COĞRAFYA. Dünya Bölgeleri: Prof. Dr. Ayşe Nur TİMOR

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "COĞRAFYA. Dünya Bölgeleri: Prof. Dr. Ayşe Nur TİMOR"

Transkript

1 COĞRAFYA Dünya Bölgeleri: Güney Amerika Prof. Dr. Ayşe Nur TİMOR T.C. STANBUL ÜN VERS TES 2010 T M FAKÜLTES AÇIK VE UZAKTAN E

2 1.Bölüm e-ders Kitap Bölümü

3 ÖZET Birinci hafta dersinde ilk olarak Güney Amerika ya genel bir giriş yapılarak bölgenin başlıca coğrafi özelliklerine değinilecektir. Daha sonra, İkinci Bölüm olarak, Güney Amerika nın Çevresel Temelleri ile genel bir bilginin ardından Yüzey Şekilleri ne geçilecektir. Dersi, aynı haftalara denk düşen Powerpoint sunularla birlikte izlemekte yarar olacaktır. BİRİNCİ BÖLÜM 1. GÜNEY AMERİKA: GİRİŞ Güney Amerika bütün kıtalar içinde biçimi en çok bilinendir; dev bir üçgen biçimindeki kıta, Orta Amerika nın anakarasının oluşturduğu ince bir kara köprüsü ile Kuzey Amerika ya bağlanmaktadır. Günümüzde 12 bağımsız ülke (Venezüella, Guyana, Surinam, Kolombiya, Ekvador, Peru, Bolivya, Brezilya, Paraguay, Uruguay, Arjantin ve Şili) ile Fransa nın bir denizaşırı ili (départemént) Fransız Guyanası ndan oluşmaktadır. Bazılarımız için Güney Amerika hakkındaki bildiklerimiz onun güneyde olduğu ile sınırlıdır; oysa kuzeydeki benzeri hakkında bildiklerimiz çok daha fazladır. Peru nun başkenti Lima -kıtanın en batıdaki şehirlerinden birisidir- Florida daki Miami den daha doğuda bulunmaktadır. Böylece, Güney Amerika Kuzey Amerika ya göre Atlantik Okyanusu na çok daha fazla sokulmaktadır; Güney Amerika kıyıları Afrika ya, hatta Orta ve Kuzey Amerika kıyılarına göre Avrupa nın güneyine bile çok daha yakındır. Kıtanın batı kıyıları da Pasifik Okyanusu na bakar. Bir yandan Güney Amerika da Guyana gibi bazı ülkeler dünyanın yoksul ülkeleri arasında yer alırken, Brezilya ve Arjantin gibi sanayileşmenin başlangıç aşamalarında olan ve yakın zamanlarda önemli ekonomik farklılaşmayı gerçekleştirmiş ülkeler de vardır. Bazı ülkeler çok büyük Brezilya, A.B.D. kadar büyüktür- ve kaynak bakımından iyi durumdayken, diğer bazıları ise, özellikle Karayipler dekiler, küçük ve çok az kaynağa sahip ülkelerdir. Diğer yandan, Güney Amerika, dünyanın en yüksekte yer alan şelalesine (Angel Şelalesi, Venezüella), hacim bakımından en geniş nehrine (Amazon Nehri), en uzun sıra dağlarına (And Dağları), en kurak çölüne (Atacama Çölü), en geniş yağmur ormanlarına (Amazon yağmur ormanları), en yüksekteki başkentine (La Paz, Bolivya), en yüksekte yer alan gölüne (Titicaca Gölü) ve Antarktika daki araştırma istasyonları dışındaki dünyanın en güneyindeki yerleşim birimine Puerto Toro, Şili) olmasıyla çeşitli coğrafi özgünlükleri bünyesinde barındırmaktadır. Genel hatları ile, Güney Amerika nın yüzey şekilleri birbirinden çok farklı üç üniteden meydana gelmektedir: Batıdaki And kıvrımları, iç kesimlerde ve kıyılarda yer alan düzlükler ve ovalar, platolar. Güney Amerika, coğrafi konumu, kısa mesafelerde büyük yükselti basamaklarının yer alması ve her yönden denizlerle çevrili oluşuyla, çok çeşitli iklim bölgelerini bir arada bulunduran bir kıta olma özelliğine sahiptir. Kıtanın büyük kısmı (1/3 ünden fazlası) tropikal kuşak içinde kalmakla birlikte, ılıman ve soğuk iklim özelliklerini gösteren bölgeleri de görmek mümkündür. Bölgedeki tüm bitki türleri ve kökenleri ise günümüzde bile tam olarak belirlenememiştir. Bir yandan Amazon Havzası ndaki türlerin tamamına erişildiğini söyleyebilmek güçtür,

4 diğer yandan da büyük coğrafi bölgeler ve iklim kuşakları içinde yer almakta olan binlerce türün ayrımı henüz tam olarak yapılamamıştır. Bununla birlikte, kıtadaki bitki toplulukları üç genel gruba ayrılmaktadır: Ekvatoral-tropikal bitki toplulukları, nemli kurak tropikal bitki toplulukları ve Andlar üzerinde görülen topluluklar. Güney Amerika da nüfus kıyılar boyunca ve yüksek alanlarda toplanma eğilimde olmuştur. Bölge ülkelerinin çoğu nüfus dağılış düzenlerinde bir başka ortak özellik daha taşımaktadırlar: Bir ya da iki büyük şehirde merkezileşmiş çok büyük bir nüfus toplanmasına karşılık, ülkenin gri kalan kısımlarının az yerleşilmiş olması. Çok nüfuslanmış alan ulusal çekirdek olarak hizmet görürken, seyrek nüfuslanmış alanlar ülkenin komşularıyla bitişik topraklarına denk düşer. Bu özellikleri ortaya koyan başlıca ülkeler Brezilya, Venezüella, Arjantin ve Şili dir. Ayrıca, nüfus dağılışında belli başlı etnik gruplar toplanma göstermektedir (Amerindianlar ın And Dağları nın bazı kısımlarıyla kıtanın uzak iç kesimlerinde, Avrupa kökenlilerin güneydeki orta enlemlere denk düşen alanlarda ve Afrika kökenlilerin de kuzeyde ve doğudaki tropikal kıyılar boyunca toplanmış olmaları gibi). Güney Amerika günümüzde dünyanın en hızlı şehirleşen bölgeleri arasında yer almaktadır ve en büyük şehirlerin bir kısmı da bu bölgede yer almaktadır. Bu şehirleşme süreci özellikle 1950 den sonra giderek yoğunlaşmıştır. Bölgenin nüfusu yüksek bir artış oranına sahiptir, fakat bu artış hiçbir yerde kasaba ve şehirlerde olduğu kadar hızlı ve yüksek değildir den beri, kırsal nüfus yılda yalnızca yaklaşık % 1 oranında artarken, şehirsel nüfus yılda % 5 oranında artmaktadır. Bölgenin başlıca metropoliten alanlarının üçü Brezilya da Sao Paulo ve Rio de Janeiro ile Arjantin de Buenos Aires- günümüzde dünyanın en büyük şehirleri arasında yer almaktadırlar. 1.1.GÜNEY AMERİKA NIN BAŞLICA COĞRAFİ ÖZELLİKLERİ 1- Güney Amerika 17.8 milyon km 2 lik yüzölçümü ile dünya karalarının % 11.9 unu, 400 milyon dolayındaki nüfusu ile de dünya toplam nüfusunun yaklaşık % 6.5 ini oluşturmaktadır. 2- Güney Amerika hem kuzey hem de güney yarımkürede toprakları bulunmaktadır. Tek bir ülke Brezilyabölgenin kapladığı alanın yarısına sahiptir. Kıtada yüzölçümü 1 milyon km 2 den daha büyük beş ülke vardır: Brezilya, Arjantin, Bolivya, Kolombiya ve Peru. Brezilya 8.5 milyon km 2 lik yüzölçümü ile kıtanın en büyük ülkesi, yüzölçümleri km 2 den daha küçük olan Surinam ve Uruguay ise en küçük ülkeleridir. 3- Brezilya (193.3 milyonluk nüfusu ile) aynı zamanda Güney Amerika nın en kalabalık ülkesidir ve toplam nüfusunun yarısından fazlasına sahiptir. Kolombiya (45.5 milyon), Arjantin (40.5 milyon), Peru (29.5 milyon), Venezüella (28.8 milyon), Şili (17.1 milyon), Ekvador (14.2 milyon) ve Bolivya nın (10.4 milyon) nüfusları milyon arasında değişmektedir. Paraguay (6.5 milyon) ve Uruguay (3.4 milyon) 10 milyonun altında, Surinam (560 bin) ve Guyana (755 bin) ise 1 milyonun altına nüfusa sahiplerdir. 4- Güney Amerika nın ilk bağımsızlığını kazanmış ülkesi (1811 de) Paraguay dır ve en eski devleti olarak kabul edilmektedir yılında bağımsızlığını kazanmış olan Surinam ise en genç cumhuriyettir. 5- Güney Amerika nın fizyografyasına batıda And Dağları ve merkezi-kuzeyde Amazon havzası egemendir. Kıtanın geri kalan kısmı platolardan oluşmaktadır. 6- Kıtanın ortalama yükseltisi sadece 590 m dir. Ekvador ve Bolivya ortalama yükseltisi en fazla olan ülkeler, Urugay ve Paraguay ise en az olan ülkelerdir. 7- Güney Amerika nın nüfusu kıyı bölgelerinde yoğunlaşmıştır. İç kısımlar büyük ölçüde seyrek nüfuslanmıştır.

5 8- Nüfusun önde gelen eğilimi şehirlere yönelik göçtür. Bölgede 1980 lerden itibaren çok hızlı bir şehirleşme hareketi gözlenmektedir. 9- Hem bölgenin tümünde hem de ayrı ayrı her ülkede, bölgesel ekonomik eşitsizlikler ve farklılıklar güçlüdür. Genelde güney en gelişmiş kesimdir, kuzeydoğu ise az gelişmiştir. 10- Bölgede yer alan ülkeler arasındaki bağlılık oldukça zayıftır. Dış bağlar ise çok daha güçlüdür. 11- Bölge ülkelerinin çoğunda güçlü kültürel çoğulculuk mevcuttur; bu çoğulculuk sıklıkla bölgesel olarak da dile getirilmektedir. 12- Kuzeydeki üç küçük ülke dışında, bölgenin modern kültürel kaynakları Avrupa nın tek bir alt bölgesinde bulunmaktadır: İber Yarımadası nda. İspanyolca, Portekizce konuşulan Brezilya dışında, lingua franca dır. 13- Sürüp giden politik-coğrafi sorunlar bölgeyi dört bir yandan sıkıştırmaktadır. Sınır anlaşmazlıkları ve toprak paylaşımıyla ilgili tartışmalar sürmektedir. 14- Katolik kilisesi bölgenin tümünde yaşama egemendir ve bölgeyi bütünleştiren unsurlardan birini oluşturur. İKİNCİ BÖLÜM 2. ÇEVRESEL TEMELLER Dünyanın iki büyük okyanusu arasında (doğusunda Atlas ve batısında Pasifik Okyanusları) yer alan Güney Amerika nın kıyılarının meydana gelişinde kıtaların oluşumu önemli rol oynamıştır. Kıtanın Pasifik kıyılarının oluşumunda And Dağları nın uzanışı etki etmiştir; bu itibarla, genelde bu kıyılar boyuna yapılıdır, oldukça yüksektir ve falezler bulunur. Kuzeybatı kıyılarında (Ekvador un güneyine kadar) az aşınmış kıvrım dağlarının buzul sonrası devrede çökmesinden, enine vadilerin deniz altında kalması ve dorukların kıyıya paralel olması gibi özellikler gösteren Dalmaçya kıyı tipi mevcuttur. Güney Şili kıyılarından Ateş Ülkesi ne 1 kadar dağlık arazi fiyortları görülür. Güney Amerika nın batısında, ile batı boylamları arasında, Pasifik Okyanusu nun doğu eşiği kuzey-güney doğrultusunda uzanır. Bu eşiğin orta bölümünde m derinliğe erişen Peru-Şili Çukurluğu, doğu kıyısında ise (And Dağları nın en yüksek bölümlerine paralel olarak) m derinliğe erişen Atacama Çukurluğu yer alır. Ateş Ülkesi nin batısından itibaren Antarktika Çanağı başlar. Peru-Şili kıyıları Humboldt soğuk su akıntısının etkisi altındadır; batı rüzgârları bu akıntının daha etkin bir hal almasına neden olur. Güney Amerika nın Atlas Okyanusu kıyılarında genel anlamda enine yapılı, Atlantik kıyı tipi görülmektedir. Venezüella nın güneydoğusunda Dalmaçya tipi hakimdir. Brezilya kıyılarında Restinga (kara uzantısı) ve lagünlere sık rastlanmaktadır. Brezilya ve Arjantin de kıta şelfi oldukça geniştir; Falkland Adaları nın 1 Tierra del Fuego ya da Ateş Ülkesi, Güney Amerika nın en güney ucunda Magellan Boğazı nı içeren bölgede Şili ve Arjantin in paylaştıkları adalar topluluğunun adıdır. Macellan Boğazı yla Güney Amerika dan ayrılan ve And Dağları nın uzantısı olan adalar, aynı adlı büyük ada ile çok sayıda küçük adadan oluşur. Ateş Ülkesi, adındaki anlamın tam tersine, daimi karların 700 m aşağılara kadar indiği soğuk bir ülkedir. Macellan, boğazın sisleri arasından, yerlilerin ısınmak veya balıkları çekmek amacıyla yaktığı yüzlerce ateşi görünce bu bölgeye (Ateş Ülkesi) adını vermiştir. Kayalık, ağaçsız, yalnızca yer yer otlaklar bulunan, soğuk ve yağışlı iklim etkisindeki adalarda, başlıca gelir kaynağını hayvancılık (koyun) oluşturur. Günümüzde adaların yerlileri özellikle sık sık ortaya çıkan salgın hastalıklar ve diğer nedenler yüzünden yok olmak üzeredirler. Onas ve Akaluf kabilelerinden arta kalan iki-üç yüz kişi, bu ırkın son temsilcileridir.

