükseliş olmasına rağmen sürekliliği beklenmemektedir. Haziran 2006 itibariyle petrol fiyatı en yüksek değer olan 78 $/varil e, doğal gaz fiyatları ise 8,79 $/milyon BTU a yükselmiştir lı yıllarda Avrupa da 2,5 $/ milyon BTU olan doğal gaz fiyatı; 2005 yılında ortalama olarak 6,28 $/ milyon BTU a yükselmiştir. En son yapılan finansal tahminlere göre gelecekte ortalama kömür fiyatının, 45 $/ton (tpe olarak yaklaşık 70 $) olması beklenmektedir [26]. (x1000 TPE) Şekil yılları Türkiye birincil enerji üretimi gelişimi (x1000 TPE) Şekil 5. Türkiye yılları genel enerji tüketimi gelişimi Ülkemizin yılları birincil enerji üretimi ve tüketimi gelişimi Şekil 4 ve 5. de verilmektedir yılında, ülkemizin birincil enerji kaynakları üretimi 23,9 Milyon TPE (ton petrol eşdeğeri), genel enerji tüketimi ise 90,2 Milyon tep olarak gerçekleşmiştir. Genel enerji üretiminde kömür, %44 ile en yüksek paya sahiptir. Genel enerji tüketiminde ise %34 ile petrol en büyük payı almış olup; bunu %28 ile doğal gaz ve %25 ile kömür, geri kalan %13 lik bölümü ise hidrolik dahil olmak üzere yenilenebilir kaynaklar izlemiştir. Genel enerji talebimizin 2010 yılında 126 milyon TPE e, 2020 yılında ise 222 milyon TPE e ulaşması Diğer Hidrolik D.Gaz Petrol Asfaltit Linyit Taşkömürü Diğer Hidrolik D.Gaz Petrol Asfaltit Linyit Taşkömür ü

11 beklenmektedir. ETKB tarafından yapılan yılları üretim hedeflerine göre; taşkömürü üretimi 2008 yılından sonra 9 milyon ton olarak sabit bir üretim hedeflenirken linyit üretimi 2010 yılında 103 milyon ton, 2015 yılında 152 milyon ton, 2020 yılında 210 milyon ton seviyelerine artırılacağı öngörülmektedir[21] Çevresel Kısıtlar ve Teknolojik Çözümler Başta AB üye ülkeler, ABD, Japonya, Avustralya olmak üzere gelişmiş ülkelerde; kömür kullanımından kaynaklanan çevresel problemleri azalmak, dolayısıyla kömürün rekabet gücünü artırmak ve çevresel olarak kabul edilmesini sağlamak amacıyla; modern, daha verimli temiz kömür teknolojilerinin geliştirilmesi ve uygulamaya sokulması alanındaki ar-ge çalışmalarına yüklü paralar aktarılmaktadır. Bu amaçla; AKÇT döneminde yılları arasında faaliyet gösteren Araştırma ve Teknoloji Geliştirme Programı bütçeleriyle ar-ge çalışmaları yürütülmüş (1957: (ilk yıl), 1993:51 Milyon (en yüksek), 2002: 20 Milyon ), AKÇT dönemi sona erdikten sonra ise topluluğun tüm finansal kaynağı olan 1,6 Milyar Kömür-Çelik Araştırma Fonu na aktarılmıştır. Ayrıca Çerçeve Programlar (I-VI) ve AB-Yapısal Fonları da ar-ge çalışmalarını büyük ölçüde desteklemektedir. Temiz kömür teknolojileri alanında yapılan kısa ve orta vadeli belli başlı çalışmalar; mevcut kömüre dayalı termik santral emisyonlarını çevresel kontrol teknolojileri(so 2, NOx kontrol teknolojileri ve kombine SO 2 /NOx teknolojileri ve toz emisyonu düşürme teknolojileri) kullanarak azaltmak; kömür hazırlama teknolojileri; yeni, yüksek verimli kömüre dayalı termik santrallerin pazara girişini kolaylaştırmak; CO 2 tutma ve depolanması teknolojileri olarak sıralanabilir. Uzun vadede ise halen ar-ge çalışmaları devam eden sıfıra yakın emisyonlu, CO 2 tutma ve depolanması teknolojileri ile birlikte yüksek verimli termik santrallerin ticari olarak pazara girişi hedeflenmektedir. Yüksek petrol fiyatı, enerji güvenliği ve çevresel uygunluk yönlerinden; kömürün gazlaştırılması yoluyla ya da doğrudan sıvılaştırılması yoluyla kömürden ulaşımda kullanılan sıvı yakıt üretilmesi, metanol, etanol gibi kimyasal ürünler, hidrojen, elektrik üretilmesi teknolojisi (Coal-to-Liquid-CTL), özellikle Çin, ABD gibi büyük kömür rezervlerine sahip petrol ithalatçısı ülkeler tarafından büyük ilgi görmektedir. Kömür Yatağı Metanı (CBM), Kömür Madeni Metanı (CMM) teknolojileri de kömür kullanımından kaynaklanan sera gazları emisyonlarını azaltmak yönünden Dünya genelinde birçok proje yürütülmektedir. Bu kapsamda; Soma Havzasında biyojenik kökenli metan gazının jeolojik, jeoteknik ve jeofiziksel yöntemler kullanılarak araştırılması projesinin başlatılması konusundaki çalışmalar; TKİ, MTA, TÜBİTAK-Marmara Araştırma Merkezi işbirliğinde sürdürülmektedir. Ayrıca Zonguldak Taşkömürü Havzasında ve TTK nın imtiyaz alanında kömür içerikli metan gazı üretim ihalesi yapılmış ihaleyi kazanan Hema Endüstri A.Ş ile sözleşme imzalanmıştır. Firma sahada jeolojik etüd ve sondaj yerlerinin tespiti için çalışmalara başlamıştır[7]. Artan çevre bilincine paralel olarak Ülkemizde temiz kömür teknolojilerinin kullanımı konusunda önemli sayılabilecek gelişmeler yaşanmaktadır. Bu kapsamda 12 linyite dayalı santrallin 7 sinde SO 2 kontrol teknolojilerinden baca gazı kükürt arıtma tesisleri (BGD), tüm santrallerde elektro-filtre tesis edilmesi, 2003 yılında %41 verimlilikli 2x160 MW gücündeki 18 Mart Çan Termik Santralının akışkan yatakta yanma teknolojisi ile devreye alınması, TTK kömür yıkama kapasitesini 1680 ton/saat e, TKİ nin ithal kömürle rekabet edebilmek için daha kaliteli kömür arzına yönelmesi ve bu amaçla mevcut yıkama kapasitesini 2006 yılında 21 milyon ton a, torbalama kapasitesini 7 milyon ton/yıl a çıkarması, Soma da 270,000 ton /yıl kapasiteli briketleme tesisi kurulması, 2005 yılından itibaren tüm ısınma sektörüne kömürün torbalanarak verilmesi zorunluluğu getirilmesi önemli gelişmelerdir. Yeni kurulacak termik santrallerde yerli linyitlerimizin kalitesine uygun, yüksek verim ve birim enerji başına düşük emisyon elde edecek çevrim teknolojilerinin kullanılması önem

