DENGE VE DENETLEME YAPILANMASI BAKIMINDAN HÜKÜMET SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ DÜŞÜNCE YAZILARI NO: 03* TÜRKİYE NİN YENİ ANAYASA DÜZENİNDE

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "DENGE VE DENETLEME YAPILANMASI BAKIMINDAN HÜKÜMET SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ DÜŞÜNCE YAZILARI NO: 03* TÜRKİYE NİN YENİ ANAYASA DÜZENİNDE"

Transkript

1 TÜRKİYE NİN YENİ ANAYASA DÜZENİNDE DENGE VE DENETLEME YAPILANMASI BAKIMINDAN HÜKÜMET SİSTEMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Yazar: Prof. Dr. Levent Köker DÜŞÜNCE YAZILARI NO: 03* Levent Köker Kimdir? Prof. Dr. Hüseyin Levent Köker, 1980 de Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi nden mezun oldu yılında Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü nde (Siyasal Bilgiler Fakültesi nde) Siyaset Bilimi dalında doktorasını tamamlayan Köker, 1990 yılında Gazi Üniversitesi nde Siyasal Teoriler Doçenti, 1996 da da Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi nde Genel Kamu Hukuku Profesörü oldu akademik yılında Yakın Doğu Üniversitesi Hukuk Fakültesi nin kurucu dekanlığını üstlenen Köker, yılları arasında Abant İzzet Baysal Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Uluslar arası İlişkiler Bölüm Başkanlığını yürütmüş olup halen Atılım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Bölümü öğretim üyesidir yılları arasında, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Bilkent Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi nde, yarı zamanlı olarak lisans ve lisansüstü dersler vermiş olan Köker, Yakın Doğu Üniversitesi Hukuk Fakültesi ndeki derslerine de devam etmektedir. Köker in çok sayıda Türkçe ve İngilizce yayını bulunmaktadır. Kendisinin kitapları arasında, Modernleşme, Kemalizm ve Demokrasi (1990; 2005), İki Farklı Siyaset (1991 ve 1998), Demokrasi Üzerine Yazılar (1992), İmparatorluktan Tanrı Devletine (1991; 2005), Tanrı Devletinden Kral Devlete (1992; 2005), Kral Devlet ya da Ölümlü Tanrı (1993; 2005) bulunmaktadır. I. Giriş Türkiye nin yeni anayasasını arama süreci, TBMM Uzlaşma Komisyonu nun dağılmasıyla birlikte durmuş gibi görünüyor. Bununla birlikte, yeni anayasa arayışının temel sebepleri ise varlığını muhafaza ediyor. Ancak, içinde bulunduğumuz seçimler dönemi nedeniyle yaşanmakta olan siyasî belirsizlik, yeni anayasa arayışının ne zaman canlanacağı konusunda bir öngörüde bulunmayı da neredeyse imkânsızlaştırmış durumda. Bugün gelinen noktada en hararetli gündem maddelerinden biri yasama-yürütme ilişkilerinin nasıl düzenleneceği ile ilgili. Bir diğer ifâdeyle hükûmet (veya yönetim) sistemi denebilecek olan bu konu, ister yeni anayasa düzeni içinde olsun, ister yürürlükteki anayasa düzeninde bir dizi değişiklik yapmak suretiyle gerçekleştirilmek istensin, Türkiye nin kısa vâdede yüzleşmesi gereken en temel sorunlardan birini oluşturuyor. Sorunun bu kadar hayatî, bu kadar temel nitelik almasının biri doğrudan mevcut anayasadan kaynaklanan, diğeri ise daha çok pratik (gündelik) siyasete bağlı sebepleri bulunuyor. Bilindiği gibi mevcut anayasa, yetkili ama sorumsuz bir cumhurbaşkanlığı makamı öngörüyor. Bu, kuşkusuz bir hukuk garabeti. Yetki varsa sorumluluk da vardır diye özetlenebilecek en ilkel ve evrensel hukuk ilkesinin açıkça ihlâli söz konusu. 12 Eylül askerî darbesinin liderine göre biçilmiş bu garip elbisenin demokratik hukuk devleti olma iddiasındaki bir anayasa düzeninde yeri olmayacağı açık. Bugüne kadar cumhurbaşkanlarının TBMM tarafından seçilmesi ve cumhurbaşkanı seçilen kişilerin varsa partileriyle olan ilişkilerinin kesilmesi, bu garabetinin belki büyük sorunlar çıkarmasına engel olabilmiştir. Şimdi ise cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından seçilecek. Bu durumda, varlığını ve meşrûiyetini TBMM den değil de doğrudan halk irâdesinden alan bir cumhurbaşkanı, bu yetkili konumunu siyâsî gücünü pekiştirmek amacıyla çok daha rahat bir biçimde kullanabilecektir, üstelik sorumsuz dur da. Dolayısıyla, cumhurbaşkanının anayasal statüsü ile ilgili bir düzenleme gerçek bir zorunluluk. Bu zorunluluğu ortaya çıkaran ve pratik siyasete bağlı olarak gündeme gelen bir başka boyut da var. Bu da, halk tarafından seçilecek yeni cumhurbaşkanının çok büyük ihtimalle AK Parti mensubu bir isim, belki de bugünkü Genel Başkan ve Başbakan olacağına bağlı bir sebeb. AK Parti Genel Başkanı ve Başbakan ın yeni cumhurbaşkanı olma isteği hâlâ bir varsayım ama, bu varsayımın gerçek olma ihtimali çok kuvvetli zirâ AK Parti Tüzüğü uyarınca arka arkaya üç dönemden fazla genel başkanlık ve milletvekilliği yapılamıyor. Bu kural değişmediği takdirde, mevcut Genel Başkan ın bu sıfatı, milletvekilliği ve dolayısıyla Başbakanlığı ile birlikte sona erecek. Bu da bir arayış nedeni ve AK Parti bu arayış doğrultusunda başkanlık sistemi adı altında bir anayasa değişikliği önerisi hazırlamış durumda. Önerinin sunuluşu ve sonrasındaki tartışmalara baktığımızda, bazen başkanlık bazen yarı başkanlık bazen de partili cumhurbaşkanı terimlerinin kullanıldığını görmekteyiz. Buna ek olarak, bazı önde gelen AK Parti sözcüleri Türkiye tipi başkanlık sistemi nden de söz etmektedirler. Anlaşılıyor ki, AK Parti de de, AK Parti önerilerine parlâmenter sistem lehinde sözlerle karşı çıkan muhalefet partilerinde de ve genel kamuoyunda da kafalar epeyce karışmış vaziyette. Bu çalışma bu kafa karışıklığını gidermeye bir katkı yapmayı amaçlıyor, kuşkusuz, ancak bundan daha öteye geçen bir amacı da var: Türkiye nin hem ihtiyaç duyduğu yeni anayasa bağlamında, hem mevcut anayasa düzenindeki çarpıklığı giderme ihtiyacı nedeniyle ve hem de pratik siyasette iktidar mücadelesi veren siyasî partilerin kendi arayışları içinde, alternatif siyasî sistemlerin neler olabileceğini tartışmak için kavramsal ve dünya uygulamalarının gözlemlenmesinden yol çıkan sonuçlara dayalı tutarlı bir çerçeve ortaya koymak. *8 Nisan 2013 tarihinde Denge ve Denetleme Olmadan Ne Parlamenter ne Başkanlık Sistemi konferansında sunulmuştur. 1

2 Bu amaçlar doğrultusunda, öncelikle bütün hükûmet sistemi tartışmalarında esas alınması gereken bazı temel noktaları belirtmemiz gerekmektedir: 1. Hükûmet sistemi tartışmaları, demokratik hukuk devleti anlayışına uygun bir biçimde ele alınmalıdır. 2. Demokratik hukuk devleti anlayışı, devletin yasama, yürütme ve yargı organları arasında kuvvetler ayrılığı nı öngörür. 3. Bir anlamda demokratik hukuk devletinin önşartı sayılabilecek olan kuvvetler ayrılığı özünde, devletin egemenlik kavramıyla ifâde edilen mutlak, en üstün ve sınırsız iktidarının farklı organlar arasında bölüştürülmesiyle kurulacağı düşünülen denge ve denetleme (checks and balances) sistemi ile eşanlamlıdır. 4. Sistemin ihlâl edilmesi mümkün olmayan temel ilkesi yargı bağımsızlığı dır. Bir diğer deyişle, yasama ve yürütme işlemlerinin bağımsız yargı organı tarafından hukuka uygunluk açısından değerlendirilmesi demokratik hukuk devletinin varlığı için bir zorunluluktur. 5. Yargı bağımsızlığının nasıl bir kurumsal yapı içinde gerçekleştirilmesi gerektiği görece ayrı bir konudur ve esasen denge ve denetleme sistemi bağlamında daha önce ele alınmıştır. Burada şunu belirtmekle yetinelim ki Türkiye nin yeni anayasa düzeni ile ilgili arayışında yargı bağımsızlığı için Avrupa Konseyi normlarına ve özellikle Venedik Komisyonu nun tesbit ettiği kurumsal ilkelere uygun düzenlemelere yönelmesi hâlâ gerçekleştirilmeyi bekleyen bir hedef olarak ortada durmaktadır. Demokratik hukuk devleti anlayışı bağlamında düşünmemiz gereken çağdaş kuvvetler ayrılığı düşüncesinin vazgeçilmez üst ilkelerinden bir diğeri de insan haklarıdır. Özellikle yine Türkiye nin anayasal arayışları bakımından belirtilmesi gereken nokta, kuvvetler ayrılığı ile ilgili kurumsal tercihler ne olursa olsun, Türkiye nin BM ve AK üyelikleri çerçevesinde bağlı bulunduğu temel insan hak ve hürriyetleri ile ilgili uluslararası andlaşmaların en geniş ölçüde gözetilmesi gerektiğidir. Bu çalışmada önce kuvvetler ayrığılı kavramı ve bu kavramın pratikte ne gibi hükûmet sistemi tercihleriyle somutlaştığı üzerinde durulduktan sonra 1982 Anayasası ve bunun değiştirilmesine yönelik siyasî partilerin önerileri ele alınacaktır. Bu çalışma bu kafa karışıklığını gidermeye bir katkı yapmayı amaçlıyor kuşkusuz, ancak bundan daha öteye geçen bir amacı da var: Türkiye nin hem ihtiyaç duyduğu yeni anayasa bağlamında, hem mevcut anayasa düzenindeki çarpıklığı giderme ihtiyacı nedeniyle ve hem de pratik siyasette iktidar mücadelesi veren siyasî partilerin kendi arayışları içinde, alternatif siyasî sistemlerin neler olabileceğini tartışmak için kavramsal ve dünya uygulamalarının gözlemlenmesinden yol çıkan sonuçlara dayalı tutarlı bir çerçeve ortaya koymak. II. Denge ve Denetleme Yapılanmasının Kavramsal Kaynağı Olarak Kuvvetler Ayrılığı Devletin egemenlik terimiyle ifâde edilen üstün iktidarının bölümleri olan yasama, yürütme ve yargının birbirlerinden ayrı organlar eliyle kullanılması olarak basitçe ifâde edebileceğimiz kuvvetler ayrılığı fikri, görece yeni ve modern devletin bir hukuk devleti olması gereğine bağlı olarak ortaya çıkmış olan bir fikirdir. Kuvvetler ayrılığının farklı açıklama biçimleri bulunsa da, kavramın özü modern anayasacılık akımlarının ortak noktası olan devlet iktidarını objektif hukuk kurallarıyla sınırlandırma kaygısıdır ve bu sınırlandırmanın temelinde de devletin insan haklarını ve temel özgürlükleri koruma, bunlara saygı gösterme yükümlülüğü yatmaktadır. Kuvvetler ayrılığı fikrinin modern anayasal devlet düzeni bağlamında iki farklı gerekçelendirme biçimi öne çıkmaktadır. Bunlardan ilki kuvvetler ayrılığının toplumsal sınıf ve gruplar arasındaki çatışma potansiyelini gözönüne almakta ve kuvvetler ayrılığını bu çatışmayı belli bir dengede tutmaya yönelik bir mekanizma olarak görmektedir. Biraz anakronik olma riskini de üstlenerek belirtmek gerekir ki kuvvetler ayrılığı ile toplumsal sınıflar arası denge ve dolayısıyla istikrar sağlamanın amaçlandığı fikrinin izlerini Eski Yunan ve Eski Roma da bulmak mümkündür. Eski Yunan düşüncesinin büyük temsilcilerinden Aristoteles e göre en istikrarlı devlet (polis-kent devleti) düzeni, zengin sınıfın mutlak iktidarını temsil eden oligarşi ile yoksul ve câhil halk çoğunluğunun mutlak iktidarını temsil eden demokrasinin iyi yanlarını karma bir anayasa düzeni içindebirleştirmek sûretiyle kurulabilecektir. Aristoteles in politeia dediği ve çağdaş çevirilerde anayasal yönetim olarak adlandırılan bu karma anayasa düzeni ni teoriden pratiğe aktaranlar ise Romalılar olmuşlardır. Eski Roma da cumhuriyet dönemi olarak bilinen dönemde devletin yasa yapma iktidarı kentin soylular sınıfına (patriciler), yürütme ise yine soylular arasından belirlenen konsüllere âitti. Dışlanmış halk kesimini meydana getiren pleblerin mücadelesi sonucunda Eski Roma Cumhuriyeti nde yasama yetkisi, soylulardan oluşan Senato ve pleblerden oluşan Halk Meclisi arasında paylaşılmış, yürütme ve yargı yetkileri de yine soylular ile pleblerden meydana gelen konsüller ve diğer idareciler ve yargıçlar arasında bölüşülmüştü. Gerek Aristoteles in karma anayasa fikri, gerek Roma Cumhuriyeti nde târihî mirası, Rönesans dönemiyle birlikte öncelikle İtalya da kurulan modern kent cumhuriyetlerinde canlanmış ve daha sonra da çağdaş kuvvetler ayrılığı fikrinin en büyük kurucularından olan Montesquieu tarafından geliştirilmiştir. Kuvvetler ayrılığı teorisi ile ABD Anayasası nı yapan Kurucu Babalar a önemli ölçüde ilham kaynağı olan Montesquieu, kuvvetler ayrılığını bir yandan Eski Yunan ve Roma daki gibi toplumsal sınıflar arası bir denge sistemi olarak görürken diğer yandan da bu dengeyi özgürlüğün güvencesi gerekçesiyle temellendirmekteydi. Montesquieu için özgürlük, her şeyden önce, farklı toplumsal-siyasal güçlerin varolmasına ve bunların rekabetinin, mücadelesinin bir denge ortamı yaratmasına bağlıdır. Raymond Aron un deyişiyle Montesquieu nün temel düşüncesi hukuksal anlamda erklerin ayrımı değil, fakat siyasal özgürlüğün koşulu olan toplumsal güçlerin dengesidir. Bu bağlamda Montesquieu, bütün kuvvetlerin tek elde toplandığı Osmanlı Devleti ni bir despotizm olarak nitelerken, ilginç bir biçimde, yasama, yürütme ve yargı kuvvetlerini ayrı organlara veren fakat bütün organlarda kontrolü soylular sınıfın elinde bulunduran Venedik Cumhuriyeti ni de özgürlükten yoksun bir sisteme örnek olarak göstermiştir. Eklemek gerekir ki, yine Montesquieu, belki de fazlaca idealize edilmiş bir yorumla, İngiltere Krallığı nı mükemmel bir yönetim sistemi olarak görmekte ve bunu da toplumsal sınıflararası güç çatışmalarını dengeleyen bir özgürlükler düzeninin varlığıyla kanıtlamaya çalışmaktaydı. Bu yorum, ilginç bir biçimde, modern kuvvetler ayrılığı fikrinin bir diğer büyük savunucusu olan John Locke un bireysel özgürlük kavramı temelinde İngiltere nin parlâmenter yapısına denk düşen görüşleriyle örtüşmektedir. 2