6 bulunduğu kesimde şelfin genişliği 800 km ye yaklaşır. Kıtanın Atlantik kıyılarında Güney Ekvator akıntısı ve daha güneyde Brezilya sıcak su akıntısı etkisini gösterir. Uruguay kıyılarından Ateş Ülkesi topraklarına kadar ise Falkland soğuk su akıntısı hâkim durundadır. Güney Amerika kıyılarında görülen bu akıntıların yıl içindeki mevsimlik etkilerinin saha olarak az da olsa değişiklik gösterdiği gözlenir. Örneğin, ocak ayında güney yarımküresinde yaz şartları hâkim olduğundan, Güney Amerika kıyılarında görülen soğuk su akıntılarının etkilerinin az da olsa zayıfladığı görülür. Güney Amerika nın yapı ve reliefinin temelini teşkil eden kayaçlar ile bünyesinin ana hatları çok değişik görünümdedir. Kıtada farklı bünyeler üzerinde en eski kayaçlar ile en yenilerini bir arada görmek mümkündür. Güney Amerika da görülen başlıca bünye tipleriyle jeomorfolojik şekiller şöyle sıralanabilir: (1)Gonduanitler olarak adlandırılan eski bünyeler; (2)Patagonitler olarak adlandırılan güneydeki eski araziler; (3)Brazilitler olarak adlandırılan eski kıvrımlı sahalar; (4)Eski masiflerin bulunduğu sahalardaki faylı bünyeler; (5)Eski ve yeni volkanik alanlar; (6)Eski masiflerin meydana getirdiği platoların üzerlerinde ve kenarlarında görülen kuestalar sahası; (7)Billurlu eski masifler; (8)Eski Patagonya platosunun üzerindeki lav platoları sahası; (9)Eski masiflerin kenarları ile And dizisinin doğu eteklerini örten tabakaların meydana getirdiği tabüler bünyeler; (10)Eski masiflerin üzerindeki peneplenler; (11)Andlar ın kıyı bölgesini teşkil eden yeni kıvrımlı bünye sahaları; (12)Andlar ın doğu eteklerindeki eski kıvrım bölgeleri. Bu farklı bünyeler kıtanın yerşekillerini gösteren ve sadeleştirilmiş bir harita üzerinde gösterilmek istenildiğinde, aşağıda ayrıntılı olarak ele alınacak olan, genel olarak batıdan doğuya doğru çok farklı üç farklı jeomorfolojik ünitenin varlığı gözlenmektedir. 2.1.YERŞEKİLLERİ Güney Amerika da yerşekilleri, genel olarak, batıdan doğuya doğru birbirinden çok farklı üç üniteden meydana gelmektedir: AND KIVRIMLARI Batıda Pasifik kıyıları boyunca kuzeyden güneye doğru kesintisiz olarak uzanan bu sıradağlar dizisi And Kordilleri adını taşımaktadır. Yaklaşık km boyunca uzanan karlarla kaplı Andlar, Güney Amerika nın en dikkat çekici fiziksel özelliğini oluştururlar. Kıtanın batı kıyısı boyunca, Karayip Denizi nden Tierra del Fuego ya kadar uzanan Andlar dünyanın en uzun ve devamlı dağlık engelleri arasında yer alırlar. And kıvrımlarının oluşumuyla ilgili çeşitli görüşler ve teoriler ileri sürülmektedir. Bununla birlikte, bu görüş ve teorilerin dayanak noktalarının zamanla ve yapılan incelemeler sonucunda daha farklı görünümler aldığını belirtmek gerekir. Gerçekten de mevcut görüşlerin bir kısmı Andlar ın oluşumunu kolaylıkla izah edebilmekte, fakat komşu bölgelerin oluşumunu izah etmekte yetersiz kalmaktadır. Öncelikle Andlar ın oluşumunun yerkürenin diğer bölgelerinde yer alan Alp sistemi kıvrımları ya da dağ oluşum hareketleri ile yakından ilgili olduğunu belirtmek gerekir. Andlar ın temel reliefini, kuzey-güney yönünde uzanan 2. ve 3. zaman kıvrımları oluşturmaktadır. Andlar ı meydana getiren hareketler Üst Kretase de başlamıştır; bunun başlıca kanıtı, Üst Kretase tabakalarının hemen her yerde kıvrılmış olmasıdır. Kıvrımlar 3. zamanda da oluşmaya devam etmiştir; yükselmeye devam eden kıvrımlar deniz seviyesinin üzerine çıkmış olduklarından 3. zaman tortullarıyla örtülmemişlerdir. Gerek dağ eteklerinde ve kıyılarda gerekse Atlas Okyanusu nun diğer kıyı bölgelerinde görülen arazilerin (Miyosen ve Pliyosen e ait) günümüzdeki okyanuslar seviyesinden yüksekte bulunması, kıtanın epirojenik hareketlere de maruz kaldığını gösterir (Gözenç 1993). And Dağları dünyanın en uzun sıradağlar zincirini oluştururlar ve Güney Amerika nın bütün batı kıyısı boyunca uzanırlar; Venezüella dan başlayıp Kolombiya, Ekvador, Peru ve Bolivya üzerinden devam ederler ve Arjantin ve Şili nin Patagonya topraklarında sona ererler. Andlar üzerindeki en yüksek zirve, Arjantin ve Şili sınırındaki Aconcagua dır (6.962 m). Diğer önemli zirveler arasında Peru topraklarındaki Huascaran (6.768 m), Alpamayo (5.947 m) ve Nevado Yerupaja (6.634 m), Bolivya daki Nevado Illimani (6.483 m) ile Arjantin deki Cerro Torre (3.133 m) yer alır. Andlar aynı zamanda sismik ve volkanik faaliyetler açısından aktif bir bölgedir. Yeryüzünün en yüksek volkanları bu bölgede bulunur; m yükseklikteki Monte Pissis (Arjantin) ile m yükseklikteki Ojos del Salado (Şili) bunların başlıcalarıdır. Ekvador daki Cotopaxi (5.897 m), Tungurahua

7 (5.016 m) ve Pichincha (4.784 m) ile Şili deki Villarrica (2.840 m) da And Dağları üzerinde bulunan önemli volkanlar arasında yer alırlar. Diğer volkanları ise her ikisi de Arjantin/Şili sınırında yer alan Llullaillaco (6.723 m) ve Sierra Nevada de Lagunas Bravas (6.127 m), Peru daki Nevado Coropuna (6.426 m), Misti (5.822 m) ve Ubinas (5.675 m), Ekvador daki Chimborazo (6.310 m), Şili deki Osorno (2.652 m), Arjantin deki Lanin (3.747 m), Bolivya daki Uturunco (6.010 m) ve Licancabur (5.921 m) oluştururlar (Özey 2011). Andlar ı oluşturan kıvrım sistemleri hemen bütün dizi boyunca birbirlerine paraleldirler ve iç bölgelerdeki platolar ve ovaları Pasifik kıyılarından bir duvar halinde ayırırlar. Andlar kuzey ve güney uçlarında girland adı verilen yay şeklindeki dağ sıraları 2 ve yüksek reliefli adalar dizisi ile dikkati çekerler. And kıvrımları bir bütün olarak ele alındıklarında, jeomorfolojik olarak sıkışık olmayan gevşek kıvrımlar içinde değerlendirilirler. Farklı bilim adamları tarafından yapılan enine profillerde 8 ile 9 kıvrım sisteminin yer aldığı tespit edilmiştir. Kuzey-güney yönünde uzanan bu gevşek kıvrım sistemleri, doğusunda yamaçlar boyunca basamaklar şeklinde alçalırlar ve iç ovalar ve platolar bölgesinde sona ererler. Bu genel özellikler çerçevesinde, And Dağları başlıca üç bölüm halinde incelenebilirler: 1.Kuzey Kısmı: And Dağları nın Kolombiya ve Venezüella da kalan bir kısmı, güneybatı-kuzeydoğu doğrultusunda ve birbirine paralel olarak uzanan üç sıra Kordillera dan oluşur: a)doğu Kordilleralar: Küçük Antil Adaları nın yüksek sıraları Venezüella nın kuzey kıyılarında yeniden ortaya çıkar ve burada Cordillera de Merida (5.007 m) adını alır. Bu sıradağlar Kolombiya da daha yüksektir (Nevado del Cocuy, m). b)orta Kordilleralar: Magdalena Nehri nin ana kolu ile diğer kolu olan Cauca Nehri arasında uzanırlar. Bunlar diğerlerine göre oldukça yüksektir; yükseklikler Nevada del Huila da m ye, Nevada Santa Marta da ise m ye kadar çıkar. Kordilleralar üzerinde zaman zaman aktif duruma geçen yanardağlar bulunmaktadır. Bunlara en yeni örnek, Nevada del Ruiz Yanardağı dır. 13 Kasım 1985 tarihinde faaliyete geçen bu yanardağ oldukça etkili olmuştur; yanardağdan çıkan kızgın lavların etkisiyle dağın üzerindeki buzul tabakasının erimesiyle oluşan çamur tabakası çevreyi büyük bir hızla istila etmiştir. Bu faaliyet sırasında Kolombiya nın büyük şehirlerinden Armero bir çamur tabakasıyla örtülmüş, yalnızca insan kaybı in üzerine çıkmıştır. c)batı Kordilleralar: Magdalena Nehri nin aşağı çığırı, yan kolu olan Cauca Nehri nin batısında ve Pasifik Okyanusu nun doğusunda yer alan kıyı ovaları arasında uzanırlar. Batı Kordillera lar fazla yüksek değildir (4.250 m) ve daha kuzeye, batı-orta Amerika kıstağında da devam ederler. 2.Merkezi Kısmı (Asıl And Dağları): Kuzeyde yer alan Kordilleralar Ekvador sınırları içinde birbirlerine çok yaklaşırlar. Bu kesimde And Dağları nın doğu-batı yönündeki genişliği oldukça azalarak 200 km ye kadar iner. Daha önce de değinildiği gibi, Ekvador da And Dağları üzerinde etkin yanardağlar (Cotopaxi, m ve Chimboraze, m gibi) bulunmaktadır. Peru da And Dağları daha geniştir ve güneye doğru giderek daha da artar. Bu kesimde Amazon Nehri nin kaynağını oluşturan küçük akarsular dağları kuzey-güney doğrultusunda keserler; dolayısıyla yüksek dağlar akarsular tarafından aşındırılmaktadırlar. Bununla birlikte, tektonik hareketlerin şiddetli olması ve günümüzde hafif de olsa devam etmesi nedeniyle, oldukça yüksek zirveler de bulunmaktadır: Huascaran (6.788 m), Yerupaja (6.634 m), Auzantage (6.348 m) ve Coropuna (6.425 m) yüksek volkanik kütleler arasında yer alırlar. Peru ve Bolivya sınırında, And sıraları arasında, dünyanın deniz seviyesinden en yüksekte (3.810 m) yer alan gölü olan Titicaca bulunur. Peru dan sonra And Dağları daha da genişleyerek Şili ve Bolivya topraklarına girerler. And Dağları nın Bolivya daki en yüksek zirveleri başkent Lapaz ın kuzeyinde (Illampu m ve İlkmani m) ve güneyinde yer alır. Şili nin kuzeyinde, Bolivya sınırındaki Sajama Dağı (6.544 m) üzerinden geçen 18 0 güney paralelinde, And Dağları nın doğu-batı doğrultusundaki genişliği 800 km yi bulur (burası And Dağları nın en geniş olduğu yerdir). Bu kesimden sonra güneye gittikçe giderek genişlikleri azalır, fakat yükseltilerini Şili nin başkenti Santiago nun güneyine kadar korurlar. And Dağları Şili ve Arjantin in kuzey sınırlarından itibaren başka bir görünüm kazanırlar; zirveler, 2 Bu yaylardan kuzey uçta bulunanlar Antiller i meydana getirecek şekilde devam ederlerken, güney uçtakiler Antarktika çevresinde Güney Georgia Sandwich, Orkney Adaları nı teşkil ederler.

8 birbirlerine daha yakın olacak şekilde, iki ülkenin sınırı üzerinde kuzey-güney doğrultusunda dizilirler. Bu sınır üzerinde büyük geçitlere de imkân verirler: Soompa (3.858 m), Sanfrancisco (4.726 m), Agua Negra (4.780 m) ve Cambre (3.842 m) yüksek geçitlerin en önemlilerini oluştururlar. Arjantin ve Şili arasındaki sınırın orta kesimi tümüyle su bölümü çizgisine denk düşmektedir. Burada akarsular dağlardan dikeye yakın olarak, doğu-batı yönünde olmak üzere iki ayrı yöne akarlar ve iki ayrı okyanusa dökülürler. And Dağları nın buradaki görünümleri çok muhteşem ve haşindir. Dik ve sarp dağlar doğuya ve batıya doğru alçalırlar; batıda Tamarrugal pampası ve Atakama Çölü, doğuda ise Arjantin pampaları yer alır. And Dağları nın (aynı zamanda Amerika kıtasının) en yüksek zirvesi olan Aconcagua, Şili nin başkenti Santiago nun yaklaşık 100 km kuzeydoğusunda yer alır. Santiago dan sonra güneye doğru gidildikçe yükselti giderek azalarak m lere iner (örneğin, Maipo da m ye, Campanario da m ye), daha sonra da And Dağları nın güney kısmını oluşturan Patagonya Sıradağları na geçilir. 3.Güney Kısmı: And Dağları nın güney kısmını oluşturan Patagonya Sıradağları, m yükseklikteki Pino Hachado Geçidi nden Ateş Ülkesi ne kadar devam eder. Ayrıca, enleme bağlı olarak, güneye gidildikçe dağların üzerindeki buzulların genişliğinin ve kalınlığının arttığı dikkati çeker. And Dağları nın güney kısmı, fazla yüksek olmayan dağ sıralarından meydana gelir. Kuzeyden güneye doğru başlıca dağlar şöyle sıralanabilir: Tronador (3.554 m), Corcovado (2.300 m), Cerro San Valentin (4.058 m), Muralton (3.600 m) ve İtalya Dağı (2.350 m). SONUÇ Bu haftada, Güney Amerika nın genel özellikleri ele alındıktan sonra Çevresel Temeller başlığı altında yüzey şekillerine giriş yapılmıştır. KONUYA İLİŞKİN SORU ÖRNEKLERİ 1. Günümüzde Güney Amerika nın Fransa nın bir denizaşırı ili (départemént) olan ülkesi hangisidir? a) Brezilya b) Arjantin c) Paraguay d) Uruguay e) Fransız Guyanası 2. Andlar üzerindeki en yüksek zirve aşağıdakilerden hangisidir?