12 taşımaktadır. Özel sektöre değişik yöntemlerle elektrik santrali kurma şartıyla açılan linyit rezervine dayalı termik santrallerin de Çan Termik Santralinde olduğu gibi akışkan yatakta yanma teknolojisi ile tesis edilmeleri planlanmaktadır. 3. SORUNLAR ve ÖNERİLER Daha önceki bölümlerde sözü edilen gelişmeler ışığında sektörün sorunları ve olası çözüm önerileri aşağıda özetlenmektedir. Mevcut kömür rezervi; ağırlıklı olarak 1966 ile1990 yılları arasında ortalama 200 m. derinliğe kadar yapılmış jeolojik, jeofizik ve sondajlı etüt çalışmalarına dayanmaktadır yıllardan sonra doğal gazın öncelik kazanması, MTA nın yasal olarak aramalardaki etkin rolünün kısıtlanması gibi faktörlerle kömür aramaları hemen hemen durma noktasına gelmiştir. Kömürün yeraltında gazlaştırılması teknolojisi; kömür kaynaklı metan gazının üretilmesi gibi teknolojik olanaklar daha derinlerde bulunan kömür rezervinin değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Ayrıca alternatif fosil yakıtların ömürlerinin daha kısa oluşu, özellikle petrolün, fiyat istikrarsızlığı karşısında, daha derinlerde bulunan kömür rezervinin gelecekte kullanılabilirliği dikkate alınarak ekonomikliğinin araştırılması önem kazanmaktadır. Bu amaçla 2005 yılında başlatılmış olan daha derinlerde de linyit aranmasına olanak tanıyan linyit rezervini geliştirme ve yeni sahalarda linyit aranması projesi çok önemli bir adım olmasına rağmen yeterli değildir. Aramalarla varlığı tespit edilen kömür rezervinin karakteristikleri; kömür damarından alınan karot numuneleri analize tabi tutularak orijinal ve kuru bazlarda kömürün alt ve üst ısıl değerleri, kül, nem, sabit karbon, uçucu madde ve kükürt içeriği(toplam kükürt, yanar kükürt ve külde kükürt), elementer analizi, öğütülebilirlik indeksi, kömür külünün kimyası ve erime, akma, yumuşama sıcaklıkları olarak tespit edilmektedir Döneminde üretime alınmış olan termik santralleri besleyen kömür sahalarında kömürün kükürt içeriğinin, kömür külü içindeki bileşenlerin, kül analizinin tüm rezervi temsil edecek şekilde yapılamaması, sadece az sayıda numune üzerinden yapılması da santralin tasarımında sapmalara neden olduğu gibi işletme aşamasında da beklenmeyen sorunları ortaya çıkarmıştır. Sondaj karot verimlerinin düşük olması ya da yapılan sondajların karot almadan sadece kömürün varlığının tespitine yönelik yapılması, rezerv miktarında sapmalara neden olmuştur. Ayrıca; aynı sahada kömür aramaları ile tespit edilen kömür rezervinin kimyasal özelliklerini birden fazla kuruluşun yapması, aynı kömür için birbirinden çok farklı kömür özelliklerinin belirlenmesine neden olmuştur[31]. Yukarıda sözü edilen olan linyit rezervini geliştirme ve yeni sahalarda linyit aranması projesi kapsamında kömürün karakteristikleri konusunda, ilgili Kurum, Kuruluşlar ve üniversiteler tarafından yapılmış dağınık konumdaki mevcut tüm verilerin elektronik ortamda toplandığı ulusal bir veri bankası oluşturulması ve ilgili tüm tarafların kullanımına açılması büyük önem taşımaktadır. Ayrıca bir diğer önemli sorun ise; alınan numunelerin uygun ortamlarda saklanamamış olması, yapılmış analizlerin eksik ve yetersiz olmasıdır. Yeni yapılan arama çalışmalarında normlara uygun, orijinalliği bozulmadan numune alma ve saklama, ilgili tüm analizlerin zamanında tanımlanıp yapılması ya da yaptırılması da önemlidir. Ülkemizde kömür rezervi kategorisinde ele alınan miktarın tamamının ekonomisi, fizibilite çalışmaları ile ortaya konmadan daha çok jeolojik belirlilik derecesi baz alınarak sınıflandırma yapılmaktadır. Görünür rezerv, jeolojik olarak üç boyutuyla belirlenmiş, güvenilirlik derecesi ±%20 olan rezervler; muhtemel rezerv, jeolojik olarak iki boyutuyla belirlenmiş güvenilirlik derecesi ±%20-%40 olan rezervler; mümkün rezerv ise jeolojik olarak boyutları henüz belirlenememiş güvenilirlik derecesi ±%40-%60 olan rezervler olarak tanımlanmaktadır. Oysa ki fizibilite çalışmalarına dayalı, günümüz pazar

