ÇOK KÜÇÜK HİDROLİK POTANSİYELLERİN ENERJİ ÜRETİM AMACI İLE YEREL İMKANLARLA DEĞERLENDİRİLMESİ. Mahmut Temel ÖZDEMİR 1, Ahmet ORHAN 1,Mehmet CEBECİ 1

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇOK KÜÇÜK HİDROLİK POTANSİYELLERİN ENERJİ ÜRETİM AMACI İLE YEREL İMKANLARLA DEĞERLENDİRİLMESİ. Mahmut Temel ÖZDEMİR 1, Ahmet ORHAN 1,Mehmet CEBECİ 1"

Transkript

1 ÇOK KÜÇÜK HİDROLİK POTANSİYELLERİN ENERJİ ÜRETİM AMACI İLE YEREL İMKANLARLA DEĞERLENDİRİLMESİ Mahmut Temel ÖZDEMİR 1, Ahmet ORHAN 1,Mehmet CEBECİ 1 1 Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Fırat Üniversitesi Mühendislik Fakültesi ÖZET Türkiye, enerji kaynakları potansiyeli açısından zengin bir ülkedir. Ancak ülkenin enerji potansiyelinin tam olarak değerlendirilmesine yönelik bir politika izlenilememesi nedeni iledir ki dış alımla karşılanan enerjinin toplam enerji tüketimdeki payı % 70 civarındadır. Bu bağlamda Mini ve Çok Küçük Hidroelektrik Santral (HES) lerin enerji üretimine ismi ile zıt özellikte bir katkısı olacağı açıktır. Ülkemizdeki 0-10 MW potansiyeli net olarak belirli olmamakla birlikte takribi tüm potansiyelin % 15- i kadar olacağı öngörülmüştür. Çalışmada Havza bazında Türkiye nin bu Potansiyeli verilerek özellikle 100 kw ın altındaki HES ler için elektromekanik kısımların yerel imkanlarla üretilebilirliği değerlendirilmiş ve 5 kw gücünde bir sistem tasarlanarak üretilmiştir. Anahtar Kelimeler: Çok Küçük Hidroelektrik Santraller, Hidrolik Türbinler, Pelton Türbin 1. GİRİŞ İnsanlık tarihinde çok önemli bir yeri olan su ve kullanımı günümüzde, ülkeler için artık stratejik bir meta halini almıştır. Canlılar için hayat kaynağı olmasının yanı sıra artık geleneksel bir enerji kaynağı olarak da kullanılmaktadır. Bu geleneksellik ülkemizde farklı bir şekilde algılanmış ve elektrik enerjisi üretiminde ezici bir oranla büyük güçlü santraller ile süregelmiştir[1-2]. Su enerjisi nehir ve ırmaklarda kinetik enerji, yüksek dağlarda ve yaylalardaki doğal göllerde potansiyel enerji olarak karşımıza çıkmaktadır. Suyun akım enerjisi hidrolik santrallerdeki su türbinleri vasıtasıyla mekanik enerjiye, su türbinlerinin tahrik ettiği generatörler vasıtasıyla elektrik enerjisine çevrilmektedir. Özellikler çok küçük ve daha altı için karmaşık hesaplar gerektiren tasarımlara gerek olmaksızın bu türbinlerin üretimi yerelde de yapılabilir olmalıdır[1-2]. Bu tür santrallerin yaygın olarak kullanıldığı ülkelerde türbinler yerel atölyelerde ya da küçük işletmelerde imal edilmektedir. Bu durum, bilgi ve nakit akışının yereli de kapsaması sonucunu doğurur ve gelirin tabana yayılmasını sağlamaktadır[3-4]. Çok Küçük HES (ÇKHES) lerin yerel imkânlarla elde edilmesi yönünde birçok akademik ve ticari çalışma yapılmıştır. Bu türden çalışmalar genel itibari ile Uzakdoğu ülkelerindedir [5]. Bu ülkelerin genel itibari ile profillerine bakıldığında kırsalına elektrik enerjisi götürememiş ülkelerdir. Bu ülkelerden Çin buna dahil değildir. Çin bu yönü ile özel olarak incelenmesi gereken bir ülkedir. Dünyada hidrolik potansiyel olarak birinci sıradadır [6]. Ülke hidrolik potansiyelin değerlendirmesinde bizden daha ileri durumdadır ve bu potansiyelin değerlendirmesinde sadece büyük ya da çok büyük HES düşünmemiş küçük özellikler ÇKHES kurmuştur. Bu gün ülkede in üzerinde ÇKHES mevcuttur. Çin örneği ülkemiz için değerlendirilmesi gereken bir örnektir. Bu bağlamda ÇKHES kurulumu ve geliştirilmesi noktasında ülkenin tecrübelerinden faydalanmak gerekir. 2. TÜRKİYE HİDROLİK POTANSİYELİ Bir ülkede, ülke sınırlarına veya denizlere kadar bütün doğal akışların % 100 verimle değerlendirilebilmesi varsayımına dayanılarak hesaplanan hidroelektrik potansiyel, o ülkenin teorik hidroelektrik potansiyelidir. HAVZA Tablo 1: Havzaların Hidrolik Potansiyelleri[7] Brüt Hidro Potan. Tek.Hidro Potan. Kurulu Güç Kul. Oranı GWh/yıl GWh/yıl (MW) % Fırat 84,112 46,267 11,713 55% Dicle 48,706 24,353 6,165 50% D.Karadeniz 48,478 24,239 6,136 50% D.Akdeniz 27,445 12,350 3,127 45% Antalya 23,079 9,231 2,337 40% B.Karadeniz 17,914 7,166 1,814 40% Batı Akdeniz 13,595 6,118 1,550 45% Marmara 5, Seyhan 20,875 9,394 2,378 45% Ceyhan 22,163 9,973 2,525 45% Kızılırmak 19,552 7,821 1,980 40% Sakarya 11,335 4,534 1,133 40% Çoruh 22,601 12,431 3,108 55% Yeşilırmak 18,685 8,408 2,129 45% Susurluk 10,573 2, % Araş 13,114 5,901 1,494 45% Konya 1, % B.Menderes 6, % Van Gölü 2, % Kuzey Ege 2, % Gediz 3, % Meriç Ergene 1, K. Menderes 1, % Asi 4, % Burdur Akarçay Türkiye Toplamı 432, ,551 48,768 44% Mevcut teknoloji ile değerlendirilebilen maksimum potansiyele ise, teknik hidroelektrik potansiyel denir. Öte yandan teknik olarak gerçekleştirilebilen her tesis ekonomik 371