3 Modern kuvvetler ayrılığı fikrinin özgürlükler açısından nasıl anlaşılması gerektiği konusunda eski ile yeninin ilginç bir sentezini ifâde eden bu görüşün bir benzerini 1919 da kurulan Weimar Cumhuriyeti döneminde Almanya da da görmekteyiz. Marx ın sınıf çatışması analizinden hareket eden Kirchheimer ve Neumann, örneğin, Weimar Anayasası ile getirilmiş olan kuvvetler ayrılığı sistemini, yasama, yürütme ve yargı güçlerini soylu ve burjuva sınıfları arasında paylaştırıp proletaryayı (emekçi halk sınıflarını) dışladığı için eleştirmekte ve tam anlamıyla özgür bir demokratik hukuk devletinin kurulabilmesi için proletaryayı da içine alan bir düzen kurulması gerektiğini vurgulamaktaydılar. Özetle belirtmek gerekirse, kuvvetler ayrılığı fikrinin bir anayasa düzeninin temeline yerleştirilmesi bağlamında iki önemli gerekçe yer almaktadır: 1. Toplumsal sınıf ve gruplar arasındaki çatışmanın dengelenmesi 2. Devlet iktidarının bu denge aracılığıyla bireysel özgürlüklere saygılı olacak tarzda sınırlandırılması ve denetlenmesi. Günümüz dünyasında kuvvetler ayrılığı fikrinin bu iki temel gerekçesi geçerliliğini muhafaza etmektedir. Bununla birlikte, 18. yüzyıldan bugüne dek yaşanan gelişmeler, çağdaş devlet düzenlerinin demokratik bir meşrûiyet zeminine dayanmasının bir zorunluluk olduğunu göstermiştir. Bunlara eşlik eden ve kuvvetler ayrılığı fikrini demokratik bir siyasî düzen bağlamında yeniden değerlendirmeyi gerektiren bir diğer önemli gelişme ise hak ve özgürlüklerin sosyal boyutuyla ilgili olmuştur. Böylece devletin temel hak ve özgürlükleri sâdece korumakla yetinen değil, aynı zamanda bu hak ve özgürlüklerin gerçekleştirilmesi için pozitif yükümlülükler altına giren bir varlık olduğu düşüncesi öne çıkmıştır. Bir bakıma Weimar döneminde sözünü ettiğimiz yaklaşım içinde şekillenen sosyal hukuk devleti anlayışının 20. Yüzyılın ikinci yarısından başlayarak yükselen bir değer hâline geldiğini söyleyebilmekteyiz ki, bunun bir sonucu olarak devletin bürokratik örgütlenmesi büyümüş ve günümüzün demokratik anayasal düzenlerinde kuvvetler ayrılığı fikri düşünülürken bu sosyol boyutun dikkate alınması tam bir zorunluluk hâlini almıştır. Bu bağlamda, eski, modern ve güncel gelişmelerin gerçek bir sentezini yapan Bruce Ackerman, kuvvetler ayrılığı fikrini yeniden düşünürken üç genel ilkenin gözetilmesi gerektiğini vurgulamaktadır: Demokrasi, temel hak ve özgürlüklerin korunması ve etkililik. Bunlardan ilki yasaların yapılması ve uygulanmasında yurttaşlar topluluğu olarak halkın tercihlerinin oluşmasını ve yasalara yansımasını güvence altına alan usûl ve mekanizmalarla desteklenmiş (denge ve denetim altına alınmış) bir yasama sürecini öngörmekte; ikincisi halkın aktif siyasî katılımı yanında yargının etkinliğine dayalı bir denetim düzenini gerektirmekte, üçüncüsü ise devlet aygıtının özellikle de bürokratisinin işleyişinde etkililiği vurgularken yozlaşmanın engellenmesine odaklanmaktadır. Eski çağdan günümüze gelişen bir kavram olarak kuvvetler ayrılığı iki farklı sistem tipiyle karşımıza çıkmaktadır: başkanlık sistemi ve parlâmenter sistem. Bu iki sistemin kavramsal tipler olarak özelliklerini şöyle sıralayabiliriz: 1. Her iki sistemde de yargı bağımsızdır. 2. Yasama gücü halk (seçmenler) tarafından doğrudan doğruya seçilen bir kurula âittir. 3. Parlâmenter sistemde yürütme, yasama organı içinden çıkmakta, yasama organının onayıyla görev yapmakta, yasamaya karşı sorumlu olmakta ve yasama tarafından denetlenebilmekte ve görevden alınabilmektedir. 4. Buna karşılık başkanlık sisteminde yürütme halk tarafından ayrı bir seçimle işbaşına getirilen başkan dadır. Başkan ın başta devlet bütçesi olmak üzere, önemli görülen pek çok işlemi yasama organının denetimine ve onayına tâbidir. Bununla birlikte Başkan ın yasama organı üzerinde bir denetim veya fesih yetkisi olmadığı gibi, yasamanın da Başkan (yürütme) üzerinde böyle bir yetkisi ( impeachment istisnası dışında) bulunmamaktadır. 5. Bir karma tip olarak yarı başkanlık sisteminde yürütme, başkanlık sisteminde olduğu gibi halk tarafından ayrı bir seçimle göreve gelen Cumhurbaşkanı ile parlâmenter sisteme uygun usûllerle belirlenen Başbakan başkanlığındaki Bakanlar Kurulu arasında paylaşılmaktadır. 6. Bütün sistemlerde yasama ve yürütmenin eylem ve işlemleri bağımsız yargı tarafından denetlenmektedir. Şimdi, yargı bağımsızlığı konusunu 1982 Anayasası nı ele alacağımız bölüme bırakarak yukarıda özetleyemeye çalıştığımız kavramsal temeller üzerine kurulu iki anayasal model olarak parlâmenter ve başkanlık sistemi modellerinin gerçek dünyada bugün ne gibi farklılıklarla karşımıza çıktıklarına bakalım. III. Başkanlık, Parlâmenter ve Karma Tipler Açısından Çağdaş Hükûmet Sistemlerinin Karşılaştırılması Birleşmiş Milletler örgütünün resmî kayıtlarına göre bugün 193 devlet BM üyesidir. Burada yer almayan Tayvan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ni de bu sayıya eklediğimizde sayı 195 i bulmaktadır. Bu çalışmada bunlardan 128 inin anayasal düzenleri gözden geçirilmiştir. İncelememizin odaklandığı noktalar, bu 128 devletin anayasalarının (a) başkanlık mı, parlâmenter mi, yoksa yarı başkanlık mı oldukları, (b) yasama organlarının iki meclisli mi, tek meclisli mi olduğu, (c) devlet yapılarının federal, üniter ve bölgeli devlet niteliği taşıyıp taşımadıkları hususlarına odaklanmıştır. Başkanlık ve parlamenter tiplerin günümüz dünyasındaki manzarasını tesbite yönelik incelememiz bununla sınırlı değildir. 195 devlet arasından, özgür ve demokratik bir ülke olmak bakımından tam not alabilen daha sınırlı sayıda ülkenin anayasal düzenleri de bu üç kriter bağlamında ayrıca değerlendirilmiş ve bu değerlendirme daha dar bir kapsamda, Avrupa nın demokratik ve özgür ülkeleri açısından bir kez daha yapılmıştır. 3

4 Eski çağdan günümüze gelişen bir kavram olarak kuvvetler ayrılığı iki farklı sistem tipiyle karşımıza çıkmaktadır: başkanlık sistemi ve parlâmenter sistem. Bu iki sistemin kavramsal tipler olarak özelliklerini şöyle sıralayabiliriz: 1. Her iki sistemde de yargı bağımsızdır. 2. Yasama gücü halk (seçmenler) tarafından doğrudan doğruya seçilen bir kurula âittir. 3. Parlâmenter sistemde yürütme, yasama organı içinden çıkmakta, yasama organının onayıyla görev yapmakta, yasamaya karşı sorumlu olmakta ve yasama tarafından denetlenebilmekte ve görevden alınabilmektedir. 4. Buna karşılık başkanlık sisteminde yürütme halk tarafından ayrı bir seçimle işbaşına getirilen başkan dadır. Başkan ın başta devlet bütçesi olmak üzere, önemli görülen pek çok işlemi yasama organının denetimine ve onayına tâbidir. Bununla birlikte Başkan ın yasama organı üzerinde bir denetim veya fesih yetkisi olmadığı gibi, yasamanın da Başkan (yürütme) üzerinde böyle bir yetkisi ( impeachment istisnası dışında) bulunmamaktadır. 5. Bir karma tip olarak yarı başkanlık sisteminde yürütme, başkanlık sisteminde olduğu gibi halk tarafından ayrı bir seçimle göreve gelen Cumhurbaşkanı ile parlâmenter sisteme uygun usûllerle belirlenen Başbakan başkanlığındaki Bakanlar Kurulu arasında paylaşılmaktadır. 6. Bütün sistemlerde yasama ve yürütmenin eylem ve işlemleri bağımsız yargı tarafından denetlenmektedir. raporları yayınlayan bu kuruluşun 2013 dünya raporuna göre tümüyle özgür ülke sayısı 87 dir ve Türkiye onlarca yıldır yarı özgür ülke statüsünden çıkamadığı gibi 2013 Raporu na göre son zamanlarda bazı gerilemelerin kaydedildiği üç ülkeden biri (diğer ikisi Rusya ve Ukrayna) durumuna da düşmüştür. Freedom House, özünde Robert Dahl ın çağdaş demokrasileri tanımlarken kullandığı bir kavram olan poliarşi nin içeriğini meydana getiren unsurları temel alan bir endeks geliştirmiş ve bu endeks üzerinden ülkelerin değerlendirmesini yapmaktadır. Ayrıntıya girmeksizin, bu endeksin ana temalarının ifâde ve örgütlenme özgürlükleri, hukuk devleti, etnik, dinî, cinsiyet veya cinsiyet yönelimi temelli ayrımcılık yasağı, din ve vicdan hürriyeti, serbest ve dönemsel seçimler, genel ve eşit oy hakkı, basın özgürlüğü konularından oluştuğunu söyleyebiliriz. İki genel hak ve özgürlükler kategorisi olarak siyasî özgürlükler (Political Liberties/PL) ve yurttaş özgürlükleri (Civil Liberties/CL) açılarından yapılan değerlendirmede en özgür ülkeye (1), özgürlüklerin hiç olmadığı ülkeye ise (7) verilerek bir skala oluşturulmaktadır. Bu skala açısında örneğin 2013 verilerine göre İspanya her ikisinden de 1, Özbekistan ise her ikisinden de 7 almıştır arası dönemde sırasıyla 2 ve 3 almış ve tam özgür ülke statüsünde bulunan Türkiye nin notu 1980 darbesinden sonra kötüleşmiş,yine sırasıyla önce 4 ve 5 düzeyine gerileyerek sonra buradan 3 ve 3 düzeyine çıkarak kısmen özgür (partly free) kategorisine gelmiştir verilerine göre Türkiye nin özgürlük notu siyasî özgürlükler için hâlâ 3, medeni özgürlükler içinse bir puan gerileyerek 4, ortalama olarak da 3,5 düzeyindedir. Kuvvetler ayrılığına dayalı denge ve denetleme düzeni açısından hükûmet sistemi tercihini ele aldığımız bu incelemede, tercihin mutlaka demokratik hukuk devletine elverişli olması gerektiğini kabûl ettiğimize göre, incelediğimiz toplam 128 ülke arasında Freedom House un ölçütlerine göre tam özgür ülke statüsündeki ülkelerin sistem tercihlerinin anlamlı olacağını düşünmekteyiz. Genel bir veri olarak toplam 128 ülkeden 35 i başkanlık, 19 u yarı-başkanlık sistemini tercih etmişken, 74 ünün parlâmenter sistemle yönetildiğini saptamış bulunuyoruz. Ülke Adı Parlamenter Başkanlık Y-Başkanlık Federal Bölgeli 2 Meclis 1. ABD 2. Almanya 3. Andora 4. Antigua ve Barbuda 5. Arjantin 6. Avusturalya 7. Avusturya 8. Bahamalar 9. Barbados 10. Belçika 11. Belize 12. Benin 13. Botsvana 14. Beyaz Rusya 15. Brezilya 4

5 16. Bulgaristan 17. Çek Cumhuriyeti 18. Dominika 19. Dominik Cumhuriyeti 20. Ekvator Ginesi 21. El Salvador 22. Endonezya 23. Estonya 24. Finlandiya 25. Fransa 26. Fransız Ginesi 27. Gana 28. Guyana 29. Güney Afrika 30. Hırvatistan 31. Hindistan 32. Hollanda 33. İngiltere (B. Krallık) 34. İrlanda 35. İspanya 36. İsrail 37. İsveç 38. İtalya 39. İzlanda 40. Jamaica 41. Japonya 42. Kanada 43. Karadağ 44. Kıbrıs Cumhuriyeti 45. Kiribati 46. Kosta Rika 47. Kuzey Kıbrıs Türk C. 48. Letonya 49. Lichtenstein 50. Litvanya 51. Lüksemburg 52. Macaristan 53. Malta 54. Marshall Adaları 55. Mauritus 56. Moğolistan 57. Monako 58. Nambiya 5

