STANBUL TEKNK ÜNVERSTES FEN BLMLER ENSTTÜSÜ STANBUL'DA AST YAILARI, KAYNAKLARI VE ETKLER. DOKTORA TEZ Y. Müh. Hüseyin TOROS

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "STANBUL TEKNK ÜNVERSTES FEN BLMLER ENSTTÜSÜ STANBUL'DA AST YAILARI, KAYNAKLARI VE ETKLER. DOKTORA TEZ Y. Müh. Hüseyin TOROS"

Transkript

1 STANBUL TEKNK ÜNVERSTES FEN BLMLER ENSTTÜSÜ STANBUL'DA AST YAILARI, KAYNAKLARI VE ETKLER DOKTORA TEZ Y. Müh. Hüseyin TOROS Anabilim Dal) : METEOROLOJ MÜHENDSL Program) : METEOROLOJ MÜHENDSL EYLÜL 2000 i

2 ÖNSÖZ Bu çal mada, özel olarak tasarlanan ya ölçüm aletleri ile Maslak ve Belgrad Ormannda alnan ya örnekleri analiz edilerek asit ya lar incelenmi tir. Ayrca asit ya larnn olu umu, etkileri ve olas kaynaklar, ya larn geri yönde yörüngeleri incelenerek saptanm tr. Bu çal mann sonuçlar hava kirlilii ile çal anlara, tarm alanlarnn ve ormanlarn korunmas ile ilgili çal malara k tutaca kanaatindeyiz. Bu çal may yöneten ve büyük destek olan sevgili hocam Sayn Prof. Dr. Orhan 'EN e katklarndan dolay sonsuz te ekkürü bir borç bilirim. Çal malarma sürekli yardmlarndan dolay Sayn Prof. Dr. Zekâi 'EN e, yardmlarn esirgemeyen ve analizlerin yaplmasn salayan ba ta sayn Prof. Dr. Gürdal Tuncel olmak üzere ODTÜ Çevre Mühendislii Bölümü Laboratuvar çal anlarna, ölçümlerdeki katklarndan ve yapc yorumlarndan dolay Prof. Dr. Doan Kantarc ya ve 3Ü Orman Fakültesi Toprak 3lmi ve Ekoloji Anabilimdal elamanlarna, hocalarma ve arkada larma te ekkür ederim. Eylül 2000 HÜSEY3N TOROS ii

3 ÇNDEKLER KISALTMALAR TABLO LSTES EKL LSTES SEMBOL LSTES ÖZET SUMMARY v vi vii ix xi xiii 1. GR Konu 3le 3lgili Yaplan Ara trmalar stanbul ve Çevresinin, Corafik, Topografik ve Endüstriyel Özellikleri 6 2. HAVA KRLL VE AST YAILARI Hava Kirlilii Hava Kirlilii Kaynaklar Alansal Kaynaklar Çizgisel Kaynaklar Noktasal Kaynaklar Kirleticiler Kükürt Oksitler (SO x ) Azot Oksitler (NO x ) Karbon Monoksit (CO) Hidrokarbonlar (HC) Asl Parçacklar Hava Kirliliinin Uzun Mesafelere Ta nm Asit Ya lar Çözelti Asitlilii letkenlik Asit Ya larnn Etkileri Asit Ya larnn Su Ekosistemlerine Etkisi Asit Ya larnn Kara Ekosistemlerine Etkisi Asit Ya larnn Topraa Etkisi Asit Ya larnn Yaplara Etkisi 26 iii

4 Asit Ya larnn Bitkiler ve Orman Alanlar Üzerindeki Etkisi Asit Ya larnn 3nsan Salna Etkisi MATERYAL VE METOD Ara trma Bölgesi Veri Toplama Kimyasal Analiz Meteorolojik Veri Yörünge Analizi Akm Çizgileri Yörünge Analizi Yapl Dü ey Kesit Analizi Uydu Resimleri YAI VERS ANALZ Ya Süre 3li kisi Ya Geli Yönleri Korelasyon Deerleri letkenlik Dei imi Asitliliin Nötralle mesi SONUÇLAR VE ÖNERLER 79 KAYNAKLAR 83 EKLER 91 ÖZGEÇM 97 iv

5 KISALTMALAR 3TÜMK 3ÜOFAO ODTÜ EMEP WHO UNEP GAW WMO MERA EPA GMT D3E : 3stanbul Teknik Üniversitesi Maslak Kampüsü : 3stanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Ara trma Orman : Orta Dou Teknik Üniversitesi : European Monitoring and Evaluation Program : World Health Organisation : United National Environmental Program : Global Atmosphere Watch : World Meteorology Organisation : Marine Education Research Association : Environmental Protection Agency : Greenwich Meridian Time : Devlet 3statistik Enstitüsü v

6 TABLO LSTES Sayfa No Tablo stanbul Göztepe Meteorolojik verilerin ortalama deerleri... 8 Tablo 2.1. Küresel olarak 1989 yl baz alnarak yaplan kükürt oksit ve azot oksit emisyon tahminleri Tablo yl tahminlerine göre Avrupa ülkelerinin kükürt dioksit ve azot oksit emisyonlar ve bunlarn birikmeleri Tablo 2.3. Gaz halindeki hava bile iklerinin snflandrlmas Tablo o C de 1 litre çözeltide hidrojen iyonu dei imi Tablo 2.5. Bitki sistemine etkide bulunan hava kirleticileri Tablo 4.1. Ya larn kaplara göre dalm ve asitlilik oranlar Tablo TÜMK istasyonunda kaplardaki örnek saylar ve dei ik aralklarda ph deerlerinin dalm Tablo TÜMK sral örnek ortalamalar ve 6. kaptakine oranlar Tablo TÜMK sral örnekler ortalamalar, standart sapmalar, maksimum ve minimum deerleri Tablo ÜOFAO sral örnekler ve 6. kap ortalamalar, standart sapmalar, maksimum ve minimum deerleri Tablo TÜMK 1. kap ya ölçüm ve iyon deri imlerinin deerleri Tablo TÜMK 2. kap ya ölçüm ve iyon deri imlerinin deerleri Tablo TÜMK 3. kap ya ölçüm ve iyon deri imlerinin deerleri Tablo TÜMK 4. kap ya ölçüm ve iyon deri imlerinin deerleri Tablo TÜMK 5. kap ya ölçüm ve iyon deri imlerinin deerleri Tablo TÜMK 6. kap ya ölçüm ve iyon deri imlerinin deerleri Tablo TÜMK A yönünden gelen ya ölçüm ve iyon deri imlerinin deerleri Tablo TÜMK B yönünden gelen ya ölçüm ve iyon deri imlerinin deerleri Tablo TÜMK C yönünden gelen ya ölçüm ve iyon deri imlerinin deerleri Tablo TÜMK D yönünden gelen ya ölçüm ve iyon deri imlerinin deerleri Tablo TÜMK E yönünden gelen ya ölçüm ve iyon deri imlerinin deerleri Tablo TÜMK H yönünden gelen ya ölçüm ve iyon deri imlerinin deerleri Tablo TÜMK ya analizleri yönlere göre ortalamalar, standart sapmalar, en büyük ve en küçük deerler Tablo TÜMK istasyonunda ya n topland kaplar geldii yönler ve yüzdeleri Tablo TÜMK istasyonu günlük ortalama deerleri Tablo TÜMK kaplara göre ortalamalarn toplam ile oranlar Tablo TÜMK yönlere göre ortalamalarn toplam ile oranlar vi

7 Tablo Verilerin dalmlar için kullanlan Kolmogorow-Smirnov test sonuçlar Tablo TÜMK günlük ortalama deerler için korelasyon matrisi Tablo TÜMK ya larnn genel ve ayrca günlük ortalama deerlerin yön ve kaplara göre korelasyonlar Tablo Asitliliin nötralle mesi (H + /(SO NO - 3 )) Tablo Dei ik istasyonlarda ya içindeki ana iyon konsantrasyonlar.. 78 vii

8 EKL LSTES Sayfa No ekil 1.1 : 3stanbul da asit ya ölçüm istasyonlar... 7 ekil 2.1 : Bir çözeltide ph dei im ölçei ekil 2.2 : Asit ya larnn olu umu ekil 3.1 : Ölçümlerde kullanlan sistemden görünü ler ekil 3.2 : SO 2-4, NO - 3 ve Cl - iyonlarnn analizinde kullanlan iyon kromotografi aleti ekil 3.3 Ara trma bölgesinde meydana gelen ya n geli yönleri ekil 3.4 : 1-4 'ubat 1998 tarihleri aras, yer kart ve GMT ve e scaklk erileri ( C) ekil 3.5 : 1-4 'ubat 1998 tarihleri aras, 850 mb ve GMT e yükselti erileri (gpm) ve e scaklk erileri ( C) ekil 3.6 : 1-4 'ubat 1998 tarihleri aras, 700 mb ve GMT e yükselti erileri (gpm) ve e scaklk erileri ( C) ekil 3.7 : 1-4 'ubat 1998 tarihleri aras, 500 mb ve GMT e yükselti erileri (gpm) ve e scaklk erileri ( C) ekil 3.8 : 2-4 'ubat 1998 tarihlerinde e deer potansiyel scaklkve kar ma oran dü ey kesiti ekil 3.9 : 2-4 'ubat 1998 tarihlerinde potansiyel scaklk ile rüzgar yönü dü ey kesiti ekil 3.10 : 2-4 'ubat 1998 tarihleri aras 6 saat aralklarla uydu resimleri ve bulutluluk yörüngesi ekil 4.1 : 3TÜMK günlük ortalama analiz sonuçalarnn kaplara göre ekil 4.2 dei imi : 3TÜMK ya larnda ph, iletkenlik ve iyonlarn günlük ortalama deerlerinin yönlere dei imi ekil 4.3 : 3TÜMK istasyonunda alnan örneklerin ph deerleri ekil 4.4 : ph, iletkenlik, anyon ve kotyonlarn frekans diyagramlar ekil 4.5 : 3TÜMK toplam anyon ve katyonlarn (µeq/l) dalm ekil 4.6 : 3ÜOFAO toplam anyon ve katyonlarn (µeq/l) dalm ekil 4.7 : 3TÜMK istasyonunda alnan örneklerin iletkenlik deerlerinin dei imi ekil 4.8 : Ölçüm verilerine göre iletkenlik ile iyonlar arasndaki dei im ekil 4.9 : SO 2-4 (µeq/l) ve NO - 3 (µeq/l) dei im grafii ekil 4.10 : (SO 2-4 +NO - 3 ) (µeq/l) ve (H + +Ca 2+ +NH + 4 (µeq/l) dei im grafii. 75 ekil 4.11 : Na + ) (µeq/l) ve (Cl - (µeq/l) dei im grafii ekil A.1 : Ölçüm sonuçlarna göre ph deerlerinin yönlere göre dei imi. 92 ekil A.2 ekil A.3 : Ölçüm sonuçlarna göre iletkenlik deerlerinin yönlere göre dalm (µs/cm) : Ölçüm sonuçlarna göre SO 2-4 iyon konsantrasyonunun yönlere göre dalm (mg/l) viii