2 Elektrik-Elektronik ve Bilgisayar Sempozyumu 2011 olmayabilir. O nedenle teknik potansiyelin, mevcut ve beklenen yerel ekonomik şartlar içinde geliştirilebilecek bölümü ekonomik hidroelektrik potansiyel olarak adlandırılır. Ülkemizin teorik hidroelektrik potansiyeli TWh/yıl (1 TWh =1 milyar kwh) dır. Türkiye nin teknik hidroelektrik potansiyeli 250 TWh/yıl civarındadır [8]. Ekonomik hidroelektrik potansiyeli ise 141 TWh/yıl dır [9]. Küçük Hidroelektrik Santrallerin değerlendirmeye alınması halinde, bu potansiyel TWh/yıl a çıkabilecektir [8]. Ülkemiz, bu verilere göre Dünya da % 1 ile 8. sırada, Avrupa da ise yüzde 14 ile Rusya ve Norveç ten sonra üçüncü sırada yer almaktadır [10]. Hidroelektrik enerji potansiyelinin değerlendirilmesinde küçük ve çok küçük HES lerin yakın zamana kadar önemi fark edilmemiştir. Öyle ki 10 MW ın altındaki potansiyelimizin bile daha ne kadar olduğu belli değildir. Yakın zamanda bu potansiyelin belirlenmesi ve bu paraleldeki çalışmalarda yetki EİEİ ne verilmiştir. İdarenin 26 havzada yaptığı çalışmalar sona yaklaşmıştır. Yapılan bu çalışmalarda ortaya çıkan genel sonuç, Küçük (mini), çok küçük (mikro) ve en küçük (piko) HES potansiyeli, Türkiye nin teknik değerlendirilebilir hidrolik potansiyelinin %15 i civarında olacağıdır. Buna göre, 10 MW ın altındaki değerlendirilebilir hidrolik potansiyel ise 37,5 milyar kwh/yıl dır [11]. Küçük girişimcilerin bu sektöre girmesi ile sektörde bir hareketlenme olacak ve üretim maliyetleri düşecektir. Dolayısı ile Ekonomik değerlendirilebilir potansiyelin aslında daha da artacağı bir gerçektir [2]. Sonuç olarak; ülkemizin hidroelektrik enerji potansiyelinin gelişmesinden sorumlu Genel Müdürlükleri, HES projelerinin seçiminde kullanılan ekonomik kriterleri yeniden gözden geçirerek ve EİEİ Genel Müdürlüğü tarafından ÇKHES Potansiyelini belirleme çalışmasının tamamlanarak Türkiye nin ekonomik hidroelektrik enerji potansiyelini yeniden tespit etmelidirler. 3. ÇOK KÜÇÜK GÜÇLÜ HİDROELEKTRİK SANTRALLER ÇKHES ler genellikle nehir veya kanal santrali olarak tasarlandıklarında ekonomik olmaktadır. Şekil 1 de tipik bir ÇKHES yapısı verilmiştir. Tipik olarak regülatör ve çevirme yapıları, çökeltim havuzu, iletim kanalı ve enerji tüneli, biriktirme ve yükleme havuzu, cebri boru, santral binası, çıkış suyu yapısından oluşmaktadır. Bütün bu yapılarda yer seçimi yapılması, projenin ekonomisini belirleyen çok önemli bir aşamadır. Yer seçimi yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurulmalıdır. Yapılar gevsek zeminler üzerine oturtulmamalıdır. Heyelanlı bölgelerden ve fay hatlarından kesinlikle uzak mahaller seçilmelidir. Özellikle su alma yapısı, cebri boru ve santral binası sağlam kayaya oturacak şekilde yerleştirilmelidir. Bu kriterlere ilave olarak bir ÇKHES in ekonomisini etkileyen diğer önemli faktörler: Pınarlar veya yer altı suları ile beslenen, böylece minimum akımı ortalama akımına yakın değerde olan akarsular üzerindeki santraller diğerlerine göre daha ekonomik olurlar. Bu durumda santralin kapasite kullanım oranı artar, minimum akıma tekabül eden ünite sayısı azalır ve işletme esnasında türbinlerin daha yüksek verimli bölgede çalıştırılması mümkün olur. Proje düşüsünün fazla olması, elektromekanik teçhizatın fiziki ebatlarını küçülterek birim teçhizat bedelinin azalmasını sağlar. Ayrıca, düşünün az debinin fazla olduğu yerlerde küçük atölyelerde imal edilebilecek Cross-Flow türbini, debinin az düşünün fazla olduğu yerlerde ise Pelton türbini tercih edilmelidir. Şekil 1 : ÇKHES Yapısı HES ler Literatürde farklı farklı sınıflandırma yapılmıştır. Güçlerine göre ülkemizde genel kabul gören sınıflandırma, Tablo 2 de verilen UNIDO nun sınıflandırmasıdır. Tablo 2: HES lerin Güçlerine Göre Sınıflandırılması [12] Sınıfı Güç (kw) Büyük HES > Orta HES Küçük HES Mini HES Çok Küçük Piko 0-5 Tablo 3: HES lerin Bazı Karakteristikleri [13] ÇKHES Küçük HES İnşaat Süresi (Yıl) Büyük HES Ekonomik Ömür (Yıl) >50 >50 >50 İlk Yatırım Maliyeti ($/kw) Yatırımdaki Döviz Gereksinimi (%) Nehir Tipi: 45 Biriktirmeli : 30 Tablo 3 den de görüleceği gibi ÇKHES lerin birim yatırım maliyeti projenin maliyeti projenin özelliklerine göre farklılık göstermekle birlikte, yaklaşık bir değer olarak $/kw aralığında değişmektedir. Bu maliyet projeye göre daha alçak ya da daha yüksek olabilmektedir. Küçük HES lerde türbin tipinin seçimi ve tasarımı yapılırken uzun süren ölçümler sonucu elde edilen su akım değerlerinden yararlanılarak farklı debiler için yapılan işletme çalışmaları sonucunda en uygun proje debisi ve elde edilebilecek enerji hesaplanır. Debinin mevsimsel değişmeleri dikkate alınarak ünite sayısı belirlenir, burada amaç her bir 372

3 türbinin nominal debide çalışmasını sağlamaktır. Belirlenen ünite debileri ve düşü değeri için en uygun türbin tipi seçilir. Türbin tipi seçiminde türbin veya generatörün hızı da önemlidir. Türbin hızının generatör hızında olması durumunda generatör türbin miline doğrudan bir kavrama ile bağlanır. Üreticiler bunu tavsiye ederler. Büyük güçlerde rotor un yavaş dönmesine karşılık, 50 Hz frekanslı gerilim üretmek için kutup sayısı artırılarak (generatör boyutları artırılarak), türbin ile doğrudan bağlama gerçekleştirilir. Mini ve özellikle mikro HES lerde ise, çoğu zaman türbin tarafından döndürülen generatörler, tipik bir türbinin optimum hızından daha yüksek bir devirde dönerler. Bu bağlantı kayış kasnak veya dişli mekanizması yardımıyla sağlanır. Burada hız oranının minimum olması tercih edilir. Bu durumda bağlantı daha kolay ve maliyet daha düşüktür. Kural olarak 3:1 oranından kaçınmak gerekir en azından 2.5:1 oranı veya altı tercih edilmelidir. Şayet 1500 d/d ile dönen bir generatör varsa seçilecek türbinin hızı en az 500 d/d veya üzeri olmalıdır. Küçük ve Çok Küçük HES lerde, kurulacak santralin gücüne bağlı olarak Senkron Generatörler, Asenkron Generatörler ve DA Generatörleri kullanılabilir. Senkron ve Asenkron Generatör uygulamalarında, lokal besleme veya ulusal şebeke ile bağlantı sağlanabilir. DA Generatörü uygulamaları ise, çok küçük güçlerde ve sadece lokal beslemeler için yapılır. Kırsal kesimde, yaylalarda P<0,5 kw üreten DA generatörleri akü ile desteklenerek aydınlatma amaçlı kullanılabilir. Ayrıca bir inverter aracılığı ile AA yükleri de beslenebilir. Elektrik üretiminde en temel beklenti, frekans ve gerilim stabilitesin sağlayacak şekilde kumanda ve kontrolü gerçekleştirmektir [ ]. İşletme sürecinde kullanıcı tarafından çekilen gücün zaman zaman değişiklik göstermesi türbinin devrinin, dolayısıyla çıkış geriliminin ve frekansının değişiklik göstermesine sebep olur. Sistemden çekilen güç arttığında generatördeki zorlanmaya bağlı olarak türbin devri düşer, gerilim ve frekans istenilen değerin altına düşer. Türbini normal devrine getirmek için sisteme daha çok su almak gerekir. Aynı şekilde, sistemden çekilen güç azaldığında, alternatördeki boşalmaya bağlı olarak türbin devri artar, gerilim ve frekans istenilen değerin üstüne çıkar. Bunları normal değerlerine getirmek için sisteme giren suyu azaltmak gerekir. Bunun için otomatik kontrol sistemi kullanılmaktadır. Bu sistem türbin devrini ölçen bir sensör ve devri sabit tutmak için sensörden alınan bilgiye göre ayar kanadını açıp kapatarak sisteme giren suyun miktarını ayarlayan bir mekanizmadan oluşur. Regülâtörler türbin hızını kontrol etmek için kullanılırlar. Geleneksel olarak hidrolik sistemlerde kullanılan bütün hız regülâtörleri, türbine giden suyu ayarlayarak güç değişimi sağlamaktadır. Hız Regülatörünün görevi, değişen yüke bağlı olarak türbin devir sayısını ayarlamak ve bunu anma devir sayısında sabit tutmaktır. Dolayısıyla, fazla güce ihtiyaç duyulduğunda türbin girişine daha fazla su verilir, benzer olarak daha az güce ihtiyaç duyulduğunda ise türbin girişi kısılarak daha az miktarda suyun türbine girişi sağlanır. Geçmişte bu çok zor bir işti. Ancak günümüzün otomasyon teknolojisi, bu problemi kolayca çözülebilir bir yapıya dönüştürmüştür. Günümüzde dezavantajlarının olmasına rağmen özellikle çok küçük sistemler için yük kontrol regülâtörleri de kullanılmaya başlanmıştır. Bunların yapısı çok daha basittir. Maliyetin düşük olması istenen bütün mikro hidrolik sistemlerde yük kontrol regülatörleri tercih edilir. Yük kontrolü bir elektronik cihaz olup, kullanıcı yükünün değişmesinde dahi generatörde sabit bir elektrik yükü sağlar [ ]. Türbinde debi akış kontrol cihazına ve regülatör sistemine ihtiyaç duymaz. Türbin debisi sürekli aynı sabit değerinde tutulur. Türbin çıkış gücü sabittir, dolayısıyla hız da sabit olacaktır. Çalışma prensibi ise kısaca şu şekildedir: Daha az yüke ihtiyaç olduğu anda türbin hızı ve frekans düşmeye başlayacaktır, bu durum yük kontrolü tarafından algılanacak ve ilave yükü sağlamak üzere dirençler devreye girecektir, böylece kullanıcı yükünün değişmesi durumunda da generatördeki toplam yük sabit kalacaktır. Yük kontrolü normalde frekansı veya gerilimi sürekli ölçerek türbin hızını kontrol edecektir. Bu sistemin en büyük avantajı ucuzluğu ve basitliğidir. Tamir ve hareketli parça gerektirmez Hidrolik Türbinler Türbinler, akışkanın hidrolik enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinelerdir. Basit olarak bir mil ve mil üzerindeki kanatçıklardan oluşurlar. Kullanılan akışkana göre türbinin yapısı değişmektedir. Genel olarak şu prensiple çalışırlar; Sistemdeki akışkan (su) türbinin kanatçıklarına çarparak türbin miline hareket verir, hareket milin çıkışında mekanik işe dönüşür ve mekanik işten jeneratörler vasıtasıyla elektrik üretilir. Hidroelektrik güç tesislerinde kullanılan türbinlere hidrolik türbinler veya su türbinleri adı verilir. Su türbinleri kullanım alanlarına, ürettikleri güce, güç üretme biçimlerine göre birçok şekilde sınıflandırılabilirler. Aksiyon tipi türbinler (Pelton, Turgo, Banki) - Reaksiyon tipi türbinler (Francis, Kaplan, Uskur, Boru) Tablo 4 : Türbin Tiplerinin Kullanım Aralıkları Tipi Düşü Aralığı Kaplan ve Propeller 2 < H < 40 Francis 10 < H <350 Pelton 50 < H < 1300 Banki-Michell 3 < H < 250 Turgo 50 < H < 250 Tablo 5: Türbin Tiplerinin Özgül Hız değerleri Tipi Özgül Hız (n s ) Pelton Turgo Michell Banki Ossberger-Cross Flow Francis Uskur veya Kaplan Türbinin projelendirme aşamasında imal edilmek istenen esas türbin rotoruna geometrik olarak benzer olan ve H= 1m faydalı hidroelektrik düşü ve Q=1 m3/s lik hacimsel debi ve seçilen işletme devrinde (n) çalışan model bir türbin rotorunun devir sayısı olan n s özgül devir sayısı türbin boyutlarını belirlemektedir. Özgül devir sayı tespit edildikten sonra her bir imalatçının kendisi için belirlediği ampirik formüller ile n s den faydalanılarak türbinin projelendirilmesi yapılmaktadır. 373