9 a) Soompa b) Campanario c) Tronador d) Aconcagua e) İlkmani YANITLAR: 1-e, 2-d YARARLANILAN KAYNAKLAR ATASOY, E Kıtalar ve Ülkeler Coğrafyası, Ezgi Kitabevi, Bursa. BRADSHAW, Michael. A World Regional Geography. The New Global Order, Brown and Bench Publishers, CLAVAL, Paul. An Introduction to Regional Geography (İngilizce çevirisi I. Thompson), Blackwell Publishers, Oxford, de BLIJ, Harm ve Peter O.MULLER. Geography: Regions and Concepts, John Wiley and Sons, New York,1992. de BLIJ, Harm ve Peter O.MULLER. Geography: Realms, Regions and Concepts, Silver Anniversary, New York, DÖNMEZ, Y Bitki Coğrafyası, İstanbul Üniversitesi Yayınları No.3319, Coğrafya Enstitüsü Yayınları No.3213, Güryay Matbaacılık, İstanbul. ENGLISH, Paul W. World Regional Geography, New York, GÖZENÇ, S. Güney Amerika Ülkeler Coğrafyası, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No.3206, GÖZENÇ, S. Orta ve Güney Amerika Ülkeler Coğrafyası, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No.3744, GÜNER, İ. Kıtalar ve Ülkeler Coğrafyası (Eski Dünya Kıta ve Ülkeleri) Birinci Cilt, Atatürk Üniversitesi Yayınları No.910, Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Yayınları No.116, Ders Kitapları Serisi No.58, Erzurum, GÜNER, İ., ERTÜRK, M. Kıtalar ve Ülkeler Coğrafyası, Nobel Yayın Dağıtım, JOHNSTON, R.J., J.HAUER ve G.A.HOEKVELD (ed.). Regional Geography: Current Developments and Future Prospects, Routledge, Londra, Heintzelman, O.H. ve R.M.Highsmith. World Regional Geography, PrenticeHall, Englewood Cliffs, N.J, İNANDIK, H Bitkiler Coğrafyası, İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Yayınları No , İstanbul Matbaası, İstanbul. ÖZEY, R. Dünya ve Ülkeler Coğrafyası, Öz Eğitim Yayınevi, Konya, ÖZEY, R. Dünya ve Ülkeler Coğrafyası, Aktif Yayınları (5.Baskı), İstanbul, ÖZEY, R. Ülkeler Coğrafyası, Aktif Yayınevi, İstanbul, 2010.

10 ÖZEY, R. Amerika Coğrafyası, Aktif Yayınevi, İstanbul, TÜMERTEKİN, E. ve N.ÖZGÜÇ. Ekonomik Coğrafya: Kalkınma ve Küreselleşme, Çantay Kitabevi, İstanbul, TÜMERTEKİN, E. ve N.ÖZGÜÇ. Beşeri Coğrafya. İnsan, Kültür, Mekân, Çantay Kitabevi, İstanbul, Wheeler, J.H., J.T. Kostbade ve R.S. Thoman. Regional Geography of the World: An Introductory Survey, Holt, Rinehart ve Winston, 1975.

11 2.Bölüm e-ders Kitap Bölümü

12 ÖZET İkinci Hafta dersinde, İkinci Bölüm olarak verilen Çevresel Temeller konusuna Yüzey Şekilleri ile devam edilecek, konunun tamamlanmasının ardından İklim Koşulları na geçilecektir. Dersi, aynı haftalara denk düşen Powerpoint sunularla birlikte izlemekte yarar olacaktır. İKİNCİ BÖLÜM (DEVAM) ÇEVRESEL TEMELLER İÇ VE KIYI OVALARI BÖLGESİ Batıdaki kıvrımlı sistemin doğusundan başlayan ve daha doğuya gidildikçe belirginleşen alan iç ovaları oluşturur. Kıyı ovaları ise doğuda, Atlas Okyanusu kıyıları boyunca uzanış gösterirler; yer yer genişleyip daralan bu ovalar kıyı çizgisinin hemen gerisinden başlarlar. Gerçekten de Güney Amerika daki başlıca düzlükleri, ovalar iç kesimlerde ve kıyılarda yer alır. Bu ovalar oluşum ve gelişimleri bakımından çeşitli tiplere ayrılabilirler: (1)Oluşumu seller ve sellerin biriktirdiği alüvyonlara dayanan alüvyal ovalar; (2)Normal akarsular ve lagünlerin yataklarında biriken alüvyonlardan meydana gelen ovalar; (3)Kurak bölgelerde aşınmanın eseri olan, mekanik parçalanmanın etkisinin büyük olduğu ovalar; (4)Akarsu-glasiye ovaları; (5)Glasiye ovaları. Güney Amerika nın günümüzdeki ovalarını oluşturan alüvyonların malzemeleri, özellikle yüksek Andlar dizisi ile Brezilya ve Guyana yaylalarının eski kütleleridir. Akarsuların meydana getirdiği alüvyal düzlükler ise en çok Amazon Havzası nda görülür. Burada akarsular ile hemen çevrelerindeki bozulmuş drenajın hakim olduğu kesimler killerden meydana gelirken, dış çevreler kumlardan oluşur. Amazon Havzası nda akarsu ağı yoğundur. Fakat güneye doğru yoğunluğunu kaybeder, akarsuların boylarında da bir kısalma görülür. Andlar dan inen pek çok akarsuyun ancak birkaç tanesi iç ovalar ve platolar sahasını geçip Atlas Okyanusu na ulaşabilmektedir. Pampalar bölgesinde rüzgâr aşınımı, mekanik parçalanma ve birikimi egemendir. Bu bölgelerde kumlardan meydana gelen alüvyonların kalınlığı çok fazladır. Güney Amerika nın güneyinde ise akarsuların ve glasiyelerin ortak meydana getirdiği alüvyal ovalarda moren birikintileri geniş yer tutar. Depoların kalınlığı çok fazladır ve kıyı bölgelerinde yer yer bunların parçalanmasıyla moren taraçaları meydana gelmiştir PLATOLAR VE DOĞUDAKİ DAĞLAR Büyük ölçüde bölgenin doğusunda yer alan platolar, doğudan Atlas Okyanusu ve yer yer kıyı ovaları ile batıdan da iç ovalarla sınırlanırlar. Brezilya ve Guyana platolarını da içine alan bu saha, batıdaki iç ovalar ile güneydeki Parana Ovası na doğru hafif bir eğimle uzanırlar. Brezilya ve Guyana platoları, oldukça geniş ve yüksek düzlükleri içerirler ve yükseltileri m arasında değişir. Güney Amerika nın doğusunda, Ekvator un hemen kuzeyinde Guyanalar dan başlayıp güneyde Uruguay a kadar uzanan saha, daha çok 1. zamanda teşekkül etmiş eski kütlelerle kaplıdır. Bu kütleler aynı zamanda kıtanın temel arazilerini meydana getirirler ve şist, gnays, granit, mikaşist ve kuvarsit gibi kayaçlardan oluşurlar. Üzerlerinde yer yer beliren başlıca yüksek kütleler ise kuvarsit ve granit gibi sert dayanıklı kayaçlardan meydana gelmişlerdir. Ayrıca, eski faylı bünyenin görüldüğü bazı bölgelerde de horstlar ve grabenler ile tümüyle dolmamış tektonik çukurlara rastlanır. Bununla birlikte, eski kütleler üzerindeki hakim relief geniş platolar şeklinde görülen ve yükseltileri yer yer m yi bulan eski peneplenlerdir. Özellikle 3. zamanda gerçekleşen dikey hareketler peneplenlerin ilk durumlarını bozarak daha fazla yükselti kazanmalarına neden olmuşlardır. Bu yükselmeler peneplen yüzeylerinin daha çok kıyı bölgelerinde yeniden canlanan aşınma sonucunda parçalanıp gençleşmesine neden olmuşlardır. Kıyı bölgelerinde görülen genç vadiler ile akarsu

13 yatakları boyunca göze çarpan büyük şelaleler bu yeni devre ile başlayan ana hareketlerin eseridirler. Kıyı bölgelerinden iç kesimlere doğru gidildikçe peneplenler daha geniş sahalar kaplarlar ve üzerlerinde birtakım basamaklar tespit edilir. Brezilya Platosu nun yükseltisi m arasında değişir. Güney Amerika nın doğusunda geniş alan kaplar ve birkaç dağ sırası tarafından geçilir. Yükseltisi m yi aşan az sayıda zirve bulunmakla birlikte, dik, sert, aşınmaya dayanıklı kayalık kütleler (Brezilya kıyısına paralel olarak uzanan Serra do Mar gibi) birçok yerde iç kısımlarla bağlantıyı güçleştirir. Platoyu drene eden birçok nehir bu kayalıklardan hızla (bazı yerlerde şelaleler oluşturarak) düşer. Kuzey-merkezi Güney Amerika da yer alan Guyana Platosu da alçak dağ sıraları ile geçilir. Çok az zirvenin yüksekliği m yi bulur; platonun doğu yarısında ise güçlükle m yi aşar. Güney Amerika da Brezilya Platosu nun doğusunda, Atlantik kıyısında ve okyanusa paralel olarak uzanan sıradağlar genelde eski Brezilya kütlelerine aittirler. Kıtanın Atlantik cephesinde yer alan sıradağlar Silür devri sonlarında meydana gelen yer kabuğu hareketlerinin sonucunda oluşmuşlar, sonraları aşınmaya maruz kalmışlar, Üçüncü Zaman da gençleşme görülmüşse de fazla yükselememişlerdir. Genelde kuzeydoğugüneybatı doğrultusunda, Brezilya nın Ceara Eyaleti nden Rio Grande do Sul Eyaleti ne kadar uzanırlar. Kuzeyden güneye doğru sıralanışları şöyledir: Serra da İbipaba, Chapada Diamantina, Serra do Espinhaco, Serra do Mar Dağları. En yüksek zirveler Serra do Espinhaco ve Serra do Mar Dağları üzerinde yer alır: Bandeira (2.890 m), Agulhas (2.787 m) ve Hambe (1.876 m). Ayrıca Guyana Platosu üzerinde Serra Pacaraima ve Serra Tutucumaque Dağları da yer alır. Bu sıradağların en yüksek zirveleri Serra Pacaraima Dağları nın kuzeyinde (Roraima m) ve güneyinde (Neblina m) yer almaktadır. 2.2.İKLİM KOŞULLARI Güney Amerika yerküre üzerindeki konumu itibarıyla diğer kıtalara oranla Güney Kutbu na daha fazla sokulmaktadır. Diğer yandan Ekvator çizgisi Amazon alçak sahasından, Oğlak Dönencesi de Şili ve Arjantin in kuzeyi ile Paraguay ve Brezilya nın güney kesimlerinden geçmektedir. Kıtanın (Andlar ve Brezilya yaylalarının yüksek kısımları dışındaki) yaklaşık 2/3 si tropikler dahilinde yer alır ve yıl boyunca ılık-sıcak bir iklime sahiptir. Dar ve biraz yamuk olan güney parçası orta enlemlere uzanır ve subtropikal ve ılıman şartlara sahiptir. Burada ılık ve soğuk mevsimler tropiklerde eksik olan farklılığı beraberinde getirir. Güney Amerika nın kuzey-güney yönündeki uzanışı, kısa mesafelerde büyük yükselti basamaklarının yer alması, dört bir yandan denizlerle çevrilmiş olması ve basınç kuşakları ile hava akım şartlarının özellikleri nedeniyle, çok çeşitli iklim bölgelerini bir arada bulmak mümkündür İKLİM ELEMANLARI Sıcaklık Kıta üzerinde ortalama yıllık sıcaklıklar ile Ocak ve Temmuz ayları sıcaklıklarının dağılışını gösteren haritalarda, izotermler (ekvator çizgisinin kuzeyinde ve güneyinde) birbirine paralel bir uzanış göstermektedirler. Kıtanın büyük bir bölümü (hemen hemen 1/3 ü) tropikal iklim kuşağı içinde kalmaktadır. Hem iç bölgelerde hem de okyanuslara yakın kıyı bölgelerinde sıcaklık dağılışında büyük farklılıklar görülmez; sıcaklık yıl içinde yeknesaktır, yıllık sıcaklık farkları çok azdır. Güneyde, kıtanın daralmaya ve kıtasal etkilerin azalıp denizsel etkilerin ağırlık kazanmaya başladığı 300 enleminden sonra görülen değişiklikler ise önemsizdir. Güney Amerika da doğusunda (Atlas Okyanusu yönünde) yıllık sıcaklık farkları batısına (Pasifik Okyanusu tarafına) göre daha fazladır. Ayrıca, Atlas Okyanusu na yakın olan kıyı bölgelerinde egemen olan yaz sıcaklığı, tarımsal alanın sınırını (Pasifik kıyısına göre) hem daha güneye doğru uzamasını hem de içerilere doğru genişlemesini sağlar. Güney Şili kıyılarında iklim daha nemli ve serindir. Patagonya nın okyanus iklimi altında ve Şili sınırları içinde kalan kesiminde ise, egemen batı rüzgârlarının etkisiyle, yaz mevsimi oldukça serin geçer. Güney Amerika nın bu bölgelerinde kıyı çizgisini yakından takip eden soğuk su akıntısının varlığı