9 ekil A.4 ekil A.5 ekil A.6 ekil A.7 ekil A.8 ekil A.9 ekil A.10 : Ölçüm sonuçlarna göre NO - 3 iyon konsantrasyonunun yönlere göre dalm (mg/l) : Ölçüm sonuçlarna göre Cl - iyon konsantrasyonunun yönlere göre dalm (mg/l) : Ölçüm sonuçlarna göre Mg 2+ iyon konsantrasyonunun yönlere göre dalm (mg/l) : Ölçüm sonuçlarna göre Ca 2+ iyon konsantrasyonunun yönlere göre dalm (mg/l) : Ölçüm sonuçlarna göre Na + iyon konsantrasyonunun yönlere göre dalm (mg/l) : Ölçüm sonuçlarna göre NH + 4 iyon konsantrasyonunun yönlere göre dalm (mg/l) : Ölçüm sonuçlarna göre K + iyon konsantrasyonunun yönlere göre dalm(mg/l) ix

10 SEMBOL LSTES SO x SO 2 SO 4 2- H 2 S H 2 O H 2 SO 4 H 2 O 2 - HSO 3 HSO 4 NO x NO NO 2 NO 3 - NH 3 NH 4 + HNO 3 HNO 2 H 2 CO 3 OH - O 3 CO CO 2 Cl - Na + Mg 2+ K + Ca 2+ CaCO 3 N 2 Ar Hf Kükürt oksitleri Kükürt dioksit Sülfat Hidrojen sülfür Su buhar Sülfürik asit Hidrojen peroksit Sülfit asidi Sülfat asidi Azot oksitler Azot monoksit Azot dioksit Nitrat Amonyak Amonyum Nitrik asit Nitrit asit Karbonik asit Hidroksil iyonu Ozon Karbon monoksit Karbondioksit Klor Sodyum Magnezyum Potasyum Kalsiyum Kalsiyum karbonat Azot Argon Hidrojen florür x

11 STANBUL'DA AST YAILARI, KAYNAKLARI VE ETKLER ÖZET Bu çal mada, 3stanbul ya larnn iyon deri imlerinin zaman ve yöne bal olarak dei imlerinin ara trlmas amacyla ehir içi ve orman alannda kurulan iki istasyondan alnan ya örnekleri incelenmi tir. Ara trmada Ekim 1997-Temmuz 1998 tarihleri arasnda 3TÜ Maslak Kampüsü ve 3stanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Ara trma Orman (Bahçeköy) sahasnda alnan ya örnekleri kullanlm tr. Ya örnekleri özel olarak tasarlanm sistem ile ya n ba lamasndan itibaren süre kontrollü alnm tr. Bu sisteme göre ilk on dakikadaki ya 1. kapta, dakika arasndaki 2. kapta, dakika arasndaki 3. kapta, dakika arasndaki 4. kapta, dakika arasndaki 5. kapta, 50. dakikadan sonraki yaan ya 6. kapta toplanm tr. Ya n ph ve iletkenlik deerleri örnek almndan hemen sonra ölçülmü tür. Ya örneklerinin iyon deri im analizleri ODTÜ Çevre Mühendislii laboratuvarlarnda yaplm tr. Burada SO 2-4, NO - 3 ve Cl - Varian Model 2010 iyon kromotografi, Na +, K +, Ca 2+ atomik emisyon, Mg 2+ atomik absorbsiyon spektrometre ve NH + 4 spektrofotometre cihaz ile analiz edilmi tir. Ya olu turan atmosferik sistemlerin geli yönlerinin belirlenmesinde sinoptik haritalardan (yer kart, 850 mb, 700 mb ve 500 mb seviye haritalar), radyozonde ve e zamanl uydu resimlerinden faydalanlm tr. Ayrca zamansal dü ey kesit analizi yaplarak geri yörünge yöntemine üçüncü boyut katlm tr. Böylelikle geri yörünge tespitinde ya l kütlenin seviyesindeki farkllklardan doacak hatalar ortadan kaldrlm tr. Yörünge analizinde ya lar geli yönlerine göre 45 lik açlar halinde 8 farkl yönde gruplandrlm tr. Ya n iyon deri imleri, sürelere ve yönlere göre ayr ayr deerlendirilmi tir. Veriler Weibull, log-normal veya üstel dalmlar göstermektedir. 3ncelenen süre içerisinde 89 farkl günde meydana gelen ya lardan % 31 i bat-güneybat, % 24 ü kuzey-kuzeybat, % 19 u kuzey-kuzeydou, % 16 s bat-kuzeybat, % 9 u güney-güneybat ve % 1 i ise güney-güneydou yönünden gelmi tir. ph dü ük yani asidiklii yüksek ya lar ise bat-kuzeybat, batgüneybat ve güney-güneybat yönlerinden gelmi tir. Iletkenliinin büyük olduu deerler güney-güneybat, bat-güneybat ve kuzey-kuzeybat yönünden gelen ya larda elde edilmi tir. SO 2-4, NO - 3, Cl -, Mg 2+ ve K + iyonlarnn deri imleri güney-güneybat yönünden, Ca 2+ iyonu bat-kuzeybat, kuzey-kuzeybat ve güneygüneybat yönlerinden, Na + iyonu güney-güneybat ve bat-güneybat yönlerinden, NH + 4 iyonu ise bat-güneybat ve bat-kuzeybat yönlerinden gelen ya larda yüksek çkm tr. Ya içindeki iyon deri imlerinin azalmas yakla k ilk 10 dakikalk süreden sonra meydana geldii görülmü tür. 3stanbul ya lar, literatür deerleri ile kar la trldnda dünyann dei ik yerlerindeki ölçüm sonuçlarna göre yüksek oranda anyon ve katyon içermektedir. Bu kar la trmada 3stanbul ya larnda SO , NO 3 iyonu deri imleri yüksek olmasna ramen nötralle meden dolay ya n asitlilii dü ük çkm tr. Türkiye de ilk defa özel olarak tasarlanm bir sistem ile elde edilen veri analizi sonuçlar, yaplacak çal malar ve planlamalar açsndan veri taban olu turacak ve bundan sonraki çal malara yeni ufuklar açacaktr. xi

12 ACID RAIN, SOURCES AND EFFECTS IN STANBUL SUMMARY In this study, chemical composition and ions were evaluated separately with respect to duration and direction of stanbul rain samples. For this purpose two stations were used; one of them is located in an urban area and the other one is located in a forest area. The rain samples taken from TÜ Maslak Campus, the urban area, and Forest Research Area of Ü Faculty of Forestry at Bahçeköy were analyzed. After the initiation of precipitation, the samples were collected by recording the precipitation period using a specially designed system. According to this system, the rain fall during the first ten minutes was collected in the first collecting bottle, the rain fall during minute period was collected into second bottle, the rain fall during minute period was collected into third bottle, the rain fall during minute period was collected into fourth bottle, the rain fall during minute period was collected into fifth bottle and the rest of the rain after 50 minutes was collected in sixth bottle. The ph and conductivity were measured just after the collections. The chemical analyses of rain samples were made at the Environmental Engineering laboratory of METU. Here, the analyses were carried out by the following methods: SO 2-4, NO - 3 and Cl - ions by a Varian Model 2010 ion chromatography, Na +, K + and Ca 2+ ions by atomic emission, Mg 2+ + ion by atomic absorption spectrometry and NH 4 ion by spectrophotometric method. In order to determine the origin of rain, the trajectories of cyclones were analyzed. During the analyses of trajectories the synoptic maps (surface, 850 mb, 700 mb, 500 mb level charts), radiosounding and satellite picture were simultaneously used. In addition, time variant cross section analyses were carried out to determine third dimension for the trajectories. Hence, the error stemming from the level variations of the rain clouds were eliminated. In trajectory analysis rain samples were grouped in 8 different directions having 45 of intervals. The results are evaluated separately with respect to duration and direction. The results include the Weibull, log-normal and exponential distributions. During the six month period, 89 rainy days were observed. After the grouping the statistics are obtained as follows: 31 % of rain came from west-southwest, 24 % from nortnortwest, 19 % from north-northeast, 16 % from west-northwest, 9 % from southsouthwest and 1 % from south-southeast intervals. It is found that the precipitation samples having low ph values came from west-northwest, west-southwest and south-southwest directions. The samples with high conductivity came from southsouthwest, west-southwest and north-northwest directions. High content of SO 2-4, NO - 3, Cl -, Mg 2+ and K + ions came from south-southwest directions, high Ca 2+ ion came from west-northwest, north-northwest and south-southwest intervals, high Na + ion came from south-southwest and west-southwest intervals and high NH + 4 ion came from west-southwest and west-northwest intervals, respectively. Comparison of samples of the first ten minutes with the samples of minutes indicated that, during the first ten minutes there is a considerable washing out of pollutants in the atmosphere. Observations and the measurements indicate that there are high anion and cation concentrations in stanbul precipitation. High SO 2-4 and NO - 3 concentrations are neutralized by alkaline resulting in low average acidity. Comparison with the several cities around the world leaded to the fact that there are higher ion concentrations in stanbul s precipitation. The results obtained with this originally designed system are going to form a database for new studies and will open new horizons. xii