4 Elektrik-Elektronik ve Bilgisayar Sempozyumu 2011 Q n s = n (1) 3/ 4 H 4. ELEKTROMEKANİK KISMIN TASARIM VE ÜRETİMİ Bu çalışmada ÇKHES çalışma bölgesine giren bir santral tasarımı yapılmıştır. Yapılan çalışmada generatör olarak Senkron Makine, türbin olarak ise Pelton Türbini seçilerek boyutlandırılması yapılarak üretimi yapılmıştır Pelton Türbini Pelton türbin kullanılacak olan bir yerde ayrıntılı hesap yapmadan da türbinin tasarımını yapmak mümkündür. Ama bu genelde küçük işletmeler için geçerlidir, yani büyük güç üretmeyen santrallerde ve verimin çok önemli olmadığı yerlerde kullanılabilir. Tüm ayrıntıları projelendirilmeyen ve hesaplanılmayan türbinlerin doğal olarak bazı eksiklikleri olabilir. Ama bunu yanı sıra bazı getirileri de olacaktır. Bu daha sonra ifade edilecektir. Sonuçta türbin tasarımını daha kolay ve kısa olarak yapabilmek için aşağıdaki denklemler kullanılabilir. Şekil 2 ve 3 deki büyüklüklerin hesaplamalarında kullanılacak formüller: C 1 = Kc 2. g. H e (2) C 1 (m/sn) su jetinin mutlak hızı, K C = 0,96...0, 98 arasında değişmekte olan bir katsayı, g (m/sn2) yerçekimi ivmesi ve H e (m) ise net düşüdür [3-4-18]. d 0 (m) optimal jet japı ve Q su debisidir. Şekil 3 : Pelton türbini kepçesinin hesaplarında kullanılan prensip şekil U 1 (m/sn) optimal çevresel hız, k u = 0,45...0, 49 arasında değişmekte olan bir katsayıdır [3-4-18]. ( 2,5...3,2 ). b = (5) b (m) kepçe genişliğidir. ( 2,1...2,7 ). h = (6) h kepçe uzunluğudur. ( 0...0,35) h 1 =. (7) ( 0,85...1,5 ) h 2 =. (8) h 1 ve h 2 Şekil 3 de gösterilmiştir. t 0,9. (9) t (m) kepçe derinliğidir. Şekil 2: Pelton türbin hesabı için prensip şeması U1 = ku 2. g. H (4) 4. Q = (3) π. C1 60. U. i D = 1 (10) π. n D (m) çark çapı, i iletim oranı (türbin, generatöre direk akuple bağlı ise 1 alınır) ve n (d/d) türbin devir sayısıdır. 60. U. i n = 1 (11) π. D a = 1,2. d (12) 0 a (m) kepçenin uç açıklık genişliğidir. ( 0,1...0,17 ). K = (13) K (m) kepçenin ofsetidir. Dπ Z = (14) 2d 0 D a = D +1,2. h (15) 374

5 Da(m) çarkın dış çapıdır. 1 P = Q. H e. g. ρ. η. (16) 1000 P (kw) çıkış gücü, ρ (kg/m3) su yoğunluğu ve η ise verimdir. Kepçelerin dayanabileceği maksimum kuvvetler için; püskürtücüsünden fışkıran suyun C hızının kepçeye girişte çevresel hız yönündeki bileşenin değeri C U1 =C 0 =0,98. 2.g.H ve nominal debi değeri Q n =(π.d 0 2 /4)C 0 (m 3 /s) olarak alınarak. Denklem 15 ve 16 de yerine yazıldığında aşağıdaki ifadeler elde edilmiş olur [3]. PSmaks H e ( kp) (17) PSsn H e ( kp) (18) değerleri bulunur. Yukarda verilen hesaplara göre hesabı yapılan Pelton türbinin ana boyutları aşağıdaki gibidir. d=1.42cm Su jeti çapı U=20.61 m/sn Çevresel hız C1=43.98 m/sn Su jeti mutlak hızı b=4.41 cm Kepçe genişliği h= 3.41 cm Kepçe boyu t=1.28 cm Kepçe derinliği Z=43 Adet Kepçe Sayısı D=39.38 cm Çark çapı Da=43.48 cm Çarkın dış çapı nt= 1000 d/d Türbin devir sayısı İmalat sırasında birçok zorluklarla karşılaşılmış ve hesaplara mümkün mertebe riayet edilmiştir Senkron Generatör Pelton türbinin üretebileceği mekanik güç göz önüne alındığında kullanılacak olan generatörün gücü yaklaşık olarak 5 kw tır. Türbinle generatör akuple olduğundan mekanik hızları aynıdır. Generatör ulusal şebekeye paralel bağlanmak istendiğinden, frekansı 50 Hz olacaktır. Bu bilgiler ışığında senkron generatörün hem türü hem de kutup sayısı ortaya çıkmıştır. Yüksek hızlı olduğu için yuvarlak rotorlu olması tercih sebebidir. Böylece 1000 d/d ve 50 Hz için çift kutup sayısı 3 (6 kutuplu makina) olacaktır. Bu bilgilere göre üretimi yaptırılan generatörün belirli parametreleri aşağıda verilmiştir: Değişik kontrol stratejilerinin denenmesi için generatörün uyartım şekli döner diyot ve bilezikli olmak üzere iki farklı yapıdadır ve Şekil 4 de verilmiştir. S= 6,25 kva Görünür güç P= 5 kw Aktif güç I=9 A Hat akımı UF/UH=231/400 V Faz-nötr/Faz-faz gerilimi n g = 1000 d/d, Devir sayısı f=50 Hz Frekans p=3 Kutup çifti sayısı cos ϕ= 0,8 Güç faktörü Şekil 4: İki Farklı Uyartıma Sahip Senkron Generatör Döner Diyotlu Uyartım U f = 39 V I f =3,2 A Bilezikli Uyartım U f = 12 V I f =30 A Uyartım gerilimi Uyartım akımı Uyartım gerilimi Uyartım akımı 5. SONUÇLAR Bu çalışmada ÇKHES sınıfına giren bir HES e ait türbin ve generatör ana boyutlandırılması-parametre hesabı yapılarak yerel imkanlarla üretimi yapılmıştır. Çalışmanın amacı, boşa giden sularımızdan bir an önce elektrik enerjisi üretmek ve bunu sadece yerel imkanlarla yapılabilirliğini göstermektir. ÇKHES ler yerel imkanlarla üretildiğinde 24 aydan daha az bir sürede kendini amorti edebilmektedir. Dolayısı ile boşa akan suları değerlendirecek küçük yatırımcılar için önemli fırsatlar ortaya çıkmaktadır. Ülkemizde kullanılmayan hidrolik potansiyelin büyük kısmı Küçük ve Çok küçük HES ler için uygundur. Kullanılmayan bu potansiyelin bir an önce değerlendirilebilmesi için bu su kaynaklarını işleyebilecek insanların yeterli bilgi ile donatılması gerekir. Bir insan kendi başına herhangi bir makinayı tasarlayabilir ama onu geliştirmesi zahmetli ve yorucudur. Dolayısı ile su makinalarının bu girişimciler tarafından üretilebilmesi için bazı kaynaklara sade bir şekilde ulaşabilmeleri gerekmektedir. Bu bağlamda gerekli çalışmalar yapılarak standartizasyona gidilmelidir. Bu amaçla kurulan TEMSAN daha aktif bir almalı ve sektörü hareketlendirmelidir. Bu bağlamda küçük elektrik üretimlerini gerçekleştirecek basit yapılı, kullanımı pratik ve kolay prototiplerin geliştirilmesidir. Bireysel olarak küçük olmasına rağmen toplamda yekün teşkil edecek olan ÇKHES ler artık nerdeyse hiç kullanılmayan un değirmenlerinin yerine rahatlıkla kurulabilirler. Bu küçük yatırımcıların gözünden kaçmaması gereken bir gerçektir. Su potansiyelinin değerlendirilmesinde yılın tamamında enerji üreteceği gibi bir ön şart ile projelendirmeye başlamak pek doğru bir yaklaşım değildir ve buna özellikle dikkat 375