13 koşullarında ekonomik olarak işletilebilecek rezerv miktarlarının ayrıntılı çalışmalarla belirlenmesi hem yatırımcılar, hem de mevcut kömür üreticilerinin planlamalarını sağlıklı yapabilmeleri yönünden büyük önem taşımaktadır. Bu şekilde tahmin edilen rezerv miktarları kullanılarak oluşturulan enerji politikalarının isabetli sonuçlar vereceği açıktır. Bu konuda BM Avrupa Ekonomik Komisyonu (AEK) Sürdürülebilir Enerji Bölümü tarafından Katı Yakıtlar ve Mineraller İçin Birleşmiş Milletler (BM) Rezerv/Kaynak Sınıflama Sistemi, kısaca BM Çerçeve Sınıflama Sistemi, altı yılda ( ) elli kadar ülke ve kuruluşun katılımıyla geliştirilmiştir. Bu sınıflama sistemi; sayısal kodlama kullanarak farklı sınıflama sistemlerindeki terminolojileri uyumlulaştırmak, katı yakıtlar ve mineraller için rezerv/kaynak verilerini pazar ekonomisi koşullarında sınıflamak ve bilgi vermek amacıyla geliştirilen dünyaca kabul görmüş en son çalışmadır [16, 30]. BM Çerçeve Sınıflama Sisteminin yöntemi; Ekonomik İşletilebilirlik (E), Fizibilite (F) ve Jeolojik Değerlendirme (G) olmak üzere üç aşamadan oluşmaktadır. Her aşama alt aşamalardan oluşur. Kodlamada en küçük sayı 1 en iyi anlamda kullanılmaktadır. Örneğin bir sahanın ya da bir bölümünün EFG:111 olarak kodlanması; o sahanın günümüz pazar koşullarında ekonomik olarak işletilebilirliğini (E:1); yapılan fizibilite çalışması sonucunda teknik, ekonomik, yasal ve çevresel olarak fizibıl olduğunun ortaya konulduğunu(f:1); detay olarak aramalarının tamamlandığını göstermekte(g:1) ve görünür rezerv olarak tanımlanmaktadır. TKİ Kurumu; BM Çerçeve Sınıflama Sistemi konusunda BM/AEK nezdinde yürütülen bu çalışmalara, Türkiye yi temsilen 2001 yılından bu yana kömür grup başkanlığı seviyesinde aktif olarak katılmaktadır. Bu kapsamda öncelikli olarak TKİ ruhsatlı sahaların bu sisteme göre ön bir değerlendirilmesi yapılmış, ardından edilen deneyimlerle örnek bir çalışma(case study) olarak Yatağan-Eskihisar Linyit Havzası (Eskihisar, Y.Bağcılar ve Turgut1, Turgut 2 sahaları) ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmiştir. Çalışmanın yapıldığı tarihte (2003) daha çok jeolojik değerlendirmeleri baz alan ulusal rezerv/kaynak sınıflama sistemine göre 59,2 milyon ton görünür rezerve sahip olduğu tahmin edilen Yatağan-Eskihisar Linyit Havzası; BM Çerçeve Sınıflama Sistemine göre jeolojik ve fizibilite değerlendirmesine esas tüm parametreler ile ekonomik işletilebilirlik yönlerinden ayrıntılı bir şekilde değerlendirildiğinde görünür rezervi 45,4 milyon ton olarak tahmin edilmiştir. Aradaki 13,8 milyon ton luk fark; günümüz koşullarında ekonomisi olmayan miktar olup kaynak kategorisinde sınıflandırılmıştır [17].Türkiye genelinde kömür sahalarının benzer şekilde değerlendirilmeleri; tutarlı stratejik enerji planlamaların yapılıp politikaların oluşturulması, kömür üreticilerinin sağlıklı üretim planlamaları yapmaları, yeniden yapılanmanın ve devamında özelleştirmenin gündemde olduğu günümüzde yatırımcılara pazar ekonomisi koşullarında değerlendirilmiş sahalara ait veriler sunmak yönlerinden anahtar öneme sahiptir. AB üyelik sürecinde ulusal mevzuatın AB mevzuatına uyumlulaştırılması gerekmektedir. Linyit kaynaklarının kalitesinin düşük olması nedeniyle mevcut kömüre dayalı termik santrallerin emisyon sınırları yönünden AB Çevre mevzuatının yükümlülüklerini yerine getirmesinde zorluklarla karşılaşması beklenmektedir. Bu nedenle öncelikle AB nin enerji, maden ve çevre ile ilgili tüm mevzuatları ile karşılık gelen ulusal mevzuatlar çok dikkatli incelenip yükümlülük getirebilecek direktifler için Polonya örneğinde olduğu gibi bazı AB üye ülkelerine tanınan (zaman tanıma, kaynak sağlanması gibi) ayrıcalıklar talep edilmelidir. Bunun yanı sıra; temiz kömür teknolojilerinin yaygınlaştırılması konusunda ilgili kurum ve kuruluşlar ile Üniversitelere büyük görev düşmektedir. Bir diğer önemli husus, kömür kaynağının; Avrupa Birliği ne katılım öncesi ilave çevresel yükümlülük ve zorlamalar ile karşı karşıya kalınmadan bir an önce ekonomik olarak kullanılmasıdır. Kömürün diğer yakıtlarla kıyaslandığında en önemli dezavantajı olan çevresel olarak kabul edilebilirlik konusunda linyit kalitesine en uygun, maliyet-etkin, daha temiz, verimli ve çevre uyumlu teknolojilerin belirlenip kullanılması kaçınılmazdır.

14 Verimlik ve rekabet gücünün artırılması amacıyla pazar odaklı Ar-Ge faaliyetlerine gereken önem verilmelidir. Kamu kuruluşlarının ortak sorunu olan; yaş ortalaması 45 e ulaşmış işgücünün, gerçek ihtiyaç düzeyine çekilerek nitelikli deneyimli yeni kadrolarla iyileştirilmesi yoluyla çözülmesi gerekmektedir. Elektrik üretiminde ülke geleceğini tehdit eder konuma gelen doğal gaz kullanımının Dünya ortalaması (%20) seviyelerine çekilerek elektrik üretimi amaçlı işletmeye alınabilecek kömür projelerin devreye alınması yoluyla kömürün elektrik üretimindeki payının artırılması büyük önem taşımaktadır. Mevcut linyite dayalı 8211 MW lık kapasiteye ilave yaklaşık MW daha kapasite tesis edilebilirliği, yapılan çalışmalarla ortaya konmuştur. Böylelikle Elbistan B dahil olmak üzere 95,2 milyon ton olan linyit üretim kapasitesi, 114 milyon ton/yıl ilave kapasite ile yaklaşık 210 milyon ton/yıl a ulaşacaktır. ETBK tarafından yapılan projeksiyonlara göre 2020 yılında 210 milyon ton linyit üretimi hedeflenmekte ve toplam kapasitenin tamamının kullanılması planlanmaktadır. İlave kapasitenin 5696 MW ı Elbistan Havzası na aittir. Elbistan havzasında yapılan rezerv tespiti ile hidrojeolojik etütler tamamlandığında mevcut 2,8 milyar ton rezervin 1 milyar ton artarak 3,8 milyar ton a ulaşacağı tahmin edilmektedir. Elbistan Havzasının bölgesel bir kalkınma planı çerçevesinde değerlendirilmesi konusunda DEK/TMK tarafından bir çalışma grubu oluşturmuştur. Adı geçen grubun yaptığı çalışmaya göre; Elbistan Havzası nda 1 milyar ton rezerv artışı ile elektrik üretim kapasitesinin 7730 MW a çıkartılabileceği düşünülmektedir. Dikkate alınmamış bazı rezerv bölümlerinin projelendirilmesi, modern ve ileri teknolojiye sahip termik santral kurulması ile bu kapasitenin yaklaşık 1000 MW daha artırılabileceği böylece Havza elektrik üretim kapasitesinin 8600 MW a kadar çıkarılabileceği öngörülmektedir. Bu konuda; Elbistan Havzasının, bir Bölgesel Kalkınma Projesi kapsamında Madencilik Projesi, Elektrik Üretimi Ana Projesi, Çevre Ana Projesi Elektrik Enerjisi Nakli Ana Projesi, Arazi Kullanım ve Arazi Islah Projesi, Su Kaynakları Kullanım Projesi, Hava Kalitesi ve Kontrolü Projesi, İskan Projesi, Eğitim Öğretim ve Sağlık Projesi, İstihdam Projesi alt başlıklarında ele alınması önerilmektedir[8]. 4. SONUÇ Türkiye nin gelişmekte olan bir ülke oluşu nedeniyle enerjiye olan talebi gün geçtikçe artmakta ve yapılan projeksiyonlar mevcut tüm potansiyeller değerlendirilse dahi tek başına yerli kaynaklarla artan talebin karşılanmasının mümkün olmadığını ortaya koymaktadır. Bu konuda Ülkemizde doğal gazın payının optimal seviyeye düşürülüp yerli enerji kaynaklardan kömür ve hidroliğin yanı sıra diğer enerji kaynaklarının dengeli bir şekilde kullanımı esas alınmalıdır. İçinde bulunduğumuz AB üyelik sürecinde Ülkemiz öz kaynakları içinde önemli bir potansiyele sahip düşük kaliteli linyitlerin daha etkin değerlendirilebilmeleri için: - arz güvenliğinin sağlanması hususu dikkate alınarak mevcut ve yeni kömür rezervleri/kaynaklarının geliştirilmesi yoluyla yerli kömür kullanımının teşvik edilmesi, - kömür sektöründe modernleşme ve yeniden yapılandırılma faaliyetlerinin sürdürülmesi, - verimsiz ve işletmede olmayan sahaların özel sektöre açılması, - kömür madenciliğin yabancı sermayeye açılmasının teşviki konusunda gelişmelerin sağlanması - linyit kalitesine en uygun, maliyet-etkin, daha temiz, verimli ve çevre uyumlu teknolojilerin belirlenip kullanılması yoluyla çevreye zararlı emisyonların azaltılması