14 iklim koşullarını etkileyen bir diğer faktördür. Şili ve Peru kıyılarını izleyerek güneyden kuzeye yönelen (ve bu iki ülkenin iklimi üzerinde büyük etkisi bulunan) bu akıntının hızı güneyde bir günde 25 km kadarken kuzeydoğuya doğru gidildikçe artar ve günde 80 km ye kadar çıkar. Güneydeki bu soğuk akıntıya karşılık, Peru nun kuzeyinde ve Ekvador sahillerinde sıcak su akıntısı yer alır. Kuşkusuz her iki akıntının da etkileri bölgenin kıyı kesimleri ile sınırlıdır, And Dağları nedeniyle iç bölgelere nüfuz edemezler. Kıtanın güney yarımkürede yer alması nedeniyle en düşük aylık ortalama sıcaklıklar Temmuz ayında, en yüksek aylık ortalama sıcaklıklar ise Ocak ve Şubat aylarında görülmektedir. Örneğin, en düşük aylık ortalama sıcaklıklar Temmuz ayında Lima da 14.90C, Rio de Janerio da 18.80C, Santiago da 8.50C ve Buenos Aires de 10.50C kadardır. En yüksek aylık ortalama sıcaklık değerleri ise Şubat ayında Lima da 22.10C, Rio de Janeiro da 25.50C, Santiago da 19.40C ve Buenos Aires de 23.20C dir. Yağış Güney Amerika da yağışın dağılışında tropikal şartlar ile birlikte rüzgâr sistemleri de geniş ölçüde etkili olmaktadır. Kıtada yağışlı ve yağışsız bölgeler adeta birbirinin içine geçmiş durumdadır. En fazla yağış alan bölgeler, Ekvator ve çevresi ile onun hemen güneyinde yer alan Amazon Havzası dır. Tropikal Yağmur Ormanları Bölgesi adı da verilen bu kesimde yıllık ortalama yağış mm nin üzerindedir. Amazon Havzası nda buharlaşmanın fazla olması yüzünden atmosfer fazla nemlidir. Burada sık sık fırtınalarla birlikte gökgürültüleri eşlindeki sağanak yağışlar görülür. Özellikle öğle saatlerinden sonra ve gece yağışları bu bölgenin başlıca karakteristik yağışlarıdır. Kıtanın diğer fazla yağış alan bölgeleri kuzey ve kuzeydoğu kıyıları ile Şili nin güneybatısı ve Parana Vadisi nin orta kesimidir. Şili nin Patagonya içinde kalan bölgeleri nemli batı rüzgârlarına maruz kaldıkları için bütün yıl bol yağış alır, buna karşılık Kuzey Şili de yağış azdır ve çöl koşulları egemendir. Genel olarak tropikler arasında kalan sahada alizeler yazın şiddetli ve kuru eserler, kışın ise sakindirler ve yağış getirirler. Kuzey ve kuzeydoğudaki (Venezüella ve Kolombiya daki) yağışlı bölgeler ise kuzeydoğu alizelerinin eseridir. Yukarıda da değinildiği gibi, Güney Amerika da yıl boyunca en çok yağış alan yerler genel olarak Ekvator ve yakın çevresidir. Amazon Nehri nin yukarı ve aşağı çığırlarında yıllık yağışlar mm yi aşar. Amazon alçak sahasının diğer bölümleri ve Arjantin in orta bölümlerine kadar yıllık yağış mm arasında değişir. Fakat 200 güney enlemine kadar yağışlı ve kurak mevsimlerin gidişi düzensizdir. Örneğin Brezilya- Paraguay sınırı üzerinde en yağışlı ay Aralık (189 mm), en kurak ay da Temmuz dur (8.5 mm). Pampalarda yağış miktarı mm nin altına iner (974 mm) ve yağış tüm aylara eşit dağılır. Güneye gidildikçe yağışlar azalır; güneydoğu Patagonya ya 250 mm den daha az yağış düşer. Asıl And Dağları nın doğu yamaçlarında yağış mm arasında değişirken, batı yamaçlarında 500 mm nin altına iner. Ekvator dan itibaren kuzey And Dağları nda yağış değerleri artmakta ve yer yer mm yi bulmaktadır. Venezüella nın kuzey bölümlerinde ise mm nin altına düşer. Basınç ve Rüzgârlar Güney Amerika nın güney yarımküresinin büyük basınç ve rüzgâr sistemleri içinde ele alınabilecek olan rüzgâr durumu ilginç özellikler sergilemektedir. Güney yarımküresinin büyük basınç ve rüzgâr sistemleri, kıtanın özellikle kıyı kesimlerinde büyük ölçüde değişikliğe uğramaktadırlar. Kıtada, tropikal bölgelerin dışında kalan yerlerde, kışın (coğrafi mevkileri kuzey yarımküresindekilerin bir benzeri ve simetrisi olan) yüksek basınçlar görülür. Bu yüksek basınçların coğrafi mevkileri, kuzey yarımküresindeki bölgelerin bir benzerleri ve simetrisidirler. Bu sahalar yaz mevsiminde ise fazla ısınma nedeniyle alçak basınç alanlarına dönüşürler. Güney Amerika da (Güneydoğu Asya da görüldüğü gibi) musonal sisteme benzeyen bazı rüzgârlar da görülür. Kıtanın kuzeydoğudaki çıkıntısı üzerinde, Brezilya nın yarıkurak bölgelerini içine alan bölümde yazın kuzeydoğu yönlü rüzgârlar egemendir ve iç kesimlere doğru eserler; kışın da (güneybatıdan) karadan denize doğru bir yön takip eden rüzgârların hakimiyeti görülür ki bunlar güneydoğu Asya nın yaz musonlarından

15 başka bir şey değildir. Bu rüzgârlar aynı bölgede alize rüzgârlarının tesiriyle şiddetlerini artırırlar. Kuzeydoğu ve güneydoğu alizeleri ise normal bir rüzgâr sistemi halindedirler. Ancak bu iki alize sisteminin arasında kalan sükûn kuşağı ekvatorun tam üzerinde değil biraz kuzeydedir. Alizeler kuşağının güneyinde Atlas Okyanusu ile Pasifik üzerinde teşekkül eden sabit barometre azamileri atmosferde tanzim edici bir rol oynarlar ve bölgesel rüzgârları meydana getirirler. Okyanus üzerindeki azami Şili nin kuzeyinde güney ve güneydoğudan esen rüzgârları meydana getirir; Atlas Okyanusu üzerindeki azami ise kıyı boyunca Rio de la Plata ya kadar uzanan kuzeydoğu rüzgârlarının esasını teşkil eder. Bu rüzgârlar özellikle yazın çok şiddetli eserler; çünkü bu mevsimde kıtalarla okyanuslar üzerindeki sıcaklık ve basınç farkları en üst seviyeye çıkmıştır. Kışın ise sıcaklık ve basınçlar yer yer değiştiği için rüzgârlar düzenli değildir. 300 güney enlem dairesinden itibaren güneye doğru, muntazam rüzgârlar batı-doğu doğrultusunu takiben gezici alçak basınç depresyonları yüzünden kısmen bozulur. Bu gezici asgarilerin oluşumunda büyük okyanus üzerindeki soğuksu akıntısı etkili olur. Geçici asgariler bu soğuksular mıntıkasında doğduktan sonra Patagonya, Pampalar ve Güney Brezilya yaylalarını geçerek Atlas Okyanusu na ulaşırlar. Burada da Atlas Okyanusu üzerindeki yüksek basınç merkezinde güneye doğru saparlar. Bu alçak basınçların geçişini, Pamparos ve Minuanos adı verilen şiddetli ve soğuk rüzgârlar takip ederler. 400 ve 450 güney enlemlerinden sonra basınçlar hızla azalır ve bu bölgeler artık batı rüzgarlarının hakim olduğu büyük kuşağa dahildir (Gözenç 1985, 1993; Özey, 2011) İKLİM BÖLGELERİ Güney Amerika nın iklim koşullarının çeşitli özelliklerini ve iklim bölgelerini belirleyen elemanlar ele alındığında değişik görünümlerle karşılaşılmaktadır. Kıtanın yaklaşık 2/3 ü tropikal kuşakta yer almaktadır; böylece sıcak iklimler oldukça geniş alanlar kaplar. De Martonne tarafından yapılan iklim tasnifine göre, Güney Amerika da görülen başlıca iklim tipleri ve etki alanları şöyle belirlenmiştir: 1-Sıcak İklimler: A)Ekvatoral İklimler: Amazon Alçak Sahası nın bütünü ile Guyana nın batısında görülmektedir. Kurak mevsim yoktur, ancak iki maksimum yağış devresi vardır. Sıcaklık büyün aylarda 200C nin üzerindedir: Ocak ayı ortalamaları 260C-280C, Temmuz ayı ortalamaları ise 200C-260C arasında değişmektedir. Amazon Nehri nin yukarı bölümü ile deltasında yıllık ortalama yağış 2000 mm nin üzerindedir. Bu yoğun yağış alan bölge dışında kalan ekvatoral sahalarda ise yıllık yağış ortalamaları mm arasında değişmektedir. Amazon İklim Tipi de denilen bu iklim tipi, And Dağları nın konumu ve topografik özellikler nedeniyle, bir okyanustan diğerine ulaşamamaktadır. Yukarıda da değinildiği gibi, bu bölgede kurak devre olmamasına rağmen, Portekizlilerin Verano adını verdikleri nispeten az yağışlı bir devrenin (Ağustos-Kasım arasında) varlığını belirtmek gerekir. Amazon Havzası nın doğu-batı yönlü ekseninden hem kuzey hem de güneye doğru gidildikçe kurak devre daha da belirginlik kazanır. Bu kurak devre (yine Portekizlilerin Lanos ve Campos adını verdikleri) açık sahalarda daha da belirginleşir; Orinoco Alçak Sahası na ve Orta Brezilya Platosuna ilerledikçe kurak devrenin süresi daha da uzar. Bilindiği gibi, dönencelerden ekvatora doğru olan hava hareketleri Alizeleri oluşturmaktadır. Amazon Havzası nın kuzeyinden Kuzeydoğu Alizeleri, güneyinden Güneydoğu Alizeleri bölgenin kenar kısımlarını etkisi altına alırlar. Alizeler genellikle kuru rüzgârlardır, yalnızca sert bir yamaca çarptıkları zaman içerdikleri su buharını yağmur halinde bırakırlar. Alizeler genelde güneşin zenitten en uzak olduğu mevsimlerde şiddetlerini arttırırlar, güneşin zenitte ya da ona yakın bir konumda olduğu zamanda ise sükûn devresi ve yanı zamanda yağmur mevsimi başlar. Portekizliler bu yağışı devreye ( kış mevsimi anlamına gelen) İnvierno adını vermektedirler. Alizelerin sokulamadığı Batı Amazon Havzası nın büyük bir kısmı sürekli yağmur bölgeleridir. Bundan da anlaşılabileceği gibi, Amazon Havzası nda ve Guyana kıyı bölgesinde yağışı düzenleyen faktörler basınç ve rüzgâr olmaktadır. B)Subekvatoral İklimler: Amazon iklim tipinin kuzeyinde ve güneyinde görülür. Bu iklim tipinin belirgin olarak görüldüğü başlıca sahaları Orinoco Alçak sahası, Guyana Platosu nun batı kısmı, Amazon Nehri nin