13 1. GR Üzerinde ya admz yeryüzünü çevreleyen ve canl ya amn mümkün klan atmosfer, ekolojik dengenin devam için kaçnlmazdr. Yeryüzü-atmosfer dengesinin bozulmadan devam etmesi için ara trclar youn çal malar yapmaktadrlar. Bu çal malar, doadaki dei imi anlama ve dengenin devam için gerekli uyarlar insanlara bildirmeye yöneliktir. 3nsanlar çok eski yllardan beri ya amlarn sürdürmek ve daha iyi ya amak için doada birçok nesneyi kullanm lardr. Kömür ve petrol gibi fosil yaktlar, elektrik üretmek, endüstriyel faaliyetler, motorlu ta tlar, snma ve benzeri amaçlar için yaklmaktadrlar. Endüstri devriminden günümüze kadar geçen sürede teknolojinin geli mesi ve geli en bu teknolojiler için yeni enerji kaynaklarna gereksinim duyulmas insanlarn farkna varmadan çevrelerini kirletmelerine sebep olmu tur. Bu enerji kaynaklar, genellikle kolay bulunmas ve kolay kullanlmas nedeniyle fosil yaktlardr. Fosil yaktlarnn yanmas sonucunda meydana gelen kirleticiler atmosferde dei ime uramaktadrlar. Atmosferdeki kimyasal reaksiyonlar sonucunda olu an kirlilik çe itlerinden birisi de asit ya lardr. Asit ya lar bitkilere, hayvanlara, topraa, suya, yap malzemelerine ve insanlara zarar verebilmektedir. Asit ya lar uzun mesafe ta nm ile binlerce kilometre uzaklara kadar etkisini gösterebilmektedir. Bu yolla olu an kirliliin boyutu ülkeler arasnda sorun olmaya ba lam ve kirlilii önlemek amacyla anla malar imzalanmaya ba lanm tr (Rio Decleration, 1992). Herhangi bir ülkedeki kirleticiler, çok uzaklara hatta dier ülkelere kadar büyük ölçekte meteorolojik hava hareketleri ile ta nabilir. 'ayet bu tür meteorolojik hareketler önceden bilinir veya tahmin edilebilirlerse, asit ya larnn kayna ve meydana gelip gelmeyecei belirlenebilir. 3stanbul, Türkiye nin nüfus younluu, endüstri, ticaret, motorlu araçlar ve yakt kullanm açsndan en büyük ehridir. Corafik konumu ve dünya çapnda etkinlii nedeniyle de çok büyük önem arzetmektedir. 3stanbul için önemli çal malardan birisi de ehir içinde olu an veya uzun mesafe ta nm ile gelen hava 1

14 kirliliidir. Hava kirliliinin bu tür etkileri içerisinde en önemli sonuçlarndan birisi ise asit ya lardr. Bu nedenle asit ya larnn belirlenmesi önem kazanmaktadr. Bu çal mann amac; 3stanbul ya larnn iyon deri imlerinin zamanla ve ya n geldii yöne bal olarak dei iminin ara trlmasdr. Bu amaçla biri ehir içi, dieri de ormanlk alanda olmak üzere iki istasyon kurulmu tur. Bu istasyonlarda alnan ya örnekleri kimyasal analizlere tabi tutularak incelenmi tir. Bunun yan sra incelenen ya larn geli yönleri geri yönde yörünge analizi ile belirlenerek kaynak-alc bölge birlikteliinin belirlenmesine çal lm tr Konu le lgili Yap)lan AraAt)rmalar Literatürde Asit ya terimi 1872 ylna kadar gitmekle beraber konu ile ilgili çal malar 1940 larda 3sveç ve baz Avrupa ülkelerinde izleme ann kurulmas ile ba lam tr lerde 3sveçli bilim adamlar ilk olarak göllerde asitlilik (ph<5.0) olduunu saptam lardr (Cowling, 1982; Walk and Godfrey, 1990) de 3ngiltere de asit ya lar ölçülmü tür l yllarda bilim adamlar baz göllerde balk nüfusunun azalmaya ba ladn tespit etmi ler ve bunun nedeninin asit ya lar olduunu bulmu lardr (Walk and Godfrey, 1990). Ayrca 1972 Birle mi Milletler Çevre Konferansnda asit ya larnn bölgesel olmad vurgulanm tr. 1980'li ve 1990'l yllarda dünyann dei ik ülkelerinde bu konu ile ilgili çok sayda ara trmalar mevcut olmasna ramen ülkemizde snrl sayda kalm tr. Dünyada geli mekte olan ülkelerin en büyük çevre problemi hava kirliliidir (Mage, et al., 1996). WHO (Dünya Salk Te kilat) ve UNEP (Birle mi Milletler Çevre Program) küresel hava kirlilii izleme a olu turmu tur. Bu a dünya çapnda geli mi veya geli mekte olan 35 ülkeyi kapsamaktadr. Nüfusu 10 milyonun üzerinde olan 25 büyük ehirden 20'sinde hava kirlilii konsantrasyonunun ciddi salk problemleri olu turaca yaplan bu çal mada belirtilmi tir. Geli mekte olan ülkelerde nüfusu hzla artan ehirler; hava kirliliini önleyici tedbirler alnmad takdirde, gelecek yllarda çok ciddi hava kirlilii problemi ile kar la acaklardr. Ya n, atmosferi ve yeryüzünü ykamas ve temizlemesi nedeniyle ya suyunda bol miktarda organik maddeler, bakteriler, metaller ve dier maddeler bulunmaktadr (Avco, 1970; Malmqvist, 1977; Randall et al., 1981; Ng, 1987). Asit ya lar ile ilgili yaplan bir çok çal ma Gatz (1991) tarafndan özetlenmi tir. Bu çal maya göre asit ya lar ile yllar arasnda 34 2

15 makale yaynlanm tr. Bunlardan 21 tanesi ABD'de, 8 tanesi Avrupa ve 3skandinavya'da yaplm tr. Bu çal malarn çounluu, ehirlerde olmak üzere ksmen ehir ve krsal alanlarda yaplm tr. Örnekleme alanlar 1 km 2 ile 140 km 2 arasnda dei mektedir. Çal malarda ortalama olarak 10 örnek alma istasyonu kullanlm tr. Bu çal malardan 23 örnek alma istasyonunda sürekli açk kaplardan, 13 istasyondan ise slak yöntemle, iki tanesinde ise kar örnei alnarak yaplm tr. Örnek alma periyotlar çok dei mekle birlikte, genellikle bir ya olayndan örnek alnarak yaplm tr. Bu çal malarda genellikle anorganik anyonlara (SO 2-4, NO - 3 ve Cl - ) ve katyonlara (Na +, Mg 2+, K +, ve Ca 2+ ) baklm tr. Baz çal malar ise sadece ph deerine bakmakla snrl kalm tr. Chicago ehir merkezinde ve yar krsal alanda Haziran 1981 ile Mays 1982 yllar arasnda ya örnekleri incelenerek geni ehir alanlarndan çkan emisyonlarnn bölgesel ya kimyasna etkisi ara trlm tr (Sisterson and Shannon, 1990). Buna göre ehirlerde Ca 2+, Mg 2+, NH + 4, NO - 3 ve Cl - fazla oranlarda, Na + ve SO 2-4 birbirlerine yakla k e it olup, H + ise daha az bulunmu tur. Fransa'da geni alanda MERA/WMO-GAW a kullanlarak 13 krsal istasyonda ya örnekleri toplanm tr (Plaisance et al., 1996). Üç corafi bölgede aritmetik ortalama esas alnarak kimyasal bile im belirlenmi ve sonuçlar 4 kategoride incelenmi tir. Karasal istasyonlardaki ölçüm sonucunda denizin ya kimyasndan çok etkilendii bulunmu tur. Tomakomai'de yaplan bir çal mada aaç altnda ph deerinin açk hava ya ph'sndan fazla olduu görülmü tür (Shibata and Sakuma, 1996). Hrvatistan'n ormanlk bölgesinde mezo ölçekli günlük ya örneklerinin kimyasal bile eni analiz edilmi tir. Amazon ormanlar içindeki Calado gölünde Temmuz 1989-Haziran 1990 tarihleri arasnda 210 adet ya ölçümü yaplm tr. Ya n iddetine göre örnekler snflandrlarak bunlardan 95 adeti analiz edilmi tir. Ana iyon konsantrasyonlarnn orajl saanak ya sistemiyle zayf ili kide olduu bulunmu tur. Ya n kimyasal konsantrasyonunun anz yakmalarndan belirgin olarak etkilenmedii bununla birlikte yllar arasndaki orman tahribinden ise etkilendii görülmü tür. Asit ya larnn öncelikle organik asitlerden olu tuu söylenmi tir (Michael et al., 1997). Avrupa'da asit ya lar ile ilgili olarak çe itli ara trmalar yaplmaktadr. 3sveç ba ta olmak üzere 3skandinav ülkeleri, 3ngiltere ve Orta Avrupa ülkelerinde asit ya lar hakknda youn ara trmalar yapld görülmektedir (Gatz, 1991). EMEP (Avrupa ölçme ve deerlendirme program) modelinin de kullanld uzun 3