6 59. Nauru 60. Norveç 61. Palau 62. Panama 63. Peru 64. Polonya 65. Portekiz 66. Porto Rico 67. Romanya 68. San Marino 69. Sao Tome ve Principe 70. Senegal 71. Sırbistan 72. Sierra Leone 73. Slovakya 74. Slovenya 75. St. Kitts ve Nevis 76. St. Lucia 77. St. Vincent vegrenada 78. Surinam 79. Şili 80. Tayvan 81. Tonga 82. Trinidad ve Tobago 83. Tuvalu 84. Uruguay 85. Vanuatu 86. Yeni Zelanda 87 Yunanistan TOPLAM Tablodan anlaşılacağı üzere özgürlük ve demokratiklik kriterleri açısından tam not alabilen 87 ülkeden 55 i parlâmenter sistemle yönetilirken sâdece 21 i, yani dörtte birinden azı başkanlık sistemine sâhiptir. Buna yarı-başkanlık sistemini de eklediğimizde sayı 32 ye, oran da üçte birin biraz üzerine, yüzde 36 ya çıkmaktadır. Tabloda yer alan ülkeleri federasyon ve üniter yapı açısından değerlendirdiğimizde ise, 87 ülkeden 11 i, yâni yaklaşık olarak yüzde 12 si federasyon, geriye kalan bölümü ise üniter devlet niteliğindedir. Buna karşılık, üniter devlet niteliğinde olup da yasama yetkisi de dâhil olmak üzere geniş ölçüde bir bölgesel özerklik tanıyan ülkeleri (bölgeli devletler) gözönüne alırsak, federal devletlerle birlikte sayı 47 ye yükselmektedir ki oran olarak yüzde 54 e denk gelmektedir. Bölgeli devlet niteliğini üniter devletlerin kendi içlerinde oranlarsak, toplam 77 üniter devletten 35 i bölgeli devlet niteliğinde olmakla oran yüzde 45 e düşmektedir. Yasama organının yapısı, yani tek veya iki meclisli olup olmama açısından baktığımızda ise, genel toplamda 87 devletten 34 ünde yasama organının iki meclisli olduğu görülmektedir ki oran olarak yaklaşık yüzde 39 dur. Buna karşılık, federasyon ve bölgeli devletlerin toplam sayısı içinde iki meclisli yasama organına baktığımızda, toplam 47 devletin 24 ünde iki meclisli yasama organının bulunduğu görülmektedir ki, oran yüzde 51 civarındadır. Tam anlamıyla özgür ülke niteliğinde olan devletler arasında dikkat çeken bir diğer husus da, parlâmenter sisteme sâhip 55 ülkeden 24 ünün anayasal monarşi olmasıdır. Bu durumda, parlâmenter ve demokratik cumhuriyetlerin sayısı, parlâmenter monarşilerin sayısından biraz fazlayla 31 i bulmaktadır. Konuyu, Türkiye nin de bir parçası olduğu Avrupa devletleri bağlamında ele alırsak, tablo daha da ilginçleşmektedir. 6

7 Tablo-2 Avrupanın Demokratik Ülkelerinde Hükûmet Sistemleri ve Devlet Yapıları Ülke Adı Parlamenter Başkanlık Y-Başkanlık Federal Bölgeli 2 Meclis 1. Almanya 2 Andora 3. Avusturya 4 Belçika 5. Beyaz Rusya 6. Bulgaristan 7. Çek Cumhuriyeti 8. Estonya 9. Finlandiya 10. Fransa 11. Hırvatistan 12. Hollanda 13. İngiltere (B. Krallık) 14. İrlanda 15. İspanya 16. İsveç 17. İtalya 18. İzlanda 19.Karadağ 20. Kıbrıs Cumhuriyeti 21. K. Kıbrıs Türk C. 22. Letonya 23. Lichtenstein 24. Litvanya 25. Lüksemburg 26. Macaristan 27. Malta 28. Monako 29. Norveç 30. Polonya 31. Portekiz 32. Romanya 33. San Marino 34. Sırbistan 35. Slovakya 36. Slovenya 37. Yunanistan TOPLAM

8 Avrupa nın tam anlamıyla özgür ve demokratik ülkelerinin ortaya koyduğu veriler, toplam 37 ülkeden 32 sinin, yani yüzde 86 sının parlâmenter, dördünün yarı-başkanlık sistemiyle yönetildiğini, sâdece bir ada devleti olan Kıbrıs Cumhuriyeti nde başkanlık sisteminin mevcut olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durumda Avrupa demokrasilerinin, ülkeler arasındaki kültürel ve tarihî farklılıklara rağmen, parlâmentarizm ortak paydasında birleştiklerini söyleyebilmekteyiz. Avrupa demokrasileriyle ilgili bir diğer önemli veri ise federasyonun istisna olmasıdır. Avrupa demokrasilerinin büyük çoğunluğu (37 de 34 ü veya yüzde 92 ye yakını) üniter devlettir. Buna karşılık, bölgeli devlet yapılanmasına sâhip olan 17 devleti federasyonlarla birlikte hesaba kattığımızda, kendi içinde özerk bölgesel yönetimlere sâhip demokratik devletlerin oranı 37 de 20 ye, yâni yüzde 54 e ulaşmaktadır. Bu sayı ve oran, bu tabloda demokratik ülke olarak yer alıp da bölgeli devlet modeline dâhil edilmeyen bazı ülkelerin Avrupa Yerel yönetimler Özerklik Şartı nı çekincesiz olarak uyguladıklarını varsayarsak biraz daha yükselebilecektir. Avrupa demokrasileriyle ilgili bir diğer gözlem, toplam 37 ülkeden sâdece 13 ünde iki meclisli yasama organının mevcudiyetidir. Hemen belirtmek gerekir ki, iki meclislilik ile federal veya bölgeli devlet yapısına sâhip olmak arasında büyük bir korelasyon bulunmaktadır. Bir diğer deyişle federal devlet yapısına sâhip olup da iki meclisli yasama organı bulunmayan ülke olmadığı gibi, bölgeli devlet yapısına giren 17 ülke arasında da çoğunlukla iki meclisli yasama organı mevcuttur. IV. Türkiye nin Yeni Anayasa Arayışı Genel olarak Dünya nın ve özel olarak da Avrupa nın demokratik ve özgür ülkelerinin siyasî sistemleriyle ilgili bu üç boyutlu gözlemlerimizden sonra, Türkiye nin yeni anayasa arayışında gündeme gelen önerilerin değerlendirmesine geçebiliriz. Bu değerlendirmeyi yargı ve hükümet sistemi konularıyla ilgili olarak ayrı başlıklar hâlinde ve kuşkusuz hâlen yürürlükte bulunan 1982 Anayasası nın eleştirisiyle birlikte yapacağız. A. Yargı Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı 1. Genel Olarak Türkiye nin anayasal ve siyasî tartışmalarında gündemden hiç düşmeyen konuların başında kuşkusuz yargı bağımsızlığı gelir. Son zamanlarda, özellikle de önde gelen pek çok akademik yorumcunun Anayasa krizi olarak adlandırmakta tereddüt etmediği 2007 ve sonrası yaşanan olaylarda, yargı bağımsızlığı na ek olarak yargının tarafsızlığı terimi de eklenmiştir. Bu ekleme, herşeyden önce, Türkiye de yargının, devletin temel siyâsî ve hukukî düzenini ilgilendirdiği düşünülen kritik uyuşmazlıklarda kurulu düzenin muhafızlığına eğilim gösteren tercihiyle ilgili bir eleştiriden kaynaklanmaktadır. Bu eleştirinin, hiç kuşkusuz, Türkiye Cumhuriyeti (1924, 1961, 1982) Anayasalarının hepsinin ideolojik anayasalar (1924 te altı ok, 1961 de Türk milliyetçiliği, 1982 de ise Atatürk milliyetçiliği ) olmasıyla ilgisi büyüktür. Bu açıdan Türkiye nin yargıya kurulu düzenin temelini belirleyen devlet ideolojisi ni muhafaza yönünde ve bu anlama gelmek üzere vesayetçi bir işlev yüklemiş olduğu da ileri sürülmektedir. Konuyu anahatları itibariyle yargı bağımsızlığının nesnel ve öznel boyutlarıyla birlikte ele almak gerekmektedir. Nesnel anlamda yargı bağımsızlığı, öncelikle, yargı organının (yargı örgütünün kuruluş ve işleyişi ile bu örgütün işleyişindeki görevlilerin ve öncelikle de yargıçların) yasama ve yürütme organının indî (arbitrary) siyasî tercihlerinden bağımsız olmasını ifâde etmektedir. Bu anlamıyla yargı bağımsızlığının sağlanması bakımından nasıl bir yapılanmanın uygun olacağı sorusuna gelince, yerleşik demokratik hukuk devleti niteliğine sâhip ülkelerde birbirinden farklı sistemlerin tercih edilebildiği görülmektedir. Bununla birlikte, Türkiye nin de mensup olduğu Avrupa Konseyi bünyesinde yer alan ülkeler açısından, Venedik Komisyonu olarak bilinen Avrupa Hukuk Yoluyla Demokrasi Komisyonu nun konuyla ilgili değerlendirmelerine dikkat etmekte yarar vardır. Avrupa Konseyi mensubu ülkeleri yerleşik demokratik hukuk devletine sâhip olan ülkeler ve demokratik hukuk devletini inşâ evresinde olan ülkeler olarak iki ayırabilirsek, Venedik Komisyonu, birinci grupta yer alan Birleşik Krallık gibi ülkelerde yargının başı olan Lord Chancellor ın aynı anda hem Adâlet Bakanı, hem Lordlar Kamarası Başkanı ve hem de ülkedeki baş yargıç görevlerini yerine getirdiğini ama buna rağmen bu ülkede yargının tam ve mükemmel bir bağımsızlığa sâhip olduğunu belirtmektedir. Buna karşılık, Türkiye nin de içinde bulunduğu demokratik hukuk devletini inşâ etme sürecinde bulunan ülkeler bakımından yargı bağımsızlığının tesis edilmesi için önerilen ilkeler arasında şu iki noktanın öne çıktığı anlaşılmaktadır: 1. Yargı örgütünün kuruluş ve işleyişinde, özellikle de yargıçların özlük işleri, mesleğe giriş, atanma, yükselme, disiplin ve cezalandırma gibi kritik önemdeki konularda karar vermekle yetkili olan bir kurul oluşturulmalıdır. 2. Sözü edilen kurul üyelerinin büyük çoğunluğu yargıçlık mesleğinden gelen üyelerden oluşmalı ve kurulun kararlarında yürütme organı etkili bir konuma sâhip bulunmamalıdır. Bu iki temel ilke açısından Türkiye nin tecrübesine bakacak olursak, şu hususlar öne çıkmaktadır: Anayasası, yargıçların ve savcıların meslekî düzenini oluşturan kararların alınmasını Yüksek Hâkimler Kurulu (YHK) ve Yüksek Savcılar Kurulu (YSK) olarak iki ayrı kurul hâlinde düzenlemiş, YSK nda Adâlet Bakanlığı na üyelik ve karar sürecine katılma imkânı verilirken, YHK tümüyle bağımsız bir biçimde düzenlenmişti. YHK nun 18 üyesinden 6 sı o dönemde Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu olarak iki bölümden oluşan TBMM tarafından, 6 sı Yargıtay tarafından ve kendi üyeleri arasından ve 6 sı da birinci sınıf yargıçlar arasından belirlenmekteydi askerî müdahalesinin ardından yapılan değişiklikle üye sayısı azaltılan ve sadece Yargıtay tarafından belirlenecek şekle getirilen YHK, 1982 Anayasası nda YSK ile de birleştirilerek HSYK adını almış ve üye yargıç ve savcı sayısı sadece 8