6 Elektrik-Elektronik ve Bilgisayar Sempozyumu 2011 edilmelidir. Su kullanımının sadece mevsimsel zorunluluk olduğu yerlerde özellikle bu yöntem tercih edilmelidir. Çin gibi hidrolik potansiyeli ve kurulu gücü çok büyük olan bir ülkede bile ÇKHES ler üzerine hem akademik hem ticari olarak çok fazla sayıda çalışma yapılmaktadır. Her ne kadar geç kalınmışsa da ülkemizde de ÇKHES lerin üzerinde yoğunlaşılması gerekmektedir. Unutulmamalıdır ki değerlendirilmeyen hidrolik potansiyel, boşa akan paradır. 6. KAYNAKLAR [1] Özdemir, M.T., Dağhan, İ.H., Orhan, A., Cebeci, M. Türkiye'nin Enerji Politikasında Küçük ve Çok Küçük Hidroelektrik Santrallerin Yeri ve Önemi, İCANAS 38, Eylül 2007, Ankara, Türkiye [2] Özdemir, M.T., Orhan, A., Cebeci, M.,"Kapalı Çevrim Çalışan Çok Küçük Bir Hidroelektrik Santral Prototipinin Tasarımı", The 6th International Advanced Technologies Symposium- IATS 2011, ELAZIĞ. [3] Eisenring, M., Micro Pelton Turbines, MHPG Series, Volume 9, 1991, St. Gallen: SKAT, and GATE: Eschborn, [4] Thake, J, The micro-hydro Pelton turbine manual: Design, Manufacture and Installation for Small-scale Hydropower, ITDG Publishing, UK, 2000, pp [5] Quarashi, M. M. and Engr. Tajammul Hussain, Renewable Energy Technologies for Developing Countries: Now and to 2023, Islamic Educational, Scientific and Cultural Organization, nergy%20technologies/renewable.pdf [6] IEA, World Energy Outlook 2010 [7] [8] Eroğlu,V., Tek sorun para, Global Enerji, Mart, sayı:19, syf: EİE, 2006 [9] Basmacı, E., Enerji Darboğazı ve Hidroelektrik Santrallarımız, DSİ Vakfı Yayını, [10] Ünsal, İ.,, Turke s Hydroelectric Potential And Energy Policies, Stradigma EJournal Of Strategy And Analysis, issue 6 july 2003, [11] A.Gurbuz, O.Yılmaz, International Congress On River Basin Management, , 2007, Sustainable Energy Supply Studies In Turkey And The Role Of EİE, 22 to 24 march, 2007 in Antalya [12] UNIDO, Small Hydro Power, Bulletin, [13] Paish, O., Micro-Hydro Power: Status And Prospects, Journal of Power and Energy, Professional Engineering Publishing [14] Harvey, A., Micro-Hydro Design Manual, London: IT Publications Ltd, [15] Fraenkel, P. Paish, O., Bokalders, V., Harvey, A. Brown, A., Edwards, R., Micro-Hydro Power: a guide for development workers London: IT Publications Ltd, [16] Fulford, S., Mosley, P., Gill, A., Recommendations on the use of micro-hydro power in rural development, Journal of International Development 2000;12: John Wiley & Sons Ltd. [17] Khennas, S., Barnett, A., Best Practices for Sustainable Development of Micro-Hydro in Developing Countries, ESMAP Technical Paper 006, IBRD, World Bank, [18] Inversin, A.R., A Pelton Micro-Hydro Prototype Design, Appropriate Technology Development Institute, Lae, 1980 [19] Henderson, D.S., Macphemn, D.E., Development of a Three- Phase Electronic Load Governor for Micro Hydro Generation, Roceedings 25th UPEC, 1990, Aberdeen, UK. [20] Henderson, D.S., An advanced electronic load governor for control of Micro hydroelectric power generation, IEEE Trans. Energy Convers, vol. 13, no.3, pp: , Sep [21] Henderson, D.S., Recent Developments of an Electronic Load Governor for Micro Hydroelectric Ocneraton, Roceedlings HIDROENERGIA 93, 1993, Munich, Germany Şekil 5: Akuple Bağlı Türbin-Generatör Sistemi 376

7 Şekil 6: ÇKHES ve Kontrol Birimlerinin Genel Görünümü Şekil 7: Sistemin İmalat Safhasından Bir Görünüm 377

Kapalı Çevrim Çalışan Çok Küçük Bir Hidroelektrik Santral Prototipinin Tasarımı

Kapalı Çevrim Çalışan Çok Küçük Bir Hidroelektrik Santral Prototipinin Tasarımı 6 th International Advanced Technologies Symposium (IATS 11), 16-18 May 2011, Elazığ, Turkey Kapalı Çevrim Çalışan Çok Küçük Bir Hidroelektrik Santral Prototipinin Tasarımı M.T. Özdemir 1, A. Orhan 2,

Detaylı

DENEYSAN EĞİTİM CİHAZLARI SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ.

DENEYSAN EĞİTİM CİHAZLARI SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. DENEY FÖYLERİ DENEYSAN EĞİTİM CİHAZLARI SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. Küçük Sanayi sitesi 12 Ekim Cad. 52.Sok. No:18A BALIKESİR Tel:0266 2461075 Faks:0266 2460948 http://www.deneysan.com mail: deneysan@deneysan.com

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM DERSİ-DÖNEM SONU PROJELERİ

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM DERSİ-DÖNEM SONU PROJELERİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM DERSİ-DÖNEM SONU PROJELERİ 4. Proje: Hidrolik Türbin Tasarımı (Hydrolic Turbine) Barajlardan ve çaylardan elektrik üretmek için hidrolik (sıvı) türbinler kullanılır. Bunlar

Detaylı

FRANCİS TÜRBİN DENEYİ

FRANCİS TÜRBİN DENEYİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 407 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI II DERSİ FRANCİS TÜRBİN DENEYİ Hazırlayan Yrd.Doç.Dr. Mustafa ÖZBEY SAMSUN 1/6 FRANCİS

Detaylı

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yozgat Su, tüm canlılar için bir ihtiyaçtır. Su Kaynaklarının

Detaylı

BİR MİKRO-HİDRO ÖRNEĞİ: KAYABOĞAZI BARAJI

BİR MİKRO-HİDRO ÖRNEĞİ: KAYABOĞAZI BARAJI BİR MİKRO-HİDRO ÖRNEĞİ: KAYABOĞAZI BARAJI Yılmaz ASLAN 1, Celal YAŞAR, M. Çağatay KARABÖRK 3 1, Dumlupınar Üniversitesi Mühendislik Fak., Elektrik-Elektronik Müh. Bölümü, 431, Kütahya 3 Dumlupınar Üniversitesi