16 kaynağını Brezilya Platosu ndan alan yan kollarının akaçlama havzasının orta ve yukarı bölümleri oluşturur. Aynı zamanda, Amazon Havzası nın ekseninden kuzeye ve güneye doğru gidildikçe görülen Lanos ve Campos alçak sahalarına tekabül etmektedir. Bu iklim tipinde de bütün ayların ortalama sıcaklığı 200C nin üzerindedir; yıllık amplitud 5-60C dir; biri daha kısa süreli olmak üzere iki kurak devre bulunmaktadır; yıllık yağış ortalaması mm arasında değişmektedir. Amazon Alçak Sahası nın kuzeyinde yağmur devresi (İnvierno) kuzey yarımküresinin yaz mevsimi sonunda güneydoğu alizesi yerleştiği zaman sona erer. Sonbahar mevsiminde (Eylül-Kasım arasında) güneydoğu alizeleri hâkimdir ve yağışlar azalır. Kış devresi yeniden güneydoğu alizelerinin çekilmesiyle sükûn devresi ve bunun yanında yağmur devresi başlar. Kış mevsiminin sonunda (Mart-Mayıs arasında) kuzeydoğu alizeleri yerleşir ve ikinci kurak devre (Verano) başlar. Amazon un güneyinde, güney yarımkürenin yazında ve sonbaharında Ocak tan Haziran a kadar rüzgârlar kesilir ve yağmurlar artar. Ayrıca yeryüzü şekilleri yağış üzerinde önemli rol oynamaktadır. Peruanbuco ile Rio de Janesia arasındaki kenar dağların Atlas Okyanusu na bakan yamaçları fazla (2000 mm nin üzerinde) yağışlı olduğu halde, iç kısımlarındaki platolarda nispeten azdır ( mm). C)Tropikal İklimler: Brezilya Platosu ile Kolombiya nın kuzeyinde görülmektedir. Bu iklim tipinde 7-8 ay süren bir kurak mevsim bulunmaktadır; en kurak aylar yaz devresindedir; yıllık ortalama yağış mm arasındadır; en yağışlı ay ortalaması 200 mm dolayındadır. Sıcak iklimlerin (de Martonne tarafından sıcak kuşağın yükseklik iklimleri denilen) bir de dağ tipleri vardır. Bunlardan biri Kolombiya tipidir. Bu iklim tipinde yağışlar coğrafi enleme bağlıdır, sıcaklıklar ise yükseltiye göre azalmaktadır. Buna göre, yıllık ortalama sıcaklık her yerde 200C nin altındadır (Örneğin Bogota da 14.40C) ve yıllık sıcaklık farkı alçak kesimlerden daha azdır (Bogota da 10C, Quito da 0.40C). And yaylalarında görülen Kolombiya iklim tipinin özellikleri kozmik ve coğrafi (yükseklik) etkenlerin birleşmesinden ortaya çıkmaktadır. Hem don hadisesi görülmekte, hem de m lerden sonra kar kendini göstermektedir. Burada yağış rejimi coğrafi enlemde ortaya çıkan genel şartlara uygundur. Ekvador ve Kolombiya da ekinokslara denk gelen iki yağış azamisi görülür. Kolombiya nın başkenti Bogota da en yağışlı ay (67 mm) Temmuz, Ekvador un başkenti Quito da ise Nisan dır (175 mm). En kurak devrede (Haziran- Temmuz) aylık yağış ortalaması 25 mm ye kadar düşmektedir. Ekim ve Kasım aylarında ikinci bir yağışlı devre varsa da düşen yağışın miktarı Nisan-Mayıs dönemindeki kadar değildir; ancak ortalama yağış 100 mm dolayındadır. 2-Çöl İklimleri: A)Sıcak Çöl İklimi: Peru ve Şili kıyılarında görülmektedir. Yıllık yağış mm yi geçmez; nispi nem çok azdır (% 5-30); yıllık ve günlük amplitud 150C-250C arasındadır; sıcaklık 00C nin altına düşmez. Kuzey Şili kıyılarında ve Peru nun kıyı kesiminde Oseanik Çöl İklimi (Peru Tipi) görülür. Bu tipin en karakteristik örneği, Peru nun başkenti Lima dır. Lima da nispi nem çok yüksek (kışın % 81, yazın % 78), buna karşılık yağış oldukça azdır (yıllık ortalama 25 mm). Kıtanın bu kesiminde çöl ikliminin görülmesinin nedenleri, Humboldt soğuk su akıntısı ile And Dağları nı aşarak kıyıya kadar ulaşan kuru alizelerdir. Atacama Çölü de burada yer almaktadır. B)Soğuk Çöl İklimi: Enleme bağlı olarak, Güney Patagonya da görülür. Yıllık yağış mm dir; yıllık sıcaklık farkı C yi bulur; sıcaklık birkaç ay sıfırın altına düşer. 3-Orta Kuşak İklimleri: A)Oseanik Orta Kuşak İklimi: Kuzey ve Asıl And Dağları nın okyanusa bakan taraflarında görülür. Sıcaklık ve yağışın mevsimlere dağılışı düzenlidir; yıllık sıcaklık farkı 100C dolayındadır; don olayı çok nadir görülür. B)Kontinental Orta Kuşak İklimi: Brezilya da Minas Gerais Eyaleti nde görülür. Yıllık sıcaklık farkı 250C dolayındadır; kışlar soğuk ve kurak, yazlar sıcak ve yağışlıdır; sıcaklık amplitudu kıyıdan iç kesimlere ve düşük enlemlere doğru gidildikçe artar.

17 C)Orta Kuşak Geçiş İklimi: Arjantin in orta bölümünde, Pampalar bölgesinde görülür. Sıcaklıklar Oseanik tip ile Kontinental tip arasında değişik bir durum arz etmektedir. Yıllık sıcaklık farkı 150C dolayındadır; mevsimler arasında yağış farkları fazla değildir. 4-Soğuk İklimler: A)Oseanik Soğuk İklim: Güney And Dağları nın (Patagonya Sıradağları) Pasifik Okyanusu na bakan yamaçlarında görülmektedir. En soğuk ayın ortalaması -30C dolayında ve dört ayın ortalama sıcaklığı 00C nin altındadır; yazlar serin geçer; yağışlar bütün yıl devam eder (ancak maksimum sonbahardadır). B) And Dağları nın yüksek kesimlerinde ve Ateş Ülkesi nde görülür. Sıcaklık ortalamaları 00C nin altındadır, bazen 1-2 yılda bir yaz aylarında 0C nin üzerine çıkabilir; yıllık ortalama sıcaklık farkı çok yüksektir, bazı yerlerde 600C-650C yi bulur; yağışlar az ve genelde kar halindedir (Gözenç 1985, 1993; Özey, 2011). SONUÇ Bu haftada, Güney Amerika nın Çevresel Temelleri başlığı altında, Yüzey Şekilleri tamamlanmış ve İklim Koşulları ele alınmaya başlanmıştır. KONUYA İLİŞKİN SORU ÖRNEKLERİ 1. Güney Amerika da akarsuların meydana getirdiği alüvyal düzlükler ise en çok nerede görülür? a) Amazon Havzası nda b) Brezilya Yaylası nda c) Guyana Yaylası nda d) And Dağları nda e) Guyana nın batısında 2. Aşağıdakilerden hangisi Güney Amerika da az yağış alan yerler arasında bulunmaktadır? a) And Dağları b) Amazon Havzası c) Kuzey Şili d) Orinoco Havzası e) Kuzey Brezilya YANITLAR: 1-a, 2-c YARARLANILAN KAYNAKLAR

18 ATASOY, E Kıtalar ve Ülkeler Coğrafyası, Ezgi Kitabevi, Bursa. BRADSHAW, Michael. A World Regional Geography. The New Global Order, Brown and Bench Publishers, CLAVAL, Paul. An Introduction to Regional Geography (İngilizce çevirisi I. Thompson), Blackwell Publishers, Oxford, de BLIJ, Harm ve Peter O.MULLER. Geography: Regions and Concepts, John Wiley and Sons, New York,1992. de BLIJ, Harm ve Peter O.MULLER. Geography: Realms, Regions and Concepts, Silver Anniversary, New York, DÖNMEZ, Y Bitki Coğrafyası, İstanbul Üniversitesi Yayınları No.3319, Coğrafya Enstitüsü Yayınları No.3213, Güryay Matbaacılık, İstanbul. ENGLISH, Paul W. World Regional Geography, New York, GÖZENÇ, S. Güney Amerika Ülkeler Coğrafyası, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No.3206, GÖZENÇ, S. Orta ve Güney Amerika Ülkeler Coğrafyası, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No.3744, GÜNER, İ. Kıtalar ve Ülkeler Coğrafyası (Eski Dünya Kıta ve Ülkeleri) Birinci Cilt, Atatürk Üniversitesi Yayınları No.910, Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Yayınları No.116, Ders Kitapları Serisi No.58, Erzurum, GÜNER, İ., ERTÜRK, M. Kıtalar ve Ülkeler Coğrafyası, Nobel Yayın Dağıtım, JOHNSTON, R.J., J.HAUER ve G.A.HOEKVELD (ed.). Regional Geography: Current Developments and Future Prospects, Routledge, Londra, Heintzelman, O.H. ve R.M.Highsmith. World Regional Geography, PrenticeHall, Englewood Cliffs, N.J, İNANDIK, H Bitkiler Coğrafyası, İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Yayınları No , İstanbul Matbaası, İstanbul. ÖZEY, R. Dünya ve Ülkeler Coğrafyası, Öz Eğitim Yayınevi, Konya, ÖZEY, R. Dünya ve Ülkeler Coğrafyası, Aktif Yayınları (5.Baskı), İstanbul, ÖZEY, R. Ülkeler Coğrafyası, Aktif Yayınevi, İstanbul, ÖZEY, R. Amerika Coğrafyası, Aktif Yayınevi, İstanbul, TÜMERTEKİN, E. ve N.ÖZGÜÇ. Ekonomik Coğrafya: Kalkınma ve Küreselleşme, Çantay Kitabevi, İstanbul, TÜMERTEKİN, E. ve N.ÖZGÜÇ. Beşeri Coğrafya. İnsan, Kültür, Mekân, Çantay Kitabevi, İstanbul, Wheeler, J.H., J.T. Kostbade ve R.S. Thoman. Regional Geography of the World: An Introductory Survey, Holt, Rinehart ve Winston, 1975.

19 3.Bölüm e-ders Kitap Bölümü

20 ÖZET Üçüncü Hafta dersinde, İkinci Bölüm olarak verilen Çevresel Temeller konusuna Yüzey Şekilleri ile devam edilmiş, ardından Bitki Örtüsü, Topraklar ve Hidrografya ele alınmış ve son olarak da tüm bu çevre koşulları üzerindeki insanın etkisine kısaca yer verilmiştir. İKİNCİ BÖLÜM (DEVAM) ÇEVRESEL TEMELLER 2.3. BİTKİ ÖRTÜSÜ Güney Amerika kıtasının doğal bitki örtüsünü gösteren bir haritaya bakıldığında, bitki bölgeleri ile iklim bölgelerinin coğrafi dağılışlarının çok yakından ilişkili oldukları kolaylıkla görülebilmektedir. Kıta üzerindeki bitkilerinin çoğu günümüzün coğrafi koşullarına uyum sağlamışlardır. Bitki topluluklarının bir kısmı doğrudan doğruya ve çok eski zamanlardan beri kıtaya özgü jeolojik devirlere ait olmayan, buraya başka kıtalardan ya da kara parçalarından gelen ve daha sonra kıtanın doğal şartlarına uyum sağlayarak günümüze kadar gelebilmişlerdir. Diğer yandan, bu kıta üzerindeki tüm bitki türleri kökenleri bakımından günümüzde bile tam olarak incelenememişlerdir. Gerçekten de hem balta girmemiş ormanlar olarak adlandırılan ekvatoral Amazon ormanlarındaki türlerin tamamı belirlenememiştir, hem de kıtanın büyük coğrafi bölgeleri ve iklim kuşakları içinde yer alan binlerce tür bitkinin ayrımı yapılamamıştır BİTKİ BÖLGELERİ VE KUŞAKLARI Güney Amerika da görülen farklı vejetasyon formasyonları şunlardır: 1)Tropikal Kuşağın Vejetasyon Formasyonları: A)Nemli Tropikal Ormanlar: Amazon Alçak Sahası nın bütününü, Brezilya platosunun kuzeybatı bölümleri ile ülkenin güneydoğu Atlantik bölümünü ve Guyana nın doğu bölümünü içine almaktadır. Nemli tropikal ormanların başlıca özelliklerinden biri gürlüğü, diğeri de tür zenginliğidir (örneğin, yalnızca Brezilya da dolayında tür sayısı bulunmaktadır). Bu ormanlarda ağaç türleri karışık bir şekilde dağılmıştır; ağaçların çoğu yayvan yapraklı olup, gövdeleri boylarına göre incedir. Nemli tropikal ormanlar m den sonra bazı değişikliklere uğrarlar. Deniz seviyesi ile m arasında yer alan yükselti katına Tierra Çelienta (Sıcak Arazi), m arasında tropikal ormanlar katına Tierra Templade (Ilıman Arazi), m arasındaki sisli dağ ormanları katına Tierra Fria (Serin Arazi) ve nihayet m den sonra başlayan Paramo katına Tierra Heleda (Soğuk Arazi) adı verilmektedir. Tropikal dağ ormanları Andlar ın Amazon Havzası na kadar yamaçlarında, Brezilya dağlarının doğu yamaçlarında görülür m den itibaren orman bodurlaşır, fakirleşir ve nihayet Alpin kuşak toplulukları yer alır. Mangrovlar Güney Amerika da kuzeydoğu ve güneydoğu Brezilya da görülürler. Tür bakımından fakirdirler. Boyları 5-15 m arasında yükselen ağaçlar hareketli sular içinde yaşamak zorunda oldukları için kökleri adeta gemi demiri gibi denizin dibine doğru gelişmişlerdir; suların yüzeyinde solunum kökleri gerekli oksijeni sağlar. Tuzlu sularda yetiştikleri için halofittirler. Yaprakları daima yeşil ve meşin gibi serttir. Amazon Nehri nin akaçlama havzasına denk düşen Amazon Alçak Alanı tropikal yağmur ormanlarıyla kaplıdır. Bu ormanlara Amazon Havzası nda selva ya da hvléa adı verilir. Amazon Havzası nda hüküm süren bol yağış ve yüksek sıcaklık altında iki ya da üç katlı bir orman örtüsü ortaya çıkmıştır. Bazı yerlerde ağaçların boyları m yi bulur. Orman içinde yer alan türler ışığa karşı ayrı davranışları nedeniyle katlar meydana

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR Havadaki su buharı ve gazların, cisimler üzerine uyguladığı ağırlığa basınç denir. Basıncı ölçen alet barometredir. Normal hava basıncı 1013 milibardır.

Detaylı

ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM

ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM Rehber Öğretmen : Şule Yıldız Hazırlayanlar : Bartu Çetin Burak Demiral Nilüfer İduğ Esra Tuncer Ege Uludağ Meriç Tekin 2000-2001 İZMİR TEŞEKKÜR Bize bu projede yardımda bulunan başta

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi KİMLİK KARTI Başkent: Roma Yüz Ölçümü: 301.225 km 2 Nüfusu: 60.300.000 (2010) Resmi Dili: İtalyanca Dini: Hristiyanlık Kişi Başına Düşen Milli Gelir: 29.500 $ Şehir Nüfus Oranı: %79 Ekonomik Faal Nüfus

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOGY)

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOGY) JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOGY) Hazırlayan: Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 TROPİKAL OLAYLAR Ekvatoral Trof (ITCZ) Her iki yarım kürede subtropikal yüksek basınçtan nispeten alçak basınca doğru

Detaylı

AKÇADAĞ KEPEZ LİSESİ-HACI OSMAN DERELİ-COĞRAFYA ÖĞRETMENİ İKLİM TİPLERİ

AKÇADAĞ KEPEZ LİSESİ-HACI OSMAN DERELİ-COĞRAFYA ÖĞRETMENİ İKLİM TİPLERİ AKÇADAĞ KEPEZ LİSESİ-HACI OSMAN DERELİ-COĞRAFYA ÖĞRETMENİ İKLİM TİPLERİ İklim Tipleri Dünya da İklim ve Doğal Bitki Örtüsü Dünya da Görülen İklim Tipleri Bir yerde benzer sıcaklık, basınç, rüzgar, nemlilik

Detaylı

Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler.

Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler. Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler. Rüzgarların şekillendirici etkilerinin görüldüğü yerlerin

Detaylı

BÖLÜM 16 YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİN GELİŞMESİ

BÖLÜM 16 YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİN GELİŞMESİ BÖLÜM 16 YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİN GELİŞMESİ TOPOĞRAFYA, YÜKSELTİ VE RÖLİYEF Yeryüzünü şekillendiren değişik yüksekliklere topoğrafya denir. Topoğrafyayı oluşturan şekillerin deniz seviyesine göre yüksekliklerine

Detaylı

Büyük İklim Tipleri. Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi. Bu çalışma Bilgi ve İletişim Teknolojileri dersinde hazırlanmıştır.

Büyük İklim Tipleri. Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi. Bu çalışma Bilgi ve İletişim Teknolojileri dersinde hazırlanmıştır. Büyük İklim Tipleri Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi Hisar Okulları İçindekiler Büyük İklim Tipleri... 3 Ekvatoral İklim... 3 Görüldüğü Bölgeler... 3 Endonezya:... 4 Kongo:... 4 Tropikal İklim:...

Detaylı

DEVLETİN ADI: Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı BAŞŞEHRİ: Londra YÜZÖLÇÜMÜ: 244.110 km2 NÜFUSU: 57.411.000 RESMİ DİLİ: İngilizce

DEVLETİN ADI: Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı BAŞŞEHRİ: Londra YÜZÖLÇÜMÜ: 244.110 km2 NÜFUSU: 57.411.000 RESMİ DİLİ: İngilizce İNGİLTERE DEVLETİN ADI: Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı BAŞŞEHRİ: Londra YÜZÖLÇÜMÜ: 244.110 km2 NÜFUSU: 57.411.000 RESMİ DİLİ: İngilizce DİNİ: Hıristiyanlık PARA BİRİMİ: Sterlin 1.

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

Büyük İklim Tipleri. Başak Karakuş 9A COĞRAFYA PERFORMANS ÖDEVİ HİSAR OKULLARI

Büyük İklim Tipleri. Başak Karakuş 9A COĞRAFYA PERFORMANS ÖDEVİ HİSAR OKULLARI Büyük İklim Tipleri Başak Karakuş 9A COĞRAFYA PERFORMANS ÖDEVİ HİSAR OKULLARI İçindekiler BÜYÜK İKLİM TİPLERİ... 3 SICAK İKLİMLER... 4 1) Ekvatoral İklim... 4 Görüldüğü Yerler Bölgeler... 4 Endonezya...

Detaylı

JEOLOJİ İÇ KUVVETLER

JEOLOJİ İÇ KUVVETLER JEOLOJİ İÇ KUVVETLER Enerjisini yerin içindeki mağmadan alan güçlere iç kuvvetler denir. İç kuvvetlerin etkisiyle orojenez, epirojenez, volkanizma ve depremler meydana gelir. İç kuvvetlerin oluşturduğu

Detaylı

GENEL JEOLOJİ. y e r i n d ı ş o l a y l a r ı

GENEL JEOLOJİ. y e r i n d ı ş o l a y l a r ı GENEL JEOLOJİ y e r i n d ı ş o l a y l a r ı D I Ş D İ N A M İ K y e r i n d ı ş o l a y l a r ı - Dış olayların genel değerlendirmesi - İklim - Ayrışma - Deniz ve okyanusların genel özellikleri - Dış

Detaylı

DÜNYA NIN ŞEKLİ ve BOYUTLARI

DÜNYA NIN ŞEKLİ ve BOYUTLARI 0 DÜNYA NIN ŞEKLİ ve BOYUTLARI Dünya güneşten koptuktan sonra, kendi ekseni etrafında dönerken, meydana gelen kuvvetle; ekvator kısmı şişkince, kutuplardan basık kendine özgü şeklini almıştır. Bu şekle

Detaylı

FRANSA. Turizm,Ulaşım,Sanayi. www.sosyal-bilgiler.com

FRANSA. Turizm,Ulaşım,Sanayi. www.sosyal-bilgiler.com FRANSA FİZİKİ ÖZELLİKLERİ Coğrafi konum Yer şekilleri İklimi BEŞERİ ÖZELLİKLER Nüfusu Tarım,Maden Turizm,Ulaşım,Sanayi www.sosyal-bilgiler.com FRANSANIN KİMLİK KARTI Başkenti: Paris Dili: Fransızca Dini:

Detaylı

ÜLKELER NEDEN FARKLI GELİŞMİŞLERDİR

ÜLKELER NEDEN FARKLI GELİŞMİŞLERDİR ÜLKELER NEDEN FARKLI GELİŞMİŞLERDİR Ülkelerin Gelişmişliğini Belirleyen Faktörler Coğrafya Öğretmeni Gelişmeyi tek bir ölçütle ifade etmek, ülkelerin ekonomik, sosyal ve siyasal yapılarındaki farklılık

Detaylı

Dünya üzerindeki herhangi bir yerde Güneş in tam tepe noktasında olduğu an saat 12.00 kabul edilir. Buna göre ayarlanan saate yerel saat denir.

Dünya üzerindeki herhangi bir yerde Güneş in tam tepe noktasında olduğu an saat 12.00 kabul edilir. Buna göre ayarlanan saate yerel saat denir. Mart 30, 2013 Yerel Saat Dünya üzerindeki herhangi bir yerde Güneş in tam tepe noktasında olduğu an saat 12.00 kabul edilir. Buna göre ayarlanan saate yerel saat denir. Yerel saat doğuda ileri, badda geridir.

Detaylı

Muson Yağmurlarını Atlatmak Kelsey, Dylan, and Trevor Bölüm 1 Fen Bilimleri

Muson Yağmurlarını Atlatmak Kelsey, Dylan, and Trevor Bölüm 1 Fen Bilimleri Muson Yağmurlarını Atlatmak Kelsey, Dylan, and Trevor Bölüm 1 Fen Bilimleri Hedefimiz Arizona, Phoenix te yaşayan sizleri büyük Phoneix bölgesindeki musonların olası riskleri hakkında bilgilendirmek. Bir

Detaylı

Murat TÜRKEŞ ve Telat KOÇ Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü, Çanakkale

Murat TÜRKEŞ ve Telat KOÇ Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü, Çanakkale (*)Türkeş, M. ve Koç, T. 2007. Kazdağı Yöresi ve dağlık alan (dağ sistemi) kavramları üzerine düşünceler. Troy Çanakkale 29:18-19. KAZ DAĞI YÖRESİ VE DAĞLIK ALAN (DAĞ SİSTEMİ) KAVRAMLARI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER

Detaylı

Atoller (mercan adaları) ve Resifler

Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atol, hayatlarını sıcak denizlerde devam ettiren ve mercan ismi verilen deniz hayvanları iskeletlerinin artıklarının yığılması sonucu meydana gelen birikim şekilleridir.

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

BÖLÜMLERİ: - 1. Adana Bölümü - 2. Antalya Bölümü YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Akdeniz Bölgesi

BÖLÜMLERİ: - 1. Adana Bölümü - 2. Antalya Bölümü YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Akdeniz Bölgesi AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Bölge yurdumuzun güneyinde, Akdeniz boyunca bir şerit halinde uzanır. Komşuları Ege, İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu Bölgeleri, Suriye, Kıbrıs

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ)

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) Hazırlayan: Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 YEREL RÜZGARLAR MELTEMLER Bu rüzgarlar güneşli bir günde veya açık bir gecede, Isınma farklılıklarından kaynaklanan

Detaylı

Dünya kendi içinde benzerlik gösteren 6 büyük flora alemine ayrılır: 1.Holarktikflora alemi 2.Paleotropis, 3.Neotropis, 4.Australis 5.

Dünya kendi içinde benzerlik gösteren 6 büyük flora alemine ayrılır: 1.Holarktikflora alemi 2.Paleotropis, 3.Neotropis, 4.Australis 5. Dünya kendi içinde benzerlik gösteren 6 büyük flora alemine ayrılır: 1.Holarktikflora alemi 2.Paleotropis, 3.Neotropis, 4.Australis 5.Arkensis, 6.Kapensis Flora alemleri flora bölgelerine (region), flora

Detaylı

KÜRESEL ORTAM: BÖLGELER ve ÜLKELER

KÜRESEL ORTAM: BÖLGELER ve ÜLKELER 392 4. Ünite KÜRESEL ORTAM: BÖLGELER ve ÜLKELER 1. Bölge Kavramı... 146 2. Bölge Sınırları... 148 Konu Değerlendirme Testi-1... 151 145 Bölge Kavramı 393 394 BÖLGE NEDİR? Yeryüzünde doğal, beşeri ve ekonomik

Detaylı

III.BÖLÜM A - KARADENİZ BÖLGESİ HAKKINDA

III.BÖLÜM A - KARADENİZ BÖLGESİ HAKKINDA III.BÖLÜM Bu bölümde ağırlıklı olarak Kızılırmak deltasının batı kenarından başlayıp Adapazarı ve Bilecik'in doğusuna kadar uzanan ve Kastamonu yu içine alan Batı Karadeniz Bölümü, Kastamonu ili, Araç

Detaylı

Yağış bir yerdeki bitki yoğunluğunu yani bitkilerin ot, çalı veya ağaç olmasını ve bunların miktarının az ya da çok olmasını belirler.

Yağış bir yerdeki bitki yoğunluğunu yani bitkilerin ot, çalı veya ağaç olmasını ve bunların miktarının az ya da çok olmasını belirler. DÜNYAYI KAPLAYAN ÖRTÜ :BİTKİLER Yeryüzünde Bitki Örtüsünün Dağılışını Etkileyen Faktörler 1-İklimin Etkisi a)yağış Faktörü: Yağış bir yerdeki bitki yoğunluğunu yani bitkilerin ot, çalı veya ağaç olmasını

Detaylı

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI 1. 2. Kalker gibi tortul kayaçların metamorfik kayaçlarına dönüşmesinde etkili olan faktörler aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir (5 puan)? A. Soğuma - Buzullaşma B. Ayrışma - Erime C. Sıcaklık - Basınç

Detaylı

Doðal Unsurlar I - Ýklimin Etkisi Doðal Unsurlar II - Yerþekillerinin Etkisi Dünya'nýn Þekli ve Sonuçlarý

Doðal Unsurlar I - Ýklimin Etkisi Doðal Unsurlar II - Yerþekillerinin Etkisi Dünya'nýn Þekli ve Sonuçlarý Ödev Tarihi :... Ödev Kontrol Tarihi :... Kontrol Eden :... LYS COĞRAFYA Ödev Kitapçığı 1 (TM-TS) Doðal Unsurlar - Ýklimin Etkisi Doðal Unsurlar - Yerþekillerinin Etkisi Dünya'nýn Þekli ve Sonuçlarý Adý

Detaylı

Ö:1/5000 25/02/2015. Küçüksu Mah.Tekçam Cad.Söğütlü İş Mrk.No:4/7 ALTINOLUK TEL:0 533 641 14 59 MAİL:altinoluk_planlama@hotmail.

Ö:1/5000 25/02/2015. Küçüksu Mah.Tekçam Cad.Söğütlü İş Mrk.No:4/7 ALTINOLUK TEL:0 533 641 14 59 MAİL:altinoluk_planlama@hotmail. ÇANAKKALE İli, AYVACIK İLÇESİ, KÜÇÜKKUYU BELDESİ,TEPE MAHALLESİ MEVKİİ I17-D-23-A PAFTA, 210 ADA-16 PARSELE AİT REVİZYON+İLAVE NAZIM İMAR PLANI DEĞİŞİKLİĞİ AÇIKLAMA RAPORU Ö:1/5000 25/02/2015 Küçüksu Mah.Tekçam

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ)

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 EUROPE Avrupa ikliminin olusmasında ana faktör hava olaylarına sebebiyet veren Atlantik kaynaklı ve bütün Avrupayı gezen alcak

Detaylı

Iğdır Aralık Rüzgâr Erozyonu Önleme Projesi

Iğdır Aralık Rüzgâr Erozyonu Önleme Projesi Iğdır Aralık Rüzgâr Erozyonu Önleme Projesi Proje Alanının Genel Özellikleri: Iğdır ili Türkiye nin en kurak ili olup yıllık yağış miktarı 250 mm civarındadır (Meteoroloji kayıtları). Yağan yağış ya da

Detaylı

YGS COĞRAFYA HIZLI ÖĞRETİM İÇİNDEKİLER EDİTÖR ISBN / TARİH. Sertifika No: KAPAK TASARIMI SAYFA TASARIMI BASKI VE CİLT İLETİŞİM. Doğa ve İnsan...

YGS COĞRAFYA HIZLI ÖĞRETİM İÇİNDEKİLER EDİTÖR ISBN / TARİH. Sertifika No: KAPAK TASARIMI SAYFA TASARIMI BASKI VE CİLT İLETİŞİM. Doğa ve İnsan... YGS COĞRAFYA HIZLI ÖĞRETİM EDİTÖR Turgut MEŞE Bütün hakları Editör Yayınevine aittir. Yayıncının izni olmaksızın kitabın tümünün veya bir kısmının elektronik, mekanik ya da fotokopi yoluyla basımı, çoğaltılması

Detaylı

BÖLÜM B EŞ ERİ DOKULAR

BÖLÜM B EŞ ERİ DOKULAR BÖLÜM 6 Rİ DOKU L A ŞE R BE BÖLÜM 7 COĞRAFYA Coğrafya nın iki ana bölümü vardır: Yer şekillerini, iklim, toprak, bitkiler, hayvanlar ve benzeri elemanlardan oluşan fiziki (doğal) çevreyle ilgilenen fizik

Detaylı

E-DERGİ ÖABT SOSYAL BİLGİLER VE SINIF ÖĞRETMENLİĞİ İÇİN COĞRAFYA SAYI 2. www.kpsscografyarehberi.com ULUTAŞ

E-DERGİ ÖABT SOSYAL BİLGİLER VE SINIF ÖĞRETMENLİĞİ İÇİN COĞRAFYA SAYI 2. www.kpsscografyarehberi.com ULUTAŞ E-DERGİ ÖABT SOSYAL BİLGİLER VE SINIF ÖĞRETMENLİĞİ İÇİN COĞRAFYA SAYI 2 ULUTAŞ DÜNYA'NIN HAREKETLERİ ve SONUÇLARI Dünya'nın iki çeşit hareketi vardır. Dünya bu hareketlerin ikisini de aynı zamanda gerçekleştirir.