15 - verimliği ve rekabet gücünü artırmak amacıyla Ar-Ge faaliyetlerine önem verilmesi, - kömür ocaklarındaki çalışma şartları ile işçi sağlığı ve güvenliği standartların AB mevzuatı ile uyumunun sağlanması büyük önem taşımaktadır. KAYNAKLAR 1. Anon(a), Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğunu Kuran Antlaşma, 92s. 2. ABGS, 3. Besbelli,B.,2006, Ülkemiz Kömür Potansiyeli ve Kömür Arama çalışmaları, Türkiye 15.Kömür Kongresi Bildiriler Kitabı, s Bezdek,R.H.,2006, Policy Implications for CTL in USA, IEA/CIAB- CTL Workshop, 2 Kasım, Paris. 5. BP Statistical Review of World Energy 2006, 6. Coal Industry Advisory Board (CIAB), 2006, International Coal Market and Policy Developments 2005/06, (basımda) 7. Dağdelen, Rıfat, 2006, Taşkömürü Madenciliğine Genel Bir Bakış ve Türkiye Taşkömürü Kurumunun Yeniden Yapılanma Programı, Türkiye 15.Kömür Kongresi Bildiriler Kitabı, s DEK/TMK, Afşin-Elbistan Linyit Havzası Bölgesel Kalkınma Projesi Önerileri 9. DPT, 9.Beş Yıllık Kalkınma Planı, 10. Ersoy,M. 2006, Avrupa Birliği Kömür Sektörü ve AB Üyelik Sürecinde Türkiye Kömür Sektörü, Türkiye 15.Kömür Kongresi Bildiriler Kitabı, s Ersoy, M, 2006, Summary of Issues on Restructuring of Coal Industry in CEE/CIS Region, 8th Session of UNECE Ad Hoc Group of Experts on Coal in Sustainable Development, 7-8 Aralık,Cenevre 12. Ersoy, M., 2005, Avrupa Kömür Çelik Topluluğu Antlaşması: Dönemi ve Sonrası, AKÇT Antlaşması Kapsamında Türkiye- AB İlişkileri, 7. Dönem AB Uzmanlık Eğitim Programı dönem sonu tezi, Ankara Üniversitesi ATAUM, 95 s. 13. Ersoy,M., 2005, Avrupa Birliği Enerji Politikası İçinde Kömürün Yeri, Yeniden Yapılanma ve Mali Yardım Politikaları, 35.Dönem AB Temel Eğitim Programı Dönem Sonu Tezi, AÜ ATAUM, 64 s. 14. Ersoy, M.,2004, Turkish Lignite Sector and Restructuring TKI, 7th Session of UNECE Ad Hoc Group of Experts on Coal in Sustainable Development, 2-3 Şubat,Cenevre 15. Ersoy,M., Yörükoğlu,M., Oymak,O., Eltekin,A., 2004, Serbest Piyasa ve Yeniden Yapılanma- Kömür Kaynağı ile İlgili Saptama ve Öneriler, DEK/TMK yayını, s. 16. Ersoy,M.,2004, Genel Enerji Kaynakları-Katı Fosil Yakıtlar, Genel Enerji Kaynakları, Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi yayını, s Ersoy, M.,2003, Practical Application of the UNFC to the Turkish Lignite Deposits- A Case Study: Yatağan-Eskihisar Mining Area,ENERGY-GE Add.1,UNECE Yayını. 18. ETKB, 19. ETKB, 20. ETKB, 2003, 2005 Yılları Genel Enerji Dengeleri 21. ETKB, 2005, Üretim Hedefleri 22. EURACOAL, 2006, EURACOAL s Market Report EÜAŞ, 24. EÜAŞ, 2006, EÜAŞ Genel Müdürlüğü, Enerji Çalıştayı, 12 Haziran, ODTÜ, Ankara 25. IEA, 2006, Energy Technology Perspectives: Scenarious & Strategies to 2050, 478s. 26. WCI, 2006, Coal: Liquid Fuels, 28s 27. WCI, 2006, Coal:Meeting Global Challenges,28s. 28. Piper, J.2002, State Aid to the Coal Industry Post ECSC, Annual Meeting of Coal Experts, 12 Mart, Brüksel. 29. TTK, 30.UNECE- ENERGY/WP.1/R.57, 1996, United Nations International Framework Classification for Reserves/Resources- Solid Fuels and Mineral Commodities 31. Ünal,V. ve Ersoy,M., 2000; Termik Santrallara Verilen Kömürlerin Üretim ve Hazırlanmasında Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri, Kömür Teknolojisi ve Kullanımı Semineri V, Ankara, Türkiye, s Walker,S., 2002, Coal Industry Restructuring, Lessons Learnt from Western Europe The fifth session of UNECE Ad Hoc Group of Experts on Coal and Thermal Power, Cenevre 33. Zhang, Y.,2006, China s Development Strategy for Coal-to-Liquids Industry, IEA/CIAB- CTL Workshop, 2 Kasım, Paris.