9 Yargıtay ve Danıştay tarafından belirlenen 5 e indirilmiştir. Anayasa gereği Başkan konumundaki Adâlet Bakanı ile doğal üye olan Müsteşarı da dâhil edildiğinde üye sayısı 7 kişiye çıkan Kurul toplantılarında ve kararlarında yürütme organının etkililiği artırılmıştı yılında halk oylamasıyla kabûl edilen Anayasa değişikliği ile üye sayısı 21 e çıkarılan, kompozisyonunda yüksek yargı mensubu olmayan birinci sınıf yargıçların temsil imkânı bulduğu ve üç ayrı alt kurul hâlinde örgütlenen yeni bir yapıya kavuşturulan HSYK, Venedik Komisyonu nun yukarıda belirtilen ölçütleriyle görece daha uyumlu bir kurul haline gelmişti. Bununla birlikte, Türkiye nin 2013 sonlarından itibâren yaşadığı son siyasî gelişmeler sonucunda HSYK nın örgütlenişini ve iç işleyişini düzenleyen yasa değiştirilerek Adâlet Bakanlığı nın kurul kararlarındaki etkisi artırılmıştır. Bu husus, esâsen yasayı onaylayan Cumhurbaşkanı nın da dikkât çektiği bazı Anayasa ya aykırılık iddiâlarını gündeme getirmiştir ki konu hâlen Anayasa Mahkemesi tarafından karara bağlanmayı beklemektedir. 2. Türkiye açısından değinmemiz gereken ikinci nokta, yargı organına yüklenen ideolojik işlev ile ilgilidir. Bu işlev, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası nın Başlangıç bölümü ile ilk üç maddesinde belirtilen ve daha çok Cumhuriyet in nitelikleri adı altında resmî ideoloji olarak özetleyebileceğimiz temel kuralların yargı organı tarafından geliştirilen içtihat ile belirlenmiş özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Bir diğer deyişle, Türkiye de yargı bağımsızlığı, Anayasa da ve dolayısıyla Türk hukuk sisteminin temelinde yer alan resmî ideoloji tarafından bir anlamda bozulmaktadır. Yargı, Anayasa ve hukuk düzeni bakımından esas kabûl etmek durumunda kaldığı bu ideolojiyi esas alarak karar üretmek durumunda kalmaktadır. Bu bağlamda, özellikle Anayasa da 2004 yılında getirilmiş olan (AY madde 90/son) ve temel hak ve özgürlüklerle ilgili uluslararası andlaşmalarla kanunların çatışması veya çelişmesi hâlinde uluslararası andlaşmaların esas alınarak karar verileceğini emreden kuralın yarattığı çelişki dikkat çekicidir. Çeşitli hukuk sosyolojisi araştırmalarında işâret edilmiş olan bu çelişki, temel hak ve özgürlüklere dâir uluslararası andlaşmalarla çatışma veya çelişme durumunda, devletin resmî ideolojisini referans alarak bağlayıcı nitelikte yüksek yargı kararları üretildiğini göstermektedir. Bir diğer ifâdeyle, HSYK ile ilgili Anayasa değişiklikleri sonrasında anayasa ya aykırılık iddiası hâlen AYM tarafından karara bağlanmayı bekleyen son yasa değişikliği bir yana- yargı bağımsızlığı konusunda bir ilerleme kaydetmiş olan Türkiye de, Anayasa nın demokratik hukuk devleti ilke ve kurallarıyla bağdaşmayacak biçimde yorumlanagelen resmî ideoloji yükü nedeniyle varolan bir çelişki yaşanmaktadır. Bu çelişkinin temel kaynağı olan (Anayasal) resmî ideoloji, yargı bağımsızlığının öznel boyutunu, yâni yargıçlık mesleğinin tüm pratiklerinde yargıçların ideolojik tercihlerden de bağımsızlaşmaları zorunluluğunu büyük ölçüde imkânsızlaştıran bir hukuk (ve yargı) kültürü yaratmış olmaktadır. Sorunun halledilmesi için, yargı örgütünün kuruluş ve işleyişinin yanında bu resmî ideoloji boyutunu da giderecek bir anayasa yenilenmesine ihtiyaç olduğu açıktır. Bu yapılmadığı ölçüde yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığının sağlanabilmesi de imkânsızlaşmış olacaktır. 3. Yukarıda değinilen noktalara ek olarak, yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığı için elzem olan bir hususu daha vurgulamak gerekmektedir: Doğal yargıç (tabiî hâkim) ilkesi. Bu ilke, bilindiği üzere, olağanüstü yargı organlarının kurulamayacağı, olaya göre mahkeme oluşturulamayacağı, herkesin önceden hukuka uygun olarak belirlenmiş bağımsız yargı mercileri tarafından âdil bir biçimde yargılanma hakkının tanınmasını ifâde etmektedir. Türkiye de bu ilkeye aykırı olan Devlet Güvenlik Mahkemeleri nin kaldırılmasından sonra kurulan Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemeleri ile Terörle Mücâdele Kanunu nun 10. Maddesi uyarınca oluşturulmuş ağır ceza mahkemeleri bu ilkeye ters düşmeye devam ediyordu. Son reformlarla bu mahkemelerin de kaldırılmış olması, doğal yargıç ilkesinin yerleştirilmesi bakımından olumlu adımlar olarak değerlendirilmelidir. 2. Siyasî Partilerin Önerileri Türkiye nin de içinde bulunduğu demokratik hukuk devletini inşâ etme sürecinde bulunan ülkeler bakımından yargı bağımsızlığının tesis edilmesi için önerilen ilkeler arasında şu iki noktanın öne çıktığı anlaşılmaktadır: 1. Yargı örgütünün kuruluş ve işleyişinde, özellikle de yargıçların özlük işleri, mesleğe giriş, atanma, yükselme, disiplin ve cezalandırma gibi kritik önemdeki konularda karar vermekle yetkili olan bir kurul oluşturulmalıdır. 2. Sözü edilen kurul üyelerinin büyük çoğunluğu yargıçlık mesleğinden gelen üyelerden oluşmalı ve kurulun kararlarında yürütme organı etkili bir konuma sâhip bulunmamalıdır. Bu değerlendirmeler ışığında siyasî partilerin önerilerine bakacak olursak, şu noktaların dikkat çektiğini görmekteyiz: 1. Mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı başlığı altında yer verilen önerilerde hâkimler görevlerinde bağımsız ve tarafsızdırlar kuralı üzerinde bir mutabakat vardır. Benzer bir mutabakat hiçbir makam, merci veya kişi nin mahkemelere ve yargıçlara emir veya talimat veremeyeceği, genelge gönderemeyeceği, tavsiye ve telkinde bulunamayacağı kuralı için de geçerlidir. Buna karşılık, yargıçların Anayasa ve kanunlara, hukuka ve vicdanî kanaatlerine göre hüküm vereceği kuralına Barış ve Demokrasi Partisi nin (BDP), diğer partilerden farklı olarak, uluslararası hukuk ve teamül kurallarını da açıkça yerleştirmeyi önermesi dikkat çekmektedir. Bu öneri, Türkiye nin yargı pratiğinde 2004 sonrası tüm değişikliklere rağmen uluslararası özgürlük ve demokrasi normlarının savsaklanabilmiş olmasından kaynaklandığını söyleyebiliriz. 2. Siyasî partilerin yargı ile ilgili önerilerinde, genel ilke olarak doğal yargıç (tabiî hâkim) ilkesine uygun ve bu ilkenin gereği olan olağanüstü yargı organlarının oluşturulmasının engellemesi yönünde birleştikleri görülmektedir. Benzer bir mutabakat, yargı bağımsızlığının en önemli şartlarından olan yargıç güvencesi (savcılık da dâhil) başlığı altında da mevcuttur. Buna karşılık, AK Parti önerisinde Hâkimler ve savcılar idarî görevleri yönünden Adâlet bakanlığı na bağlıdır kuralının getirilmesi dikkat çekicidir Anayasası nda savcılar için getirilmiş olan bu düzenlemenin AK Parti önerisinde yargıçları da içine alacak biçimde genişletilmiş olması, yargı bağımsızlığı açısından sorunlu durmaktadır. Savcılar için idarî yönden kabûl edilebilecek olan bu kuralın yargıçlar için gündeme hiç gelmemesi ve yargıçların idâri yönden de bağımsız olmalarının vurgulanması, Türkiye nin târihî ve güncel tecrübeleri bakımından özellikle daha yerinde olurdu. 9

10 3. Yukarıda değinilen ve siyasî partilerin önemli ölçüde mutabakat sağlayabildikleri ilkelerden farklı olarak, yargıçların ve savcıların atanmaları ve diğer özlük işleriyle ilgili konularda getirilen önerilerin birbirlerinden farklı nitelikler taşıdıkları görülmektedir. AK Parti Hakimler ve Savcılar Kurulu adıyla (içinde Hâkimler Dairesi ve Savcılar Dâiresi ne ayrılan) bir kurul önermekte ve Adalet Bakanı ile Müsteşar ın Kurul çalışmalarında etkililiğini yargı bağımsızlığını tehdit edebilecek ölçülere açık (örneğin soruşturma sürecindeki etki) bir biçimde muhafaza etmek istemektedir. Buna karşılık BDP, yürütme organından tümüyle bağımsız, bir Yargı Yüksek Kurulu öngörmektedir. Hâkimler Yüksek Kurulu ve Savcılar Yüksek Kurulu adlarıyla iki ayrı kurul oluşturulmasından yana olan CHP ve MHP önerilerinde ise, MHP önerisinde yer alan Savcılar Yüksek Kurulu nun başkanının Adalet Bakanı olarak önerilmesi dışında pek büyük bir fark görülmemektedir. Öneriler arasındaki farklılıklar tek kurul-iki ayrı kurul ve kurulların üye sayıları gibi unsurlarda belirginleşse de, temelde AK Parti dışındaki önerilerde ortak nokta yargı örgütü ile ilgili kurulun (veya kurullardan) dışlarken, AK Parti ve savcılıkla sınırlı olmak kaydıyla MHP Adalet Bakanı nın varlığını muhafaza etmek istemektedirler. B. Hükûmet Sistemi (Yasama-Yürütme İlişkileri) Bakımından 1982 Anayasası nın Atipik Tercihi Bu çalışma bağlamında ince ayrıntılarına girme imkânımızın bulunmadığı dünya örneklerinin sunduğu tabloya bakacak olursak, varolan bütün demokratik ve özgürlükçü anayasal sistemlerin, başta açıklamaya çalıştığımız kuvvetler ayrılığına dayalı hükûmet sistemi modellerinden birine mutlaka çok yakın özellikler taşıdığını ve modellerden büyük sapmalar içermediklerini öncelikle belirtmemiz gerekmektedir. Buna karşılık 1982 Anayasası ile sâhip olduğu sistem, demokratik ve özgürlükçü hukuk devleti anlayışıyla bağdaşması mümkün olmayan ve hem modeller ve dayandığı ilkeler bakımından ve hem de siyasî hayatın gündelik işleyişi bağlamında sorun yaratan bir sistemdir. Kısaca özetleyelim: Anayasası ile bakışta parlâmenter sistemin benimsendiği görülmektedir. Bununla birlikte, yüksek yargı organları başta olmak << üzere çok önemli atama yetkilerinin yanında, Türkiye Büyük Millet Meclisi ni gerektiğinde toplantıya çağırmak, gerek gördüğünde Bakanlar Kurulu na başkanlık etmek veya kendi başkanlığında toplantıya çağırmak, belirli şartlar dâhilinde de olsa Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin yenilenmesine karar vermek gibi son derece önemli icraî yetkileri bulunan bir Cumhurbaşkanlığı makamı oluşturulmuştur. Üstelik bu makam, devlet organları arasında uyumlu çalışmaya gözetmek gibi bir görev yüklenerek, Türkiye nin demokratik ve özgür bir ülke olmasının önündeki târihî engellerden birini oluşturan vesâyetçiliğin en önemli taşıyıcılarından biri hâline getirilmiştir. Bütün bu yetkilerine ve vesâyetçi konumuna rağmen Cumhurbaşkanlığı, ahlâken olduğu kadar hukuken kabûl edilmesi mümkün olmayan bir çarpıklık içinde, sorumsuz bir makam olarak düzenlenmiştir. Yetki varsa sorumululuk da vardır diye özetleyebileceğimiz en temel hukuk ilkesini açıkça ihlâl eden bu düzenlemenin değiştirilerek, burada anahatlarını ve dünya örneklerinin sunduğu karşılaştırmalı özellikleri ortaya koymaya çalıştığımız modellerden birine uygun bir demokratik düzenlemeye kavuşturulması son derece ciddî ve âcil bir zorunluluktur. 2. Yetkili ve sorumsuz Cumhurbaşkanlığı makamının Türkiye deki hükûmet sistemi bakımından yarattığı sorunlar sâdece kuvvetler ayrılığı bağlamında değerlendirmeye çalıştığımız denge-denetleme düzeni ve demokratik esaslar ile sınırlı değildir. İlkesel açıdan sorunlu olan bu yapı, Türkiye nin güncel siyasî gelişmelerinde de büyük krizler yaratmaya adaydır. Çok yakın geçmişte, 2007 seçimlerinin hemen öncesinde ve sonrasında yaşanan ağır anayasal ve siyasî krizlerde Cumhurbaşkanlığı makamının yetkilerini, o dönemde parlâmento içinden çıkan ve ona karşı sorumlu olması gereken yürütme organına karşı kullanmasının büyük rolü olmuştur. Hatırlanacağı üzere, bu kriz sonucunda Türkiye, Cumhurbaşkanı nın halk oyuyla seçilmesi sistemini benimsemeyi krizden çıkış için bir çare olarak görmüş ve kabûl etmiştir. Şimdi sorun, bu bağlamda, biraz da nitelik değiştirmeye aday bir biçimde, yetkili ve halk oyuyla seçilecek olan bir Cumhurbaşkanı nın Türkiye nin siyasî hayatını nasıl etkileyeceği ile ilgilidir. Özünde parlâmenter sisteme göre oluşan yürütmenin iki başından biri olan Cumhurbaşkanı, acaba yeni dönemde yetkilerini nasıl kullanacaktır? 3. Buna bağlı olarak ortaya çıkan bir diğer sorun da, Cumhurbaşkanı seçilecek olan kişinin Anayasa ya göre parti üyeliğinin sona ermesini emreden Anayasa hükmünden kaynaklanmaktadır. Yakın geçmişteki ANAP ve DYP örnekleri, siyasî parti genel başkanlarının Cumhurbaşkanı olması hâlinde bırakmak zorunda kaldığı siyasî partilerin sorun yaşayıp dağıldıklarını göstermektedir. Bu örnekler, Türkiye de siyasî iktidarı 2002 den beri artan oy oranlarıyla elinde tutma becerisini gösteren AK Parti liderliği açısından düşündürücü olmaktadır. Zira, AK Parti nin kendi iç düzeninden kaynaklanan bir zorunluluk nedeniyle, kurucu genel başkan ve Başbakan Erdoğan ın arka arkaya dördüncü kez milletvekili ve dolayısıyla da Başbakan olma imkânı yoktur. Bu durumda ya bu parti içi kural ya da anayasa değiştirilecektir. Tabiî, Türkiye nin genelini ilgilendiren bir sorun olarak anayasadaki hükûmet sistemi tercihi sorunu ile AK Parti nin kendi iç düzeninden kaynaklanan bir takım siyasî kaygıların özdeşleşmesi doğru değildir. Ancak, AK Parti nin konumu ve siyasî iktidara gelecekte de aday olma gücü dikkate alındığında, sorunu sâdece bir parti içi sorun olarak görmek de mümkün değildir. Kaldı ki, güncel siyaset içinde beliren bu sorun, 1982 Anayasası nın garip ve çarpık sistem tercihinin âcilen değiştirilmesi yönündeki ihtiyaçla da örtüşmektedir. 4. Nihayet ve daha genel ama çok daha belirleyici olması gereken bir düzeyde, Türkiye nin Kürt sorunu bağlamında içinde bulunduğu barış ve çözüm sürecinin de hükûmet sistemi tercihiyle birlikte gündeme oturan özgürlükçü demokratik düzen kurma arayışlarıyla uyumlu bir çizgiyi gerektirdiği söylenmelidir. 10