16 mesafe ta nmn dikkate alnd Avrupa asitlilik ve amonyum haritalar hazrlanm tr (Buijsman and Erisman, 1986). Asitlilie neden olan dei ik bile enlerin 1989 yl ya konsantrasyonlar, ülkelerin ilgili organizasyonlarndan ve EMEP veri tabanndan faydalanlarak ya ya veri dalm hazrlanm tr. Avrupa'da 824 istasyon verileri dikkate alnm tr. Geni veri a ile 50x50 km ölçeinde, sülfat, nitrat, amonyum, hidrojen, sodyum, magnezyum, potasyum ve kalsiyum haritas hazrlanm tr (Leeuwen et al., 1996). Fransa nn güneyinde 10 ayr istasyonda Kasm 1991 ve Mart 1992 tarihleri arasnda toplanan ya örneklerinde anyon (SO 2-4, NO - 3 ve Cl - ), katyon (Na +, NH + 4, Mg 2+, K +, ve Ca 2+ ), ph ve iletkenlik ölçülmü tür. Sonuçta ehir merkezlerinde ya miktar az, fakat ana iyon konsantrasyonlar fazla çkm tr. 'ehir merkezlerinde ph deeri dü ük çkarken krsal alanlarda daha yüksek çkm tr. Bunun ehir yaknlarndaki CaCO 3 kaynan te kil eden toprak yapsndan kaynakland varsaylm tr (Sanusi et al., 1996). 3ngiltere'nin kuzeyinde krsal alanda küçük ölçekte ya n kimyasal kompozisyonunun nasl dei tiini belirlemek için geni hacimli ya toplama kaplar ile 10 ayr noktada ölçümler yaplarak ya n kimyasal bile enlerinin haritalar çkarlm tr (Raper, 1996) ve 1990 yllar yaz aylarnda, Hindistan'da yaplan bir çal mada, yamur suyu ile ak a geçen suyun analizleri yaplm ve ya suyunun, selden 10 defa daha asidik olduu görülmü tür (Rao et al., 1995). Türkiye deki çal malarda 3zmir sanayi bölgesi yaknnda ya larn kimyasal analizi ara trlm tr (Al-Momani ve di., 1995a). 3zmir büyük bir yerle im ve sanayi ehri olduu için burada aerosol dei imi ile ilgili çal malar da yaplm tr ('en, 1988). Bu çal mada makro ölçekteki meteorolojik parametrelerin etkili olduu görülmü tür. Antalya bölgesinde kuru ve ya ana iyon bile enleri ara trlm tr (Al- Momani ve di., 1995b). Ankara da Ortadou Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Çevre Mühendislii binas çatsnda Eylül 1989 ve Mays 1990 tarihleri arasnda 27 günlük ya örnekleri toplanm tr. Buras ehir merkezinden 10 km mesafede ve ana kirletici kaynaklarndan uzaktadr. Toplanan ya larn ph deeri ölçümü yerinde okunmu ve parçacklar süzülerek polietilen kaplara doldurulmu tur. Laboratuvarda alnan numunenin katyon (H +, Ca 2+, NH4 + ) ve anyon (SO 2-4, NO - 3, Cl - ) analizleri yaplm tr. Analiz sonucunda ya larn % 23'ünde ph deerinin 5.6 nn altnda olduu belirlenmi tir. Ankara ya larnda sülfat, nitrat ve kalsiyum iyon deri imleri fazladr. Ortalama deerleri srasyla 150, 62 ve 210 µeq/l'dir (Tuncel ve Ungör, 1996). Marmara bölgesi Kaz dalarnda yaplan bir ara trmada ise asit ya larnn 4

17 özellikle bir çam (P.nigra) türünde olmak üzere yaprak yanklarna neden olduu tespit edilmi tir (Bayçu, 1997). Akdeniz kysnda Antalya'nn 20 km batsndaki bir noktada günlük ya örnekleri alnm tr. Ya n kimyasal yapsn belirlemek amacyla element ve iyon içerii 1992 ve 1994 yllar arasnda ara trlm tr (Al-Momani ve di., 1998). Denize yaknl nedeniyle deniz tuzu elementleri ve uzun süren kuru yaz mevsiminde toprak balantl elementlerin konsantrasyonlar yüksek bulunmu tur. Dünyada baz yerlerdeki çal malarla kar la trldnda buradaki SO 2-4, NO - 3 ün yüksek olmasna ramen H + iyonu nötralle meden dolay dü ük çkm tr. Element ve iyon konsantrasyonlarnda ksa (günlük) ve uzun (mevsimlik) dönemde belirgin dei iklikler gözlenmi tir. K n daha kuvvetli rüzgar nedeniyle Na ve Cl gibi tuz balantl element konsantrasyonu artm tr. Yaz döneminde ise Afrika'dan gelen toz ile beraber yörede toprak i lenmesi ve topran kuru olmas nedeniyle Bölgesel Al 3+ ve Fe 3+ gibi toprak kaynakl iyonlarn konsantrasyonlar fazla çkm tr (Al-Momani ve di., 1998). Feneryolu aaçlandrma alannda yaplan bir ara trmada kuzey rüzgarlar ile gelen ya larn ph deeri arasnda, güney batdan esen rüzgarlarla gelen ya larn ise arasnda çkm tr. Ayn çal mada Çobançe me fidanlnda kuzey rüzgarlar ile gelen ya larn reaksiyonlar ph arasnda iken, güney batdan esen rüzgarla gelen ya larda ph deeri arasnda ölçülmü ve bunun nedeni olarak ya geli yönlerindeki tozlardan dolay ya larn nötr olu u vurgulanm tr (Kantarc, 1986). Ocak ile Kasm 1996 tarihleri arasnda Göztepe, Florya ve Bahçelievlerde yaplan ölçümlerdeki ya larn çounluunda ph deeri 5.6 nn üzerinde çkm tr(gülsoy ve di., 1997). Ya ph deerinin kalsiyum ve amonyum iyonlar tarafndan nötralle tii belirtilmi tir. Kantarc (1986, 1995) tarafndan yaplan çal malarda asit ya larnn bitkiler üzerindeki dorudan ve dolayl etkileri belirtilmi tir. 3ncecik (1996) tarafndan 3stanbul un dei ik bölgelerinde SO 2 ve toplam asl parçask konsantrasyonlarnn youn olduu dönemler ara trlm tr döneminde 1989 Kasm ayndan sonra youn kirlilik meydana gelmi tir. Bu youn kirlilik dü ük rüzgar hz ve yüksek basnç sistemi enversiyonu ile açklanm tr. Bu incelemede hava kirliliinin Avrupa yakasnda Asya yakasndan daha fazla olduu görülmü tür. 3stanbul da 'en (1995) tarafndan yaplan bir çal mada toplamal semivariogram teknii ile kirleticilerin dalm ara trlm ve bu çal mada SO 2 nin oksitlenerek sülfürik asit meydana getirdii vurgulanm tr. 5

18 Kuzeydou Atlantik te deniz yüzeylerindeki havada emisyon deerleri üzerine yaplan çal malar daha önce tahmin edilen rakamlarn çok üstünde çkm tr yl rakamlar ile bu emisyon miktar 1.37 milyon ton kükürt dioksit ve 1.94 milyon ton azot oksit eklindedir (Acid News, 1997). 3stanbul boazndan geçen yük tankerlerinin saysnn artmas durumunda hava kirlilii açsndan tehlike ta yacaktr. Gemilerden çkan bilhassa azot oksit ve kükürt dioksit emisyonu boazda yüksek olan su buhar birle mesinden olu acak çi eklindeki asit ya larnn 3stanbul boaznn her iki kenarndaki az kalm bulunan ye il alanlara ve tarihi binalara zarar verebilecektir stanbul ve Çevresinin, CoDrafik, Topografik ve Endüstriyel Özellikleri 3stanbul, Türkiye nin kuzey batsnda yer alan Avrupa ve Asya ktalarnn birle tii bir konumdadr. Marmara Bölgesi'nde yer alan ve 3stanbul Boaz'nn iki tarafndan hem Avrupa hem de Asya topraklar üzerinde yaylan, Marmara Denizi'ne ve Karadeniz'e kys olan 3stanbul 41 N enlemi ve 29 E boylamnda yer almaktadr. 3stanbul son yüzyl içinde hzla nüfus ve endüstri yönünden büyüyen bir ehirdir. Türkiye'nin en büyük ehri ve ayn zamanda ba ta gelen ticaret, sanayi, kültür ve sanat merkezidir. Karadeniz i Marmara denizine balayan boaz, ehri Avrupa ve Asya yakas olmak üzere ikiye bölmü tür ylnda bir milyonun altnda olan nüfus 1997 saymlarnda 9 milyonu a m tr saymlarna göre 3stanbul da motorolu kara ta t bulunmaktadr (D3E, 1999). 3stanbul da endüstri dank olmakla beraber Avrupa yakasnda Kathane, 3kitelli, Beylikdüzü ve Çorum hattnda younla m tr. Asya yakasnda ise Maltepe, Tuzla ve Gebze hattnda younla m tr. 3stanbul un kuzey dousunda yer alan Maslak önemli bir ticaret merkezidir. Belgrad orman ise 3stanbul un oksijen yönünden akcierlerini olu turmaktadr. 'ekil 1.1'de 3stanbul ve çevresi ile birlikte ara trma istasyonlar görülmektedir. 6

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen ix xiii xv xvii xix xxi 1. Çevre Kimyasına Giriş 3 1.1. Çevre Kimyasına Genel Bakış ve Önemi