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler

Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler Ankara, 24 Mart 2015 Çerçeve Temel endişe: İklim değişikliği

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 26. Toplantısı Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Prof. Dr. Yücel ALTUNBAŞAK Başkanı Enerji İhtiyacımız Katlanarak Artıyor Enerji ihtiyacımız ABD, Çin ve Hindistan

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

Cumali Taştekin EÜAŞ Maden Sahaları Daire Başkanı (V)

Cumali Taştekin EÜAŞ Maden Sahaları Daire Başkanı (V) Cumali Taştekin EÜAŞ Maden Sahaları Daire Başkanı (V) Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ); 1970 yılında Kurulan Türkiye Elektrik Kurumu nun (TEK), 1994 yılında TEAŞ ve TEDAŞ olarak ikiye ayrılmasından

Detaylı

TÜRKİYE KÖMÜR ARAMALARI

TÜRKİYE KÖMÜR ARAMALARI Enerji, ülkelerin iktisadi ve sosyal kalkınması için önemli girdilerin başında gelir. Enerji planlamaları ve yatırımları bir ülkenin geleceği, sanayileşmesi ve ilerlemesi için büyük öneme sahiptir, Büyüme

Detaylı

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr ENERJİ 2011 yılı sonu itibarıyla dünyadaki toplam enerji kaynak tüketimi 12.274,6 milyon ton eşdeğeri olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılı itibarıyla dünyada enerji tüketiminde en yüksek pay %33,1 ile petrol,

Detaylı

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Dünya Enerji Genel Görünümü Genel Görünüm Dünya Birincil Enerji Tüketimi 2013-2035 2013 2035F Doğalgaz %24 Nükleer %4 %7 Hidro %2 Yenilenebilir Petrol %33 Kömür

Detaylı

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ POTANSİYEL MEVZUAT VE DESTEK MEKANİZMALARI MEVCUT DURUM SONUÇ Türkiye Enerji

Detaylı

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir.

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir. KÖMÜR NEDİR? Kömür, bitki kökenli bir maddedir. Bu nedenle ana elemanı karbondur. Bitkilerin, zamanla ve sıcaklık-basınç altında, değişim geçirmesi sonunda oluşmuştur. Kömür, karbon, hidrojen, oksijen

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM)

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) 8. İLETİM TESİS VE İŞLETME GRUP MÜDÜRLÜĞÜ (İŞLETME VE BAKIM MÜDÜRLÜĞÜ) HAZIRLAYAN TEMMUZ 2008 Ankara 1 Gönderen: Recep BAKIR recepbakir38@mynet.com ENTERKONNEKTE

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ PAZARLAMA SATIŞ DAİRE BAŞKANLIĞI 2006; EYLÜL ANKARA. Mustafa AKTAŞ

TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ PAZARLAMA SATIŞ DAİRE BAŞKANLIĞI 2006; EYLÜL ANKARA. Mustafa AKTAŞ TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2006; EYLÜL ANKARA Mustafa AKTAŞ DÜNYA BİLİNEN FOSİL REZERVLERİN ÖMRÜ (R/Ü,YIL) 2005 SONU 250 227 Y I L 200 150 100 50 0 136 65,1 40,6 14 16 PETROL DOĞALGAZ

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 18 Haziran 2014 İTÜDER SOMA dan Sonra: Türkiye de

Detaylı

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ Ersin ÖKTEM 1 Yrd.Doç.Dr. İzzettin TEMİZ 2 1 Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı TPAO, eoktem@tpao.gov.tr 2 Gazi Üniversitesi

Detaylı

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi İbrahim M. Yağlı* Enerji üretiminde Rüzgar Enerjisinin Üstünlükleri Rüzgar enerjisinin, diğer enerji üretim alanlarına göre, önemli üstünlükleri bulunmaktadır:

Detaylı

TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU

TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU Ülkemizde, gıda ve elektrik enerjisine olan ihtiyaç, sanayileşme, ekonomik gelişme ve nüfus artışı gibi nedenlerden

Detaylı

2008 Yılı. Petrol ve Doğalgaz. Sektör Raporu

2008 Yılı. Petrol ve Doğalgaz. Sektör Raporu Türkiye Petrolleri A.O. Genel Müdürlüğü 2008 Yılı Petrol ve Doğalgaz Sektör Raporu Mart 2008 İÇİNDEKİLER DÜNYADA PETROL ve DOĞALGAZ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ... 3 Petrol Sektörü... 3 Petrol Tüketimi... 3 Petrol

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ YUSUF BAYRAK TEİAȘ APK Daire Bașkanlığı 1. GİRİȘ 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve sektörün yeniden yapılanmasından

Detaylı

Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz

Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz EWEA-TWEA Policy Workshop Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz Mustafa Özgür Berke, WWF-Türkiye 27.03.2013, Ankara 27-Mar-13 / 1 Photo: Michel Roggo / WWF-Canon KISACA WWF +100 5 kıtada,

Detaylı

Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor

Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor Kasım 2015 Hazırlayan Önder Algedik 2 İçindekiler Özet... 3 Afşin Elbistan Linyit Rezervi... 4 Elektrik Üretimi... 5 Afşin

Detaylı

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. www.euas.gov.tr 1

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. www.euas.gov.tr 1 Türkiye de Rüzgar Enerjisi www.euas.gov.tr 1 Enerjinin Önemi Günümüz dünyasında bir ülkenin sürdürülebilir kalkınma hamlelerini gerçekleştirmesi, toplumsal refahı yükseltmesi ve global ölçekte rekabet

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 24 Ekim 2014 29. Mühendislik Dekanları Konseyi Toplantısı

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

ENERJİ SEKTÖRÜNDE YENİDEN YAPILANDIRMA UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ. Sayın Başkan, değerli katılımcılar,

ENERJİ SEKTÖRÜNDE YENİDEN YAPILANDIRMA UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ. Sayın Başkan, değerli katılımcılar, ENERJİ SEKTÖRÜNDE YENİDEN YAPILANDIRMA UYGULAMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Sayın Başkan, değerli katılımcılar, Konuşmama başlamadan önce, 10. Enerji Kongresi ni başarıyla düzenlemekte olan Dünya Enerji Konseyi

Detaylı

Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme. 30 Mayıs 2012

Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme. 30 Mayıs 2012 Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme 30 Mayıs 2012 Sürdürülebilir Kalkınma gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme olanağından ödün vermeksizin bugünün ihtiyaçlarını karşılayabilecek kalkınma

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

RÜZGAR ENERJİ SANTRALLERİ BİLEŞENLERİNİN NEDEN YURT İÇİNDE ÜRETİLMESİ GEREKLİLİĞİ VE BU SÜREÇTE YAŞANAN SIKINTILAR/ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

RÜZGAR ENERJİ SANTRALLERİ BİLEŞENLERİNİN NEDEN YURT İÇİNDE ÜRETİLMESİ GEREKLİLİĞİ VE BU SÜREÇTE YAŞANAN SIKINTILAR/ÇÖZÜM ÖNERİLERİ RÜZGAR ENERJİ SANTRALLERİ BİLEŞENLERİNİN NEDEN YURT İÇİNDE ÜRETİLMESİ GEREKLİLİĞİ VE BU SÜREÇTE YAŞANAN SIKINTILAR/ÇÖZÜM ÖNERİLERİ A. Emre Demirel Ege Kule AŞ/Fabrika Müdürü 1 EGE KULE A.Ş. Ege Kule, 1955