11 Nesnel anlamda yargı bağımsızlığı, öncelikle, yargı organının (yargı örgütünün kuruluş ve işleyişi ile bu örgütün işleyişindeki görevlilerin ve öncelikle de yargıçların) yasama ve yürütme organının indî (arbitrary) siyasî tercihlerinden bağımsız olmasını ifâde etmektedir. C) Siyasî Partilerin Hükûmet Sistemi Önerileri Yukarıda belirtilen noktalar ışığında, yeni anayasa arayışları bağlamında, TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu (Komisyon) çalışmaları çerçevesinde bir dizi hükûmet sistemi önerisi sunulmuştur. Bunlar arasında AK Parti nin yukarıda özetlemeye çalıştığımız kaygılarının da yön verdiği mülâhazalarla gündeme getirdiği başkanlık sitemi, partinin siyasî ağırlığı nedeniyle özel bir öneme sâhiptir. Dolayısıyla önce bu öneri üzerinde duralım. 1. Türkiye Tipi Başkanlık Sistemi AK Parti nin gündeme getirdiği öneriyi en iyi TBMM Adâlet Komisyonu Başkanı Ahmet İyimaya özetlemektedir: Türkiye Tipi Başkanlık Sistemi. Gerçekten de önerilen sistem, birçok bakımlardan başkanlık sistemi ne benzemektedir. Özellikle bu önerinin gerçekleşmesi hâlinde Başkan adını alacak olan kişinin doğrudan halk oyuyla seçilmesi ve yürütme gücünü tek başına eline alması, yürütmenin yasama organından tamâmen ayrılması yönünde bir öneri olarak bu benzerliğin ilk işâretidir. Buna ek olarak, Başkan tarafından belirlenecek olan bakanlar ın milletvekili olamayacakları kuralı da bu benzerliği pekiştirmektedir. Buna karşılık, sistemi Türkiye tipi olarak nitelendirmeyi haklı çıkaran ve bu çalışmanın başında ortaya koymaya çalıştığımız başkanlık sistemi tipinden uzaklaşan unsurlar da mevcuttur. Bunların başında, yürütmeyi ifâde eden Başkan ile yasama organının ayrı ayrı yapılacak seçimlerle belirlenmeleri şartına ek olarak, bu seçimlerin aynı zamanda yapılmalarının önerilmesi gelmektedir. Bu öneri kabûl görürse, yürütme ile yasama arasında katı bir kuvvetler ayrılığına dayanan başkanlık sisteminin özünde yatan kuvvetlerin birbirlerini dengelemeleri ve denetlemeleri imkânı hukuken mevcut olmakla birlikte f iilen ortadan kalkabilecektir. Benzer bir durum, başkanlık sisteminden açık bir sapma meydana getiren yürütme ve yasama organlarının birbirlerini feshetme veya seçimlerin yenilenmesine karar verme yetkilerinin bulunmasıdır. Bu öneri kabul edilirse, yine kuvvetler ayrılığının kesin biçimi olan başkanlık sisteminin özü zedelenmiş olacağı gibi, üç defa arka arkaya seçilmesi mümkün olmayan Başkan ın ikinci görev döneminin bitiminden kısa bir süre önce seçimlerin yenilenmesine karar vermek suretiyle f iilen üç dönem başkanlık yapma yolunu arayabileceği de ciddî bir yozlaşma ihimali olarak ortadadır. Buna ek olarak, AK Parti nin Türkiye tipi önerisinde dikkat çeken bir diğer husus Başkanlık kararnamesi dir. Başkanlık sistemini bir tip olarak ortaya koymamızı sağlayan ABD örneğindeki executive orders dan (yürütme emirleri) esinlenmiş gibi görünen bu öneri, ABD örneğinden özde tamamen farklı bir yapıdadır. ABD örneğinde Başkan ın anayasayı ve yasaları sadâkatle uygulama yükümlülüğü nün bir sonucu olan yürütme emirlerine karşılık AK Parti önerisindeki Başkanlık Kararnamesi, yasama organı tarafından düzenlenmemiş konularda Başkan ın gerek gördüğü düzenleyici işlemleri yapabilmesi olarak formüle edilmiştir. Açıkça yürütme organına aslî düzenleme, yani yasa yapma yetkisi verme anlamına gelen bu düzenleme hiçbir demokratik sistemin içeriğiyle bağdaşabilir nitelikte değildir. Başkan a yine AK Parti önerisinde tanınması öneriler yargı ile ilgili yetkiler de hesaba katıldığında, önerilen Türk tipi başkanlık sistemi, en temel denge ve denetleme mekanizmalarından büyük ölçüde yoksun bir otokratik siyasî yapılanmaya dönüşebilecek bir sistem gibi görünmektedir. 2. Parlâmenter Sistem Önerileri AK Parti nin yukarıda özetlenmeye çalışılan önerilerine karşılık CHP, MHP ve BDP tarafından yapılan önerilerde parlâmenter sisteme bağlı kalındığı görülmektedir. Parlamenter sistemin bu çalışmanın başında ortaya koymaya çalıştığımız özellikleri esas alındığına, Türkiye de yürürlükte bulunan 1982 Anayasası ile getirilmiş bulunan iki başlı yürütme yapılanması temelinde, Cumhurbaşkanı odakta yer almak üzere yürütme organının güçlü kılındığı bir parlamenter sistem öngörülmüştür. Bu değerlendirmelerin temelindeki haklılık unsuru, Kenan Evren in şahsında ve Cumhurbaşkanlığı makamında kişiselleştirilmiş iktidar modelidir. Hükümet sisteminin odağında yer alan Cumhurbaşkanı, bütün organlar üzerinde adeta hem karar alma konusuna birincil konuma yerleştirilmiş hem de koruyucular kurulu/ vesâyet makamı niteliğinde bir yaklaşımla bütün organlar üzerinde hâkim olması düşünülmüştür. Böylece sistemin bütün mekanizmaları adeta kendisine bağlanmış ve meydana gelecek aksaklık ve krizlerde çözüm üretici merci olarak tasarlanmıştır. Bu durum, parlâmenter sistemin esnek ve çeşitli siyasal sorunlara çare üretme imkânına getirilmiş bir sınırlama olmuştur. Çünkü demokratik siyasal karar alma süreci işlemez kılınmıştır. Yetki yoğunluğunu Cumhurbaşkanı etrafında oluşturmuş bu düzenleme, gerek 2007 yılı Anayasa değişikliği ile Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi ve gerekse 2010 yılı Anayasa değişikliği ile yapılan Parlamenter sistemin esnek ve uyumlu özelliği, Sartori nin ifade ettiği üzere, krizlerin dar ölçekli olarak hükümet krizleri şeklinde ortaya çıkması düzeyinde görülmektedir. Ancak bunun için temel gereksinimler arasında kriz çözme konusunda uzlaşmacı, uyumlu ve disiplinli siyasi partiler in varlığı gerekmektedir. Türkiye açısından en büyük sorun ise tam da bu noktada ortaya çıkmaktadır. Kırılgan siyasal meseleler konusunda siyasi partilerin birey odaklı yaklaşımdan öte insan hakları esasına dayanmayan ve tartışmaya açık olmayan kırmızı çizgiler ortaya koymaları uzlaşmacı ve uyumlu hareket etme konusunda en büyük engeli oluşturmaktadır. 11

12 düzenlemeler göz önüne alındığında, Cumhurbaşkanının yetkilerini sınırlandırmamış, üstelik 2010 yılı değişiklikleri ile birlikte atamaya ilişkin yetkilerinde bir genişleme meydana getirmiştir. Böylece Cumhurbaşkanının sahip olduğu ve sıkça şikayet konusu edilen yetkilerinde sınırlanma yoluna gidilmemiştir. CHP, MHP ve BDP nin anayasa önerilerinde parlâmenter sistem in benimsenmesi amacıyla anayasanın mevcut hükümleri üzerinde pek çok değişiklik öngörülmektedir. Parlamenter sistemin esnek ve uyumlu özelliği, Sartori nin ifade ettiği üzere, krizlerin dar ölçekli olarak hükümet krizleri şeklinde ortaya çıkması düzeyinde görülmektedir. Ancak bunun için temel gereksinimler arasında kriz çözme konusunda uzlaşmacı, uyumlu ve disiplinli siyasi partiler in varlığı gerekmektedir. Türkiye açısından en büyük sorun ise tam da bu noktada ortaya çıkmaktadır. Kırılgan siyasal meseleler konusunda siyasi partilerin birey odaklı yaklaşımdan öte insan hakları esasına dayanmayan ve tartışmaya açık olmayan kırmızı çizgiler ortaya koymaları uzlaşmacı ve uyumlu hareket etme konusunda en büyük engeli oluşturmaktadır. Nitekim siyasi partilerin anayasa önerilerinde bunu açıkça görmek mümkündür. (AK Parti önerisinde, başkan odaklı iktidar oluşumuna karşın) CHP, MHP ve BDP önerilerinde genel olarak parlamento odaklı bir nitelik kazanmakta ve ayrıca kimi konularda ise iktidarın yaygınlaştırılması yöntemlerine başvurulmaktadır. Dolayısıyla özellikle CHP ve BDP önerilerinde Cumhurbaşkanının önemli yetkilerinin neredeyse tamamının sınırlandırıldığı görülmektedir ki bu durum 1982 Anayasasının hükümet sistemindeki garip çarpıklığı önemli ölçüde gidermektedir. Öneriler bu çerçevede parlâmentonun üstünlüğüne dayanmakta ve siyâsî temsil bağının merkezine halkı ve dolayısıyla parlâmentoyu yerleştirmektedir. Burada BDP nin özel bir önerisi, parlâmenter sistemi bölgesel ve yerel temsilî kurumlarla pekiştirmek yönündedir. Burada Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı hükümleriyle paralel düzenlemelere ve siyasal nitelikte bölge yönetimine yer verilmektedir. MHP mevcut anayasa hükümlerini benimseyip özerklik konusuna yer vermezken, CHP ise idarî özerklikten hareketle düzenleme önermekte yerel kararların alınması konusunda halk oylaması gibi yarı temsili hükümet kurumlarına yer verilmesini önermektedir. Yürütme ve yargı organları ise her üç partinin önerisinde, mevcut anayasada olduğu gibi egemenlik yetkisi kullanan organlar olarak düzenlenmektedir. Ancak bu noktada temel toplumsal tercihlerin, toplumun beklentileri ve iktidar-birey ilişkilerinde birey odaklı bir yaklaşımla iktidarın sınırlandırılmasıyla karşılık bulup bulmadığı önem kazanmaktadır. Çünkü egemenliğin kaynağını geleneksel yaklaşım yoluyla yalnızca göstermek yeterli olmayıp bunun temelinde yer alan halkın beklentilerinin anayasal düzende ifadesini bulması gerekmektedir ki çağdaş ve halkı esas alan demokratik bir anayasadan söz edilebilsin. Öneriler bu yaklaşımdan hareketle değerlendirildiğinde Cumhurbaşkanının yetkilerinin sınırlandırıldığı görülmektedir. CHP ve MHP, Cumhurbaşkanının, 2010 yılında yapılan anayasa değişikliği öncesinde olduğu gibi, TBMM tarafından seçilmesi önerisini getirirken; BDP ise 2010 yılı anayasa değişikliği ile getirilen, Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi usulünü önermektedir. Dolayısıyla önerilerde, bu yönleri itibari ile CHP ve MHP bakımından klasik parlamenter sistem; BDP bakımından ise başkanlı parlamenter sistem in esas alındığı seçenek üzerinde durulabilir. Ancak BDP önerisinin bu yönde olduğunu söyleyebilmek için, Cumhurbaşkanın sahip olduğu yetkilere bakılarak bir sonuca varmak mümkün olabilir. Zira, BDP önerisi, sembolik yetkili ve halk tarafından seçilen bir Cumhurbaşkanı ile icrâî yetki sahibi Bakanlar Kurulu temeline dayanmakta ve buna bağlı olarak da BDP tarafından Cumhurbaşkanlığının görev ve yetkileri anayasada sayma yoluyla belirlenir ifadesi ile yetki sayımı yoluyla bir sınırlama öngörülmektedir. Bu durumda BDP önerisinin gerçek niteliği, Cumhurbaşkanlığının yetkilerinin nasıl tasavvur edildiğine bakılarak anlaşılabilecektir. BDP- Cumhurbaşkanı nın yetkileri arasında gerekli gördüğünde Bakanlar Kurulu na başkanlık etmek ve gerekli gördüğünde TBMM ni toplantıya çağırmak gibi açık yetkiler ile anayasanın uygulanmasını ve hakemlik niteliğiyle, kamu yönetiminin demokratik ve adil biçimde işleyişini gözet[mek] gibi görevlere yer vermekle, Cumhurbaşkanlığı nı parlâmenter sistemde sâhip olması gereken sembolik yetkili konumunu aşan bir makam olarak tasavvur etmiş gibi görünmektedir. V. Genel Değerlendirme ve Bazı Öneriler Türkiye nin yeni anayasa arayışında önemli temel konulardan biri olan ve güncel siyasî gelişmeleri ışığında, yeni anayasa çalışmalarından bağımsız olarak, özellikle de AK Parti tarafından gündeme getirilme ihtimâli son derece yüksek görünen hükûmet sistemi tercihi hakkında şu genel değerlendirmeleri yapabiliriz. 1. Dünyanın demokratik ve özgür ülkelerinde parlâmenter, başkanlık veya yarı-başkanlık sistemleri demokratik alternatifler olarak uygulanabilmektedir. Bununla birlikte, burada ele alınan 87 demokratik ülke anayasasında, yasama-yürütme ilişkilerinin örgütlenmesi bakımından parlâmenter sistem in ağır bastığı görülmektedir. Türkiye nin de içinde yer aldığı Avrupa ülkelerinde parlâmenter sistemin ezici bir ağırlığı bulunmaktadır. Parlâmenter sistemin ağırlığı sâdece Avrupa ülkeleri bağlamında değil, Türkiye nin kendi siyasî ve anayasal geleneğinde de mevcuttur. Bu durumda, Türkiye tipi başkanlık sistemi oluşturmaya kalkışmak yerine, varolan parlâmenter gelenekten ağır bir sapma ortaya koyan 1982 Anayasası ndaki Cumhurbaşkanı odaklı yapıyı klâsik parlâmentarizme uygun bir yapıya dönüştürmek çok daha kolaydır. 2. Başkanlık sistemi önerilerinin gerekçelerinde, mevcut anayasadaki çarpık düzenlemenin etkisi altında, AK Parti liderinin Cumhurbaşkanı olmasıyla çıkabilecek siyasî sorunların potansiyel olarak yaratabileceği kriz ortamlarına veya koalisyon istikrarsızlıklarına dikkat çekilmektedir. Bu incelemede göstermeye çalıştığımız gibi, Türkiye nin hükûmet istikrarı bakımından en zayıf olduğu dönemlerde demokratik özgürlükler bakımından yüksek notlar aldığı unutulmamalıdır. Dolayısıyla, hükümet istikrarı ile siyasî istikrar özdeşleştirilmemelidir. Bunu AK Parti nin güçlü bir biçimde seçim zaferleri kazandığı uzun dönemler boyunca yaşanan anayasal ve siyasî krizlerde de yakından görmüş bulunuyoruz. Aslolan özgürlüklerin korunmasını ve geliştirilmesini sağlayacak ölçüde meşrû zemini kuvvetli bir demokratik düzen kurabilmektir. Sâdece Türkiye de değil, Avrupa da ve dünya genelinde bu düzen ağırlıklı olarak parlâmenter sistem tipine uygun olarak örgütlenmektedir. 3. Çağdaş demokrasilerin özünü oluşturan kuvvetler ayrılığı konusunda ABD nin istisnaî bir başarı sergilediği, siyaset bilimi ile kamu hukuku alanlarında yerleşmiş bir gerçekliktir. Bugün başkanlık sistemi altında demokrasiyi devam ettirmeye çalışan ABD dışındaki 12