Detaylı

İTALYA. Sanayi,Turizm,Ulaşım

İTALYA. Sanayi,Turizm,Ulaşım İTALYA FİZİKİ ÖZELLİKLERİ Coğrafi konum Yer şekilleri İklimi BEŞERİ ÖZELLİKLERİ Nüfusu Tarım ve hayvancılık Madencilik Sanayi,Turizm,Ulaşım İTALYANIN KİMLİK KARTI BAŞKENTİ:Roma DİLİ:İtalyanca DİNİ:Hıristiyanlık

Detaylı

-İÇİNDEKİLER- 1.1.ANTALYA... 2. Tarihi... 2. Nüfus... 3 4.PLANLAMA ALAN TANIMI... 6 5.PLAN KARARLARI... 7

-İÇİNDEKİLER- 1.1.ANTALYA... 2. Tarihi... 2. Nüfus... 3 4.PLANLAMA ALAN TANIMI... 6 5.PLAN KARARLARI... 7 -İÇİNDEKİLER- 1.KENTİN GENEL TANIMI... 2 1.1.ANTALYA... 2 Tarihi... 2 Coğrafi Yapı... 2 İklim ve Bitki Örtüsü... 3 Nüfus... 3 Ulaşım... 3 2.JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU... 4 3.ÇED BELGESİ... 5 4.PLANLAMA

Detaylı

COĞRAFYA SORU BANKASI KPSS KPSS. Genel Yetenek Genel Kültür. Eğitimde. Lise ve Ön Lisans Adayları İçin

COĞRAFYA SORU BANKASI KPSS KPSS. Genel Yetenek Genel Kültür. Eğitimde. Lise ve Ön Lisans Adayları İçin KPSS Genel Yetenek Genel Kültür Lise ve Ön Lisans Adayları İçin COĞRAFYA KPSS 2016 Pegem Akademi Sınav Komisyonu; 2014 KPSS ye Pegem Yayınları ile hazırlanan adayların, 100'ün üzerinde soruyu kolaylıkla

Detaylı

TÜRKİYE'NİN FİZİKİ ÖZELLİKLERİ VE COĞRAFİ KONUMU

TÜRKİYE'NİN FİZİKİ ÖZELLİKLERİ VE COĞRAFİ KONUMU TÜRKİYE'NİN FİZİKİ ÖZELLİKLERİ VE COĞRAFİ KONUMU Bölgelerimiz ve en kalabalık bölümlerinin eşleştirilmesi: İç Anadolu- Yukarı Sakarya Bölümü, Karadeniz - Doğu Karadeniz kıyıları, Ege-Kıyı ovaları, Marmara

Detaylı

BÖLÜM BEŞ LEVHA SINIRLARI

BÖLÜM BEŞ LEVHA SINIRLARI BÖLÜM BEŞ LEVHA SINIRLARI 5.1 YERKABUĞU ÜZERİNDEKİ LEVHA SINIRLARI Levha tektoniğine göre dünyayı saran yerkabuğu üzerinde 8 büyük (Avrasya, Afrika, Pasifik, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Antartika, Avustralya)

Detaylı

Sedirler (Cedrus) Türkiye de doğal olarak yetişen. Türkiye de egzotik (yaygın ya da parklarda)

Sedirler (Cedrus) Türkiye de doğal olarak yetişen. Türkiye de egzotik (yaygın ya da parklarda) Sedirler (Cedrus) Türkiye de doğal olarak yetişen Toros (Lübnan) Sediri (C. libani) Türkiye de egzotik (yaygın ya da parklarda) Himalaya Sediri Atlas Sediri (C. deodora) (C. atlantica) Dünyada Kuzey Afrika,

Detaylı

UĞUR AYSUL COĞRAFYA ÖĞRETMENİ - 22 -

UĞUR AYSUL COĞRAFYA ÖĞRETMENİ - 22 - İKLİM ELEMANLARI Kısa sürede hava durumunu, uzun sürede ise iklimi oluşturan elemanlara iklim elemanları denir. Bu iklim elemanları ise; Sıcaklık, Basınç, Rüzgar, Nem ve Yağıştır. ANTİBİYOTİK BİLGİ Bu

Detaylı

KARTEPE-MAŞUKİYE-SAPANCA GEZİMİZ

KARTEPE-MAŞUKİYE-SAPANCA GEZİMİZ KARTEPE-MAŞUKİYE-SAPANCA GEZİMİZ Okulumuz Gezi İnceleme ve Tanıtma Kulübümüz 17-18 Ocak 2015 tarihinde bir gece konaklamalı KARTEPE-MAŞUKİYE-SAPANCA gezisi gerçekleştirdi.. 17 Ocak 2015 Cumartesi sabahı

Detaylı

İnce Burun Fener Fener İnce Burun BATI KARADENİZ BÖLGESİ KIYI GERİSİ DAĞLARI ÇAM DAĞI Batıdan Sakarya Irmağı, doğudan ise Melen Suyu tarafından sınırlanan ÇAM DAĞI, kuzeyde Kocaali; güneyde

Detaylı

Coğrafyacının Özel Sorularının Çözümleri

Coğrafyacının Özel Sorularının Çözümleri LİSANS Coğrafyacının Özel Sorularının Çözümleri Bu soruları görün, KPSS sorununu çözün... İÇİNDEKİLER Türkiye'nin Coğrafi Konumu... Türkiye'nin Yer Şekilleri... Türkiye'nin İklimi... Türkiye'de Toprak,

Detaylı

Konu: Bölgeler Coğrafyası Özet-2

Konu: Bölgeler Coğrafyası Özet-2 AKDENİZ BÖLGESİ Tarımsal ürün çeşitliliği fazladır. Yüksek sıcaklık isteyen ürünler yetiştirilebilir. Yıl içinde aynı yerden birden fazla ürün alınabilir. Tarım ürünlerinin en erken olgunlaştığı Yer şekilleri:

Detaylı

DERS 1. Bölge Sınırlarını Tespiti

DERS 1. Bölge Sınırlarını Tespiti DERS 1 Bölge Sınırlarını Tespiti İster fiziki ve ister beşeri konularda olsun, çalışma yapılacak alanların (havza, yöre, bölüm, bölge) sınırlarının saptanması gerekir. 1-Bir kıtayı ele alabiliriz. Kıtaların

Detaylı

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR Magmatik (Püskürük) Kayaçlar Ýç püskürük Yer kabuðunu oluþturan kayaçlarýn tümünün kökeni magmatikdir. Magma kökenli kayaçlar dýþ kuvvetlerinin etkisiyle parçalara ayrýlýp, yeryüzünün çukur yerlerinde

Detaylı

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü DEĞERLENDİRMESİ MAYIS 2015-ANKARA

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü DEĞERLENDİRMESİ MAYIS 2015-ANKARA T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü 20142012 YILI ALANSAL YILI YAĞIŞ YAĞIŞ DEĞERLENDİRMESİ MAYIS 2015-ANKARA T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü 2014

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) World Climatology

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) World Climatology JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) World Climatology Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 Climate - İklim Geniş sahalarda uzun yıllar hava şartlarının ortalamalarıdır. Hava durumu, anlık hava şartlarını

Detaylı

Ekosistem İKLİME ETKİ EDEN FAKTÖRLER -25- Bu bölümde iklime etki eden faktörleri öğreneceksiniz.

Ekosistem İKLİME ETKİ EDEN FAKTÖRLER -25- Bu bölümde iklime etki eden faktörleri öğreneceksiniz. EKOSİSTEM Bu bölümde iklime etki eden faktörleri öğreneceksiniz. İKLİME ETKİ EDEN FAKTÖRLER Enlem Yeryüzünde sıcaklığın, güneş ışınlarının geliş açısına bağlı olarak ekvatordan kutuplara doğru azalmasına

Detaylı

Tabakalı kayaçların dalga şeklindeki deformasyonlarına kıvrım denir. Kıvrımların boyları mm mertebesinden km mertebesine kadar değişir.

Tabakalı kayaçların dalga şeklindeki deformasyonlarına kıvrım denir. Kıvrımların boyları mm mertebesinden km mertebesine kadar değişir. KIVRIM VE KIVRIM TİPLERİ Tabakalı kayaçların dalga şeklindeki deformasyonlarına kıvrım denir. Kıvrımların boyları mm mertebesinden km mertebesine kadar değişir. Deniz veya okyanus diplerinde (jeosenklinallerde)

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

COĞRAFYA SORU BANKASI KPSS KPSS. Genel Yetenek Genel Kültür. Eğitimde

COĞRAFYA SORU BANKASI KPSS KPSS. Genel Yetenek Genel Kültür. Eğitimde KPSS Genel Yetenek Genel Kültür COĞRAFYA KPSS 2016 Pegem Akademi Sınav Komisyonu; 2015 KPSS ye Pegem Yayınları ile hazırlanan adayların, 100'ün üzerinde soruyu kolaylıkla çözebildiğini açıkladı. SORU BANKASI

Detaylı

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ Bilim adamlarınca, geçtiğimiz yıllarda insan faaliyetlerindeki artışa paralel olarak, küresel ölçekte çevre değişiminde ve problemlerde artış olduğu ifade edilmiştir. En belirgin

Detaylı

Yerkabuğu Hakkında Bilgi:

Yerkabuğu Hakkında Bilgi: Yerkabuğu Hakkında Bilgi: Dünyamız dıştan içe veya merkeze doğru iç içe geçmiş çeşitli katlardan oluşmuştur. Bu katların özellikleri birbirinden farklıdır.dünyayı veya yerküreyi meydana getiren bu katlara

Detaylı

DIŞ KUVVETLER. Hazırlayan : Taylan Batman Coğrafya Öğretmeni

DIŞ KUVVETLER. Hazırlayan : Taylan Batman Coğrafya Öğretmeni DIŞ KUVVETLER Rüzgar aşınım ve birikim şekilleri Akarsu aşınım şekilleri Akarsu birikim şekilleri Yer altı suları ve kaynaklar Karstik aşınım ve birikim şekilleri Buzul aşınım ve birikim şekilleri* Dalga

Detaylı

2. Ünite BEŞERİ SİSTEMLER. 1. Beşeri Yapı... 130. Konu Değerlendirme Testi-1... 136

2. Ünite BEŞERİ SİSTEMLER. 1. Beşeri Yapı... 130. Konu Değerlendirme Testi-1... 136 352 2. Ünite BEŞERİ SİSTEMLER 1. Beşeri Yapı... 130 Konu Değerlendirme Testi-1... 136 129 Beşeri Yapı 353 354 Yeryüzünde yaşamın başlamasıyla birlikte insanoğlu doğadan faydalanmaya başlamış, yaşamını

Detaylı

2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir?

2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir? KPSS Coğrafya Kısa Bilgiler 1-Bitki çeşitliğinin en fazla olduğu bölgemiz hangisidir? -Marmara Bölgesi 2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir? -Doğu

Detaylı

ÇAMLIDERE (ANKARA) NEOJEN SİLİSLEŞMİŞ AĞAÇLARI PALEOEKOLOJİ-PALEOKLİMATOLOJİ

ÇAMLIDERE (ANKARA) NEOJEN SİLİSLEŞMİŞ AĞAÇLARI PALEOEKOLOJİ-PALEOKLİMATOLOJİ ÇAMLIDERE (ANKARA) NEOJEN SİLİSLEŞMİŞ AĞAÇLARI PALEOEKOLOJİ-PALEOKLİMATOLOJİ Mehmet Sakınç*, Aliye Aras**, Cenk Yaltırak*** *İTÜ, Avrasya Yerbilimleri Enstitüsü, Maslak/İstanbul **İ.Ü. Fen Fakültesi, Biyoloji

Detaylı

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA 6.3.2.4. Akdeniz Bölgesinde Tarımsal Ormancılık Uygulamaları ve Potansiyeli Bölgenin Genel Özellikleri: Akdeniz kıyıları boyunca uzanan Toros

Detaylı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı Sera Etkisi Bir miktarda ısı arz dan kaçmakta Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte CO2 tarafından tutulan Isının bir kısmı tekrar atmosfere kaçabilir. Cam tarafından tutulan

Detaylı

VII. KIYILAR. Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları

VII. KIYILAR. Prof.Dr.Kadir Dirik Ders Notları VII. KIYILAR 1 VII. KIYILAR KIYI KANUNU Kanun No: 3621 Kabul Tarihi: 04/04/1990 (17 Nisan 1990 tarih ve 20495 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır.) Kıyı çizgisi: Deniz, tabii ve suni göl ve akarsularda,

Detaylı

MARMARA BÖLGESi. IRMAK CANSEVEN SOSYAL BiLGiLER ÖDEVi 5/L 1132

MARMARA BÖLGESi. IRMAK CANSEVEN SOSYAL BiLGiLER ÖDEVi 5/L 1132 MARMARA BÖLGESi IRMAK CANSEVEN SOSYAL BiLGiLER ÖDEVi 5/L 1132 COĞRAFİ KONUMU Marmara Bölgesi ülkemizin kuzeybatı köşesinde yer alır. Ülke yüz ölçümünün %8,5'i ile altıncı büyük bölgemizdir. Yaklaşık olarak

Detaylı

DOĞRULTU ATIMLI FAYLAR KIRIKLAR VE FAYLAR. Yaşar ar EREN-2003

DOĞRULTU ATIMLI FAYLAR KIRIKLAR VE FAYLAR. Yaşar ar EREN-2003 DOĞRULTU ATIMLI FAYLAR KIRIKLAR VE FAYLAR Yaşar ar EREN-2003 6.DOĞRULTU ATIMLI FAYLAR Bu faylar genellikle dikçe eğimli, ve bloklar arasındaki hareketin yatay olduğu faylardır. Doğrultu atımlı faylar (yanal,

Detaylı

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158 412 5. Ünite ÇEVRE ve TOPLUM 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154 2. Çevre Sorunları... 156 Konu Değerlendirme Testi... 158 153 Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz? 413 414 İNSANLARIN DOĞAL ÇEVREYİ KULLANMA

Detaylı

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi LİSANS YERLEŞTİRME SINAVI-3 COĞRAFYA-1 TESTİ 26 HAZİRAN 2016 PAZAR Bu testlerin her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, testlerin tamamının veya bir kısmının

Detaylı

128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ AÇIKLAMA RAPORU

128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ AÇIKLAMA RAPORU AKÇAKALE KÖYÜ (MERKEZ/GÜMÜŞHANE) 128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU 2016 AKÇAKALE KÖYÜ-MERKEZ/GÜMÜŞHANE 128 ADA 27 VE 32 NUMARALI PARSELLERE

Detaylı

HARPUT (ELAZIĞ) ÇEVRESİNDE BAKI FAKTÖRÜNÜN DOĞAL VE BEŞERİ ORTAM ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

HARPUT (ELAZIĞ) ÇEVRESİNDE BAKI FAKTÖRÜNÜN DOĞAL VE BEŞERİ ORTAM ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Fırat Üniversitesi Harput Uygulama ve Araştırma Merkezi Geçmişten Geleceğe Harput Sempozyumu, Elazığ 23-25 Mayıs 2013 279 HARPUT (ELAZIĞ) ÇEVRESİNDE BAKI FAKTÖRÜNÜN DOĞAL VE BEŞERİ ORTAM ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Detaylı

10.Sınıf SAYFA 15 ÖLÇME DEĞERLENDİRME CEVAPLARI TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME (SAYFA 15)

10.Sınıf SAYFA 15 ÖLÇME DEĞERLENDİRME CEVAPLARI TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME (SAYFA 15) 10.Sınıf SAYFA 15 ÖLÇME DEĞERLENDİRME CEVAPLARI TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME (SAYFA 15) Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kelimelerle doldurunuz. 1. Tor topoğrafyası...