Detaylı

İSTİHDAMA KATKISI. Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası

İSTİHDAMA KATKISI. Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası ENERJİ VERİMLİLİĞİ VE YENİLENEBİLİR ENERJİNİN İSTİHDAMA KATKISI Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası Enerji Verimliliği Danışmanı Türkiye de İstihdam Türkiye nin çalışma çağındaki nüfusu önümüzdeki

Detaylı

İklim Deg is iklig ine Direnc li Enerji Üretimi Climate Resilient Thermal Power Generation

İklim Deg is iklig ine Direnc li Enerji Üretimi Climate Resilient Thermal Power Generation Afşin Elbistan İklim Deg is iklig ine Direnc li Enerji Üretimi Climate Resilient Thermal Power Generation M.Kemal Demirkol, GTE Carbon 28 Nisan 2015 Ankara SUNUM İklim - Enerji Su İlis kisi Proje Hakkında

Detaylı

Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi

Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi Geleceğin Karbon Piyasaları Şekilleniyor Pazara Hazırlık Ortaklık Girişimi (PMR) Kyoto Protokolü nün ilk yükümlülük döneminin sona ereceği 2020 yılı sonrası yeni iklim

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI Erdal ÇALIKOĞLU Sanayide Enerji Verimliliği Şube Müdürü V. Neden Enerji Verimliliği? Fosil kaynaklar görünür gelecekte tükenecek.

Detaylı

BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER

BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER AYŞE YASEMİN ÖRÜCÜ ODTÜ Mezunları Derneği Ankara, 2011 Tespitler Kopenhag-Cancun: İD BM kapsamında çözülebilecek bir konu mu? Kopenhag maliyeti: 1 trilyon $;belirsizlik

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi Türkiye Elektrik Piyasası Emrah Besci Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi http://emrah.besci.gen.tr Emrah@Besci.gen.tr Elektriğe ulaşamayan 1,267

Detaylı

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul Sera gazları ve kaynakları Kyoto Protokolü tarafından belirtilen 6 sera gazı: Karbon dioksit (CO

Detaylı

TTGV Enerji Verimliliği. Desteği

TTGV Enerji Verimliliği. Desteği Enerjiye Yönelik Bölgesel Teşvik Uygulamaları Enerji Verimliliği 5. Bölge Teşvikleri Enerjiye Yönelik Genel Teşvik Uygulamaları Yek Destekleme Mekanizması Yerli Ürün Kullanımı Gönüllü Anlaşma Desteği Lisanssız

Detaylı

Ülkemiz Enerji Bütünlemesinde Kömürün Yeri ve Yeni Projeler

Ülkemiz Enerji Bütünlemesinde Kömürün Yeri ve Yeni Projeler Ülkemiz Enerji Bütünlemesinde Kömürün Yeri ve Yeni Projeler Dr. İlker ŞENGÜLER MTA Genel Müdürlüğü Enerji Dairesi 06520 Ankara ilker@mta.gov.tr GİRİŞ Günümüzde enerji, bir ülkenin ekonomisini ve buna bağlı

Detaylı

Enerji Kaynağı Olarak Kömür

Enerji Kaynağı Olarak Kömür SOMA'DAN SONRA: TÜRKİYE'DE ENERJİ KAYNAKLARI, ÜRETİM VE TÜKETİMİ, ALTERNATİF ENERJİLER, ENERJİ POLİTİKALARI PANELİ Enerji Kaynağı Olarak Kömür Prof. Dr. Ahmet Arısoy Giriş. Enerji kaynağı olarak kömürün

Detaylı

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum Politika ve Strateji Geliştirme Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti Ozon Tabakasının Korunması İklim Değişikliği Uyum 1 Birleşmiş Milletler İklim değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve ilgili uluslararası

Detaylı

SEKTÖR: ENERJİ (TERMİK-KOJENERASYON)

SEKTÖR: ENERJİ (TERMİK-KOJENERASYON) SEKTÖR: ENERJİ (TERMİK-KOJENERASYON) SIRA 1 Afşin-Elbistan A Termik Santralı Rehabilitasyonu ve Baca Gazı Desülfürizasyon Ünitesinin Tesis Edilmesi Projesi EÜAŞ Genel Müdürlüğü Afşin-Elbistan A Termik

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ NİYET EDİLEN ULUSAL OLARAK BELİRLENMİŞ KATKI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ NİYET EDİLEN ULUSAL OLARAK BELİRLENMİŞ KATKI TÜRKİYE CUMHURİYETİ NİYET EDİLEN ULUSAL OLARAK BELİRLENMİŞ KATKI Türkiye Cumhuriyeti, 1/CP.19 ve 1.CP/20 sayılı kararlar uyarınca, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesinin (BMİDÇS) 2.Maddesinde

Detaylı

SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND

SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND KAPANIŞ KONFERANSI 2006 ENVANTERİ IŞIĞINDAINDA 1990-2004 DÖNEMD NEMİNDE NDE TÜRKT RKİYE NİN SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND ERLENDİRMESİ 9 Ocak 2008, Ankara Bilgi Kaynakları Sıra No. Belge Adı/Numara

Detaylı

Tablo 15.1.1 No Yürürlükteki AB mevzuatı Taslak Türk mevzuatı Kapsam Sorumlu kurum Yayım tarihi 1 2003/55/AT ve 2004/67/AT sayılı Direktifler

Tablo 15.1.1 No Yürürlükteki AB mevzuatı Taslak Türk mevzuatı Kapsam Sorumlu kurum Yayım tarihi 1 2003/55/AT ve 2004/67/AT sayılı Direktifler FASIL 15 ENERJİ Öncelik 15.1 Enerji Topluluğu Antlaşmasına olası üyelik amacı da dikkate alınarak gaz ve elektrik iç piyasası ile elektriğin sınır ötesi ticaretine ilişkin müktesebata uyumun ve ilgili

Detaylı

Madenlerde Yaşanan İş Kazaları ve Sonuçları Üzerine Bir Değerlendirme Selin Arslanhan Araştırmacı

Madenlerde Yaşanan İş Kazaları ve Sonuçları Üzerine Bir Değerlendirme Selin Arslanhan Araştırmacı Madenlerde Yaşanan İş Kazaları ve Sonuçları Üzerine Bir Değerlendirme Selin Arslanhan Araştırmacı Hüseyin Ekrem Cünedioğlu Araştırmacı TEPAV Değerlendirme Notu Temmuz 2010 Özet Türkiye maden sektörünün

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili Dünya nüfusunun, kentleşmenin ve sosyal hayattaki refah düzeyinin hızla artması, Sanayileşmenin

Detaylı

İTALYA İSPANYA PORTEKİZ YUNANİSTAN TÜRKİYE

İTALYA İSPANYA PORTEKİZ YUNANİSTAN TÜRKİYE Jeotermal Enerji ülkemiz için önemli bir yenilenebilir kaynaktır. Türkiye jeotermal enerji potansiyeli açısından dünyanın yedinci ülkesidir. Muhtemel jeotermal enerji potansiyelinin kullanımının getirebileceği

Detaylı

2011'de enerji güvenliği meselesine nasıl bakalım?