Detaylı

TÜRKİYE NİN ENERJİ POLİTİKASINDA KÜÇÜK VE ÇOK KÜÇÜK HİDROELEKTRİK SANTRALLERİN YERİ VE ÖNEMİ

TÜRKİYE NİN ENERJİ POLİTİKASINDA KÜÇÜK VE ÇOK KÜÇÜK HİDROELEKTRİK SANTRALLERİN YERİ VE ÖNEMİ 1131 TÜRKİYE NİN ENERJİ POLİTİKASINDA KÜÇÜK VE ÇOK KÜÇÜK HİDROELEKTRİK SANTRALLERİN YERİ VE ÖNEMİ ÖZET ÖZDEMİR, Mahmut Temel * -DAĞHAN, İsmail Hakan ** ORHAN, Ahmet *** -CEBECİ, Mehmet **** TÜRKİYE/ТУРЦИЯ

Detaylı

HİDROELTRİK SANTARALLERİ

HİDROELTRİK SANTARALLERİ HİDROELTRİK SANTARALLERİ Bir miktar yükseklik kazandırılmış akışkanın(suyun) potansiyel enerjisine hidrolik enerji denir. Bu enerjiyi önce çeşitli düzeneklerle mekanik enerjiye, ordanda elektrik enerjisine

Detaylı

HES NEDİR? SUYUN YERÇEKİMİNE BAĞLI POTANSİYEL ENERJİSİNİN, ELEKTRİK ENERJİSİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜ SANTRALLERDİR

HES NEDİR? SUYUN YERÇEKİMİNE BAĞLI POTANSİYEL ENERJİSİNİN, ELEKTRİK ENERJİSİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜ SANTRALLERDİR HES NEDİR? SUYUN YERÇEKİMİNE BAĞLI POTANSİYEL ENERJİSİNİN, ELEKTRİK ENERJİSİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜ SANTRALLERDİR HİDROELEKTRİK SANTRALLERİ TÜRLERİ AKARSU TİPİ(BARAJSIZ) HİDROELEKTRİK SANTRALLER DEPO TİPİ(BARAJLI

Detaylı

Nehir Tipi Hidroelektrik Enerji Santrali Uygulamaları

Nehir Tipi Hidroelektrik Enerji Santrali Uygulamaları Nehir Tipi Hidroelektrik Enerji Santrali Uygulamaları Aktan TEMİZ Elektrik Mühendisi, B.S., ODTÜ Enerji ve Güç Sistemleri, M.Sc., İYTE Enerji Teknolojisi, Ph.D.(Candidate), EGE Üniversitesi Giriş Türkiye

Detaylı

22.03.2012. Tuzlu Sular (% 97,2) Tatlı Sular (% 2,7) Buzullar (% 77) Yer altı Suları (% 22) Nehirler, Göller (% 1)

22.03.2012. Tuzlu Sular (% 97,2) Tatlı Sular (% 2,7) Buzullar (% 77) Yer altı Suları (% 22) Nehirler, Göller (% 1) Yer altı Suyu Yeraltı Suyu Hidrolojisi Giriş Hidrolojik Çevrim Enerji Denklemleri Darcy Kanunu Akifer Karakteristikleri Akım Denklemleri Akım Ağları Kuyular Yeraltısuyu Modellemesi 1 Su, tüm canlılar için

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

HİDROELEKTRİK SANTRALLER VE SANTRAL İŞLETMECİLİĞİ

HİDROELEKTRİK SANTRALLER VE SANTRAL İŞLETMECİLİĞİ HİDROELEKTRİK SANTRALLER VE SANTRAL İŞLETMECİLİĞİ Muzaffer TAM Altınkaya HES İşletme Müdürü muzaffertam@pozitif.net Giriş Elektrik Üretim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü (EÜAŞ),enerji sektöründe elektrik

Detaylı

HİSAR REG. VE HES BİLGİ NOTU

HİSAR REG. VE HES BİLGİ NOTU HİSAR REG. VE HES BİLGİ NOTU ODAŞ ELEKTRİK ÜRETİM SAN. TİC. A.Ş. 2015 ŞUBAT HİSAR HİDRO ELEKTRİK SANRALİ PROJE BİLGİ NOTU : Hisar Regülatörü ve HES projesi Marmara bölgesinde Sakarya Nehri üzerinde Bilecik

Detaylı

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Dönen Elektrik Makinaları nın önemli bir grubunu oluştururlar. (Üretilen en büyük güç ve gövde büyüklüğüne sahip dönen makinalardır) Generatör (Alternatör) olarak

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi Konu Başlıkları Enerjide değişim Enerji sistemleri mühendisliği Rüzgar enerjisi Rüzgar enerjisi eğitim müfredatı Eğitim

Detaylı

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR 22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR KONULAR 1. YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ 2. YOL VERME YÖNTEMLERİ 3. KULLANILDIĞI YERLER Herhangi bir yükü beslemekte olan ve birbirine paralel bağlanan iki altematörden birsinin

Detaylı

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

Örneğin bir önceki soruda verilen rüzgâr santralinin kapasite faktörünü bulmak istersek

Örneğin bir önceki soruda verilen rüzgâr santralinin kapasite faktörünü bulmak istersek KAPASİTE FAKTÖRÜ VE ENERJİ TAHMİNİ Kapasite faktörü (KF) bir santralin ne kadar verimli kullanıldığını gösteren bir parametredir. Santralin nominal gücü ile yıllık sağladığı enerji miktarı arasında ilişki

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER Eyleyiciler (Aktuatörler) Bir cismi hareket ettiren veya kontrol eden mekanik cihazlara denir. Elektrik motorları ve elektrikli sürücüler Hidrolik sürücüler Pinomatik sürücüler

Detaylı

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ Üç Fazlı Asenkron Motorlarda Döner Manyetik Alanın Meydana Gelişi Stator sargılarına üç fazlı alternatif gerilim uygulandığında uygulanan gerilimin frekansı ile

Detaylı

POMPALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ

POMPALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ POMPALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ -1- Pompa Sistemleri Akışkanları transfer etmek, tesisat direncini karşılayabilmek ve Farklı seviyelerde yükseklik farkını karşılayabilmek için kullanılırlar. Genel olarak

Detaylı

HİDROELEKTRİK ENERJİ VE TÜRBİNLER

HİDROELEKTRİK ENERJİ VE TÜRBİNLER HİDROELEKTRİK ENERJİ VE TÜRBİNLER www.teknotasarim.com i İÇİNDEKİLER TABLOSU İÇİNDEKİLER TABLOSU... i ŞEKİLLER LİSTESİ... ii TABLOLAR LİSTESİ... iii 1 )HİDROELEKTRİK ENERJİ NEDİR, NASIL ELDE EDİLİR...

Detaylı

2014 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2014 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Gelişmekte olan ülkelerdeki sanayileşme enerjiye olan talebin hızla artmasına neden olmaktadır. Enerji,

Detaylı

2009 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2009 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3 Dünyadaki toplam su miktarı 1,4 milyar km3 tür. Bu suyun % 97'si denizlerde ve okyanuslardaki tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan yalnızca % 2'si tatlı su kaynağı olup çeşitli amaçlar için kullanılabilir

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARINDAN 500 kw A KADAR LİSANSSIZ ENERJİ ÜRETİMİ VE FİZİBİLİTE ANALİZİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARINDAN 500 kw A KADAR LİSANSSIZ ENERJİ ÜRETİMİ VE FİZİBİLİTE ANALİZİ YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARINDAN 500 kw A KADAR LİSANSSIZ ENERJİ ÜRETİMİ VE FİZİBİLİTE ANALİZİ Ali Erduman 1, Bedri Kekezoğlu 1, Ali Durusu 1, Muğdeşem Tanrıöven 1 1 Elektrik Mühendisliği Bölümü Yıldız

Detaylı

RÜZGAR ENERJİSİ TEKNOLOJİSİ

RÜZGAR ENERJİSİ TEKNOLOJİSİ RÜZGAR ENERJİSİ TEKNOLOJİSİ RÜZGAR ENERJİSİ DÖNÜŞÜM SİSTEMLERİ Günümüzde kullanımı ve teknolojisi en hızlı gelişme gösteren yenilenebilir enerji kaynağı rüzgar enerjisidir. Rüzgar türbin teknolojisindeki

Detaylı

www.ozgen.com info@ozgen.com

www.ozgen.com info@ozgen.com Şirketimiz bugüne kadar tamamlamış olduğu Elektrik Santrallarında kaliteli, emniyetli ve hızlı iş üretimi ile işverenlerin takdirini kazanmıştır. Bu broşürde Elektrik Santralları ile ilgili yapmış olduğumuz

Detaylı

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir.