Detaylı

Bir ekosistemin genel mevkisi tanıtılırken şu özellikler belirtilmesi gerekir.

Bir ekosistemin genel mevkisi tanıtılırken şu özellikler belirtilmesi gerekir. Orman Ekosistemini Oluşturan Faktörler Fizyografik Faktörler Fizyografik faktörler, coğrafi ilişkilere ve jeomorfolojik özelliklere ait çeşitli karakteristikleri kapsar. Bu özellikler Mevki deyimi ile

Detaylı

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ Belli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim içinde bulunan canlılar (biyotik) ile bunların cansız çevrelerinin (abiyotik) oluşturduğu bütüne EKOSİSTEM denir. EKOSİSTEM

Detaylı

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN 1-1 YARDIMCI DERS KİTAPLARI VE KAYNAKLAR Kitap Adı Yazarı Yayınevi ve Yılı 1 Hidroloji Mehmetçik Bayazıt İTÜ Matbaası, 1995 2 Hidroloji Uygulamaları Mehmetçik Bayazıt Zekai

Detaylı

Harita Bilgisi HARİTA BİLGİSİ PROJEKSİYON SİSTEMİ. Konik Projeksiyon. Silindirik Projeksiyon

Harita Bilgisi HARİTA BİLGİSİ PROJEKSİYON SİSTEMİ. Konik Projeksiyon. Silindirik Projeksiyon HARİTA BİLGİSİ Yeryüzünün tamamının veya bir bölümünün kuş bakışı görünümüyle bir ölçek dahilinde küçültülerek düzleme aktarılmasıdır. Bir çizimin harita olabilmesi için ÖLÇEK + KUŞ BAKIŞI + DÜZLEME AKTARIM

Detaylı

GÜNEŞ ENERJİSİ II. BÖLÜM

GÜNEŞ ENERJİSİ II. BÖLÜM GÜNEŞ ENERJİSİ II. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY GÜNEŞ AÇILARI GİRİŞ Güneş ışınları ile dünya üzerindeki yüzeyler arasında belirli açılar vardır. Bu açılar hakkında bilgi edinilerek güneş enerjisinden en

Detaylı

C O Ğ R A F İ K O NU M

C O Ğ R A F İ K O NU M BÖLÜM 3 C O Ğ RA Fİ K ON U M BÖLÜM 3 COĞRAFYA Yeryüzünde herhangi bir noktanın coğrafi koordinatlar ve coğrafi oluşumlar yardımıyla Dünya daki yerinin belirlenmesine coğrafi konum denir. İkiye ayrılır:

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İRLANDA ÜLKE RAPORU

İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İRLANDA ÜLKE RAPORU İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İRLANDA ÜLKE RAPORU Şubat 2009 - E.B. 2 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : İrlanda Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Parlamenter Demokrasi Coğrafi

Detaylı

Konya İli Beyşehir İlçesi Fasıllar Anıtı ve Çevresi Yüzey Araştırması 2013 Yılı Çalışmaları

Konya İli Beyşehir İlçesi Fasıllar Anıtı ve Çevresi Yüzey Araştırması 2013 Yılı Çalışmaları Konya İli Beyşehir İlçesi Fasıllar Anıtı ve Çevresi Yüzey Araştırması 2013 Yılı Çalışmaları Yrd. Doç. Dr. Yiğit H. Erbil, Hacettepe Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Konya İli Beyşehir İlçesi Fasıllar Anıtı

Detaylı

KİTABIN REHBERLİK PLANLAMASI. Bölümler. Bölümlere Ait Konu Kavrama Testleri KONU KAVRAMA TESTİ DOĞA VE İNSAN 1 TEST - 1

KİTABIN REHBERLİK PLANLAMASI. Bölümler. Bölümlere Ait Konu Kavrama Testleri KONU KAVRAMA TESTİ DOĞA VE İNSAN 1 TEST - 1 Sunum ve Sistematik SUNUM Sayın Eğitimciler, Sevgili Öğrenciler, ilindiği gibi gerek YGS, gerekse LYS de programlar, sistem ve soru formatları sürekli değişmektedir. Öğrenciler her yıl sürpriz olabilecek

Detaylı

DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN

DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN Heyelan ya da toprak kayması, zemini kaya veya yapay dolgu malzemesinden oluşan bir yamacın yerçekimi, eğim, su ve benzeri diğer kuvvetlerin etkisiyle aşağı ve dışa doğru

Detaylı

Topoğrafik rölyef. Yaşar EREN-2003

Topoğrafik rölyef. Yaşar EREN-2003 Topoğrafik rölyef İzostasi Yeryüzündeki kütlelelerin gravitasyonal dengesidir DAĞ OLUŞUMU Denge kütlelerin yoğunluk farklılığına dayanır. Kabuk mantodan daha az yoğundur Izostasi Airy Modeli Pratt Modeli

Detaylı

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3 Dünyadaki toplam su miktarı 1,4 milyar km3 tür. Bu suyun % 97'si denizlerde ve okyanuslardaki tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan yalnızca % 2'si tatlı su kaynağı olup çeşitli amaçlar için kullanılabilir

Detaylı

coğrafya kpss 94 soru yakaladık ÖSYM tarzına en yakın özgün sorular ve açıklamaları 2014 kpss de

coğrafya kpss 94 soru yakaladık ÖSYM tarzına en yakın özgün sorular ve açıklamaları 2014 kpss de kpss 2015 konu anlatımlı ayrıntılı çözümlü örnekler uyarılar pratik bilgiler çıkmış sorular ve açıklamaları ÖSYM tarzına en yakın özgün sorular ve açıklamaları coğrafya 2014 kpss de 94 soru yakaladık Editörler:

Detaylı

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI 1- İtalya da etkili olan iklimler nelerdir? Yarımada İtalya sında ve adalarda, Akdeniz iklimi görülür. Kuzeyde, Po Ovası ve Alp eteklerinde karasal iklim egemendir. 2-İtalya

Detaylı

ÖZEL EGE LİSESİ TÜRKİYE NİN DÜNYA ÜZERİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ

ÖZEL EGE LİSESİ TÜRKİYE NİN DÜNYA ÜZERİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ ÖZEL EGE LİSESİ TÜRKİYE NİN DÜNYA ÜZERİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ Danışman Öğretmen:Şule YILDIZ Hazırlayanlar:Çisil ORDU Çağla BOZKURT Can ERGÖNEN Hilmi GÜVEN Ilgın İÇÖZÜ 2001/2002 İZMİR TEŞEKKÜR Okulumuzda gerçekleştirilen

Detaylı

Küresel Bir Okyanus/Atmosfer Olayı

Küresel Bir Okyanus/Atmosfer Olayı El-Nino-Güneyli Salınım: Küresel Bir Okyanus/Atmosfer Olayı Doç. Dr. Murat Türkeş, Utku M. Sümer, Gönül Kılıç Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, 06120 Kalaba, Ankara El Niño terimi, yüzyıllardan

Detaylı

Yüz ölçümü: 301 225 km² Nüfusu : 61.261.254 (2012) Önemli Şehirleri: Napoli, Milano, Torino, Venedik, Cenova

Yüz ölçümü: 301 225 km² Nüfusu : 61.261.254 (2012) Önemli Şehirleri: Napoli, Milano, Torino, Venedik, Cenova Yüz ölçümü: 301 225 km² Nüfusu : 61.261.254 (2012) Önemli Şehirleri: Napoli, Milano, Torino, Venedik, Cenova Başkenti: Roma Dili: İtalyanca Dini: Hristiyanlık Kişi Başına Düşen Milli Gelir: 29.500dolar

Detaylı

MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi

MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi Başta MERCOSUR Bloğunda yer alan ülkeler olmak üzere, Latin da 1990 lı yılların sonunda ve 2000 li yılların başında oldukça ağır bir şekilde hissedilen ekonomik

Detaylı

DÜNYA KÖMÜR YATAKLARI GONDWANA KITASI BİTUMLU KÖMÜR YATAKLARI KUZEY AMERİKA VE AVRUPA TAŞKÖMÜR YATAKLARI

DÜNYA KÖMÜR YATAKLARI GONDWANA KITASI BİTUMLU KÖMÜR YATAKLARI KUZEY AMERİKA VE AVRUPA TAŞKÖMÜR YATAKLARI DÜNYA KÖMÜR YATAKLARI GONDWANA KITASI BİTUMLU KÖMÜR YATAKLARI KUZEY AMERİKA VE AVRUPA TAŞKÖMÜR YATAKLARI GONDWANA KITASI BİTUMLU KÖMÜR YATAKLARI Gondwanaland kömürlerinin çökelimi sırasındaki iklimsel

Detaylı

4.BÖLÜM: İKLİM BİLGİSİ A.9.8. ATMOSFER

4.BÖLÜM: İKLİM BİLGİSİ A.9.8. ATMOSFER 4.BÖLÜM: İKLİM BİLGİSİ A.9.8. ATMOSFER ve ÖZELLİKLERİ Dünyamızı çepeçevre saran ve çeşitli gazların karışımından oluşan tabakaya atmosfer adı verilir. Atmosferin Katları Atmosfer, yerçekimi etkisiyle iç

Detaylı

BETULACEAE. Alnus cinsleri vardır.

BETULACEAE. Alnus cinsleri vardır. BETULACEAE Jeolojik devirlerde daha fazla sayıda cins ve türlere sahip olan bu familyanın, bugün 6 cins ve bu cinslerin kışın yaprağını döken 100 kadar türü, Kuzey Yarımkürenin ılıman ve serin bölgelerinde

Detaylı

SERHAT SENSOY 1, Mesut DEMİRCAN 1, Yusuf ULUPINAR 1, İzzet BALTA 1 1. Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, P.O.Box: 401, Ankara, Türkiye

SERHAT SENSOY 1, Mesut DEMİRCAN 1, Yusuf ULUPINAR 1, İzzet BALTA 1 1. Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, P.O.Box: 401, Ankara, Türkiye Türkiye İklimi SERHAT SENSOY 1, Mesut DEMİRCAN 1, Yusuf ULUPINAR 1, İzzet BALTA 1 1. Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, P.O.Box: 401, Ankara, Türkiye Özet Hava durumu belirli bir yerde ve kısa

Detaylı

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF COĞRAFYA DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF COĞRAFYA DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF COĞRAFYA DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Öğrencinin, AdıSoyadı: Sınıfı: Numarası: Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 19.09.2015 DOĞAL SİSTEMLER

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ ÇEK CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU Şubat 2009 Y.U. 2 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Çek Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Parlamenter Demokrasi

Detaylı

Türkiye'nin İklim Özellikleri

Türkiye'nin İklim Özellikleri Türkiye'nin İklim Özellikleri Yazar Prof.Dr. Selâmi GÖZENÇ ÜNİTE 3 Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Türkiye'nin iklim özellikleri hakkında geniş bilgi sahibi olacak, Türkiye'deki iklim tiplerinin

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

COĞRAFYA BİLİM GRUBU COĞRAFYA I KURS PROGRAMI. Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği.

COĞRAFYA BİLİM GRUBU COĞRAFYA I KURS PROGRAMI. Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği. COĞRAFYA BİLİM GRUBU COĞRAFYA I KURS PROGRAMI 1. KURUM ADI : Yedi Sistem Özel Öğretim Kursu 2. KURUMUNADRESİ :Atatürk Bulvarı No: 90/32 Kat:1-2-3-4-5-6-7-8-9 Kızılay Çankaya / ANKARA 3. KURUCUNUN ADI :

Detaylı

9. SINIF PERFORMANS ÖDEVİ VE PROJE KONULARI

9. SINIF PERFORMANS ÖDEVİ VE PROJE KONULARI 9. SINIF PERFORMANS ÖDEVİ VE PROJE KONULARI 1. Dünya iklim haritası(kısa açıklamalı-kartona) 2. Yakın çevre arazi incelemesi-farklı yer şekilleri, özellikleri ve fotoğrafları 3. Coğrafi bir bilinç sahibi

Detaylı