2011'de enerji güvenliği meselesine nasıl bakalım? tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı 2011'de enerji güvenliği meselesine nasıl bakalım? 13. Enerji Arenası İstanbul, 8 Eylül 2011 Sayfa 2 Kısaca TEPAV Üç temel disiplinde araştırma kapasitesi

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

2014 İKİNCİ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr

2014 İKİNCİ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor Yılın ilk yarısında elektrik tüketimi 2013 yılının aynı dönemine kıyasla %3,6 artış gösterdi. Yıllık tüketim artış hızı ilk çeyrekte %3 olarak gerçekleşirken,

Detaylı

(Korkmaz S., 1994, Coal Occurence in Ancient Sedimentary Environment, Coal )

(Korkmaz S., 1994, Coal Occurence in Ancient Sedimentary Environment, Coal ) kömür Kömür farklı kimyasal ve fiziksel özelliklere sahip heterojen içeriklerden oluşmuş, kahverengiden siyah renge kadar değişen sedimenter, yanabilir bir kayaçtır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen

Detaylı

Ülkemizde Elektrik Enerjisi:

Ülkemizde Elektrik Enerjisi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik-Bilgisayar Bilim Kolu Eğitim Seminerleri Dizisi 6 Mart 8 Mayıs 22 Destekleyen Kuruluşlar: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği

Detaylı

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Otomotiv OEM boyaları dünyanın en büyük boya segmentlerinden biridir. Otomotiv OEM boyaları, 2011 yılında toplam küresel boya

Detaylı

ALPER AKCA

ALPER AKCA 25.10.2008 Lisans, ODTÜ EEE, 2005 Yüksek Lisans, ODTÜ EEE, 2008 ASELSAN, 2005- Neden Destek? Destek Türleri ABD Ulusal Mekanizmalar ABD Eyalet Mekanizmaları AB Destek Mekanizmaları Türkiye Yenilenebilir

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

Türkiye Elektrik Piyasası

Türkiye Elektrik Piyasası Türkiye Elektrik Piyasası Emrah Besci Elektrik - Elektronik Mühendisi (EE 04) Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Üyesi http://emrah.besci.gen.tr Emrah@Besci.gen.tr Elektriğe ulaşamayan 1,267 milyar

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ 1. Genel Süreç Çevre Faslı Müzakere Sürecine ilişkin; Çevre Faslı Tanıtıcı Tarama Toplantısı 03-11 Nisan 2006, Çevre Faslı Ayrıntılı Tarama Toplantısı 29 Mayıs

Detaylı

MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU

MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU 2007 yılında uluslararası kağıt ve ambalaj grubu Mondi Grup un bir parçası haline gelen, Mondi Tire Kutsan

Detaylı

Binaların Enerji Etkinliğinin Teşviki Erzurum İlinde Uygulama Projesi

Binaların Enerji Etkinliğinin Teşviki Erzurum İlinde Uygulama Projesi Binaların Enerji Etkinliğinin Teşviki Erzurum İlinde Uygulama Projesi Erzurum İli Karbon Yönetimi ve Sürdürülebilir Enerji Eylem Planı Ön Çalışması Proje Kapanış Toplantısı Bülent CİNDİL, Makina Mühendisi

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ

GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ Ülkemizde, gıda ve elektrik enerjisi ihtiyacı, ekonomik gelişme ve nüfus artışı gibi nedenlerden dolayı hızla artmaktadır. Gıda miktarlarında, artan talebin karşılanamaması sonucunda

Detaylı

Enfaş Enerji Elektrik Üretim A.Ş. (Enfaş A.Ş bir Sütaş Grup Şirketidir.) Aksaray Atık Bertaraf (Biyogaz) Tesisi Proje Bilgi Notu

Enfaş Enerji Elektrik Üretim A.Ş. (Enfaş A.Ş bir Sütaş Grup Şirketidir.) Aksaray Atık Bertaraf (Biyogaz) Tesisi Proje Bilgi Notu Enfaş Enerji Elektrik Üretim A.Ş (Enfaş A.Ş bir Sütaş Grup Şirketidir.) Aksaray Atık Bertaraf (Biyogaz) Tesisi Proje Bilgi Notu Ülkemizde, gıda ve elektrik enerjisi ihtiyacı, ekonomik gelişme ve nüfus

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI ENERJİ Artan nüfus ile birlikte insanların rahat ve konforlu şartlarda yaşama arzuları enerji talebini sürekli olarak artırmaktadır. Artan enerji talebini, rezervleri sınırlı

Detaylı

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

TERMİK SANTRALLERDEKİ ATIK ENERJİNİN KULLANILABİLİRLİĞİ: ÇAN ONSEKİZ MART TERMİK SANTRALİ. Celal KAMACI. Dr. Zeki KARACA.

TERMİK SANTRALLERDEKİ ATIK ENERJİNİN KULLANILABİLİRLİĞİ: ÇAN ONSEKİZ MART TERMİK SANTRALİ. Celal KAMACI. Dr. Zeki KARACA. 111 Dergisi 3 TERMİK SANTRALLERDEKİ ATIK ENERJİNİN KULLANILABİLİRLİĞİ: ÇAN ONSEKİZ MART TERMİK SANTRALİ Celal KAMACI Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çan Meslek Yüksekokulu celal@comu.edu.tr Dr. Zeki

Detaylı

Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar

Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar José Romero* İsviçre Federal Çevre Bakanlığı Berne, İsviçre Ankara,

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

ile Kömür ve Enerji Üzerine

ile Kömür ve Enerji Üzerine Röportaj www.madencilik-turkiye.com Madencilik Türkiye bilgi@madencilik-turkiye.com TKİ Genel Müdürü Mustafa Aktaş ile Kömür ve Enerji Üzerine Sürekli gelişen ve nüfusu artan Türkiye nin enerji ihtiyacı,

Detaylı

TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU. Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa

TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU. Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU Prof. Dr. Hüsamettin BULUT Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa KISA ÖZGEÇMİŞ Doç. Dr. Hüsamettin BULUT EĞİTİM

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

Bu dönemde birincil enerji tüketiminin yıllık ortalama yüzde 5,7, elektrik tüketiminin ise yüzde 6,7 oranında büyüdüğü tespit edilmiştir.