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir. Elektrik motorlarında yol verme işlemi Motorun rotor hızının sıfırdan anma hızına hızına ulaşması için yapılan işlemdir. Durmakta olan motorun stator sargılarına gerilim uygulandığında endüklenen zıt emk

Detaylı

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır.

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. ASENKRON MOTORLARDA HIZ AYARI ve FRENLEME Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. Giriş Bilindiği üzere asenkron motorun rotor hızı, döner alan hızını (n s )

Detaylı

UDK 621.22 + 621.311.2 Kepez Hidroelektrik Santralı. Sungur ALTINBAŞ Elk. Y. Müh. Etibank

UDK 621.22 + 621.311.2 Kepez Hidroelektrik Santralı. Sungur ALTINBAŞ Elk. Y. Müh. Etibank UDK 621.22 + 621.311.2 Kepez Hidroelektrik Santralı Antalya - Burdur şosesinin takriben 30'uncu kilometresinde Kırkgözler kaynakları çıkmaktadır. Bu kaynaktan çıkan sular, yeryüzünde birkaç kilometre büyükçe

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI SERİ-PARALEL BAĞLI POMPA DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEYİ YAPTIRAN

Detaylı

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M DEÜ HASTANESİ KLİMA SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA SİSTEMLERİNİN N ISIL VE HİDROLİK DENGELENMESİ Burak Kurşun un / Doç.Dr.Serhan KüçüK üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M BölümüB GİRİŞ Değişen

Detaylı

Abstract: Key Words: Serdar GÜLTUTAN ÖZET

Abstract: Key Words: Serdar GÜLTUTAN ÖZET serdar gultutan:sablon 03.04.2013 10:15 Page 53 Rüzgâr Enerjisi ve Gaziantep Koşullarında (500 kw Altı) Evsel İhtiyaçları Giderecek Rüzgâr Türbin Tasarımı Serdar GÜLTUTAN Abstract: ÖZET Bu çalışmada genel

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ

İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ TEMİZ & YENİLENEBİLİR ENERJİ POTANSİYEL & STRATEJİLERİ İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 22 Nisan 2010 Dr. Atillâ AKALIN I.GİRİŞ Rüzgar Potansiyeli ve Kullanımları (Dünya, AB, Türkiye) Hidro Potansiyeli ve

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynakları

Yenilenebilir Enerji Kaynakları Yenilenebilir Enerji Kaynakları Türkiye Enerji Fırsatları Enerji Kaynakları Genel Görünümü Enerji Kaynaklarına Göre Maliyet Ve Fırsatları Enerji Sektöründeki Büyük Oyuncuların Yeri Türkiye de Enerji Sektörü

Detaylı

RETScreen International ve ALWIN Yazılımları Kullanılarak Rüzgar Enerji Santrali Proje Analizi

RETScreen International ve ALWIN Yazılımları Kullanılarak Rüzgar Enerji Santrali Proje Analizi RETScreen International ve ALWIN Yazılımları Kullanılarak Rüzgar Enerji Santrali Proje Analizi Egemen SULUKAN, Tanay Sıdkı UYAR Marmara Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Enerji Ana Bilim Dalı Göztepe,

Detaylı

GÜNE ENERJ PV Sistemleri: PV uygulamaları

GÜNE ENERJ  PV Sistemleri: PV uygulamaları GÜNEŞ ENERJİSİ Güneşin enerjisini üç yolla kullanabiliriz, güneş enerjisi derken bu üçü arasındaki farkı belirtmek önemlidir: 1. Pasif ısı. Güneşten bize doğal olarak ulaşan ısıdır. Bina tasarımında dikkate

Detaylı

Şekil-4.1 Hidroelektrik enerji üretim akım şeması

Şekil-4.1 Hidroelektrik enerji üretim akım şeması 48 4.1 HİDROELEKTRİK ENERJİSİ Hidroelektrik santraller (HES) akan suyun gücünü elektriğe dönüştürürler. Akan su içindeki enerji miktarını suyun akış veya düşüş hızı tayin eder. Büyük bir nehirde akan su

Detaylı

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 3 Ocak 2013 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 28517 YÖNETMELİK Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 1 22/1/2003 tarihli

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımız ve Mevzuat. Hulusi KARA Grup Başkanı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımız ve Mevzuat. Hulusi KARA Grup Başkanı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımız ve Mevzuat Hulusi KARA Grup Başkanı Sunum Planı Yenilenebilir Enerji Kaynakları Potansiyelimiz ve Mevcut Durum İzmir ve Rüzgar Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına İlişkin

Detaylı

YERALTI SULARINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ

YERALTI SULARINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ YERALTI SULARINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ Filiz UYSAL befi26@hotmail.com Dodurga İlköğretim Okulu BİLECİK Gökçe DENİZ gokceyildiz01@hotmail.com Özel Gebze Lisesi KOCAELİ Gülçin TÜKEN glcntkn21@hotmail.com Akpınar

Detaylı

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş ASENKRON MAKİNELER Asenkron Motorlara Giriş İndüksiyon motor yada asenkron motor (ASM), rotor için gerekli gücü komitatör yada bileziklerden ziyade elektromanyetik indüksiyon yoluyla aktaran AC motor tipidir.

Detaylı

Hidroelektrik Santralı

Hidroelektrik Santralı Hidroelektrik Santralı Hidrolik Güç (Hidrolik enerji) Bulutların su buharı taşıması, soğuk hava dalgasında yoğunlaşarak yeryüzüne yağmur ya da kar olarak yağması, yüksek yerlerden dere-ırmak-nehir olarak

Detaylı

SU POMPALAYAN YELKAPAN TEKNOLOJİSİ

SU POMPALAYAN YELKAPAN TEKNOLOJİSİ SU POMPALAYAN YELKAPAN TEKNOLOJİSİ G e n e l T a n ı m l a m a Yelkapan, 8m çapında 30 kw gücünde düşey eksenli pervaneye sahiptir. Sistem özel olarak su pompalamak için tasarlanmıştır. Pervane, pistonlu

Detaylı

Enerjinin varlığını cisimler üzerine olan etkileri ile algılayabiliriz. Isınan suyun sıcaklığının artması, Gerilen bir yayın şekil değiştirmesi gibi,

Enerjinin varlığını cisimler üzerine olan etkileri ile algılayabiliriz. Isınan suyun sıcaklığının artması, Gerilen bir yayın şekil değiştirmesi gibi, ENERJİ SANTRALLERİ Enerji Enerji soyut bir kavramdır. Doğrudan ölçülemeyen bir değer olup fiziksel bir sistemin durumunu değiştirmek için yapılması gereken iş yoluyla bulunabilir. Enerjinin varlığını cisimler

Detaylı

YUSUFELİ BARAJI ve HES

YUSUFELİ BARAJI ve HES YUSUFELİ BARAJI ve HES Projenin Tanımı Yusufeli Barajı ve Hidroelektrik Santrali Projesi; Doğu Karadeniz Bölgesi nde, Çoruh Nehri üzerinde yer almaktadır. Çoruh Türkiye sınırları içinde 390 km lik bir

Detaylı

GİRİŞ TURBO MAKİNALARIN TANIMI SINIFLANDIRMASI KULLANIM YERLERİ

GİRİŞ TURBO MAKİNALARIN TANIMI SINIFLANDIRMASI KULLANIM YERLERİ GİRİŞ TURBO MAKİNALARIN TANIMI SINIFLANDIRMASI KULLANIM YERLERİ Turbo kelimesinin kelime anlamı Turbo yada türbin kelimesi latince kökenli olup anlamı bir eksen etrafında dönen parçadır. 1 TANIM Turbo

Detaylı

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi 1. GİRİŞ Bilezikli asenkron motor, sincap kafesli asenkron motordan farklı olarak, rotor sargıları dışarı çıkarılmış ve kömür fırçaları yardımıyla elektriksel bağlantı

Detaylı

YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR

YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR TÜRKİYE RÜZGAR R ENERJİSİ POTANSİYEL YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR RÜZGAR ENERJİSİ VE SANTRALLERİ SEMİNERİ Rahmi Koç Müzesi Konferans Salonu - İstanbul (27 MAYIS 2011) MUSTAFA ÇALIŞKAN Makine Yüksek Mühendisi