13 Dünyanın demokratik ve özgür ülkelerinde parlâmenter, başkanlık veya yarı-başkanlık sistemleri demokratik alternatifler olarak uygulanabilmektedir. Türkiye nin hükûmet istikrarı bakımından en zayıf olduğu dönemlerde demokratik özgürlükler bakımından yüksek notlar aldığı unutulmamalıdır. Dolayısıyla, hükümet istikrarı ile siyasî istikrar özdeşleştirilmemelidir. Çağdaş demokrasilerin özünü oluşturan kuvvetler ayrılığı konusunda ABD nin istisnaî bir başarı sergilediği, siyaset bilimi ile kamu hukuku alanlarında yerleşmiş bir gerçekliktir. İnsanlığın henüz icâdına muvaffak olamadığı mükemmel ve kriz yaratmayacak bir sistem kurma iddiası geçerli olamayacağına göre, sorun sistem ne olursa olsun kriz üreten temel toplumsal nedenleri ortaya çıkarabilmektir. Bunun da yolu özgürlüklerin en geniş bir biçimde tanınıp güvence altına alındığı bir sistem kurabilmekten geçmektedir. Bu sistem de, halkın serbest tercihlerine dayanan demokrasiyi, temel özgürlüklerin korunmasını ve bürokratik mekanizmanın yozlaşmasını önleyecek denge ve denetleme mekanizmalarının yerleştirilmesini içermelidir. Bu mekanizmaların başında, hiç tavizsiz yargı bağımsızlığı ve bağımsız yargının yasama ve yürütme tasarruflarını demokratik hukuk devleti ilkelerine uygunluk açısından etkin biçimde denetlemesi gelmektedir. Buna ek olarak, yasama ve yürütme organlarının kendi iç işleyişlerinde de komisyonlar ve kurullar aracılığıyla etkin iç denetim mekanizmalarını düşünmek durumundayız. Ancak, en az bunlar kadar önemli bir diğer husu da siyaset mekanizmasının merkezîyetçi niteliğinin tasfiye edilmesi ve yasama, yürütme ve yargı güçlerinin denge ve denetleme sistemi iinde örgütlenişini bölgesel ve yerel düzeylerde de kurabilmektir. ülkelerin başarılı olup olamayacakları henüz belli değildir. Kaldı ki, ABD de dâhil başkanlık sistemiyle yönetilen ülkelerde de, parlâmenter sistemin geçerli olduğu devletlerde de krizler olmaktadır. İnsanlığın henüz icâdına muvaffak olamadığı mükemmel ve kriz yaratmayacak bir sistem kurma iddiası geçerli olamayacağına göre, sorun sistem ne olursa olsun kriz üreten temel toplumsal nedenleri ortaya çıkarabilmektir. Bunun da yolu özgürlüklerin en geniş bir biçimde tanınıp güvence altına alındığı bir sistem kurabilmekten geçmektedir. Bu sistem de, kuvvetler ayrılığının günümüzdeki yeni anlamı üzeri yazan Bruce Ackerman ın çok özlü bir biçimde ifâde ettiği üzere, halkın serbest tercihlerine dayanan demokrasiyi, temel özgürlüklerin korunmasını ve bürokratik mekanizmanın yozlaşmasını önleyecek denge ve denetleme mekanizmalarının yerleştirilmesini içermelidir. 4. Bu mekanizmaların başında, hiç tavizsiz yargı bağımsızlığı ve bağımsız yargının yasama ve yürütme tasarruflarını demokratik hukuk devleti ilkelerine uygunluk açısından etkin biçimde denetlemesi gelmektedir. Buna ek olarak, yasama ve yürütme organlarının kendi iç işleyişlerinde de komisyonlar ve kurullar aracılığıyla etkin iç denetim mekanizmalarını düşünmek durumundayız. Ancak, en az bunlar kadar önemli bir diğer husu da siyaset mekanizmasının merkezîyetçi niteliğinin tasfiye edilmesi ve yasama, yürütme ve yargı güçlerinin denge ve denetleme sistemi iinde örgütlenişini bölgesel ve yerel düzeylerde de kurabilmektir. Büyük çoğunluğu parlâmenter olan çağdaş demokratik sistemle arasında istisnâ gibi duran başkanlık ve yarı başkanlık sistemleri, bu incelemede göstermeye çalıştığımız gibi, büyük bir bölümü itibariyle federasyon veya bölgeli devlet niteliğindedir (21 başkanlıktan 12 si, 9 yarı-başkanlıktan 6 sı). Aynı biçimde, çağdaş parlamenter demokrasilerde, çok büyük çoğunluğu iki meclisli yasama organlarına sâhip başkanlık ve yarı-başkanlık sistemlerine ek olarak, iki meclisli yasama organı yapılanmasının azımsanmayacak bir önemi bulunmaktadır. 5. Son olarak, Türkiye için belirtmek gerekirse: 1961 Anayasası ile bir yandan demokratik ve özgürlükçü bir hukuk devleti inşâ etmeye yönelen ama diğer yanıyla da bürokratik vesâyetçi bir düzenin temellerini atmış olan Türkiye de, 1961 Anayasası nın ilk hâlinde varolan özgürlükçü düzenlemeleri bölgeli veya yerel özerkliğe dayalı, çokkültürlü ve iki meclisli parlâmenter bir yapı içinde yeniden kurmayı düşünmek, çağdaş gelişmiş demokrasi ilkeleriyle uyumlu ve gerçekleştirilebilir bir hedef gibi görünmektedir. 13

T.C. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI Basın Bürosu Sayı: 19

T.C. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI Basın Bürosu Sayı: 19 09/04/2010 BASIN BİLDİRİSİ Anayasa değişikliğinin Cumhuriyetin ve demokrasinin geleceği yönüyle neler getireceği neler götüreceği dikkatlice ve hassas bir şekilde toplumsal uzlaşmayla değerlendirilmelidir.

Detaylı

DERSİMİZİN TEMEL KONUSU

DERSİMİZİN TEMEL KONUSU DERSİMİZİN TEMEL KONUSU 1 1. TÜRK HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARINI TANIMAK 2. TÜRKIYE DE NELER YAPABİLİRİZ SORUSUNUN CEVABINI BULABİLMEK DERSİN KAYNAKLARI 2 SİZE GÖNDERİLEN MATERYAL: 1. 1982 Anayasası: https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa_2011.pdf

Detaylı

LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi

LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1. HAFTA: OSMANLI ANAYASAL GELİŞMELERİ [Türk Anayasa Hukukukun Bilgi Kaynaklarının Tanıtımı:

Detaylı

VII. ULUSLARARASI BALKAN BÖLGESİ DÜZENLEYİCİ YARGI OTORİTELERİ KONFERANSI MAYIS 2012, İSTANBUL

VII. ULUSLARARASI BALKAN BÖLGESİ DÜZENLEYİCİ YARGI OTORİTELERİ KONFERANSI MAYIS 2012, İSTANBUL VII. ULUSLARARASI BALKAN BÖLGESİ DÜZENLEYİCİ YARGI OTORİTELERİ KONFERANSI 28-30 MAYIS 2012, İSTANBUL Yargının Bağımsızlığı ve Yasama ve Yürütme Güçleriyle İşbirliği Türkiye Cumhuriyeti Hâkimler ve Savcılar

Detaylı

Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu..

Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu.. 28 Nisan 2014 Basın Toplantısı Metni ; (Konuşmaya esas metin) Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu.. -- Silahlı Kuvvetlerimizde 3-4 yıldan bu yana Hava Kuvvetleri

Detaylı

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Uluslararası Konferans Sivil Toplum-Kamu Sektörü İşbirliği 25-26 Nisan 2013, İstanbul 2 nci Genel Oturum

Detaylı

APOSTİL NASIL ALINIR?

APOSTİL NASIL ALINIR? APOSTİL NASIL ALINIR? Lahey Devletler Özel Hukuku Konferansı çerçevesinde hazırlanan ve Türkiye nin 08/05/1962 tarihinde imzaladığı Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi

Detaylı

UMUMA HUSUSİ HİZMET DİPLOMATİK A.B.D Vize Var Vize Var Vize Var Vize Var. AFGANİSTAN Vize Var Vize Var Vize Var Vize Var

UMUMA HUSUSİ HİZMET DİPLOMATİK A.B.D Vize Var Vize Var Vize Var Vize Var. AFGANİSTAN Vize Var Vize Var Vize Var Vize Var VİZE TABLOSU Pasaport Vize Tablosu MAVİ YEŞİL GRİ KIRMIZI ÜLKE UMUMA HUSUSİ HİZMET DİPLOMATİK MAHSUS DAMGALI A.B.D Vize Var Vize Var Vize Var Vize Var AFGANİSTAN Vize Var Vize Var Vize Var Vize Var ALMANYA

Detaylı

ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI

ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI ANLATIM SORULARI 1- Bir siyasal düzende anayasanın işlevleri neler olabilir? Kısaca yazınız. (10 p) -------------------------------------------

Detaylı

Vize Rejim Tablosu YEŞİL (HUSUSİ) PASAPORT. Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün)

Vize Rejim Tablosu YEŞİL (HUSUSİ) PASAPORT. Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Rejim Tablosu ÜLKE ÇİPLİ (UMUMA MAHSUS) PASAPORT YEŞİL (HUSUSİ) PASAPORT GRİ (HİZMET) PASAPORT LACİVERT (DİPLOMATİK) PASAPORT A.B.D AFGANİSTAN ALMANYA ANDORRA ANGOLA ANTİGUA-BARBUDA ANTİLLER ARJANTİN

Detaylı

ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00

ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00 ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00 A. ANLATIM SORUSU (10 puan) Temsilde adalet yönetimde istikrar kavramlarını kısaca açıklayınız. Bu konuda

Detaylı

TÜRKİYE DEKİ YABANCI ÜLKE TEMSİLCİLİKLERİ

TÜRKİYE DEKİ YABANCI ÜLKE TEMSİLCİLİKLERİ Ülke TÜRKİYE DEKİ YABANCI ÜLKE TEMSİLCİLİKLERİ Temsilcilik Türü Şehir Telefon Faks e-posta A.B.D. Başkonsolosluk Adana (0322) 346 62 62 (0322) 346 79 16 A.B.D. Büyükelçilik Ankara 455 55 55 467 00 19 A.B.D.

Detaylı

International Cartographic Association-ICA

International Cartographic Association-ICA International Cartographic Association-ICA 1.AMAÇ: Uluslararası Kartografya Birliği (International Cartographic Association-ICA), 1959 yılında kurulmuştur. Hükümetler dışı bir kuruluş olan ICA nın ana

Detaylı

İNGİLİZ MİLLETLER TOPLULUĞU VE İNGİLTERE NİN AB ÜYELİĞİ HAKAN KARAGÖZ

İNGİLİZ MİLLETLER TOPLULUĞU VE İNGİLTERE NİN AB ÜYELİĞİ HAKAN KARAGÖZ İngiliz Milletler Topluluğu, tarihte Britanya İmparatorluğu nun parçası olan devletler ile sonradan katılan devletlerden oluşan uluslararası bir koalisyondur. Commonwealth, bağımsız devlet anlamına gelmektedir.

Detaylı

MÜCEVHER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ) - (KÜMÜLATİF)

MÜCEVHER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ) - (KÜMÜLATİF) ALTINDAN MAMUL MÜCEVHERCİ VE KUYUMCU EŞYASI 1 BİRLEŞİK ARAP EMİRLİ 269.665.223,68 305.580.419,69 13,32 ALTINDAN MAMUL MÜCEVHERCİ VE KUYUMCU EŞYASI 2 IRAK 155.240.675,64 92.044.938,69-40,71 ALTINDAN MAMUL

Detaylı

Çocukların emzirilme durumuna göre dağılımı (1995-2002*) Ek besinlerle birlikte anne sütü alanlar

Çocukların emzirilme durumuna göre dağılımı (1995-2002*) Ek besinlerle birlikte anne sütü alanlar TABLO 5. 2. DEMOGRAFİK BESLENME GÖSTERGELER, kavrukluk ve bodurluğun etkisinde olan Ülkeler ve Bölgeler Afganistan - - - - 48-25 52 84t 2 Arnavutluk 3 6 24 6 14 4 11 32-62 Cezayir 7 13 38 22 6 1 3 18-69

Detaylı

BÜYÜMEDE 110, ENFLASYONDA 134 ÜLKE BİZDEN DAHA İYİ DURUMDA

BÜYÜMEDE 110, ENFLASYONDA 134 ÜLKE BİZDEN DAHA İYİ DURUMDA Umut Oran Basın Açıklaması 12.5.2013 İşte görmezden gelinen IMF verilerinin ortaya koyduğu gerçek: EKONOMİDE MAKYAJ NAFİLE, BAŞARI HİKAYE BÜYÜMEDE 110, ENFLASYONDA 134 ÜLKE BİZDEN DAHA İYİ DURUMDA TÜRKİYE,

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

EK 1. 2903.76.10.00.00 Bromoklorodiflorometan 2903.76.20.00.00 Bromotriflorometan 2903.76.90.00.00 Dibromotetrafloroetanlar EK 2

EK 1. 2903.76.10.00.00 Bromoklorodiflorometan 2903.76.20.00.00 Bromotriflorometan 2903.76.90.00.00 Dibromotetrafloroetanlar EK 2 EK 1 G.T.İ.P. Eşyanın Tanımı 2903.76.10.00.00 Bromoklorodiflorometan 2903.76.20.00.00 Bromotriflorometan 2903.76.90.00.00 Dibromotetrafloroetanlar EK 2 G.T.İ.P. Eşyanın Tanımı 2903.39.11.00.00 Bromometan

Detaylı

HUKUK. Soru Bankası İÇTİHAT

HUKUK. Soru Bankası İÇTİHAT HUKUK Soru Bankası ÇTHT G SS - TÜK. TH VT TM T.- 1 SOU G SS - TÜK. TH VT TM T.- 1 SOU 1.. Federal devletin tüzel kişiliği yoktur.. Federe devletlerin ayrılma hakkı yoktur.. Federe devletlerin uluslararası

Detaylı

DEĞİŞEN DÜNYA-DEĞİŞEN ÜNİVERSİTE:YÜKSEKÖĞRETİMİN GELECEĞİ TÜRKİYE İÇİN BİR ÖNERİ

DEĞİŞEN DÜNYA-DEĞİŞEN ÜNİVERSİTE:YÜKSEKÖĞRETİMİN GELECEĞİ TÜRKİYE İÇİN BİR ÖNERİ DEĞİŞEN DÜNYA-DEĞİŞEN ÜNİVERSİTE:YÜKSEKÖĞRETİMİN GELECEĞİ TÜRKİYE İÇİN BİR ÖNERİ Kemal Gürüz Atılım Üniversitesi 12 Mart 2012 Yirmi beş yaş üstü nüfus içinde ortaöğrenim görmüş olanların oranı, %. 2007.