Bu dönemde birincil enerji tüketiminin yıllık ortalama yüzde 5,7, elektrik tüketiminin ise yüzde 6,7 oranında büyüdüğü tespit edilmiştir. Avrupa Birliği Sürecinde Enerji Sektörünün Konumu ve Enerji Yol Haritaları AB ye tam üyelik sürecinde Türkiye, ekonomik ve sosyal hayatın bütün alanlarında olduğu gibi, enerji konusunda da Avrupa Birliği

Detaylı

LİNYİT SEKTÖR RAPORU 2010

LİNYİT SEKTÖR RAPORU 2010 LİNYİT SEKTÖR RAPORU 2010 TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU LİNYİT SEKTÖR RAPORU 2010 Hazırlayan: Stratejik Planlama Koordinasyon

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

TÜRKĐYE DE DÖKÜM SEKTÖRÜ 23.02.2007

TÜRKĐYE DE DÖKÜM SEKTÖRÜ 23.02.2007 TÜRKĐYE DE DÖKÜM SEKTÖRÜ 1 23.02.2007 Demir ve Çelik Döküm Sanayi sektörü; endüksiyon, ark veya kupol ocaklarında, çeşitli pik demiri, çelik hurdaları ve ferro alaşımların ergitilerek, kalıplama tesislerinde

Detaylı

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi Basın Bülteni 26 Haziran 2013 YASED, UNCTAD 2013 Dünya Yatırım Raporu nu açıkladı Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi 2012 yılında dünyada yüzde 18

Detaylı

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU BGT Mavi Enerji Elektrik Üretim Dağıtım Pazarlama Sanayi ve Ticaret SU KENARI HİDROELEKTRİK SANTRALİ BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

Detaylı

TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU KÖMÜR SEKTÖR RAPORU (LİNYİT) 2011

TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU KÖMÜR SEKTÖR RAPORU (LİNYİT) 2011 TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU KÖMÜR SEKTÖR RAPORU (LİNYİT) 2011 Mayıs 2012 T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU KÖMÜR SEKTÖR RAPORU (LİNYİT) 2011 Mayıs 2012 HAZIRLAYAN

Detaylı

İZMİR KEMALPAŞA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÜNEŞ SANTRALİ UYGULAMASI

İZMİR KEMALPAŞA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÜNEŞ SANTRALİ UYGULAMASI İZMİR KEMALPAŞA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÜNEŞ SANTRALİ UYGULAMASI Mustafa Orçun ÖZTÜRK mustafaozturk@kosbi.org.tr ÖZET Günümüzde fosil yakıtlarının sonunun gelecek olması maliyetlerinin fazla olması ve

Detaylı

SANAYİDE VE KOBİ LERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI. Dr. Mehmet DUYAR

SANAYİDE VE KOBİ LERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI. Dr. Mehmet DUYAR SANAYİDE VE KOBİ LERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI Dr. Mehmet DUYAR Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü Genel Müdür Yardımcısı Ankara- Haziran 2009 ENERJİ

Detaylı

KAYSERI MODEL UNITED NATIONS CONFERENCE KOMITE: MODEL BİRLEŞMİŞ MİLLETLER 1. GENEL KURUL- ÇEVRE ENERJİ VE DOĞAL KAYNAKLAR

KAYSERI MODEL UNITED NATIONS CONFERENCE KOMITE: MODEL BİRLEŞMİŞ MİLLETLER 1. GENEL KURUL- ÇEVRE ENERJİ VE DOĞAL KAYNAKLAR 2015 KɅYMUN KAYSERI MODEL UNITED NATIONS CONFERENCE KOMITE: MODEL BİRLEŞMİŞ MİLLETLER 1. GENEL KURUL- ÇEVRE ENERJİ VE DOĞAL KAYNAKLAR AJANDA: FOSİL KAYNAK TÜKETİMİNİN YENİLENEBİLİR ENERJİYE OLAN ZARARININ

Detaylı

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR Osman İYİMAYA Genel Müdür Enerji hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olarak başta sanayi, teknoloji,

Detaylı

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Gazi Erçel Başkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 1 Nisan 1998 Ankara I. Giriş Ocak ayı başında

Detaylı

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI 1 ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI İ. Kürşat BÜLBÜL 1 ÖZET Bu çalışmada; rüzgâr santrallerinin güç sistemlerine entegrasyonu, iletim sistemi operatörünün bakış açısından

Detaylı

TÜRKİYE NİN DOĞALGAZ POTANSİYELİ

TÜRKİYE NİN DOĞALGAZ POTANSİYELİ TÜRKİYE NİN DOĞALGAZ POTANSİYELİ Murat Sungur BURSA Enerji Grubu Başkanı Zorlu Holding (CEO Zorlu Holding Energy Group) 11 Ocak 2010 ANKARA SUNUM İÇERİĞİ 1. Türkiye nin doğalgaz üretim ve tüketim durumu

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

2010 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2010 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

Enerji ve çevre alanında Bir dünya lideri. 27 Haziran, 2011 Paris

Enerji ve çevre alanında Bir dünya lideri. 27 Haziran, 2011 Paris Enerji ve çevre alanında Bir dünya lideri 27 Haziran, 2011 Paris İçindekiler 1. 2. Profil ve Faaliyetler Strateji ve Esneklik Profil ve Faaliyetler Kamu hizmet kurumlarındaki hizmetlerin tarihi Société

Detaylı

İLAÇ, ALET VE TOKSİKOLOJİ ARAŞTIRMALARI ÇALIŞMA GRUBU. Dr. A. Alev BURÇAK Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı

İLAÇ, ALET VE TOKSİKOLOJİ ARAŞTIRMALARI ÇALIŞMA GRUBU. Dr. A. Alev BURÇAK Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı İLAÇ, ALET VE TOKSİKOLOJİ ARAŞTIRMALARI ÇALIŞMA GRUBU Dr. A. Alev BURÇAK Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı Sunu Planı Dünya da Tarım İlacı Kullanımı Türkiye de Tarım İlacı Kullanımı İlaç Alet

Detaylı

Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı

Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı İstanbul, Kasım 2014 Son 10 Yılda Gelinen Nokta(2003-2013) Elektrik tüketimi yaklaşık 2 kat artışla 245 milyar

Detaylı

21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER

21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER 21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER KÜRESEL EKONOMİYİ ROTASINDAN ÇIKARABİLECEK 10 BÜYÜK TEHLİKE DÜNYA EKONOMİSİ VE ABD EKONOMİSİNDE OLASI MAKRO DENGESİZLİKLER (BÜTÇE VE CARİ İ LEMLER AÇIĞI) (TWIN TOWERS) İSTİKRARSIZ

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü AVRUPA BİRLİĞİNEDİR? Hukuki olarak: Uluslar arası örgüt Fiili olarak: Bir uluslararası örgütten daha fazlası Devlet gibi hareket

Detaylı