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2014 YILI ANALİZ LABORATUVARI FİYAT LİSTESİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2014 YILI ANALİZ LABORATUVARI FİYAT LİSTESİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2014 YILI ANALİZ LABORATUVARI FİYAT LİSTESİ A. NUMUNE ALMA/ÖRNEKLEME A.1.Emisyon Kapsamında Numune Alma/Örnekleme Uçucu Organik

Detaylı

Yıldız Teknik Üniversitesi Çağdaş, Öncü, Yenilikçi

Yıldız Teknik Üniversitesi Çağdaş, Öncü, Yenilikçi Hava Kirliliği Ölçüm Yöntemleri Emisyon Ölçümleri (Kaynakta) İmisyon Ölçümleri Sabit kaynaklar (Yakma tesisi, fabrika, termik santral bacaları) Hareketli kaynaklar (Motorlu araçlar) Ortam havasında yapılır

Detaylı

Prof.Dr. Mustafa ODABAŞI

Prof.Dr. Mustafa ODABAŞI Prof.Dr. Mustafa ODABAŞI Dokuz Eylül Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, Tınaztepe Yerleşkesi, 35160 Buca/İzmir E-mail : mustafa.odabasi@deu.edu.tr Ders İçeriği Temel Element Döngüleri Karbon Döngüsü

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

HAVA KİRLİLİĞİ VE ÇOCUKLARDA SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARI. Dr. Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı

HAVA KİRLİLİĞİ VE ÇOCUKLARDA SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARI. Dr. Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı HAVA KİRLİLİĞİ VE ÇOCUKLARDA SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARI Dr. Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Hava kirliliğinin kaynakları Solunum yolu enfeksiyonları ile ilişkili

Detaylı

KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI

KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI HAVA Etrafımızı saran gaz karışımıdır ( Atmosfer). Kuru Temiz hava içerisinde yaklaģık olarak ; - %78 Azot - %21 Oksijen - %0,03 Karbondioksit

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü ÇEVRE ÖLÇÜM VE ANALİZLERİ YETERLİK BELGESİ EK LİSTE-1/7

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü ÇEVRE ÖLÇÜM VE ANALİZLERİ YETERLİK BELGESİ EK LİSTE-1/7 ÇED, İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE-1/7 SU/ ATIK SU 1 ph Elektrometrik Metot TS 3263 ISO 10523 Çözünmüş Oksijen Azid Modifikasyon Metodu SM 4500-O C İletkenlik Elektrometrik Metot SM 2510 B Renk Spektrometrik

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

YANMA GAZLARI ÖLÇÜMLERİ

YANMA GAZLARI ÖLÇÜMLERİ T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETĠMĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÖLÇÜM VE ĠZLEME DAĠRESĠ BAġKANLIĞI YANMA GAZLARI ÖLÇÜMLERİ Esra TURAN KILIÇ Çevre ve Orman Uzmanı Sunum Ġçeriği Emisyon nedir? Yanma gazları

Detaylı

Emisyon Envanteri ve Modelleme. İsmail ULUSOY Çevre Mühendisi Ennotes Mühendislik

Emisyon Envanteri ve Modelleme. İsmail ULUSOY Çevre Mühendisi Ennotes Mühendislik Emisyon Envanteri ve Modelleme İsmail ULUSOY Çevre Mühendisi Ennotes Mühendislik İçerik Emisyon Envanteri Emisyon Kaynaklarına Göre Bilgiler Emisyon Faktörleri ve Hesaplamalar Modelleme Emisyon Envanteri

Detaylı

ENERJİ TESİSLERİNİN ÇEVRESEL ETKİLERİ

ENERJİ TESİSLERİNİN ÇEVRESEL ETKİLERİ ENERJİ TESİSLERİNİN ÇEVRESEL ETKİLERİ DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ Çevre Mühendisliği Bölümü Hava Kirliliği Laboratuvarı İZMİR BÖLGESİ ENERJİ FORUMU 31 Ekim 1 Kasım 2014 İzmir Mimarlık Merkezi 1 Aliağa ve

Detaylı

ANKARA ATMOSFERİNDEKİ AEROSOLLERİN KİMYASAL KOMPOZİSYONLARININ BELİRLENMESİ

ANKARA ATMOSFERİNDEKİ AEROSOLLERİN KİMYASAL KOMPOZİSYONLARININ BELİRLENMESİ ANKARA ATMOSFERİNDEKİ AEROSOLLERİN KİMYASAL KOMPOZİSYONLARININ BELİRLENMESİ İlke ÇELİK 1, Seda Aslan KILAVUZ 2, İpek İMAMOĞLU 1, Gürdal TUNCEL 1 1 : Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü

Detaylı

TÜRKİYE BİLİMSEL YAYIN GÖSTERGELERİ (II) 1981-2007 TÜRKİYE, ÜLKELER VE GRUPLAR

TÜRKİYE BİLİMSEL YAYIN GÖSTERGELERİ (II) 1981-2007 TÜRKİYE, ÜLKELER VE GRUPLAR 3.2.Etki De erine Göre ABD 1981-2007 döneminde üretti i 6.634.586 adet yay na ald 137.391.957 at f say s ile 20,71 lik etki de erine sahip olup 14,17 lik DÜNYA ortalama etki de erinden yakla k % 50 daha

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri Çalışma Yaprağı Konu Anlatımı-Değerlendirme çalışma Yaprağı- Çözümlü

Detaylı

HAMİTABAT TERMİK SANTRALI NIN ÇEVRESİNE ETKİLERİ KONUSUNDA BİR DEĞERLENDİRME. M. Doğan Kantarcı

HAMİTABAT TERMİK SANTRALI NIN ÇEVRESİNE ETKİLERİ KONUSUNDA BİR DEĞERLENDİRME. M. Doğan Kantarcı HAMİTABAT TERMİK SANTRALI NIN ÇEVRESİNE ETKİLERİ KONUSUNDA BİR DEĞERLENDİRME M. Doğan Kantarcı HAMİTABAT TERMİK SANTRALI VE ÇEVRESİ HAMİTABAT TERMİK SANTRALI ŞEKİL 1. HAMİTABAT TERMİK SANTRALI, BACA GAZLARI

Detaylı

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ KĐMYA ÖĞRETMENLĐĞĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME 8. SINIF FEN VE TEKNOLOJĐ DERSĐ 3. ÜNĐTE: MADDENĐN YAPISI VE ÖZELLĐKLERĐ KONU: BAZLAR ÇALIŞMA YAPRAĞI

Detaylı

DÜZCE DE HAVA KİRLİLİĞİ

DÜZCE DE HAVA KİRLİLİĞİ DÜZCE DE HAVA KİRLİLİĞİ Hasan GÜVEN Çevre Yüksek Mühendisi Çevre ve Şehircilik İl Müdürü DÜZCE ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ Hava: Dünya atmosferini meydana getiren gaz karışımı. Ancak, atmosferin halk

Detaylı

I. Sabit Kaynaklar, bunlar ısınma ve üretim amaçlı faaliyetlerin yapıldı ı yerlerdir.

I. Sabit Kaynaklar, bunlar ısınma ve üretim amaçlı faaliyetlerin yapıldı ı yerlerdir. G R Havanın gerek insan sa lı ına, gerekse do aya zarar verici duruma gelmesi, kirletici denen unsurların fazlala masıyla olur. Kirleticiler, belirli bir kaynaktan atmosfere bırakılan birinci derecede

Detaylı

Emisyon Gazlarndan Karbon dioksitin Tutulmas ve Yeraltnda Depolanmas

Emisyon Gazlarndan Karbon dioksitin Tutulmas ve Yeraltnda Depolanmas Emisyon Gazlarndan Karbon dioksitin Tutulmas ve Yeraltnda Depolanmas Prof. Dr. Ender Okandan ODTÜ Petrol Aratrma Merkezi ve Petrol ve Doal Gaz Mühendislii Bölümü 6 Nisan 2007 Enerji Güvenlii, Enerji Tarm,

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot adı Metot Numarası Hız ve Debi Pitot Tüpü Metodu TS ISO 10780

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot adı Metot Numarası Hız ve Debi Pitot Tüpü Metodu TS ISO 10780 Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE - 1/5 Hız ve Debi Pitot Tüpü Metodu TS ISO 10780 EMİSYON 1 İslilik Nem Partikül Madde CO, O 2 CO 2 NO NO X, NO 2 Renk Karşılaştırma (Bacharach)

Detaylı

1 SUDA SERTLİK ve CO2 TAYİNİ 1.SUDA SERTLİK TAYİNİ Suyun sertliği kavramı ile kalsiyum (Ca +2 ) ve magnezyum (Mg +2 ) iyonlarının toplamı anlaşılır ve 1 litre suyun içerdiği Ca ve Mg iyonlarının kalsiyum

Detaylı

Normal derişimler için: PE- HD, PTFE Nitrik asit (ρ 1,42 g/ml) ile ph 1-2 olacak şekilde asitlendirilmelidir. Düşük derişimler için: PFA, FEP

Normal derişimler için: PE- HD, PTFE Nitrik asit (ρ 1,42 g/ml) ile ph 1-2 olacak şekilde asitlendirilmelidir. Düşük derişimler için: PFA, FEP Ek-1 Nnumunelerin Muhafazası İçin Uygun Olan Teknikler Yapılacak Tayin Kabın Tipi Muhafaza Tekniği En uzun Muhafaza Süresi Yüksek derişimde çözünmüş gaz içeren numuneler için, alındıkları yerde analiz

Detaylı

PROJE AŞAMALARI. Kaynak Envanterinin Oluşturulması. Emisyon Yükü Hesaplamaları

PROJE AŞAMALARI. Kaynak Envanterinin Oluşturulması. Emisyon Yükü Hesaplamaları PROJENİN AMACI Bölgesel Temiz Hava Merkezlerinden olan Ankara merkez olmak üzere; Bartın, Bolu, Çankırı, Düzce, Eskişehir, Karabük, Kastamonu, Kırıkkale, Kırşehir, Kütahya, Yozgat ve Zonguldak illerinde