Detaylı

SANTRAL BİNASI TASARIMI

SANTRAL BİNASI TASARIMI KONU: SUNUM YAPAN: SANTRAL BİNASI TASARIMI ÖZGÜR TUZCU 1 Santral Binası nehir yatağından alınan suyun türbinlenerek enerji üretiminin sağlandığı yer olarak tanımlanabilir. Bu yapının tasarım ve projelendirilmesi

Detaylı

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören 04.12.2011 AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören İçerik AA Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları na Yol Verme Uygulama Soruları 25.11.2011 2 http://people.deu.edu.tr/aytac.goren

Detaylı

MİNİ VE MİKRO DÜZEYDE HİDROLİK ENERJİDEN YARARLANMA YOLLARI

MİNİ VE MİKRO DÜZEYDE HİDROLİK ENERJİDEN YARARLANMA YOLLARI MİNİ VE MİKRO DÜZEYDE HİDROLİK ENERJİDEN YARARLANMA YOLLARI Ender DUYMUŞ, A. Özden ERTÖZ Vansan Makina Sanayi, ARGE Bölümü ÖZET Bütün dünyada küresel ısınmanın sebebi olan havaya atılan sera gazlarının

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM-1-ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLARIN YAPISI VE ÇALIġMA PRENSĠBĠ

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM-1-ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLARIN YAPISI VE ÇALIġMA PRENSĠBĠ İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1-ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLARIN YAPISI VE ÇALIġMA PRENSĠBĠ Asenkron motorların endüstrideki önemi Turmetre ile asenkron motorun devrinin ölçülmesi ve kayma deneyi Senkron hız, Asenkron

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI TOLERANSLAR P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L I H O Ğ LU Tolerans Gereksinimi? Tasarım ve üretim

Detaylı

Su Yapıları Örnekleri

Su Yapıları Örnekleri Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği IM 101 İnşaat Mühendisliğine Giriş Su Yapıları Örnekleri Arş. Gör. Dr. İbrahim UÇAR 11 Kasım 2015 Baraj Kullanım Amaçları Su Temini Sulama Taşkın

Detaylı

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi VANTİLATÖR DENEYİ Deneyin amacı Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi Deneyde vantilatör çalışma prensibi, vantilatör karakteristiklerinin

Detaylı

ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ

ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ Ön çöktürme havuzlarında normal şartlarda BOİ 5 in % 30 40 ı, askıda katıların ise % 50 70 i giderilmektedir. Ön çöktürme havuzunun dizaynındaki amaç, stabil (havuzda

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

Elektrik Üretiminde Enerji Verimliliği için KOJENERASYON VE TRİJENERASYON

Elektrik Üretiminde Enerji Verimliliği için KOJENERASYON VE TRİJENERASYON Elektrik Üretiminde Enerji Verimliliği için KOJENERASYON VE TRİJENERASYON 27 MAYIS 2015 - İZMİR Yavuz Aydın Başkan TÜRKOTED KÜRESEL ENERJİ PİYASALARINDA GELİŞMELER VE BEKLENTİLER 2 02.06.2015 The future

Detaylı

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç fazlı AC makinelerde üretilen üç fazlı gerilim, endüstride R-S-T (L1-L2- L3) olarak bilinir. R-S-T gerilimleri, aralarında 120 şer derece faz farkı

Detaylı

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU ELEKTRİK PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 2013 / 2014 EĞİTİM ÖĞRETİM DÖNEMİ 1. SINIF 1. YARIYIL 107 Matematik-I 3 0 3 3 Sayılar,olasılık ile ilgili temel esasları uygulamak, cebir çözümlerini yapmak, geometri

Detaylı

RÜZGAR ENERJİSİ VE SİVAS ŞARTLARINDA RÜZGAR SANTRALİ TASARIMI

RÜZGAR ENERJİSİ VE SİVAS ŞARTLARINDA RÜZGAR SANTRALİ TASARIMI RÜZGAR ENERJİSİ VE SİVAS ŞARTLARINDA RÜZGAR SANTRALİ TASARIMI Cumhuriyet Üniversitesi Elektrik - Elektronik Mühendisliği Bölümü Sunan Yrd.Doç. Dr. Mustafa HOŞTUT Nisan-2007 1/53 RÜZGAR ENERJİSİ VE SİVAS

Detaylı

Onur ELMA TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI. Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği

Onur ELMA TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI. Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği 1 TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI SMART HOME LABORATORY FOR SMART GRID INFRASTRUCTURE IN TURKEY Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Sunan Onur ELMA 2

Detaylı

HES (hidroelektrik santral)

HES (hidroelektrik santral) HES (hidroelektrik santral) İÇERİK: Hidroelektrik Santral Nedir? Hidroelektrik Santral Nasıl Çalışır? Hidroelektrik Santral Çeşitleri Hidroelektrik Santralin Eksileri/Artıları Hidroelektrik Santralin Diğer

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları İkincisinde ise; stator düşük devir kutup sayısına göre sarılır ve her faz bobinleri 2 gruba bölünerek düşük devirde seri- üçgen olarak bağlanır. Yüksek devirde ise paralel- yıldız olarak bağlanır. Bu

Detaylı

Hidroenerji- 2050. topraksuenerji -Hidroelektrik enerji santrallerinin geçmişi geçen yüzyıldan da geriye

Hidroenerji- 2050. topraksuenerji -Hidroelektrik enerji santrallerinin geçmişi geçen yüzyıldan da geriye Hidroenerji- 2050 25 07 2013 topraksuenerji -Hidroelektrik enerji santrallerinin geçmişi geçen yüzyıldan da geriye gider. 130 yaşında bir teknoloji olan Hidroelektrik Enerji teknolojisine bugün bakıldığında

Detaylı

Türbin modeli : LARUS45. Güç: 45 kw. (Maksimum) Kanat çapı: 15,6 m., 3 kanat.

Türbin modeli : LARUS45. Güç: 45 kw. (Maksimum) Kanat çapı: 15,6 m., 3 kanat. TEKNİK BİLGİLER Türbin modeli : LARUS45 Güç: 45 kw. (Maksimum) Kanat çapı: 15,6 m., 3 kanat. Kule : Bakım ve kurulum eğilmesi yapılabilen, hidrolik piston monte edilebilen, galvanizli çelik kule. Yükseklik

Detaylı

Şekil.1 - Dünyanın Teknik RÜZGAR POTANSİYEL Dağılımı. [ Dünya Toplamı 53,000 TWh / yıl ] 10.600 10.600 5.400 4.800 4.600 3.000 3.000.

Şekil.1 - Dünyanın Teknik RÜZGAR POTANSİYEL Dağılımı. [ Dünya Toplamı 53,000 TWh / yıl ] 10.600 10.600 5.400 4.800 4.600 3.000 3.000. DÜNYA DA RÜZGAR ENERJİSİ KAYNAK POTANSİYELİ [ Derleyen - Dr.Atillâ AKALIN ] 1. Dünya da Rüzgar Potansiyeli Bu çalışma içinde yer almamasına rağmen, Rüzgar potansiyeli tespitinde, teknolojik - tarihsel

Detaylı

Orijinal OSSBERGER Türbin

Orijinal OSSBERGER Türbin Orijinal OSSBERGER Türbin Kendinizi boşa akan giden sudan elektrik üretmeye mi adadınız? Çevre dostu, yenilenebilir, doğal bir kaynaktan enerji elde ederek kullanmak mı istiyorsunuz? Bizim işimiz yüzyıldır

Detaylı

Isı ile emk elde etmek

Isı ile emk elde etmek ELEKTRİK ÜRETİMİ Isı ile emk elde etmek İki farklı iletkenin birer uçları birbirine kaynak edilir ya da sıkıca birbirine bağlanır. boşta kalan uçlarına hassas bir voltmetre bağlanır ve birleştirdiğimiz

Detaylı

2. Bölüm: Rüzgar Enerjisi Dönüşüm Sistemleri ve Yapıları

2. Bölüm: Rüzgar Enerjisi Dönüşüm Sistemleri ve Yapıları 2. Bölüm: Rüzgar Enerjisi Dönüşüm Sistemleri ve Yapıları Doç. Dr. Ersan KABALCI AEK-204 Rüzgar Enerjisi ile Elektrik Üretimi 2.1. Rüzgar Enerjisi Dönüşüm Sistemlerine Giriş Rüzgar enerjisinin elektriksel

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 11 ELEKTRİK MOTOR TORKUNUN BELİRLENMESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 11 ELEKTRİK MOTOR TORKUNUN BELİRLENMESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 11 ELEKTRİK MOTOR TORKUNUN BELİRLENMESİ TEORİK BİLGİ: BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK

Detaylı

HİDROTÜRBİN TEKNOLOJİ - ENERJİ

HİDROTÜRBİN TEKNOLOJİ - ENERJİ HİDROTÜRBİN TEKNOLOJİ - ENERJİ İÇİNDEKİLER Arvida TM - Genel Bilgiler 3 HİDROTÜRBİN - Arvida TM 4 Arvida TM - Avantajları 5 Arvida TM - Kullanım Yerleri 5 Arvida TM - Mekanik 6 Arvida TM - Elektrik 7 Arvida

Detaylı

RÜZGAR ENERJİSİ. Anahtar sözcükler: Rüzgar Enerjisi, Rüzgar Türbini, Elektriksel Dönüşüm Sistemleri, Jeneratör.