Detaylı

www.salthukuk.com facebook.com/salthukuk twitter.com/salt_hukuk 1 İçindekiler Milletlerarası Hukuk Çift-İ.Ö. 2. Dönem - Part 5 Pratik - 1 2-10

www.salthukuk.com facebook.com/salthukuk twitter.com/salt_hukuk 1 İçindekiler Milletlerarası Hukuk Çift-İ.Ö. 2. Dönem - Part 5 Pratik - 1 2-10 www.salthukuk.com facebook.com/salthukuk twitter.com/salt_hukuk 1 İçindekiler Milletlerarası Hukuk Çift-İ.Ö. 2. Dönem - Part 5 Konu sayfa Pratik - 1 2-10 1 www.salthukuk.com facebook.com/salthukuk twitter.com/salt_hukuk

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm ANAYASA KAVRAMI

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm ANAYASA KAVRAMI İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm ANAYASA KAVRAMI Soru 1 : "Anayasa" deyince ne anlaşılır, ne anlamak gerekir? 7 Soru 2 : Türk tarihindeki anayasa hareketlerinin başlıca aşamaları ve özellikleri nelerdir? 15 İkinci

Detaylı

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 12 17 Ocak 2016 İÇİNDEKİLER SAYFA 1. ARAŞTIRMANIN KONUSU 3 1.1. FUAR KÜNYESİ 3 1.2. ARAŞTIRMANIN AMACI 3 1.3. ARAŞTIRMANIN YÖNTEMİ VE ÖRNEK YAPISI 3 2. FUAR SONUÇ ÖZET

Detaylı

ÖZET 1. 2015 yılı Ağustos Ayında 2014 yılı Ağustos Ayına Göre:

ÖZET 1. 2015 yılı Ağustos Ayında 2014 yılı Ağustos Ayına Göre: ÖZET 1 Toplam İthalat 2015 yılı Ocak-Ağustos Döneminde 2014 yılı Ocak-Ağustos Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %47,07 artarak 15.842.395 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI AVRUPA BİRLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI Hazırlayan: Ömer Faruk Altıntaş Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü Daire Başkanı ANKARA 5 Nisan 2007 Birincil Kurucu Antlaşmalar Yazılı kaynaklar

Detaylı

İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 1

İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 1 İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 1 Bölüm 1: TÜRKİYE NİN VİZE POLİTİKASI VE UYGULAMALARI... 3 1.1. Tarihi Süreç:... 3 1.2. Güncel Vize Düzenlemesi:... 5 1.3. Vize Zorunluluğu:... 5 1.4. Vize Muafiyet Programı:... 6

Detaylı

ÜLKE NORMAL PASAPORT HUSUSİ VE HİZMET PASAPORTU DİPLOMATİK PASAPORT ABD Vize gerekiyor Vize gerekiyor Vize gerekiyor Afganistan Vize gerekiyor Vize

ÜLKE NORMAL PASAPORT HUSUSİ VE HİZMET PASAPORTU DİPLOMATİK PASAPORT ABD Vize gerekiyor Vize gerekiyor Vize gerekiyor Afganistan Vize gerekiyor Vize ÜLKE NORMAL PASAPORT HUSUSİ VE HİZMET PASAPORTU DİPLOMATİK PASAPORT ABD Vize gerekiyor Vize gerekiyor Vize gerekiyor Afganistan Vize gerekiyor Vize gerekiyor Vize gerekmiyor Afrika Cumhuriyeti Vize gerekiyor

Detaylı

2015 YILI OCAK EYLÜL DÖNEMİ EV TEKSTİLİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ

2015 YILI OCAK EYLÜL DÖNEMİ EV TEKSTİLİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ 2015 YILI OCAK EYLÜL DÖNEMİ EV TEKSTİLİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ Ocak Eylül 2015 Dönemi Ev Tekstili Genel İhracatı 2015 Ocak - Eylül Dönemi KG M² USD EURO TL TOPLAM EV TEKSTİLİ İHRACATI 227.814.574 274.117.940

Detaylı

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı.

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı. TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ HAFTA 2 Roma Antlaşması Avrupa Ekonomik Topluluğu AET nin kurulması I. AŞAMA AET de Gümrük Birliğine ulaşma İngiltere, Danimarka, İrlanda nın AET ye İspanya ve Portekiz in AET ye

Detaylı

Ümit GÜVEYİ. Demokratik Devlet İlkesi Çerçevesinde. Seçimlerin Yönetimi ve Denetimi

Ümit GÜVEYİ. Demokratik Devlet İlkesi Çerçevesinde. Seçimlerin Yönetimi ve Denetimi Ümit GÜVEYİ Demokratik Devlet İlkesi Çerçevesinde Seçimlerin Yönetimi ve Denetimi İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR... XI GİRİŞ...1 Birinci Bölüm Teorik Boyutuyla Genel Kavramsal Çerçeve

Detaylı

CILVEGÖZÜ SINIR KAPISI

CILVEGÖZÜ SINIR KAPISI 01/03/2006 31/03/2007 TARİHLERİ ARASINDAKİ SINIR GEÇİŞ İSTATİSTİKLERİ CILVEGÖZÜ SINIR KAPISI EŞYA TAŞIMALARI TRANSİT TAŞIMALAR TAŞIMALARI TOPLAM TOPLAM N Almanya 2 7 1 38,000 7 20,210,118 62 1,126,067

Detaylı

Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ. Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar

Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ. Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER...v GİRİŞ... 1 Birinci Bölüm Antik Demokrasi I. ANTİK DEMOKRASİNİN

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü AVRUPA BİRLİĞİNEDİR? Hukuki olarak: Uluslar arası örgüt Fiili olarak: Bir uluslararası örgütten daha fazlası Devlet gibi hareket

Detaylı

AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI.

AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI. 28 Şubat 2014 BASIN BÜLTENİ AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI. AB (28) ve EFTA ülkeleri toplamına göre otomotiv pazarı 2014 yılı Ocak ayında 2013 yılı aynı ayına göre %5 büyüdü ve toplam

Detaylı

DÜNYADA DİN EĞİTİMİ UYGULAMALARI

DÜNYADA DİN EĞİTİMİ UYGULAMALARI HOŞGELDİNİZ DÜNYADA DİN EĞİTİMİ UYGULAMALARI Prof. Dr. Mehmet Zeki AYDIN Marmara Üniversitesi EMAİL:mza@mehmetzekiaydin.com TEL:0506.3446620 Problem Türkiye de din eğitimi sorunu, yaygın olarak tartışılmakta

Detaylı

KPSS 2007 GK (50) DENEME 3 / 52. SORU 50. Aşağıdakilerden hangisi hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biri değildir? A) Yasal idare B) Devlet faaliyetlerinin belirliliği C) İdarenin mali sorumluluğu

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları. 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları

İÇİNDEKİLER. 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları. 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları İÇİNDEKİLER 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları 3 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları çelik borular İthalat-İhracat

Detaylı

MACARİSTAN SUNUMU Dr. Csaba UJKERY

MACARİSTAN SUNUMU Dr. Csaba UJKERY VII. ULUSLARARASI BALKAN BÖLGESİ DÜZENLEYİCİ YARGI OTORİTELERİ KONFERANSI 28-30 MAYIS 2012, İSTANBUL Yargının Bağımsızlığı ve Yasama ve Yürütme Güçleriyle İşbirliği Türkiye Cumhuriyeti Hâkimler ve Savcılar

Detaylı

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim)

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim) Rapor No: 212/23 Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (211/212 Ekim) Kasım 212 OSD OICA Üyesidir OSD is a Member of OICA 1. Otomobil Pazarı AB (27) ve EFTA Ülkeleri nde otomobil pazarı 211 yılı

Detaylı

Namus adına kadınlara ve kızlara karşı işlenen suçların ortadan kaldırılmasına yönelik çalışma

Namus adına kadınlara ve kızlara karşı işlenen suçların ortadan kaldırılmasına yönelik çalışma Elli-dokuzuncu Oturum Üçüncü Komite Gündem maddesi 98 Kadınların Konumunun Geliştirilmesi Almanya, Avustralya, Avusturya, Azerbaycan, Belçika, Brezilya, Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı,

Detaylı

ÖZET. 2015 yılı Haziran Ayında 2014 yılı Haziran Ayına Göre:

ÖZET. 2015 yılı Haziran Ayında 2014 yılı Haziran Ayına Göre: ÖZET Toplam İthalat 2015 yılı Ocak-Haziran Döneminde 2014 yılı Ocak-Haziran Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %43,76 artarak 11.198.127 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin

Detaylı

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi Sektörün genel özellikleri Kümes hayvanlarının etleri ve yenilen sakatatı Ürünler dünyada ortalama

Detaylı

DEMOKRASİ VE SAYDAMLIK ENSTİTÜSÜ www.dse.org.tr

DEMOKRASİ VE SAYDAMLIK ENSTİTÜSÜ www.dse.org.tr DEMOKRASİ VE SAYDAMLIK ENSTİTÜSÜ www.dse.org.tr YENİ ANAYASA DEĞİŞİKLİK ÖNERİLERİMİZ (TCBMM Başkanlığı na iletilmek üzere hazırlanmıştır) 31.12.2011 İletişim: I. Anafartalar Mah. Vakıf İş Hanı Kat:3 No:

Detaylı

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ Yazar : Erdem Denk Yayınevi : Siyasal Kitabevi Baskı : 1. Baskı Kategori : Uluslararası İlişkiler Kapak Tasarımı : Gamze Uçak Kapak

Detaylı

ODTÜ G.V. ÖZEL LĠSESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ZÜMRESĠ. 2011-2012 Eğitim-Öğretim Yılı. Ders Adı : Siyaset ÇalıĢma Yaprağı 13 SĠYASET

ODTÜ G.V. ÖZEL LĠSESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ZÜMRESĠ. 2011-2012 Eğitim-Öğretim Yılı. Ders Adı : Siyaset ÇalıĢma Yaprağı 13 SĠYASET ODTÜ G.V. ÖZEL LĠSESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ZÜMRESĠ 2011-2012 Eğitim-Öğretim Yılı Ders Adı : Siyaset ÇalıĢma Yaprağı 13 Adı Soyadı : No: Sınıf: 11/ SĠYASET Siyaset; ülke yönetimini ilgilendiren olayların bütünüdür.

Detaylı

Anayasa Mahkemesi nin Đki Kararı Üzerine: Haluk Ulusoy ve Cargill Kararı

Anayasa Mahkemesi nin Đki Kararı Üzerine: Haluk Ulusoy ve Cargill Kararı Anayasa Mahkemesi nin Đki Kararı Üzerine: Haluk Ulusoy ve Cargill Kararı Nihat Kayar Mersin Üniversitesi, Đ.Đ.B.F. Kamu Yönetimi Bölümü Giriş Anayasa Mahkemesi ilk defa 1961 Anayasası ile kurulmuş ve ilk

Detaylı

ÖZET. 2015 yılı Mayıs Ayında 2014 yılı Mayıs Ayına Göre: 2015 yılı Ocak- Mayıs Döneminde 2014 yılı Ocak-Mayıs Dönemine Göre:

ÖZET. 2015 yılı Mayıs Ayında 2014 yılı Mayıs Ayına Göre: 2015 yılı Ocak- Mayıs Döneminde 2014 yılı Ocak-Mayıs Dönemine Göre: ÖZET Toplam İthalat 2015 yılı Ocak-Mayıs Döneminde 2014 yılı Ocak-Mayıs Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %38,05 artarak 9.000.403 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin hariç)

Detaylı

Türk vatandaşlarının tabi olduğu vize uygulamaları

Türk vatandaşlarının tabi olduğu vize uygulamaları Son güncelleme: 11.05.2015 Türk vatandaşlarının tabi olduğu vize uygulamaları Yurtdışına seyahat etmeden önce, gitmek istediğiniz ülkede, turist veya transit vize uygulaması olup olmadığını kontrol ediniz.

Detaylı

Devletin Bilgi Talepleri ile ilgili Rapor

Devletin Bilgi Talepleri ile ilgili Rapor Devletin Bilgi Talepleri ile ilgili Rapor Ocak - Haziran Apple da, verilerinizi koruma konusundaki taahhüdümüzü son derece ciddiye alıyoruz ve size mümkün olan en güvenli donanımları, yazılımları ve hizmetleri

Detaylı

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 Konya hizmetler sektörü güven endeksi, 4 ayın ardından pozitif değer aldı: Şubat 2014 ten bu yana negatif değer alan Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Haziran 2014

Detaylı

TÜRK YARGI SİSTEMİ YARGITAY Öğr. Gör. Ertan Cem GÜL MYO Hukuk Bölümü Adalet Programı

TÜRK YARGI SİSTEMİ YARGITAY Öğr. Gör. Ertan Cem GÜL MYO Hukuk Bölümü Adalet Programı TÜRK YARGI SİSTEMİ YARGITAY Öğr. Gör. Ertan Cem GÜL MYO Hukuk Bölümü Adalet Programı Yargıtay, tanımı Anayasa ile yapılan, işlevleri, mensupları ve bunların seçimi ve diğer kuruluş esasları, Anayasa'da

Detaylı

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin

Detaylı

ÖZET 1. 2015 yılı Temmuz Ayında 2014 yılı Temmuz Ayına Göre:

ÖZET 1. 2015 yılı Temmuz Ayında 2014 yılı Temmuz Ayına Göre: ÖZET 1 Toplam İthalat 2015 yılı Ocak-Temmuz Döneminde 2014 yılı Ocak-Temmuz Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %47,74 artarak 13.789.890 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK Dünyada gelir dağılımındaki adaletsizliğin hangi boyutlarda olduğunu

Detaylı

24 Ocak 2014 CUMA. Resmî Gazete. Sayı : 28892 TEBLİĞ. Ekonomi Bakanlığından: OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN İHRACINA

24 Ocak 2014 CUMA. Resmî Gazete. Sayı : 28892 TEBLİĞ. Ekonomi Bakanlığından: OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN İHRACINA 24 Ocak 2014 CUMA Resmî Gazete Sayı : 28892 TEBLİĞ Ekonomi Bakanlığından: OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN İHRACINA İLİŞKİN TEBLİĞ (İHRACAT: 2014/1) Kapsam ve dayanak MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı,

Detaylı

TEBLİĞ OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN İHRACINA İLİŞKİN TEBLİĞ (İHRACAT: 2014/1)

TEBLİĞ OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN İHRACINA İLİŞKİN TEBLİĞ (İHRACAT: 2014/1) 24 Ocak 2014 CUMA Resmî Gazete Sayı : 28892 Ekonomi Bakanlığından: TEBLİĞ OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN İHRACINA İLİŞKİN TEBLİĞ (İHRACAT: 2014/1) Kapsam ve dayanak MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı,

Detaylı

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi Büyükdere Cad. No. 106 34394 Esentepe - İstanbul AçıkDeniz Telefon Bankacılığı: 444 0 800 www.denizbank.com Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi 2013 Mali Verileri DenizBank bir Sberbank

Detaylı

Seçim Beyannamelerinin Değerlendirilmesi

Seçim Beyannamelerinin Değerlendirilmesi Seçim Beyannamelerinin Değerlendirilmesi 2. TALEBİMİZ: RUHUNU VE GÜCÜNÜ DENGE VE DENETLEME SİSTEMİNDEN ALAN BİR ANAYASA KRİTERLER: AK PARTİ CHP MHP HDP Demokratik toplum düzeninin sözleşmesi olan anayasada;

Detaylı

Yerel Demokrasi, Yerel Hukuk ve Evrensel Değerler

Yerel Demokrasi, Yerel Hukuk ve Evrensel Değerler Yerel Demokrasi, Yerel Hukuk ve Evrensel Değerler 2000 li yıllara gelindiğinde iç dinamikler, Türkiye nin uluslararası hukuk taahhütleri, AB süreci, bölgesel ve küresel gelişmelerin etkisiyle değişim kaçınılmaz

Detaylı

TÜRKİYE DE KADINLARIN SİYASAL HAYATA KATILIM MÜCADELESİ VE POZİTİF AYRIMCILIK

TÜRKİYE DE KADINLARIN SİYASAL HAYATA KATILIM MÜCADELESİ VE POZİTİF AYRIMCILIK TÜRKİYE DE KADINLARIN SİYASAL HAYATA KATILIM MÜCADELESİ VE POZİTİF AYRIMCILIK TürkİYE KADIN DERNEKLERİ FEDERASYONU Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu 1976 Yılında kurulmuş ülke genelinde 50.500 üyesi

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

Sayın Konuklar; Saygıdeğer konuklar,

Sayın Konuklar; Saygıdeğer konuklar, Türkiye Büyük Millet Meclisinin Sayın Başkanı; Yüksek Yargı Kurumlarının çok değerli Başkanları; Sayın Büyükelçiler; Avrupa Konseyinin çok değerli temsilcileri; Uluslararası Kuruluşların değerli temsilcileri

Detaylı

Türkiye nin Yeni Anayasa Arayışı: 2011-2013 TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Tecrübesi

Türkiye nin Yeni Anayasa Arayışı: 2011-2013 TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Tecrübesi Taylan BARIN Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Anayasa Hukuku Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi Türkiye nin Yeni Anayasa Arayışı: 2011-2013 TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Tecrübesi AK Parti, CHP, MHP ve BDP

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ Bilindiği üzere; Belçika, Federal Almanya, Fransa, Hollanda, İtalya ve Lüksemburg tarafından, 1951 yılında Paris te imzalanan bir Antlaşma ile Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT)

Detaylı

CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMİ VE SİYASİ ANALİZ

CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMİ VE SİYASİ ANALİZ İÇ POLİTİKA CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMİ VE SİYASİ ANALİZ OCAK 2007 SARIKONAKLAR İŞ MERKEZİ C. BLOK D.16 AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE 02123528795-02123528796 www.turksae.com CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMİ VE SİYASİ ANALİZ

Detaylı

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 25.5.2005 tarihli ve 5352 Sayılı Adli Sicil Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifim gerekçesi ile birlikte ektedir. Gereğini arz ederim. 29 Ocak

Detaylı

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ÇERÇEVE SUNU Gülçiçek ÖZKORKMAZ Başkanlık Baş Danışmanı Mukim Özel Temsilciler Direktörü ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI ve TÜRKİYE ÜZERİNE

Detaylı

Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar

Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar Recep Kapar Muğla Üniversitesi recepkapar@sosyalkoruma.net www.sosyalkoruma.net Sosyal Güvenlik Harcamaları Yüksek Değildir Ülke İsveç Fransa Danimarka Belçika

Detaylı

KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI

KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI İÇERİK -Karşılıklı Tanıma Anlaşması (MRA) Nedir? -Karşılıklı Tanıma Anlaşmaları

Detaylı

Ozon Tabakasını İncelten Maddelerin İhracına İlişkin Tebliğ (İhracat:2014/1)

Ozon Tabakasını İncelten Maddelerin İhracına İlişkin Tebliğ (İhracat:2014/1) (Resmi Gazete Tarihi: 24.01.2014-Resmi Gazete Sayısı: 28892) Ekonomi Bakanlığından: OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN İHRACINA İLİŞKİN TEBLİĞ (İHRACAT: 2014/1) Kapsam ve dayanak MADDE 1 (1) Bu Tebliğin

Detaylı

FASIL 23 YARGI VE TEMEL HAKLAR

FASIL 23 YARGI VE TEMEL HAKLAR FASIL 23 YARGI VE TEMEL HAKLAR Öncelik 23.1 Yargının verimliliği, etkinliği ve işlevselliğinin arttırılması 1 Mevzuat Uyum Takvimi Tablo 23.1.1 No Yürürlükteki AB mevzuatı Taslak Türk mevzuatı Kapsam Sorumlu

Detaylı

İnsanların birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallara hukuk denir. Hukuk kurallarını koyan, uygulanıp uygulanmadığını

İnsanların birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallara hukuk denir. Hukuk kurallarını koyan, uygulanıp uygulanmadığını İnsanların birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallara hukuk denir. Hukuk kurallarını koyan, uygulanıp uygulanmadığını denetleyen en yüksek organ ise devlettir. Hukuk alanında birlik

Detaylı

F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER

F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER 20. yy.da meydana gelen I. ve II. Dünya Savaşlarında milyonlarca insan yaşamını yitirmiş ve telafisi imkânsız büyük maddi zararlar meydana gelmiştir. Bu olumsuz durumun

Detaylı

10 Ağustos. Cumhurbaşkanlığı Seçimleri Yazılı Medya Araştırması. 18 Ağustos 2014. 10 Ağustos 2014 Cumhurbaşkanlığı Seçimi Yazılı Medya Araştırması

10 Ağustos. Cumhurbaşkanlığı Seçimleri Yazılı Medya Araştırması. 18 Ağustos 2014. 10 Ağustos 2014 Cumhurbaşkanlığı Seçimi Yazılı Medya Araştırması 10 Ağustos Cumhurbaşkanlığı Seçimleri Yazılı Medya Araştırması 18 Ağustos 2014 İÇİNDEKİLER 1. SUNUŞ... 3 2. ADAYLAR HAKKINDA ÇIKAN HABERLER NASIL SUNULDU?... 3-4 2.1 HABERLERİN ADAYLARA GÖRE DAĞILIMI...

Detaylı

Türkiye de Seçim Uygulamaları/ Sorunları Işığında Temsilde Adalet Yönetimde İstikrar İlkelerinin İşlevselliği

Türkiye de Seçim Uygulamaları/ Sorunları Işığında Temsilde Adalet Yönetimde İstikrar İlkelerinin İşlevselliği Türkiye de Seçim Uygulamaları/ Sorunları Işığında Temsilde Adalet Yönetimde İstikrar İlkelerinin İşlevselliği Erol TUNCER Seçim sistemlerinin belirlenmesinde temsilde adalet ve yönetimde istikrar (fayda)

Detaylı

ürünümü tüm dünyada koruyabilir miyim?

ürünümü tüm dünyada koruyabilir miyim? Hayır. Türkiye de patent başvurusu yapmakla ürünümü tüm dünyada koruyabilir miyim? Sadece, 1 Kasım 2000 tarihinden itibaren Türkiye nin de dahil olduğu 38 Avrupa ülkesi tarafından kabul edilen ve ayrıca

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

2014-2015 AKADEMİK YILI ERASMUS ARTI (+) PROGRAMI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI

2014-2015 AKADEMİK YILI ERASMUS ARTI (+) PROGRAMI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI 2014-2015 AKADEMİK YILI ERASMUS ARTI (+) PROGRAMI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI SUNUM PLANI Erasmus artı( +) Programı Nedir? Erasmus artı (+) Programının Amacı? Programa Kapsamındaki Ülkeler Program Kapsamında

Detaylı

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA TEMMUZ 2009 Hazırlayan: Mesut DÖNMEZ 1 GENEL KOD BİLGİSİ: 392310 GTIP kodunun üst kodu olan 3923 GTİP koduna ait alt kodlar ve ürünler aşağıda

Detaylı

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ 209 ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 20 Aralık 1993 tarihli ve 47/135 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.

Detaylı

Türk vatandaşlarının tabi olduğu vize uygulamaları. Seyahat Rehberi. Son güncelleme: 11.05.2015. 1. esky.com.tr 2. Guide_homepage

Türk vatandaşlarının tabi olduğu vize uygulamaları. Seyahat Rehberi. Son güncelleme: 11.05.2015. 1. esky.com.tr 2. Guide_homepage Son güncelleme: 11.05.2015 1. esky.com.tr 2. Guide_homepage Seyahat Rehberi Uçuşlar Uçak bileti Bagaj Check- in ve uçuşa hazırlık Gümrük ve vize bilgileri Türk vatandaşlarının tabi olduğu vize uygulamaları

Detaylı

ÖZET. İhracat. İthalat. 2015 yılı Ocak- Şubat Döneminde 2014 yılı Ocak-Şubat Dönemine Göre:

ÖZET. İhracat. İthalat. 2015 yılı Ocak- Şubat Döneminde 2014 yılı Ocak-Şubat Dönemine Göre: ÖZET İthalat 2015 yılı Ocak-Şubat Döneminde 2014 yılı Ocak-Şubat Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %28,11 artarak 3.293.230 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin hariç) ithalatı

Detaylı

Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi

Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi tarafından tam algılanmadığı, diğer bir deyişle aynı duyarlılıkla değerlendirilmediği zaman mücadele etmek güçleşecek ve mücadeleye toplum desteği sağlanamayacaktır.

Detaylı

OLGUN AKBULUT ANAYASAL DİNSEL ÇOĞULCULUK

OLGUN AKBULUT ANAYASAL DİNSEL ÇOĞULCULUK OLGUN AKBULUT ANAYASAL DİNSEL ÇOĞULCULUK İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... V GİRİŞ...1 BİRİNCİ BÖLÜM DİNSEL ÇOĞULCULUK ve BENZER KAVRAMLAR I. Vatandaşlık...7 A. Sosyal Bilimlerde Vatandaşlık Kavram(lar)ı...8

Detaylı

Türkiye'de "Decentralization" Süreci

Türkiye'de Decentralization Süreci Türkiye'de "Decentralization" Süreci 30 Nisan 2013 Bahçeşehir Üniversitesi İlker Girit Ahmet Ketancı Türkiye'de "Decentralization" Süreci Decentralization Prensipleri Türkiye deki Tarihi Süreç Türkiye

Detaylı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı 1 DÜNYA ve TÜRKİYE POLİPROPİLEN ( PP ) DIŞ TİCARET ANALİZİ Barbaros Demirci ( Genel Müdür ) Neslihan Ergün ( Teknik Uzman Kimya Müh. ) PAGEV - PAGDER DÜNYA TOPLAM PP İTHALATI : Dünya toplam PP ithalatı

Detaylı

Yeni CHP'nin yeni anayasa vizyonu

Yeni CHP'nin yeni anayasa vizyonu Yeni CHP'nin yeni anayasa vizyonu Dr. Burak Çelik Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi 21. Yüzyılın Anayasası / Çağdaş bir anayasaya doğru 2010 yılının ilk günlerinde İçişleri Bakanı Beşir Atalay,

Detaylı

Çok tatil yapan ülke imajı yanlış!

Çok tatil yapan ülke imajı yanlış! Tarih: 19.05.2013 Sayı: 2013/09 İSMMMO nun Türkiye de Tatil ve Çalışma İstatistikleri raporuna göre Türkiye tatil günü sayısında gerilerde Çok tatil yapan ülke imajı yanlış! Türkiye, 34 OECD ülkesi arasında

Detaylı

HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8

HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8 HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8 Konya hizmetler sektörü güven endeksi geçen aya göre düştü: 2014 ün başından bu yana düşme eğilimini sürdüren Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Mayıs 2014 te bir önceki

Detaylı

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris)

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) Dr. A. Alev BURÇAK Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Sunu Planı OECD Hakkında

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

OKUL EĞİTİMİ PERSONELİNE YÖNELİK HAREKETLİLİK PROJESİ

OKUL EĞİTİMİ PERSONELİNE YÖNELİK HAREKETLİLİK PROJESİ OKUL EĞİTİMİ PERSONELİNE YÖNELİK HAREKETLİLİK PROJESİ Bu hareketlilik projesi aşağıdaki faaliyetlerden birini ya da daha fazlasını kapsayabilir: Personel hareketliliği: Öğretme görevlendirmeleri: bu Faaliyet

Detaylı

Eko-Okullar Programı

Eko-Okullar Programı Uluslararası Eko-Okullar Programı Gülbahar CEBESOY Eko-Okullar Ulusal Koordinatörü FEE (Foundation for Environmental Education) PROGRAMLARI www.fee-international.org Eko-Okullar Uluslararası Koordinasyonu

Detaylı

Resmi Gazete Tarihi: 08.10.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26313

Resmi Gazete Tarihi: 08.10.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26313 Resmi Gazete Tarihi: 08.10.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26313 Amaç MADDE 1 KENT KONSEYİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar (1) Bu Yönetmeliğin amacı; kent yaşamında, kent vizyonunun

Detaylı

Yargı ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler

Yargı ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler Yargı ÜNİTE 9 Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Yargı bağımsızlığı kavramını tanımlayabilecek, Yargı içinde yer alan farklı mahkemeleri ve bunların görevlerini öğreneceksiniz. İçindekiler Yargı Yetkisi

Detaylı

(Resmî Gazete ile yayımı: 11.12.1992 Sayı : 21432 Mükerrer)

(Resmî Gazete ile yayımı: 11.12.1992 Sayı : 21432 Mükerrer) 25 Kamu Hizmetinde Örgütlenme Hakkının Korunmasına ve İstihdam Koşullarının Belirlenmesi Yöntemlerine İlişkin 151 Sayılı Sözleşmenin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun (Resmî Gazete ile yayımı:

Detaylı

İÇİNDEKİLER TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI. Madde Sayfa BAŞLANGIÇ...17 BİRİNCİ KISIM. Genel Esaslar. I. Devletin şekli... 1...19

İÇİNDEKİLER TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI. Madde Sayfa BAŞLANGIÇ...17 BİRİNCİ KISIM. Genel Esaslar. I. Devletin şekli... 1...19 İÇİNDEKİLER TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI Madde Sayfa BAŞLANGIÇ...17 BİRİNCİ KISIM Genel Esaslar I. Devletin şekli... 1...19 II. Cumhuriyetin nitelikleri... 2...19 III. Devletin bütünlüğü, resmî dili,

Detaylı

(DEÜ Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Bölümü Anayasa Hukuku Anabilim Dalı)

(DEÜ Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Bölümü Anayasa Hukuku Anabilim Dalı) GAU AKADEMİK PERSONEL AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ FORMU Prof.Dr. Meltem DİKMEN CANİKLİOĞLU Kastamonu 01/08/1962 Profesör 07/12/2010 (DEÜ Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Bölümü Anayasa Hukuku Anabilim Dalı) İzmir Ekonomi

Detaylı