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

ANKARA ŞEHRİNİN HAVA KALİTESİNİN UOB LER AÇISINDAN İNCELENMESİ

ANKARA ŞEHRİNİN HAVA KALİTESİNİN UOB LER AÇISINDAN İNCELENMESİ ANKARA ŞEHRİNİN HAVA KALİTESİNİN UOB LER AÇISINDAN İNCELENMESİ Sanaz Lakestani, Gülen Güllü Hacettepe Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü E mail: ggullu@hacettepe.edu.tr Amaç Bu çalışmada Ankara ilininin

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Deney Laboratuvarı Adresi : Ankara Teknoloji Geliştirme Bölgesi, 1605 Cadde, Dilek Binası BİLKENT 06800 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 444 50 57 Faks : 0 312 265 09 06

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Deney Laboratuvarı Adresi : Kazımiye Mah. Dadaloğlu Cad. No:32 /A Çorlu/Tekirdağ 59850 TEKİRDAĞ / TÜRKİYE Tel : 0 282 652 40 55 Faks : 0 282 652 04 56 E-Posta :

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ŞUBAT 2016 Şubat 2016 A. PETROL PİYASASI 1. Şubat Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

Sait GEZGİN, Nesim DURSUN, Fatma GÖKMEN YILMAZ

Sait GEZGİN, Nesim DURSUN, Fatma GÖKMEN YILMAZ FARKLI ŞEKİL VE DOZLARDA UYGULANAN TKİ HÜMAS IN EKMEKLİK BUĞDAYIN BAYRAK YAPRAK BESİN ELEMENTİ KONSANTRASYONU, VERİM VE TANE PROTEİN KAPSAMINA ETKİLERİ Sait GEZGİN, Nesim DURSUN, Fatma GÖKMEN YILMAZ Bu

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Deney Laboratuvarı Adresi : Toros Mah. 78178 Sok.No:3/A Aygen Hanım Apt. Altı Çukurova ADANA / TÜRKİYE Tel : 0 322 457 88 67 Faks : 0 322 457 88 28 E-Posta : artek@artekcevre.com.tr

Detaylı

ÇEVRE OLÇUM VE ANALİZLERİ ON YETERLİK BELGESİ

ÇEVRE OLÇUM VE ANALİZLERİ ON YETERLİK BELGESİ C T.C. T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE OLÇUM VE ANALİZLERİ ON YETERLİK BELGESİ : ÖY-48/242/2013 Kapsam Düzenleme Tarihi : : Su, Atık Su, Deniz Suyu, Numune Alma : Adres : ALM Binası Zemin Kat

Detaylı

SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI

SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER SARP BARIŞ ORHON (7-E) ARDA KÖROĞLU (7-E) DANIŞMAN ÖĞRETMEN Meral BEŞİRACI İZMİR 2014 İÇİNDEKİLER 1. Proje özeti...2 2. Projenin amacı...2 3. Giriş...2-3

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü T.C. Belge No Kapsam : Y-01/170/2011 Düzenleme Tarihi : 06.07.2011 : Su, Atık Su, Deniz Suyu, Numune Alma, Emisyon, İmisyon, Gürültü Laboratuvar Adı : ARTEK Mühendislik Çevre Ölçüm ve Danışmanlık Hiz.

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 6.Endüstriyel Kirlenme Kontrolü - Nötralizasyon Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Birçok endüstrinin atıksuyu asidik veya bazik olduğundan alıcı ortama veya kimyasal ve/veya

Detaylı

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Bu çalışma da 2000-2010 yıllarındaki yıllık, aylık, saatlik veriler kullanılarak kirleticilerin mevsimsel değişimi incelenmiş, sıcaklık, rüzgar hızı, nisbi

Detaylı

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni İÇİNDEKİLER YÖNETİCİ ÖZETİ... 3 1 Toz ve Gaz Emisyonlarõnõn Kontrolü...4-5 Toz...4-5 Havada Hidrojen Siyanür (HCN) Gazõ... 6 2 Gürültü Kontrolü... 7 3 Kimyasal

Detaylı

ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ. 1 ph 14,00. 2 Elektriksel İletkenlik 14,00

ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ. 1 ph 14,00. 2 Elektriksel İletkenlik 14,00 ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ Sıra No: SULAMA SUYU ANALİZLERİ: 2014 FİYATI 1 ph 14,00 2 Elektriksel İletkenlik 14,00 3 Sodyum (Na)

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ. Öğr. Gör. Adem ÇALIŞKAN

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ. Öğr. Gör. Adem ÇALIŞKAN TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ 2 Malzeme İnsanların ihtiyaçlarını karşılayan her şeye MALZEME denir. Teknik anlamda malzemenin tanımı ise Üretim yapmak için kullanılan taşınabilir her türlü araç ve gerece

Detaylı

ASİT-BAZ VE ph. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN. Yrd. Doç. Dr. Atilla Evcin Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2006

ASİT-BAZ VE ph. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN. Yrd. Doç. Dr. Atilla Evcin Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2006 ASİT-BAZ VE ph MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Asitler ve bazlar günlük yaşantımızda sıkça karşılaştığımız kavramlardan biridir.insanlar, her nekadar asetil salisilik asit ve

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot Adı Metot Numarası ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot Adı Metot Numarası ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523 Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE-1/8 ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523 SU, ATIK SU 1,2 İletkenlik Elektrot Metodu TS 9748 EN 27888 Sıcaklık Laboratuvar ve Saha Metodu SM

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU OCAK 2015 Ocak 2015 A. PETROL PİYASASI : 1. Ocak Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

ESKİŞEHİR KENT MERKEZİ YANMA KAYNAKLI EMİSYON ENVANTERİ ÇALIŞMASI

ESKİŞEHİR KENT MERKEZİ YANMA KAYNAKLI EMİSYON ENVANTERİ ÇALIŞMASI ESKİŞEHİR KENT MERKEZİ YANMA KAYNAKLI EMİSYON ENVANTERİ ÇALIŞMASI Sunan: Arş. Gör. Hicran Altuğ Anadolu Üniversitesi MMF Çevre Mühendisliği Bölümü MATRA Eskişehir ve İskenderun da Temiz Hava için Elele

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi

İÇİNDEKİLER. Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi İÇİNDEKİLER 1. bölüm Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi 1. Çevre Bozulması ve Çevre Eğitiminin Doğuşu... 1 2. Çevre Eğitiminin Anlamı, Amacı, Kapsamı ve İşlevi... 3 3.

Detaylı

Suda HCl. + - Suda 3H + + (PO ) Suda HNO 3. Suda 2H + + (CO ) H CO 2 3. Suda H PO. (Nitrik asit) SO (Sülfürik asit) (Karbonik asit) H CO H O.

Suda HCl. + - Suda 3H + + (PO ) Suda HNO 3. Suda 2H + + (CO ) H CO 2 3. Suda H PO. (Nitrik asit) SO (Sülfürik asit) (Karbonik asit) H CO H O. Asitler çözündüklerinde ortama H iyonu verebilen bileşiklere asit denir. Bazı Önemli Asitler HCl : Hidroklorik asit H SO : Sülfürik asit Asitler metal kaplarda saklanamazlar. Çünkü metallerle tepkimeye

Detaylı

Avrupa da)var)olan)kömürlü)termik)santrallerin)etkileri))

Avrupa da)var)olan)kömürlü)termik)santrallerin)etkileri)) ! KurulmasıönerilenGerzeEnerjiSantrali nin etkilerive Avrupa davarolankömürlütermiksantrallerinetkileri Gerze dekömürlütermiksantralkurulmasıplanlananalan! Gerze Enerji Santraliʼnin sağlık üzerine etkileri,

Detaylı

EK-1 Çevreye kirletici etkisi yüksek düzeyde olan işletmeler 1.Enerji Endüstrisi 1.1 Termik ve ısı santralleri. 1.1.1 Katı ve sıvı yakıtlı

EK-1 Çevreye kirletici etkisi yüksek düzeyde olan işletmeler 1.Enerji Endüstrisi 1.1 Termik ve ısı santralleri. 1.1.1 Katı ve sıvı yakıtlı EK-1 Çevreye kirletici etkisi yüksek düzeyde olan işletmeler 1.Enerji Endüstrisi 1.1 Termik ve ısı santralleri. 1.1.1 Katı ve sıvı yakıtlı tesislerden toplam yakma sistemi ısıl gücü 100 MW veya daha fazla

Detaylı

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ Bu Çalışma Çevre Orman Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Sayın Prof. Dr. Mustafa Öztürk tarafından 2006 yılında yapılmıştır. Orijinal

Detaylı

1) 40* Do?u boylam?nda güne? 05.20 'de do?ar ise 27* do?u boylam?nda kaçta do?ar?