RÜZGAR ENERJİSİ. Anahtar sözcükler: Rüzgar Enerjisi, Rüzgar Türbini, Elektriksel Dönüşüm Sistemleri, Jeneratör. RÜZGAR ENERJİSİ Küçük güçlü sistemlerde eskiden çok kullanılan doğru akım (DA) jeneratörü, günümüzde yerini genellikle senkron veya asenkron jeneratörlere bırakmıştır. Bu jeneratörler, konverterler yardımıyla

Detaylı

Akıllı Şebekelerde Enerji Depolama Çözümleri 27.04.2015

Akıllı Şebekelerde Enerji Depolama Çözümleri 27.04.2015 Akıllı Şebekelerde Enerji Depolama Çözümleri 27.04.2015 Prof. Dr. Engin ÖZDEMİR KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLĞİ BÖLÜMÜ E-mail: eozdemir@kocaeli.edu.tr İÇERİK: ENERJİ

Detaylı

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR ENTEGRE MOTOR ÇÖZÜMLERİ Günümüzde enerji kaynakları hızla tükenirken enerjiye olan talep aynı oranda artmaktadır. Bununla beraber enerji maliyetleri artmakta ve enerjinin optimum

Detaylı

TESCOM UPS TEST TÜM ELEKTRONİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş

TESCOM UPS TEST TÜM ELEKTRONİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş KESİNTİSİZ GÜÇ,GÜVENLİ ENERJİ TESCOM UPS TEST TÜM ELEKTRONİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş KESİNTİSİZ GÜÇ,GÜVENLİ ENERJİ Sunum İçeriği A) Şirkete Genel Bakış B) Hybrid UPS C) Solar Sulama Sistemi Şirkete Genel

Detaylı

2010 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2010 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

TÜRKİYE NİN YENİLENEBİLİR ENERJİ STRATEJİSİ VE POLİTİKALARI. Ramazan USTA Genel Müdür Yardımcısı

TÜRKİYE NİN YENİLENEBİLİR ENERJİ STRATEJİSİ VE POLİTİKALARI. Ramazan USTA Genel Müdür Yardımcısı TÜRKİYE NİN YENİLENEBİLİR ENERJİ STRATEJİSİ VE POLİTİKALARI Ramazan USTA Genel Müdür Yardımcısı 27-03-2015 1 Sunum İçeriği YEGM Sorumlulukları ve Enerji Politikalarımız YENİLENEBİLİR ENERJİ POTANSİYELİ

Detaylı

Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı

Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı İstanbul, Kasım 2014 Son 10 Yılda Gelinen Nokta(2003-2013) Elektrik tüketimi yaklaşık 2 kat artışla 245 milyar

Detaylı

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: 1- (24 Puan) Şekildeki 5.08 cm çaplı 38.1 m uzunluğunda, 15.24 cm çaplı 22.86 m uzunluğunda ve 7.62 cm çaplı

Detaylı

EÜAŞ ADANA VE YÖRESİ HES İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ

EÜAŞ ADANA VE YÖRESİ HES İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ EÜAŞ ADANA VE YÖRESİ İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Çukurova Elektrik A.Ş. arasında imzalanan imtiyaz sözleşmesinin şirket kusuru nedeniyle 12.06.2003 tarihinde feshedilmesi

Detaylı

Güç Faktörünün İyileştirilmesi Esasları: KOMPANZASYON HAKKINDA GENEL BİLGİ Tüketicilerin normal olarak şebekeden çektikleri endüktif gücün kapasitif yük çekmek suretiyle özel bir reaktif güç üreticisi

Detaylı

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri MOTOR KORUMA RÖLELERİ Motorlar herhangi bir nedenle normal değerlerinin üzerinde akım çektiğinde sargılarının ve devre elemanlarının zarar görmemesi için en kısa sürede enerjilerinin kesilmesi gerekir.

Detaylı

Kartal USLUEL. Yönetim Kurulu Başkanı

Kartal USLUEL. Yönetim Kurulu Başkanı KURULUŞ 1992 40 ı AŞKIN ÜYE EMSAD ELEKTROMEKANİK SANAYİCİLER DERNEĞİ 2 MİLYAR USD İHRACAT Yönetim Kurulu Başkanı Elektromekanik sanayimizin bugünkü durumu, Şebekelerimizde kullanılan malzemelerin kalite

Detaylı

Solar PV Paneller Genel Bilgi

Solar PV Paneller Genel Bilgi Solar PV Paneller Genel Bilgi PV paneller güneş enerjisi solar elektrik sistemlerinin en önemli bileşenleridir. Solar PV paneller sayesinde güneş enerjisi DC (doğru akım) elektriğe dönüştürülür. Bir PV

Detaylı

SANTRİFÜJ POMPA DENEYİ

SANTRİFÜJ POMPA DENEYİ 1 SANTRİFÜJ POMPA DENEYİ 1. Giriş Deney düzeneği tank, su dolaşımını sağlayan boru sistemi ve küçük ölçekli bir santrifüj pompadan oluşmaktadır. Düzenek, üzerinde ölçümlerin yapılabilmesi için elektronik

Detaylı

ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Fatih BODUR

ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Fatih BODUR ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ Fatih BODUR Elektrik Motorları : Dönme kuvveti üreten makineler Elektrik motorunun amacı: Motor şaftına Dönme Momenti (T) ve Devir (n) sağlaması,iş

Detaylı

Abs tract: Key Words: Onur ERDEM Barbaros BATUR Z. Düriye BİLGE Galip TEMİR

Abs tract: Key Words: Onur ERDEM Barbaros BATUR Z. Düriye BİLGE Galip TEMİR 3galip temir:sablon 20.08.2015 11:11 Page 22 Onur ERDEM Barbaros BATUR Z. Düriye BİLGE Galip TEMİR Bozcaada da Kurulacak Olan Bir Rüzgâr Enerjisi Santralinin Ekonomik Analizi Abs tract: In this study the

Detaylı

Genel Bakış. Dünyanın yalnızca 30 dakika boyunca aldığı güneş ışınımı, dünya üzerinde harcanan toplam yıllık enerjinin tamamını karşılayabilir.

Genel Bakış. Dünyanın yalnızca 30 dakika boyunca aldığı güneş ışınımı, dünya üzerinde harcanan toplam yıllık enerjinin tamamını karşılayabilir. Genel Bakış Dünyanın yalnızca 30 dakika boyunca aldığı güneş ışınımı, dünya üzerinde harcanan toplam yıllık enerjinin tamamını karşılayabilir. Giriş Fotovoltaik Güç Sistemleri Tasarımı kolay Kurulumu kolay

Detaylı

SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. ENERJİ SİSTEMLERİ. www.yolparsan.com.tr. e-mail: murat.yetis@yolparsan.com.tr

SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. ENERJİ SİSTEMLERİ. www.yolparsan.com.tr. e-mail: murat.yetis@yolparsan.com.tr SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. ENERJİ SİSTEMLERİ e-mail: murat.yetis@yolparsan.com.tr. TANITIM Firmamız 1993 yılında elektrik otomasyon kapsamında proses kontrol sistemleri ana konusunda faaliyet göstermek

Detaylı

TEMİZ & YENİLENEBİLİR ENERJİ

TEMİZ & YENİLENEBİLİR ENERJİ TEMİZ & YENİLENEBİLİR ENERJİ POTANSİYEL & STRATEJİLERİ ENERJİ de YATIRIMLAR 2010 30. Aralık. 2009, ANKARA - GAZİ ÜNNİVERSİTESİ Dr. Atillâ AKALIN Tablo.20 - Dünyada Planlanan RÜZGAR ENERJİSİ Gelişmesi Wind

Detaylı

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. Hakan Şener AKATA ETK Uzm. Yard.

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. Hakan Şener AKATA ETK Uzm. Yard. Türkiye de Rüzgar Enerjisi Hakan Şener AKATA ETK Uzm. Yard. Akış Ülkemizde rüzgar enerjisi Destekleme Mekanizmaları Lisanslı Elektrik Üretim Tesisleri Lisanssız Elektrik Üretim Tesisleri Ülkemizde Rüzgar

Detaylı