1) 40* Do?u boylam?nda güne? 05.20 'de do?ar ise 27* do?u boylam?nda kaçta do?ar? 1) 40* Do?u boylam?nda güne? 05.20 'de do?ar ise 27* do?u boylam?nda kaçta do?ar? A) 06.12 B) 04.28 C) 05.32 D) 05.07 E) 07.02 2) 60* bat? meridyeninde bulunan bir noktada yerel saat 11.12 iken yerel saati

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ / ASİT VE BAZLAR GÜNLÜK YAŞAMDA ASİT VE BAZLAR

FEN ve TEKNOLOJİ / ASİT VE BAZLAR GÜNLÜK YAŞAMDA ASİT VE BAZLAR GÜNLÜK YAŞAMDA ASİT VE BAZLAR 1 Yüzyıllardır doğayı ve doğadan elde edilebilecek maddeleri keşfetme arzusu içinde olan insanoğlu 1400'lü yıllarda o güne kadar bilinmeyen bir asidi, yani HCl (hidrojen klorür,

Detaylı

Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü. 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17

Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü. 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17 Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17 Bilindii gibi, taknlar doal bir olay olmakla beraber ekonomi ve toplum yaam üzerinde olumsuz etkileri fazla olan doal bir

Detaylı

Ýsmet UYSAL Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, ÇANAKKALE,

Ýsmet UYSAL Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, ÇANAKKALE, ARAÞTIRMA MAKALESÝ Çanakkale'de 1991-21 Yýllarý Arasýnda Hava Kirliliði Sorunu Ýsmet UYSAL Çanakkale Onsekiz Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, ÇANAKKALE, Cilt:11 Sayý:45 (22), 18-23

Detaylı

ATMOSFERİK GAZ VE ASİTLERİN DOĞAL TAŞ YAPI MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN DENEYSEL YÖNTEMLER İLE ANALİZİ

ATMOSFERİK GAZ VE ASİTLERİN DOĞAL TAŞ YAPI MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN DENEYSEL YÖNTEMLER İLE ANALİZİ ATMOSFERİK GAZ VE ASİTLERİN DOĞAL TAŞ YAPI MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN DENEYSEL YÖNTEMLER İLE ANALİZİ EMRAH GÖKALTUN 1 ÖZET Bu çalışmada kentsel atmosferik ortamlarda yüksek seviyelerde bulunabilen

Detaylı

ÇELK KUMA PANELLERNN ISINMA DAVRANILARI

ÇELK KUMA PANELLERNN ISINMA DAVRANILARI ÇELK KUMA PANELLERNN ISINMA DAVRANILARI Ar.Gör. Ozan KAYACAN Doç.Dr. Ender Yazgan BULGUN Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Tekstil Müh. Böl. ÖZET Günlük ya antmzn ayrlmaz bir parças olan konfeksiyon

Detaylı

Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız.

Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız. Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız. 3.2 KİMYASAL BAĞLAR Çevrenizdeki maddeleri inceleyiniz. Bu maddelerin neden bu kadar çeşitli olduğunu düşündünüz mü? Eğer bu çeşitlilik

Detaylı

2+ 2- Mg SO 4. (NH 4 ) 2 SO 4 (amonyum sülfat) bileşiğini katyon ve anyonlara ayıralım.

2+ 2- Mg SO 4. (NH 4 ) 2 SO 4 (amonyum sülfat) bileşiğini katyon ve anyonlara ayıralım. KONU: Kimyasal Tepkimeler Dersin Adı Dersin Konusu İYONİK BİLEŞİKLERİN FORMÜLLERİNİN YAZILMASI İyonik bağlı bileşiklerin formüllerini yazmak için atomların yüklerini bilmek gerekir. Bunu da daha önceki

Detaylı

ASİT YAĞMURLARI VE HAVA KİRLİLİĞİ DEĞERLENDİRME RAPORU

ASİT YAĞMURLARI VE HAVA KİRLİLİĞİ DEĞERLENDİRME RAPORU T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI DEVLET METEOROLOJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEKNİK RAPOR ASİT YAĞMURLARI VE HAVA KİRLİLİĞİ DEĞERLENDİRME RAPORU Araştırma ve Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı Araştırma Şube Müdürlüğü

Detaylı

Hidroklorik asit ve sodyum hidroksitin reaksiyonundan yemek tuzu ve su meydana gelir. Bu kimyasal olayın denklemi

Hidroklorik asit ve sodyum hidroksitin reaksiyonundan yemek tuzu ve su meydana gelir. Bu kimyasal olayın denklemi KİMYASAL DENKLEMLER İki ya da daha fazla maddenin birbirleri ile etkileşerek kendi özelliklerini kaybedip yeni özelliklerde bir takım ürünler meydana getirmesine kimyasal olay, bunların formüllerle gösterilmesine

Detaylı

ÇOKLU DOĞRUSAL ANALİZ YÖNTEMİYLE UÇUCU ORGANİK BİLEŞİKLERİN ATMOSFERDEKİ KONSANTRASYONLARINA ETKİ EDEN METEOROLOJİK FAKTÖRLERİN İNCELENMESİ

ÇOKLU DOĞRUSAL ANALİZ YÖNTEMİYLE UÇUCU ORGANİK BİLEŞİKLERİN ATMOSFERDEKİ KONSANTRASYONLARINA ETKİ EDEN METEOROLOJİK FAKTÖRLERİN İNCELENMESİ ÇOKLU DOĞRUSAL ANALİZ YÖNTEMİYLE UÇUCU ORGANİK BİLEŞİKLERİN ATMOSFERDEKİ KONSANTRASYONLARINA ETKİ EDEN METEOROLOJİK FAKTÖRLERİN İNCELENMESİ Sema Yurdakul, Mihriban Civan, Gürdal Tuncel Eylül, 2015 1. Giriş

Detaylı

Aşağıdaki bileşiklerde atomlar arasmda oluşan bağlan noktalı yerlere yazınız. (fi» jh» w& 12^S»ııNa, çf, 17CI) ı. ch4... 2...

Aşağıdaki bileşiklerde atomlar arasmda oluşan bağlan noktalı yerlere yazınız. (fi» jh» w& 12^S»ııNa, çf, 17CI) ı. ch4... 2... Aşağıdaki bileşiklerde atomlar arasmda oluşan bağlan noktalı yerlere yazınız. (fi» jh» w& 12^S»ııNa, çf, 17CI) ı. ch4... 2.... 3. MgCI2... 4. NaF... Bileşik Formülleri Bileşik formüllerinin yazılması İki

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ;

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; EK LİSTE - 1/10 SO 2 Elektrokimyasal Hücre Metodu TS ISO 7935 Elektrokimyasal Hücre Metodu CO, O 2,CO 2 Elektrokimyasal Hücre Metodu TS ISO 12039 (Hesaplama) Emisyon 1 NO, NO 2 NOx Elektrokimyasal Hücre

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Deney Laboratuvarı Adresi : Organize Sanayi Bölgesi 1. Bulvar No: 18 İstasyon 47100 MARDİN / TÜRKİYE Tel : 0 482 215 30 01 Faks : 0 482 215 30 09 E-Posta : info@martest.com.tr

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü Belge No Kapsam T.C. ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü : Y-41/278/2016 Düzenleme Tarihi : 20.06.2016 Laboratuvar Adı Adres : Su, Atık Su, Deniz Suyu, Numune Alma, Emisyon, İmisyon : : AKARE ÇEVRE LABORATUVARI

Detaylı

ISI HTYACI KMLK BELGES

ISI HTYACI KMLK BELGES ISI HTYACI KMLK BELGES Pafta / Ada / Parsel Proje Tarihi Bina Tan(m( YÖNETM BNALARI l / lçe ZMR Cadde bina numaras( Belediye Kullan(lacak Yak(t Türü FUEL OL Proje Sahibi Müsaade edilen maksimum Hesaplanan

Detaylı

5.111 Ders Özeti #22 22.1. (suda) + OH. (suda)

5.111 Ders Özeti #22 22.1. (suda) + OH. (suda) 5.111 Ders Özeti #22 22.1 Asit/Baz Dengeleri Devamı (Bölümler 10 ve 11) Konular: Zayıf baz içeren dengeler, tuz çözeltilerinin ph sı ve tamponlar Çarşamba nın ders notlarından 2. Suda Baz NH 3 H 2 OH Bazın

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ;

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; evresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE-1/5 ATIK SU (1) ph Elektrokimyasal Metot SM 4500- H + İletkenlik Laboratuvar ve Saha Metodu SM 2510 B özünmüş Oksijen, Oksijen Doygunluğu Membran

Detaylı

YGS KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1

YGS KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1 YGS KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1 1. Şap ; boyacılık ve dericilikte, kükürt; kuru kayısı ve kuru üzüm gibi yiyeceklerin uzun süre saklanmasında ve kil ise seramik porselen yapımında kullanılmaktadır. 6.

Detaylı

SANAYĠ KAYNAKLI HAVA KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ

SANAYĠ KAYNAKLI HAVA KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ SANAYĠ KAYNAKLI HAVA KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ İsken Sugözü Termik Santrali Adana Türkiye de 200 binin üzerinde iģletme, 70 bin dolayında üretim/sanayi iģletmesi bulunmaktadır. Bunlar arasında; Enerji tesisleri

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI HATUN ÖZTÜRK 20338647 Küresel Isınma Küresel ısınma, dünya atmosferi ve okyanuslarının ortalama sıcaklıklarında belirlenen artış için kullanılan bir terimdir. Fosil yakıtların

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

AKREDİTE ANALİZ LİSTESİ SU VE ATIK SU

AKREDİTE ANALİZ LİSTESİ SU VE ATIK SU AKREDİTE ANALİZ LİSTESİ SU VE ATIK SU Fiziksel ve Kimyasal Analizler - ph Değeri Elektrometrik AWWA 4500-H + B 21 st ed. 2005-103-105 o C de Toplam Katı Madde AWWA 2540-B 21 st ed. 2005 - İletkenlik AWWA

Detaylı

- Bioanalytic; Biyokimya otoanalizörleri için test kitleri üretimi,

- Bioanalytic; Biyokimya otoanalizörleri için test kitleri üretimi, Testonic kitleri Colin Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş. Tarafından üretilmektedir. Colin Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş. - Colin; Tekstil yardımcı kimyasalları üretimi http://www.colin.com.tr - Vilso; Endüstriyel

Detaylı

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52.

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52. İ Ç İ NDEKİ LER Ön Söz xiii K I S I M 1 Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1 BÖLÜM 1 Giriş 3 1.1 Su 4 1.2 Atık Sular ve Su Kirliliği Kontrolü 5 1.3 Endüstriyel ve Tehlikeli Atıklar

Detaylı

ÖZEL EGE L SES. HAZIRLAYAN Ö RENC LER: Tayanç HASANZADE Ahmet Rasim KARSLIO LU. DANI MAN Ö RETMEN: Mesut ESEN Dr. ule GÜRKAN

ÖZEL EGE L SES. HAZIRLAYAN Ö RENC LER: Tayanç HASANZADE Ahmet Rasim KARSLIO LU. DANI MAN Ö RETMEN: Mesut ESEN Dr. ule GÜRKAN ÖZEL EGE L SES BAZI ISKARTA BALIKLARIN (Isparoz, Hani) ETLER NDEN ALTERNAT F GÜBRE YAPIMI VE UYGULANAB L RL HAZIRLAYAN Ö RENC LER: Tayanç HASANZADE Ahmet Rasim KARSLIO LU DANI MAN Ö RETMEN: Mesut ESEN

Detaylı

MESS Entegre Geri Kazanım ve Enerji San. ve Tic. A.Ş.

MESS Entegre Geri Kazanım ve Enerji San. ve Tic. A.Ş. Sayfa : 1 / 12 1 ATIKLAR İÇİN NUMUNE SAKLAMA KOŞULLARI Parametre Numune Özelliği Numune Türü ICP ile Metal Tayinleri suları vb.), diğer her türlü sıvılar) Mikrodalgada (sıvı) yakılmış Minimum Numune Miktarı

Detaylı

İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler. Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar

İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler. Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar 1/36 İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, Dünya da ve Türkiye de gözlemler IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar Uluslararası Kuruluşlar, Aktiviteler için Sektörler

Detaylı

HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012

HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012 HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012 Ulusal Emisyon Tavanlarının Belirlenmesi Ülkemizin, Ø Uzun Menzilli Sınırötesi Hava Kirliliği Sözleşmesi (CLRTAP)

Detaylı

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar ALKALİNİTE Bir suyun alkalinitesi, o suyun asitleri nötralize edebilme kapasitesi olarak tanımlanır. Doğal suların alkalinitesi, zayıf asitlerin tuzlarından ileri gelir. Bunların başında yer alan bikarbonatlar,

Detaylı

DÜZCE İLİNDE PARTİKÜL MADDE (PM10) KONSANTRASYONLARININ VE ELEMENT İÇERİKLERİNİN BELİRLENMESİ

DÜZCE İLİNDE PARTİKÜL MADDE (PM10) KONSANTRASYONLARININ VE ELEMENT İÇERİKLERİNİN BELİRLENMESİ DÜZCE İLİNDE PARTİKÜL MADDE (PM10) KONSANTRASYONLARININ VE ELEMENT İÇERİKLERİNİN BELİRLENMESİ Zehra BOZKURT, Fatih TAŞPINAR, Eftade O. GAGA, Tuncay DÖĞEROĞLU, Özlem ÖZDEN ÜZMEZ, Beyhan PEKEY, Hakan PEKEY

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü Ek-9A T.C. ÇED İzin ve Denetim lüğü Kapsam : Su, Atık Su, Atık, Gürültü, Numune Alma Düzenleme Tarihi : 12.05.2015 Laboratuvar Adı : Gümüşsu A.Ş. Çevre Laboratuvarı Adres : Zafer Mah. Değirmen Cad. No:41

Detaylı

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ Bilim adamlarınca, geçtiğimiz yıllarda insan faaliyetlerindeki artışa paralel olarak, küresel ölçekte çevre değişiminde ve problemlerde artış olduğu ifade edilmiştir. En belirgin

Detaylı

BOYAR MADDELERDE AKTİF KARBONUN ADSORPLANMA ÖZELLİĞİNE HİDROJEN PEROKSİTİN ETKİSİ

BOYAR MADDELERDE AKTİF KARBONUN ADSORPLANMA ÖZELLİĞİNE HİDROJEN PEROKSİTİN ETKİSİ TÜBİTAK BİDEB KİMYA LİSANS ÖĞRENCİLERİ KİMYAGERLİK, KİMYA ÖĞRETMENLİĞİ, KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BİYOMÜHENDİSLİK ARAŞTIRMA PROJESİ KİMYA 3 (Çalıştay 2012) KİMYA PROJE RAPORU GRUP AKTİF PROJE ADI BOYAR MADDELERDE

Detaylı

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara HAVA KİRLİLİĞİ İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN NO VE O KİRLİLİĞİ İĞİ 2 3 Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı 12 Ocak 2012 - Ankara SUNUM PLANI 1. GİRİŞ İŞ 2. HUKUKİ

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/7 Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA KLOR 60 Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina Bilgi merkezi: UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

ASMOLEN UYGULAMALARI

ASMOLEN UYGULAMALARI TURGUTLU TULA VE KREMT SANAYCLER DERNE ASMOLEN UYGULAMALARI Asmolen Ölçü ve Standartlar Mart 2008 Yayn No.2 1 ASMOLEN UYGULAMALARINDA DKKAT EDLMES GEREKL HUSUSLAR Döeme dolgu tulas, kil veya killi topran

Detaylı

GAZİANTEP İLİ HAVA KİRLİLİĞİ DEĞERLENDİRME RAPORU

GAZİANTEP İLİ HAVA KİRLİLİĞİ DEĞERLENDİRME RAPORU GAZİANTEP İLİ HAVA KİRLİLİĞİ DEĞERLENDİRME RAPORU Hava kirliliği, atmosfere bırakılan toz, gaz, duman, koku, su buharı gibi kirleticilerin havanın doğal bileşimini bozarak canlılara zarar verecek yapıya

Detaylı

SU NUMUNELERİNİN LABORATUVARA KABUL MİKTARLARI, SAKLAMA KOŞULLARI VE SÜRELERİ

SU NUMUNELERİNİN LABORATUVARA KABUL MİKTARLARI, SAKLAMA KOŞULLARI VE SÜRELERİ Alkalinite Alüminyum (Al) Amonyum (NH 4 + ) Anyonlar (Br, F, Cl, NO 2, NO 3, SO 4, PO 4 ) PE veya BC 200 100 Tercihen arazide yapılmalıdır. sırasındaki indirgenme ve oksitlenme reaksiyonları numunede değişikliğe

Detaylı

Hava Kirliliği ve Kirleticiler

Hava Kirliliği ve Kirleticiler Hava Kirliliği ve Kirleticiler Hava kirliliği, atmosferdeki bir veya daha fazla kirleticinin insan, bitki ve hayvan yaşamına; ticari veya kişisel eşyalara ve çevre kalitesine zarar veren miktar ve sürelerde

Detaylı

İSTANBUL ANADOLU YAKASI HAVA KİRLİLİĞİNİN PM10 ve PM2.5 AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ. Ufuk MALAK Prof.Dr. Kadir ALP

İSTANBUL ANADOLU YAKASI HAVA KİRLİLİĞİNİN PM10 ve PM2.5 AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ. Ufuk MALAK Prof.Dr. Kadir ALP İSTANBUL ANADOLU YAKASI HAVA KİRLİLİĞİNİN PM10 ve PM2.5 AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Ufuk MALAK Prof.Dr. Kadir ALP Hava Kirliliği Hava kirliliğinin, özellikle Partiküler madde PM10 ve PM2.5 in sağlık üzerine

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ;

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; NUMUNE ALMA T.C. Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE-1/5 SU, ATIK SU 1 ph Elektrokimyasal Metot TS 3263 ISO 10523 İletkenlik Elektriksel İletkenlik Tayini TS 9748 EN 27888 Çözünmüş

Detaylı

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI)

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) I- SORUN Toprak ve su kaynaklarnn canllarn yaamalar yönünden tad önem bilinmektedir. Bu önemlerine karlk hem toprak hem de su kaynaklar

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü ÇEVRE ÖLÇÜM VE ANALİZLERİ YETERLİK BELGESİ EK LİSTE-1/12

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü ÇEVRE ÖLÇÜM VE ANALİZLERİ YETERLİK BELGESİ EK LİSTE-1/12 EK LİSTE-1/12 ph Elektrokimyasal Metot SM 4500 H + B Bulanıklık Nefelometrik Metot SM 2130 B Çözünmüş Oksijen/ Oksijen Doygunluğu Membran Elektrot SM 4500 O G İletkenlik Laboratuvar Yöntemi SM 2510 B Koku

Detaylı

EĞİRDİR GÖLÜ SU KALİTESİ

EĞİRDİR GÖLÜ SU KALİTESİ EĞİRDİR GÖLÜ SU KALİTESİ Yrd. Doç. Dr. Şehnaz ŞENER Süleyman Demirel Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Göl 482 km² yüzölçümü ile Türkiye nin 4. büyük gölü aynı zamanda 2.

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki. (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki. (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki. (Sayfa 1/5) Deney Laboratuvarı Adresi : İSTİKLAL MAH. ATATÜRK CAD. NO:55 KAT:2 D:1 KIRAÇ-ESENYURT 34522 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0212 689 8818 Faks : 0212 689 8828 E-Posta

Detaylı

Hava Kalitesi Bülteni

Hava Kalitesi Bülteni Hava Kalitesi Bülteni Aralık, 2015 İÇİNDEKİLER 1. Genel Bilgiler... 1 2. Aralık Ayı Ölçüm Sonuçları... 1 3. Geçmiş Yıllara Göre Kıyaslama... 1 4. Bizden Haberler... 1 T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

Detaylı

Toprak kirliliğini tanımlamadan önce toprak kalitesi vurgulanmalı

Toprak kirliliğini tanımlamadan önce toprak kalitesi vurgulanmalı Toprak Kirliligi Toprak kirliliğini tanımlamadan önce toprak kalitesi vurgulanmalı Toprağın maruz kaldığı en önemli tehdit unsurları Toprak kirliliği Olağan şartlarda toprak ortamında bulunmayan madde

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı