2 3 KÜÇÜK STAJLAR KÜÇÜK STAJLAR

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "2 3 KÜÇÜK STAJLAR KÜÇÜK STAJLAR"

Transkript

1 1

2 2

3 3 ÖNSÖZ Tıpta Uzmanlık Sınavı na hazırlık uzun ve zahmetli bir yoldur. Kaynak seçimi ise kişiye, sınava kadar kalan süreye ve hedeflenen puana göre değişiklik göstermektedir. Bu seri az zahmetli olan ve kısa kaynaklardan çalışmak zorunda olan kişiler için hazırlanmış ideal bir seridir. Bu kadar küçük hacim başarı için yeterlimidir? Daha hacimli kitaplara göre yeterli olmadığı açıktır ama ŞUNU KESİNLİKLE SÖYLEYEBİLİRİZ ki bu kadar kısa metinle en fazla sayıda soru yakalayan bir seri oluşturduk. Çünkü; bu serinin içeriği TUSDATA TUS HAZIRLIK MERKEZLERİ nin son 2-3 yıldır yaptığı çok özel TUS KAMPLARI nda anlatılan en özet ve en güncel metinlerden oluşmaktadır. Biz içeriğe güveniyoruz. Umarız yararlı olur ve başarınıza katkıda bulunuruz. Seri Editörleri

4 4 İÇİNDEKİLER 1. HALK SAĞLIĞI KBB HASTALIKLARI GÖZ HASTALIKLARI DERMATOLOJİ ÜROLOJİ ORTOPEDİ FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON NÖROLOJİ VE NÖROŞÜRİRJİ NÖROŞİRÜRJİ ÇOCUK CERRAHİSİ PSİKİYATRİ RADYOLOJİ

5 5 HALK SAĞLIĞI SÖZLÜK Bebeklik Dönemi: Doğumdan sonraki günlük (0-11 aylık) dönemdir. Bulaşıcı Hastalık: Bir bulaşıcı etken veya toksik ürünleri nedeniyle ortaya çıkan hastalıklardır. Hastalık etkeni veya ürünleri infekte insan, hayvan veya rezervuardan çıkarak doğrudan veya dolaylı olarak konakçıya geçmesi ile oluşur. Dezenfeksiyon: Kimyasal ya da fiziksel etkenlerle doğrudan işlem yaparak etkenin vücut dışında yok edilmesidir. Durağan (kararlı) Nüfus (Stable. Population): Göçlere kapalı, değişmeyen yaş ve cins dağılımına sahip, toplam miktarı sabit oranda değişen (artan ya da azalan) nüfus. Durgun Nüfus (Stationary Population): Ancak ölümlerin sayısı kadar doğum yapılan, göçlere kapalı, değişmeyen yaş ve cins dağılımına sahip, dolayısıyla toplam miktarı değişmeyen, sıfır artışlı nüfus (örneğin hayat tablosu nüfusu). Duyarlı: infeksiyon etkeniyle karşılaştığında bu etkene karşı bulaşmayı önleyebilecek direnci bulunmadığı düşünülen insan veya hayvanlardır. Endemik: Bir enfeksiyon etkeninin ya da bir hastalığın,belirli bir coğrafık alanda sürekli görülmesidir. Epidemik: Beklenenden, fazla sayıda vaka olmasıdır. Salgın kelimesi ile eşanlamlıdır. Erken Yenidoğan Dönemi: Doğumdan sonraki ilk 7 günlük (bir hafta) bebeklik dönemidir. Geç Yenidoğan Dönemi: Doğumdan sonraki 8-28 günlük bebeklik dönemidir. Insidans: Belirli bir süre içinde, bir hastalığa ait yeni vaka sayısının o toplumdaki risk altındaki nüfusa bölünmesi ile elde edilen hızdır. Kaba Hız (Crude Rate): Belirli bir zaman aralığında (genellikle bir yıl) demografik olayların, aynı dönemdeki ortalama toplam nüfusa (normal olarak yıl ortası nüfusa) bölünmesi ile elde edilen hızlardır. Karantina: Bir bulaşıcı hastalıkla karşılaştığı düşünülen sağlam kişilerin o hastalğın inkübasyon periyodu kadar bir süre için bulaşmayı engellemek amacıyla hareketlerinin kısıtlanmasıdır. Net Olmayan Üreme Hızı (Gross Repro. duction Rate): Bir kadının doğurgan çağı boyunca doğuracağı (kendi yerini alacak olan) ortalama kız çocuk sayısı. Net Üreme Hızı (Net Reproduction Rate): Net olmayan üreme hızının hayatta kalma olasılıkları göz önüne alınarak düzeltilmiş hali. Perinatal Dönem: Gebeliğin 28.haftasından sonraki ve doğumdan sonraki ilk bir haftalık dönemdir. Prevelans: Belirli bir toplumda, belirli bir zaman diliminde aktif olarak bulunan hastalık sayısının o toplumdaki risk altındaki nüfusa bölünmesi ile elde edilen bir hızdır.

6 6 Rezervuar: Bir bulaşıcı etkenin içinde yaşadığı, çoğaldığı, varlığı için temel gereksinim duyduğu ve duyarlı bir konakçıya geçebilecek şekilde ürediği herhangi bir insan, hayvan, eklembacaklı, bitki, toprak ve çeşitli maddeler veya bunların birkaçıdır. Standardizasyon (Standardization): Farklı nitelikteki nüfusların kompozisyonel farklılıklarının etkisini ortadan kaldırmak amacıyla, yaşa ve cinsiyete göre ayarlanıp standardize edilerek kıyaslanabilir hale getirilmesi. Sürveyans: Hastalığın ortaya çıkması ve yayılması ile ilgili tüm konularda ve hastalığın önlenmesine yönelik sürekli bir izleme çalışmasıdır. Toplanan veriler düzenlenerek, bir rapor hazırlanır, yerel sağlık örgütüne ve işbirliği yapılacak kuruluşlara iletilir. Tamamlanmış Doğurganlık (Completed Fertility): Doğurgan çağ sonundaki kümülatif doğurganlık. Taşıyıcı: Hastalığın klinik özelliklerini göstermeden belirli bir bulaşıcı etkeni barındıran, infeksiyon kaynağı olabilen insan veya hayvanlardır. Toplam Doğurganlık Hızı (Total FertHity Rate): Belirli bir dönemdeki (genellikle bir yıl) yaşa özel doğurganlık hızlarının toplanması. Yenidoğan Dönemi: Doğumdan sonraki ilk 28 günlük (dört hafta) bebeklik dönemidir. Bazı kaynaklarda neonatal dönem olarak da geçer. Yenidoğan Sonrası Dönem: Doğumdan sonraki gün arasındaki bebeklik dönemidir. Bazı kaynaklarda postneonatal dönem olarak da geçer. Yenileme Düzeyi (Replacement Level): Bir nesilin bir başka nesille yer değiştirmesi. NÜFUS PIRAMIDI: Nüfusun yaş ve cins yapısını gösterir. Tabanın genişliği, yayvanlık derecesine göre doğurganlığın yüksek olduğunu; tabanın köşelerinden pramidin tepesine doğru yükselme açısının daraldığı ve pramid tepesinin sivrilik derecesi de ölüm düzeyinin yüksekliğini gösterir. Nüfus pramidi çizilirken her zaman sol tarafta erkek nüfus, sağ tarafta kadın nüfus; tabanda gençler, tavanda yaşlılar yer alır. EPIDEMIYOLOJIK ARAŞTIRMALARIN SINIFLANDIRILMASI Epidemiyolojik araştırmalar temel amaç ve yöntemlerine göre şöyle sınıflandırılabilir: I. GÖZLEMSEL ARAŞTIRMALAR I. Tanımlayıcı (destriptif) araştırmalarkişi- Yer-Zaman özelliklerine göre tanımlama. 2. Analitik araştırmalar a. Vaka-kontrol araştırmaları b. Kohort araştırmaları c. Kesitsel araştırmalar II. DENEYSEL ARAŞTIRMALAR (Müdehale araştırmaları) I. Profilaktik önlemlere yönelik deneysel araştırmalar. 2. Terapötik önlemlere yönelik deneysel araştırmalar III. METODOLOJIK ARAŞTIRMAL AR I. Teşhis ve tarama yöntemlerinin tanı koymada ne kadar geçerli (valitide) olduğu belirleme araştırmaları

7 7 2. Gözlemcilerin ölçüm ve gözlemlerinin ne ölçüde güvenilir ve tutarlı olduğunu belirlemeye yönelik araştırmalar 3. Matematik simülasyon modelleriyle ilgili araştırmalar TANIMLAYICI EPIDEMIYOLOJIKARAŞTIRMALAR - Hastalık olay nedir? (semptomları, tanı kriterleri, prognozu) - Hastalık olay kimlerde görülmektedir? (yer özellikleri) - Hastalık olay ne zaman görülmektedir? (zamana özellikleri) Tanımlayıcı araştırmalar klinik veya toplumsal gözlemlerin doğruluk derecelerini belirlerler, herhangi bir hipotez yoktur. ANALITIK EPIDEMIYOLOJIK ARAŞTIRMALAR Hastalıkların nedenlerinin incelenmesi analitik epidemioloji araştırmalarla gerçekleştirilir. Bunlar gözlemsel araştırmalar olup üç ana grupta toplanabilirler: a. Vaka-kontrol araştırmaları b. kesitsel araştırmalar c. Kohart araştırmaları VAKA KONTROL ARAŞTIRMALARI Analitik araştırmalar içinde, özellikle klinik düzeyinde, en sık başvurulan yöntemlerdir. Bu yöntemde belirli bir hastalığı olanlar (vaka grubu) ile bu hastalığı olmayanlarda (kontrol grubu), hastalık ile ilişkisi olduğundan şüphe edilen bir faktörün/özelliğin ne boyutta bulunduğu belirlenerek vaka ve kontol grupları arasında bu yönden farklılık olup olmadığı karşılaştırılır. Bu tip araştırmalar retrospektif veya geriye dönük araştırmalar adı da verilir. Eğer bir araştırmada hastalar (vaka) ile sağlamlara (kontrol) belirli bir veya birkaç şüpheli etkenle (olası nedenler) karşılaşma durumları sorulmuş veya kayıtlardan saptanarak birbirleriyle karşılaştırılacak bir sonuç-neden ilişkisi kurulmaya çalışmışsa bu retrospektif araştırma yöntemidir. Vaka Kontrol Araştırmalarının Avantajları a.zaman, insangücü ve parasal yönlerden ucuz, kolay uygulanabilir araştırmalardır. b. vaka ve kontrollerin araştırmayı terk etmeleri söz konusu değildir. c. Toplumda seyrek görülen ve etkenle karşılaşma ve etkilenme süresi (latent dönem) uzun olan hastalıkların etiolojik faktörlerinin (risk faktörleri) araştırılmasında en uygun yöntemdirler. Vaka Kontrol Araştırmalarının Sınırlılıkları a. Vaka ve kontrol grupları hasta ve sağlam popülasyonlarını genellikle temsil etmedikleri için bu araştırmanın sonuçları kendi evrelerine genellenmez, sadece araştırma kapsamına alınan grup için geçerlidir. b. Bu yöntemde hasta ve sağlam evrenlerinin büyüklüğü genellikle bilinmediği için sadece vaka ve kontrol gruplarında etkenle karşılaşma boyutu bulunur, araştırma konusu olan hastalığa ilişkin gerçek morbitide, mortalite hızları, rölatif ve atfedilen risk gibi önemli epidemiyolojik ölçütüler bulunamaz. Sadece tahmini rölatif (Odd s ratio) risk bulunur ki, bu da dikkatle yorumlanmalıdır.

8 8 c. Vaka-kontrol araştırmalarında sonuçtan (hastalık) hareket ederek neden(ler) bulunulmaya çalışıldığı için bazı durumlarda nedenin hastalıktan önce başlayıp başlamadığını belirlemek güç olur. d. Bu araştırmalarda taraf tutma (bias) olasılığı yüksektir. KESITSEL ARAŞTIRMALAR Kesitsel araştırmalarda, belirli bir zaman kesitinde neden-sonuç ilişkisi birlikte incelenir. Bu araştırmalara toplum taraması, prevalans çalışması, epidemiyolojik sürveyans, durum saptama araştırması, gibi isimlerde verilir. Kesitsel araştırmalara risk altındaki toplumun (bir hastalığa yakalanma riski en fazla olan grup) ya tamamı veya buradan seçilen bir örnekte, herhangibir hastalığın veya sağlık sorununun araştırmanın yapıldığı zaman kesitindeki bulunma sıklığı, yani prevalansı belirlenir. Ayrıca bu prevalans çeşitli sosyo-demogrfik özelliklere ve etiolojik faktörlere (etkenler) ilişkisi araştırılır. Böylece neden-sonuç ilişkisi aynı zaman kesitinde birlikte incelenmiş olur. Kesitsel araştırmalarda veri kaynağı olarak sürekli biçimde tutulan sağlık kayıtları (kişisel sağlık fişleri, bebek-çocuk, gebe, kronik hasta izlem formları, işyeri kayıtları, okul kayıtları vb), anketler, fizik muayene, laboratuvar inceleme kayıtları kullanılabilir. Kesitsel Araştırmaların Avantajları a. Kesitsel araştırmalar, toplumun sağlık sorunlarını ve önceliklerini kısa sürede belirlemek, sağlık hizmetlerini kısa sürede belirlemek, sağlık hizmetlerini planlamak, değerlendirmek ve yönlendirmek için en sık başvurulan yöntemdirler. b. Kesitsel araştırmalarda risk altındaki toplumun tümü veya bu toplumu temsil eden bir örnekte çalışıldığı için elde edilen sonuçlar topluma genellenebilir. c. Birden fazla sağlık sorunu araştırmaya yönelik araştırmalar daha ucuza malolur ve yararları daha yüksektir. Örneğin bir toplumda hipertansiyon taraması taraması ile birlikte, çeşitli sakatlıklar, anemi, diabet, glokom taramalarıda yapılabilir. Böylece yaklaşık olarak aynı masrafla daha fazla sorun saptanmış olur. Kesitsel Araştırmaların Sınırlılıkları a. Kesitsel araştırmalardan elde edilen prevelanslar eski ve yeni hastaların tümünü kapsadığı, sağlıklı kişilerin belirli süre içinde hastalığa yakalanma olasılığını vermediği için insidans, rölatif risk, atfedilen risk, affedilen risk gibi analitik epidemiyolojinin en önemli risk ölçütleri hesap edilemez. b. geçmişe dönük olaylarla ilgili bilgiler kayıtlardan elde ediliyorsa kayıtların güvenirliği, kişilerden alınıyorsa hafıza faktörü (unutma, yanlış hatırlarna) nedeniyle sonuçlar gerçeği tam olarak yansıtmayabilir. KOHORT ARAŞTIRMALARI Çok ayrıntılı, büyük ekip ve çabaları gerektiren analitik araştırmalardır. Kohort araştırmalarına, porspektif, ileriye dönük araştırmalar veya insidans araştırmalar gibi adlarda verilir

9 9 Bu analitik epidemiyolojik araştırma yönteminde, henüz bir hastalığa yakalanmamış sağlam kişilerin belirli bir etkenle karşılaşma durumlarına göre, izleme süresi içinde incelenen hastalığa yakalanma riskleri (insidansları/ olasılıkları) belirlenir. Bu araştırmalarda kohort grupları şu kaynaklardan seçilebilir. a. Belirli bir etkenle karşılaşılan gruplar - Örneğin çernobil nükleer santral kazası sırasında olayın etkileme çevresi içinde yaşayanlar, ionizan radyasyonunun etkisini incelemede uygun kohort grupları oluştururlar. b. Belirli bir hastalığı geçirenler - Örneğin Hepatit-B geçirenler ileride hepatosellüler kansere yakalanma riskini belirleme açısından iyi bir kohort grubudur. c. Belirli bir yöntemle tedavi edilenler - Tinea kapitisi. ankilozan spondiliti olanların bazıları 1930 lu yıllarda x-ray ile tedavi edilmişlerdir. Bunlar da ionizan radyasyon ile çeşitli kanserler arasındaki ilişkiyi araştırmak için iyi bir kohort grubu oluşturmuşlardır. d. Inceleme kolaylığı olan gruplar - Çeşitli meslek grupları, iş kollarında çalışanlar - Gebeler - Izlenen O-6 yaş çocuklar - Belirli okullara devam edenler - Gönüllüler e. Coğrafi sınırlarla belirlenen kohortlar - Belirli bir bölgede yaşayanların ya tümü veya nedeni incelenecek hastalık yönünden önemli bir yaş, cins grupları da yararlı kohort gruplarıdır (örneğin doğum kohortları) Bu kohortlar etkenle karşılaşma durumlarına göre gruplara ayrılırlar ve izleme süresi sonunda etkenle karşılaşılan ve karşılaşmayan gruplardaki hastalık insidansı arasında fark olup olmadığı saptanır. Kohort araştırmalarından elde edilen en önemli ölçütler, toplam insidans, etkene özel insidanslar, rölatif ve atfedilen riskler ile korunabilirlik hızıdır. Insidans belirli bir süre (izleme süresi) içinde etkenle karşılaşma durumlarına göre sağlam kişilerin incelenen hastalığa yakalanma risklerini (olasılıklarını) verir. Yani insidans belirli süre içinde saptanan yeni vaka sayısısının risk altındaki sağlam kişi sayısına bölünmesiyle elde edilir. Rölatif risk ise, etkenin bulunduğu grubun insidansının,etkenle karşılaşmayan grubun insdansına bölünmesiyle elde edilir ve neden- sonuç ilişkisinin boyutunu kantitatif olarak gösteren bir ölçüdür. Atfedilen risk ile korunabilirlik hızı halk sağlı uygulamalarından önemlidirler. Şüphe edilen etiolojik faktör (etken) ortadan kaldırıldığı zaman ne kadar yarar (hastalığa yakalanma, ölüm vb. önlenmesi) sağlanabileceğini tahmin etmeye yarayan ölçütlerdir.

10 10 Kohort Araştırmalarının Yararları: a) Hastalıkların nedenlerini (risk faktörleri, etkenler vb.) belirlemek için en güvenilir gözlemsel araştırma yöntemidir. Çünkü burada incelenen hastalık yönünden sağlam olan kişiler saptanıp izlenmekte ve bu süre içinde etkenle karşılaşma durumlarına göre hastalığa yakalanma olasılıkları belirlenmektedir. b) Kohort araştırmalarında hastalığa yakalanma, neden-sonuç ilişkilerini gerçek biçimde ortaya kaayacak olan ölçütler (insidans, rölatif risk, atfedilen risk) elde edilir. c) Kohort araştırmalarında hafıza faktörü, selektif ölüm, selektif göç gibi metadoloik sorunlar en az düzeydedir. Bu nedenle sonuçlar diğer araştırma yöntemlerine göre daha güvenilirdir. d) Toplumda sık görülen, latent dönemi (etkenle karşılaştıktan sonra hastalık belirtilerinin çıktığı ana kadar geçen süre) kısa olan hastalıkların etiolojilerinin araştırılmasında en uygun yöntemdir. Seyrek ve latent dönemi uzun hastalıklarda yeterli sayıda vaka bulabilmek için çok sayıda kişiyi uzun süre izlemek gerekecektir ki bu da maliyeti çok artırır. Kohart Araştırmalarının Sınırlılıkları a) Kohort araştırmaları maliyet, zaman, personel niteliği ve sayısı yönünden pahalı araştırmalardır. b) Kohort araştırmalarında en önemli sorun, araştırmaya katılanların zaman içinde azalması, çeşitli nedenlerle araştırmayı terk etmeleridir. c) Izlem süresi uzadıkça araştırmayı yürütmekle sorumlu olan kişiler zaman içinde başka göreve atanabilirler, araştırma fonları azalabilir veya tamamen kesilebilir. d) Izleme dönemi içinde çevrede ve toplumda meydana gelebilecek değişiklikler (savaşlar, açlık, çevre kirlenmesi, doğal afetler) inceleme konusu olan nedensonuç ilişkilerini etkileyebilir. DENEYSEL EPIDEMIYOLOJI MÜDAHALEN ARAŞTIRMALARI Analitik Araştırmalarla çeşitli sağlık sorunlarının-hastalıklarının nedenleri belirlendikten sonraki aşama, bu sorunların çözümü için önlemler alınmasıdır. Bu yöntemlerden en etkili veya olanları belirlemek için deneysel epidemiyolojik araştırma yöntemlerinden yararlanılır. Bunlara müdahale (intervention) araştırmaları denir. Primer koruma, yani sağlam kişilere yönelik önlemlerin-uygulamaların etkinliği genellikle saha deneyleri (field trials), çeşitli tedavi yöntemlerinin (ilaçların, ameliyatların vb.) etkinliği ise genellikle klinik deneyler (clinical trials) ile değerlendirilir. Burada üzerinde durulması gereken en önemli konu şudur: Bir aşı, ilaç, ameliyatın yararlılığı-etkinliğinin değerlendirilmesi 3-4 aşamada gerçekleşir: 1- Laboratuvarda in-vitro deneyler, 2- Deney hayvanları üzerindeki in-vivo deneyler, 3- Küçük gönüllü grupların üzerideki klinik çalışmalar,

11 11 4- Saha veya klinik deneyleri. Işte bu bölümde sözü edilecek olan müdahale araştırmaları, 4. aşama, yani saha veya klinikte uygulanan deneysel çalışmalardır. Yöntemin (ilaç, aşı vb.) etkinliği bu aşamada da doğrulandıktan sonra gıda ilaç kontrolü ile ilgili kuruluşlar trafından ruhsat verilir ve ondan sonra toplumda yaygın uygulamalara başlanır. Ilk üç aşamada etkisiz-başarısız, zararlı olan yöntemler için 4. aşama deneylere gerek yoktur. Klasik tipteki müdahale araştırmaları ister klinikte ister sahada yapılsın, genel ilkeleri benzerdir. Bunlara randomize-kontrollü deneyler adı da verilir. Müdahele araştırmalarında etkinliği değerlendirilecek yöntemin uygulandığı gruba müdahale-araştırma/deney grubu, diğerlerine ise kontrol/karşılaştırma grubu, adı verilir. Bu grupların seçildiği evrene ise referans popülasyon denir. Uygulanacak müdahale yönteminin etkinliğini en objektif (tarafsız) biçimde ortaya koyacak ölçüte parametre adı verilir. Sıklıkla kullanılan parametreler, insidans, ölüm, doğurganlık hızlarıdır. Ayrıca 5 yıllık yaşama şansı, komplikasyon veya ilaçların, müdahalelerin yan eki hızlarıda sıklıkla kullanılan parametrelerdir. Gözlemci hatalarını azaltmak için tek veya çift taraflı farkına vardırmama (single/double biind) yönteminden yaralanılabilir. Plasebo, farmakolojik özelliği olmayan, renk koku, tad, ambalaj yönünden uygulanan ilaç, aşı vb. müdahale yöntemine benzeyen bir maddedir. Kişilerde ölçüm yapılacak özelliklerde subjektif faktörlerden doğabilecek değişiklikleri önlemek amacıyla kullanılır. Müdahale araştırmalarının sınırlılıkları - Uygulamada her konuda böyle bir araştırma yapmak, etikal nedenlerle kolay değildir. - Çok seyrek görülen hastalıkların tedavisinde yapılacak araştırmalar için yeterli sayıda ve nitelikte vaka bulmak için uzun süre beklemek gerekebilir. - Bazı durumlarda müdahale yöntemi hastalığın özelliğinden dolayı tam standardize edilemez. Her hastaya göre değişik tedavi protokolu uygulama zorunluluğu olabilir. - Araştırmaya katılanların tümü izlenemez. - Polifarmasi toplumda gerekli-gereksiz çok fazla ilaç kullanılması, reçetesiz ilaç alımı gibi nedenlerle müdahale yöntemi olan ilacın etkinliğini tarafsız biçimde ölçmek zor olabilir. - Müdahale yöntemi olan ilaç ağızından alınıyorsa, bunun düzenli kullanılıp kullanılmadığının çok iyi saptanması gerekir. SAĞLIK ÖLÇÜTLERİ Sağlık ölçütleri toplumu sağlık, hastalık, ölüm, doğurganlık, sağlık hizmetlerinden yararlanma vb. gibi değişik yönleri ile tanımlarlar. Genelde iki türlü ölçüt vardır. Hız (rate) ve oran (ratio). Hızlar bir sağlık olayının toplum içindeki görülme sıklığını ölçme k için kullanılırlar. Burada pay, bir sağlık sorunu ile karşılaşılanların sayısını, payda ise risk altındaki toplumu içerir.

12 12 Oran ise bir sağlık olayının diğerine göre ne boyuta olduğunu ifade eder. Pay ve paydada yer alan olaylar farklıdır. En sık kullanılan oranlardan bazıları, doğumda erkek/kadın oranı, düşük/canlı doğum oranı ve rölatif risktir. Hastalık (Morbitide) Düzeyini Belirleyen Ölçütler Prevalans: Belirli bir kesitinde, bir toplumda saptanan tüm (eski ve yeni) vaka sayısının, aynı andaki risk altındaki kişi sayısına bölünmesiyle elde edilir. Bir hastalığın, o andaki toplumda görülme sıkiığınl ifade eder. Insidans: Belirli bir süre içinde bir toplumdaki sağlam kişilerin belirli bir hastalığa yakalanma olasılığıdır. Atak Hızları: insidansın bulaşıcı hastalıklar alanında kullanılan şeklidir. Belirli bir süre içinde saptanan bulaşıcı hastalık vaka sayısının, o hastalığa duyarlı kişi sayısına bölünmesi ile elde edilir. Epizod Hızı: Bağışıklık bırakmayan tekrarlayan bulaşıcı hastalıkların boyutunu ölçmek için kullanılan bir ölçüttür. Ölüm (Mortalite) Düzeyini Belirleyen Ölçütler Kaba Ölüm Hızı: En sık kullanılan, kolay elde edilen bir ölçüttür. Bu hız toplumdaki çeşitli yaş, cins gruplarının ölüm açısından riskini tam olarak yansıtmayan, ölüm boyutu hakkında genel fikir veren bir ölçüttür. Kaba ölüm hızı = Bir toplumda bir takvim yılında meydana gelen toplam ölüm sayısı Aynı toplumun yıl ortası nüfusu x1000 Özel Ölüm Hızları: Cins, yaş, yerleşim yeri, ölüm nedeni gibi özelliklere göre hesabedilen, daha duyarlı ölüm ölçütleridir. Cinse-Özel Ölüm Hızı: Kadın ve erkeklerin ölüm hızlarını saptamada kullanılır. Örneğin erkekler için şöyle hesabedilir. Cinse-özel ölüm hızı = (Erkekler için) Bir yılda saptanan toplam erkek ölümü sayısı Toplam erkek nüfusu x1000 Yaşa-Özel Ölüm Hızları: Çeşitli yaş gruplarındaki ölüm boyutunu saptamak için kullanılır. Örneğin yaşlar için şöyle hesabedilir. Yaşa-özel ölüm hızı = (15-44 yaşlar) Bir yılda meydana gelen yaşlarındaki ölüm sayısı Yaş Nüfusu x1000

13 13 Yaşa-Cinse Özel Ölüm hızları: Çok duyarlı bir ölüm ölçütüdür. Çeşitli yaş gruplarında erkek ve kadınların ölüm hızlarını saptamak için kullanılır. Örneğin yaşlarındaki erkeklerin ölüm hızı şöyle hesabedilir. Yaşa-cinse-özel ölüm hızı = (15-44 yaş erkekler) Bir yılda meydana gelen yaş erkek ölüm sayısı Yaş Erkek Nüfusu x1000 Yerleşim yerlerine özel ölüm hızı Yerleşim yerine özel ölüm hızı = (Kırsal alan) Neden-özel ölüm hızları X nedenine özel ölüm hızı = Bir yılda kırsal alanlarda meydana gelen ölüm sayısı x1000 Kırsal alanların nüfusu Bir yılda X nedenine bağlı ölüm sayısı Toplumun nüfusu x1000 Orantılı (proportional) Ölüm Oranları: Yaşa ve neden-özel hesabedilebilirler. Yaşa-Özel Orantılı Ölüm Oranı: Bir toplumun genel sağlık düzeyini değerlendirmede kullanılır, 5 yaş altı ve 50 yaş üzerinde olmak üzere iki yaş grubu için hesabedilir. Bir yılda meydana gelen 50 yaş ve Orantılı ölüm oranı (50 yaş ve üzeri)= üzerindeki ölüm x100 sayısı Bir yılda meydana gelen toplam ölüm sayısı Nedene-Özel Orantılı Ölüm Oranı: Bir yılda X nedeninden Nedene-özel ölenlerin sayısı orantılı = x100 ölüm oranı Bir yılda meydana gelen toplam ölüm sayısı Fatalite Hızı: Belirli bir hastalığın ne kadar öldürücü olduğunu saptamak için kullanılır. Şöyle hesabedilir:

14 14 X hastalığı X hastalığının nedeniyle ölüm sayısı Fatalite Hızı = x100 X hastalığına yakalananları sayısı Bebek Ölüm Hızları: Bir toplumdaki sağlık, özellikle çocuk sağlığı düzeyinin en önemli göstergesi bebek ölüm hızıdır. Bebeklik dönemi doğumdan itibaren yaşamın ilk 364 günüdür. Bu dönemin tamamında ölüm riski ve nedenleri aynı değildir. Bu nedenle hız doğumdan sonraki ilk 7 gün, 8-28 günler ve günler için ayrı ayrı hesap edilir. Bir yılda ölen bebek Toplam Bebek Ölüm Hızı = (0-365) günlük sayısı x1000 Bir yılda meydana gelen canlı doğum sayısı Erken yenidoğan (neonatal) Bebek= Ölüm Hızı Bir yılda 0-7 günlük iken ölen bebek sayısı Bir yılda meydana gelen canlı doğum sayısı x1000 Yenidoğan sonrası Bir yılda günlük (postneonatal) = iken ölen bebek sayısı x1000 Ölüm Hızı Bir yılda meydana gelen canlı doğum sayısı Bu son üç hızın toplamı, toplam bebek ölüm hızını verir. Burada önemli olan nokta, bebek ölümü diyebilmek için bebeğin canlı doğduktan sonra ölmesidir. Hiçbir canlılık belirtisi yoksa bu ölü doğumdur ve bunlar pay ve paydada yer almaz. Perinatal Ölüm Hızı: Ana sağlığı düzeyini iyi gösteren ölçütlerinden birisidir. Doğum öncesi ve doğum sırasında sağlık hizmetlerinin yeterli olup olmadığını gösterir. Şöyle hesabedilir. Perinatal Ölüm Hızı = Bir yılda ölü doğan veya canlı doğup 0-7 günlük iken ölen bebek sayısı Bir yıldaki toplam (ölü+canlı) doğum sayısı x1000

15 15 Ana Ölüm Hızı: Bir toplumda ana sağlığı düzeyini en iyi yansıtan ölçüttür. Şöyle hesaplanır: Bir yılda gebelik, doğum ve lohusalik döneminde meydana gelen Ana kadın ölümü sayısı Ölüm Hızı = x veya Bir yıldaki canlı doğum sayısı Doğurganlık (Fertilite) Düzeyini Belirleyen Ölçütler Kaba doğum Hızı: Bir toplumun doğurganlık düzeyini belirten çok duyarlı olmayan bir ölçüttür. Çünkü paydada doğurganlığa katkısı olmayan yaş ve cinsler de yer almaktadır. Şöyle hesabedilir: Kaba Doğum Hızı = Bir yılda meydana gelen canlı doğum sayısı Aynı toplumun yıl ortası nüfusu x1000 Yaşa-Özel Doğum Hızları: Kadınlarda doğurganlık döneminde (15-49 yaşlar) belirli yaşlardaki doğurganlık düzeyini belirten en duyarlı fertilite ölçütüdür. Örneğin yaş grubu için şöyle bulunur Yaşa-Özel Doğum Hızı = Bir yılda yaşlardaki annelerin yaptığı canlı doğum sayısı yaşlarındaki kadın sayısı x1000 Toplam doğurganlık Hızı: Yaşa-özel doğum hızlarının (katsayı kullanılmadan) toplamın 5 ile çarpımıyla elde edilir. Bunun anlamı şudur; Belikli bir yılda halen doğurganlık çağında olan kadınların doğurganlık düzeyleri aynen devam ederse, doğurganlık dönemlerini tamamladıklarında her kadın ortalama toplam doğurganlık hızı olarak elde edilen sayg kadar çocuk sahibi olacaktır. Genel doğurganlık Hızı: Doğurganlık çağındaki her 1000 kadının bir yılda yaptığı canlı doğum sayısıdır. Genel Doğurganlık = Hızı Bir yılda meydana gelen canlı doğum sayısı Aynı toplumdaki yaş kadın sayısı x1000

16 16 Çocuk/Kadın Oranı (Fertilite Oranı): Doğum sayılarının doğru biçimde saptanamadığı durumlarda, nüfus sayımı verileri kullanılarak elde edilen, doğurganlık boyutunu dolaylı biçimde beliten bir ölçüttür. Bir toplumdaki Çocuk/kadın 0-4 yaş arası çocu sayısı Oranı = x1000 Aynı toplumdaki yaş kadın sayısı ÖRNEKLEME Evren, belirli bir özelliği olan bireylerin tümünün oluşturduğu bir topluluktur. Bir araştırmadan güvenilir sonuçlar elde etmeye yetecek sayıda ve kendi evreninden seçilmiş ve çoğu özellikleri benzer olan bireylerden oluşan gruba örnek adı verilir. Araştırmalarda örnek seçilmesinin yaraları şunlardır: - Evrenin tümünü incelemek çok pahalı bir iştir. - Örnekten elde edilen sonuçlar evrenin tümü incelendiğinde alınacak sonuçlar kadar doğru ve güvenilir - Herhangi bir konuda ayrıntılı bilgileri evrenin tümünden elde etmek güç olabilir, böyle durumlarda örnek seçmek en doğru iştir. Örneğin büyüklüğü ve hangi örnekleme yöntemi ile seçileceğidir. Dikkat edilecek nokta, hangi büyüklükteki bir örnek ile en ucuz, en güvenilir (örnekleme hatası en az) sonuçların elde edileceğinin saptanmasıdır. Buna optimum örnek büyüklüğü adı verilir. Örnek büyüklüğünü belirlemek için genellikle bağımlı değişkenin parametrenin (prevalans, ortalama vb.) ne türde olduğu ve evrenin büyüklüğünün bilinmesi gerekir. ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ Basit Rastgele Örnekleme Evrendeki bireyler yaş, eğitim durumu, gelir durumu gibi özelliklerine göre homojen dağılmışsa, evrende belirli özelliklere göre kümeleşme yoksa, bu yöntemle örnek seçilebilir. Burada evrendeki her bireyin veya birimin (hane, köy, mahalle vb) örneğe seçilme şansı birbirine eşit ve birbirinden bağımsızdır. Araştırıcı, herkese eşit seçilme şansı vererek tarafsız bir tutum izlemektedir. Bu yöntemle örnek seçimi için önce evrendeki bireylerin/birimlerin listesi hazırlanır. Sonra bu listedeki sıra numaralarına göre hangi birey, veya birimlerin seçileceğine rastgele (random) karar verilir. Rastgele seçim için ya kura yöntemine başvurulur veya rastgele sayılar tablosundan yararlanılır. Sistematik Rastgele Örnekleme Basit rastgele örnekleme yönteminin sistematize edilmiş şeklidir. Burada da evrenin homojen yapıda olması ve elde birey/birimlerin listesi olması gerekir ve belirlenen sayıda kişi bu listeden eşit aralıklarla seçilmektedir.

17 17 Örnek aralığı evrendeki toplam birey/birim sayısının belirlenen örnek büyüklüğüne bölünmesi ile bulunur. Tabakalı Örnekleme Eğer araştırmanın uygulanacağı evren homojen yapıda değilse veya bazı özelliklere göre evrenin daha ağırlıklı temsil edilmesi isteniyorsa tabakalı örnekleme yöntemine başvurulur. Tabakalı örnekleme için ana ilke her tabakanın kendi içinde benzer, diğer tabakalardan farklı yapıda olması gerekir. Örneğin sosyo-ekonomik durumuna göre iyi-orta-kötü diye tabakalama yapıldığında her grubun içinde birbirine benzer ancak gruplar arasındaki sosyo-ekonomik fark da belirgin olmalıdır. Aksi halde evreni tabakalamaya gerek yoktur. Tabakalar net biçimde belirlendikten sonra her tabakadan önceden belirlenen sayıda birey/birim ya basit rastgele, ya sistematik örneklemeyle veya tabakalı örneklemeyle seçilebilir. Küme Örneklemesi Pratikte sık başvurulan iki aşamalı bir ör- nekleme yöntemidir. Ilk olarak evren belirli özelliğe göre oluşmuş kümelere ayrılır. Kümeler genellikle coğrafi bölgelere veya yerleşim yerine göre (kasaba, köy, okul, fabrika vb. kurumlar) tanımlanır. Ikinci aşamada ise yine önceden belirlenmiş büyüklüğe ulaşacak biçimde kümeler rastgele yöntemle seçilir. TANIMLAYICI ISTATISTIKLER A. Yer Gösteren Ölçütler 1. Merkezi Ölçütler a. Aritmetik Ortalama (Mean): En sık kullanılan ölçütlerden birisidir. Günlük yaşamda ortalama olarak ifade edilir. Özellikle normal (simetrik) dağılıma sahip veriler için kullanılır. Gözlenen tüm değerlerin toplanarak gözlem sayısına bölünmesi ile elde edilir. b. Ortanca (Median): Simetrik olmayan dağılımlarda ve ordinal verilerde tercih edilir. Araştırmadaki gözlemlerin değerleri en küçükten en büyüğe doğru sıralanır, dizi tek sayılı ise dizinin ortasındaki gözlemin değeri ortancadır. Ancak çift sayılı bir dizi ise, ortadaki iki verinin değerlerinin ortalaması alınır. c. Tepe Değeri (Mode): Veriler içinde en sık bulunan değerdir. d. Ortasınır (Midrange): Örnekte yer alan en küçük ve en büyük değerlerin aritmetik ortalmasıdır. e. Geometrik Ortalama: Çok sık kullanılmaz, geometrik ortalama gözlem değerlerinin birbirleriyle çarpımlarının, gözlem sayısı kökü olarak hesaplanır. Geometrik ortalama genellikle verilerin logaritmik olduğu durumlarda kullanılır. f. Çeyrekler ve Yüzdelikler: Dağılımın çeyrek değerleri ve yüzdelikleri dağılımın herhangi bir noktasını gösterir. Dağılımın toplam değer sayısının dörde bölünmesiyle elde edilen gözlem sayısının değeri (% 25. değer) birinci çeyrek değer, ikiye bölünmesiyle elde edilen (% 50. değer) 2. çeyrek değer, üçüncü çeyrek değer ise % 75. değerdir.

18 18 B. Yaygınlık Gösteren Ölçütler a.dağılım Aralığı (Range): En büyük ve en küçük değer arasındaki farktır. b. Ortalamadan Sapma: Her bir değerin ortalamadan olan uzaklığı toplamının karesinin, gözlem sayısının bölünmesi ile elde edilir. Ortalam merkezi bir ölçüt iken, ortalamadan sapma yaygınlığı gösteren bir ölçüttür. c. Standart Sapma: Dağılımın yaygınlığını gösteren ölçütlerin en önemlilerinden birisi standart sapmadır. Her bir değerin ortalamaya olan uzaklığını, bir başka deyişle dağılımın yaygınlığını gösterir. d. Varyans: Her bir dağılıma ilişkin gözlemlerin ortalamadan ayrılışlarının karelerinin ortalamasına varyans denir. Standart sapmanın karesi varyans olarak adlandırılır. e. Değişim Katsayısı (Varyasyon Katsayısı): Yaygınlıkların karşılaştırılmasında kullanılır. f. Standart Hata: Standart hata örnek ortalamasının evren ortalamasından ne kadar farklı olduğunu gösteren bir ölçüttür. ÖNEMLILIK TESTLERI Önemlilik testleri kapsamlarına göre iki alt gruba ayrılırlar: 1. Tek değişkenli önemlilik testleri 2. Çok değişkenli önemlilik testleri TEK DEĞİŞKENLİ ÖNEMLİLİK TESTLERİ Parametrik önemlilik testleri Araştırmada toplanan verilere ilişkin değişkenlerin veya bu verilerden yaralanılarak oluşturulacak yeni değişkenlerin çan eğrisi biçimindeki normal dağılıma benzer bir dağılım gösterdikleri, ortalama ve standart sapmaların hesabedileceği, araştırmaya katılan kişi sayısının yeterli olduğu durumlarda parametrik önemlilik testleri kullanılır. Bunlardan en sık kullanılan Z testi, t-testi, F-testi, korrelasyon katsayısı gibi yöntemlerdir. - Istatistiki hipotez= Tarafsızlık hipotezi=farksızlık hipotezi=sıfır hipotezi Hepsi aynı anlamda kullanılan bu kavrama göre araştırmanın bağımlı ve bağımsız değişkenleri arasında fark olmadığı varsayılır. Bu araştırmacılıktaki tarafsızlık kuralının gereğidir. - Araştırma hipotezi= Farklılık hipotezi= alternatif hipotez Araştırmada daha önceki bilgilerin veya göslemlerin doğruluğunu saptamak üzere oluşturulan, örnek ve evren değerlerinin farklılığını veya değişkenler arasında önemli ilişki lduğunu varsayan ifadelerdir. Uygulanacak istatistiki testler sonucunda ya istatistiki hipotez veya araştırma hipotezi kabul veya red edilecektir. - Kritik alan= red alanı / kabul alanı

19 19 P değeri Hipotezle ilgili olarak elde edilen sonuçların, aynı araştırma aynı evrenden saçilen aynı büyüklükteki yüz örnekte yüz kez tekrar edildiğinde kaç tanesinde farklı sonuç olabileceğini, yani yanılma, farklı sonuç alma olasılığını gösteren bir değerdir. Genellikle den küçük olan P değerleri önemli olarak kabul edilir. ORTALAMALARI TAHMIN VE KARŞILAŞTIRMADA KULLANILAN ÖNEMLILIK TESTLERI Normal dağılım gösteren tüm değişkenler için Z ve t testi kullanılır. Iki bağımsız örneğin ortalamaları arasındaki farkın karşılaştırılması: Birbirinden bağımsız olan iki örnekten elde edilen ortalamalar arası farkın önem kontrolu yine t-tesi ve aşağıdaki formül ile incelenir. Burada örneklerin varyanslarının eşit olduğu varsayılmaktadır. Örnek: Yaşamın ilk aylarında yalnız anne sütü ile beslenmenin çocuğun gelişimi üzerine etkisini araştırmak amacı ile intrauterin gelişimi normal ve doğum kiloları aynı olan, yalnız anne sütü ile beslenen 10 bebek ile, hiç anne sütü almamış, yalnız ek gıda ile beslenen 10 bebek izlenmiştir. Doğumu izleyen 3. ayın sonunda bu bebekler tartılmıştır. Iki gruptan elde edilen ağırlık ortalamaları ve standart sapmaları aşağıda gösterilmiştir. Yalnız anne sütü ile besleme bebeğin gelişimi açısından daha etkin midir? Üç ve daha fazla ortalama arasındaki farkın önem kontrolü Bir araştırmada eğer üç veya daha fazla sayıda grup varsa, bunların ortalamaları aralarındaki farkların önem kontrolü varyans analizleri (tek veya çift yönlü) ile yapılır. Hız orantıları tahmin ve karşılaştırmada kullanılan önemlilik testleri Bağımlı değişken hız veya orantı (proportion) türündedir. Ya tek örnekten elde edilen hız/orantı ile evren ortalaması arasındaki farkın veya iki örnekten elde edilen hız/orantılar arasındaki farkın önem kontrolunu yapmak için yine Z ve t testinden yararlanılır. Örnek: Bir bölgede barsak parazitleri prevalans hızının % 40 düzeyinde olup olmadığının test edilmesi amacı ile 100 kişilik bir örneklem üzerinde bir çalışma yapılmış ve barsak parazitleri görülme sıklığının % 48 olduğu saptanmıştır. Bulunan orantı % 40 tan farklı mıdır? Iki bağımsız örnek hız / orantıları arasındaki farkın karşılaştırılması Hız/orantıların hesabedildiği durumlar binomial dağılım gösterirler. Ancak uygulamada bunun normal dağılıma uyarlanmış testleri kullanılır. Iki bağımsız örnekten elde edilen hız/orantılar arasındaki farkın önemli olup olmadığı incelenir:

20 20 Örnek: Iki araştırmacı iki yıl ara ile aynı bölgede oturan yaş grubu kadınlarda etkin aile planlaması yöntemi kullanma hızlarını saptamak üzere iki ayrı çalışma yapmış ve şu sonuçları elde etmişlerdir: Araştırmacı Etkin Yöntem Örnek Kullanma Hızı Büyüklüğü 1. Araştınnacı % Araştınnacı % Bu hızlar birbirinden farklı mıdır? Khi Kare Testi (X2) Iki hız/orantı arasındaki farkın incelenmesinde non-parametrik testlerden olan x2 (khi kare) testi de kullamlır. Dört gözlü (2x2) tablolarda Khi kare testi Örnek: Gribe karşı yeni bir aşının etkinliğini denemek üzere bir çalışma yapılmıştır. Araştırma popülasyonundaki çocukların bir kısım eski aşı ile bir kısmı da yeni aşı ile aşılanarak her gruptaki hastalık sayısına göre yeni aşının etkinliği araştırılmış ve bulgular aşağıda gösterilmiştir. Koruyuculuk yönünden yeni aşı ile eski aşı arasında fark var mıdır? ikiden fazla gruptan elde edilen hızı orantılar arası farkın karşılaştırılması Araştırmalarda bir değişkenin alt grupları için, veya farklı örneklerden elde edilen ikiden fazla hız/orantının aralarında önemli fark olup olmadığını incelemek için x2 testinin çok gözlü tablolar için geliştirilmiş olanı kullanılır. Burada da test edilen varsayım gözlemlerin gruplara benzer biçimde dağılıp dağılmadığıdır Örnek: Bir hastalığa karşı piyasada ayrı firmalara ait 4 ayrı ilaç vardır ve Sağlık Bakanlığı en etkin olanını seçerek devlet hastanelerinde kullanmak istemektedir. Bunun için bir araştırma yapılmış, bütün ilaçların hastalığı tedavi etmedeki etkinlikleri incelenmiş. Çiftlerin - Eşlerin (Pair) Ortalamalarının Karşılaştırılması Bazı araştırmalarda ya farklı iki örnekteki çiftlerin veya aynı kişilerin iki ayrı ölçümleriyle oluşan eşlerin ortalamaları arasındaki farkın önem kontrolünün yapılması gerekebilir. Örnek: Oral kontraseptif kullanımının kan basıncı üzerine olan etkisini incelemek amacı ile 10 oral kontraseptif kullanan kadının kullanım öncesi ve sonrası kan basınçları ölçülmüş ve değerler hesaplanmıştır. Korrelasyon Katsayısı Araştırmalarda sürekli tipteki bir bağımlı değişken (örneğin kan basıncı) ile bir bağımsız değişken (örneğin yaş) arasındaki ilişkinin, kantitatif olarak, boyutunu gösterir. Korrelasyon katsayısı (r) -1 ve +1 arasında değişen değerler alır. Eğer iki değişken arasında ilişki yok ise katsayı O, ilişki tam ise -1 veya +1 dir.

SAĞLIK DÜZEYİ GÖSTERGELERİ

SAĞLIK DÜZEYİ GÖSTERGELERİ SAĞLIK DÜZEYİ GÖSTERGELERİ HIZ:Bir toplum veya grubun belirli bir birimi içinde gözlenen hastalık veya olay sıklığını belirtir.hızın hesap edilmesinde kullanılan pay ve paydadaki sayılar aynı bölgeden

Detaylı

SAĞLIK ALANINDA KULLANILAN EPİDEMİYOLOJİK ÖLÇÜTLER

SAĞLIK ALANINDA KULLANILAN EPİDEMİYOLOJİK ÖLÇÜTLER SAĞLIK ALANINDA KULLANILAN EPİDEMİYOLOJİK ÖLÇÜTLER HÜTF Halk Sağlığı AD Epidemiyoloji Konferans Serisi: 10 Dr.A.Tülay Bağcı Bosi MSc,PhD,MSc Bu yansı seti sadece HÜTF Halk Sağlığı Anabilim Dalı Epidemiyoloji

Detaylı

Sağlık Bakımıyla İlişkili İnfeksiyonların Epidemiyolojisinde Temel Tanımlar

Sağlık Bakımıyla İlişkili İnfeksiyonların Epidemiyolojisinde Temel Tanımlar Sağlık Bakımıyla İlişkili İnfeksiyonların Epidemiyolojisinde Temel Tanımlar Dr. Alpay AZAP Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikr. AD. Epidemiyoloji Nedir? Sağlıkla ilgili

Detaylı

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞININ ÖNEMİ. Sağlık; bireyin beden, ruh ve sosyal açıdan tam bir iyilik durumunda olmasıdır.

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞININ ÖNEMİ. Sağlık; bireyin beden, ruh ve sosyal açıdan tam bir iyilik durumunda olmasıdır. ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞININ ÖNEMİ Sağlık; bireyin beden, ruh ve sosyal açıdan tam bir iyilik durumunda olmasıdır. Anne-çocuk sağlığı hizmetlerinin amacı; özelde anne ve çocukların, genelde ise toplumun sağlıklı

Detaylı

07.11.2014. Ana Sağlığını Etkileyen Faktörler ve Alınacak Önlemler

07.11.2014. Ana Sağlığını Etkileyen Faktörler ve Alınacak Önlemler 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 2. Hafta ( 22 26 / 09 / 2014 ) 1.) KADIN ve ANASAĞLIĞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER ve ALINACAK ÖNLEMLER 2.) KADIN ve ANA SAĞLIĞI İLE İLGİLİ ÖLÇÜTLER Slayt No: 2

Detaylı

KANSER İSTATİSTİKLERİ

KANSER İSTATİSTİKLERİ 1 KANSER İSTATİSTİKLERİ Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından biridir. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk sağlığı sorunudur. Tanı olanaklarının gelişmesi ve

Detaylı

TÜBERKÜLOZ SÜRVEYANS ÇALIŞMALARINA PRATİK YAKLAŞIM ve ÖNEMİ

TÜBERKÜLOZ SÜRVEYANS ÇALIŞMALARINA PRATİK YAKLAŞIM ve ÖNEMİ 21. Yüzyılda Tüberküloz Sempozyumu ve II. Tüberküloz Laboratuvar Tanı Yöntemleri Kursu, Samsun TÜBERKÜLOZ SÜRVEYANS ÇALIŞMALARINA PRATİK YAKLAŞIM ve ÖNEMİ Prof. Dr. Yıldız PEKŞEN Ondokuz Mayıs Üniversitesi,

Detaylı

TEMEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ Prof. Dr. Gül Ergör

TEMEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ Prof. Dr. Gül Ergör TEMEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ Prof. Dr. Gül Ergör Tıpta araştırmalar günümüzde giderek artan bir hızla gerçekleştirilmektedir. Araştırmalar eğitimin de ayrılmaz bir parçasıdır. Bir hekimin eğitimi ve akademik

Detaylı

KORUMA. Doç. Dr. Levent GÖRENEK GATA İnfeksiyon Hastalıkları ve Kl. Mik. AD.

KORUMA. Doç. Dr. Levent GÖRENEK GATA İnfeksiyon Hastalıkları ve Kl. Mik. AD. SALGINDA KONTROL VE KORUMA Doç. Dr. Levent GÖRENEK GATA İnfeksiyon Hastalıkları ve Kl. Mik. AD. Salgın inceleme basamakları 1. Saha çalışması için hazırlık yapılması 2. Bir salgının varlığının ğ gösterilmesi

Detaylı

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 1 Karşılaştırma istatistiği Temel kavramlar: Örneklem ve evren:

Detaylı

NORMAL DAĞILIM VE ÖNEMLİLİK TESTLERİ İLE İLGİLİ PROBLEMLER

NORMAL DAĞILIM VE ÖNEMLİLİK TESTLERİ İLE İLGİLİ PROBLEMLER NORMAL DAĞILIM VE ÖNEMLİLİK TESTLERİ İLE İLGİLİ PROBLEMLER A) Normal Dağılım ile İlgili Sorular Sayfa /4 Hamileler ile ilgili bir araştırmada, bu grubun hemoglobin değerlerinin normal dağılım gösterdiği

Detaylı

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, 18.9.2014, Ankara 2 } Acil durum ve afetlerde ilk yardımcılardan beklenenler nelerdir?

Detaylı

ÖRNEKLEME HATALARI EK C. A. Sinan Türkyılmaz

ÖRNEKLEME HATALARI EK C. A. Sinan Türkyılmaz ÖNEKLEME HATALAI EK C A. Sinan Türkyılmaz Örneklem araştırmalarından elde edilen kestirimler (estimates) iki tip dan etkilenirler: (1) örneklem dışı lar ve (2) örneklem ları. Örneklem dışı lar, veri toplama

Detaylı

Nicel / Nitel Verilerde Konum ve Değişim Ölçüleri. BBY606 Araştırma Yöntemleri 2013-2014 Bahar Dönemi 13 Mart 2014

Nicel / Nitel Verilerde Konum ve Değişim Ölçüleri. BBY606 Araştırma Yöntemleri 2013-2014 Bahar Dönemi 13 Mart 2014 Nicel / Nitel Verilerde Konum ve Değişim Ölçüleri BBY606 Araştırma Yöntemleri 2013-2014 Bahar Dönemi 13 Mart 2014 1 Konum ölçüleri Merkezi eğilim ölçüleri Verilerin ortalamaya göre olan gruplanması nasıl?

Detaylı

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi 2012-2013 Eğitim Öğretim Yılı SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Dersin adı Üreme Sağlığı Anabilim dalı Sorumlu öğretim üyesi E-posta adresi Halk Sağlığı Prof.Dr.Haldun SÜMER

Detaylı

30- İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ. Dr. VOLKAN DÜNDAR

30- İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ. Dr. VOLKAN DÜNDAR 30- İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Dr. VOLKAN DÜNDAR 1 Epidemiyoloji 1 Toplumlarda sağlıkla ilgili olayların dağılım ve nedenlerini inceleyen bilim dalıdır. İnsan toplulukları üzerine

Detaylı

KESİTSEL ARAŞTIRMALAR

KESİTSEL ARAŞTIRMALAR KESİTSEL RŞTIRMLR KESİTSEL RŞTIRMLR PREVLNS RŞTIRMSI DURUM SPTM RŞTIRMSI ROSSSETIONL STUDY ROSSSETIONL SURVEY PREVLNE STUDY BSELINE SURVEY 1 2 Kesitsel çalışmalar, belirli bir populasyonda, belirli bir

Detaylı

Medikal Araştırma Tasarımları. Doç. Dr. Oktay ÖZDEMİR Yorum Danışmanlık Ltd

Medikal Araştırma Tasarımları. Doç. Dr. Oktay ÖZDEMİR Yorum Danışmanlık Ltd Medikal Araştırma Tasarımları Doç. Dr. Oktay ÖZDEMİR Yorum Danışmanlık Ltd 1 Tıpta Araştırma Düzenleri Gözlemsel Çalışmalar Tanımlayıcı çalışmalar Retrospektif (Vaka-kontrol) araştırmalar Kesitsel araştırmalar

Detaylı

doğrudur? Veya test, sağlıklı dediği zaman hangi olasılıkla doğrudur? Bu soruların yanıtları

doğrudur? Veya test, sağlıklı dediği zaman hangi olasılıkla doğrudur? Bu soruların yanıtları DÖNEM III HALK SAĞLIĞI-ADLİ TIP-BİYOİSTATİSTİK-TIP TARİHİ VE ETİK Ders Kurulu Başkanı : Prof. Dr. Günay SAKA TANI TESTLERİ (30.04.2014 Çrş. Y. ÇELİK) Duyarlılık (Sensitivity) ve Belirleyicilik (Specificity)

Detaylı

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ Gösterge Adı Gebe Tespit Oranı (Yüzde) Gebelik sürecindeki riskli durumlarla ilgili oluşabilecek sorunları en aza indirmek için gebe sayısının tespit edilmesidir. İlgili

Detaylı

AMAÇ: Araştırma planlamasında kullanılan basamakları öğrencilerin tanımlayabilmesini sağlamaktır.

AMAÇ: Araştırma planlamasında kullanılan basamakları öğrencilerin tanımlayabilmesini sağlamaktır. Örnek Hacmi ve Örnekleme Yöntemleri 7.01.014 P.Tesi İstatistik Dergisi; n den N ye Gezinti Yıl:, Sayı:8 Eylül-Ekim 01 deki bir yazıda: Depresyon, dünya çapında milyonlarca insanı etkileyen son derece yaygın

Detaylı

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ Gösterge Adı Gebe Tespit Oranı (Yüzde) Gebelik sürecindeki riskli durumlarla ilgili oluşabilecek sorunları en aza indirmek için gebe sayısının tespit edilmesidir. İlgili

Detaylı

Mühendislikte İstatistik Yöntemler

Mühendislikte İstatistik Yöntemler .0.0 Mühendislikte İstatistik Yöntemler İstatistik Parametreler Tarih Qma.3.98 4..98 0.3.983 45 7..984 37.3.985 48 0.4.986 67.4.987 5 0.3.988 45.5.989 34.3.990 59.4.99 3 4 34 5 37 6 45 7 45 8 48 9 5 0

Detaylı

DENEYSEL ARAŞTIRMALAR MÜDAHALE ARAŞTIRMALARI Dr. Meltem Şengelen HÜTF Halk Sağlığı AD 12 Şubat 2015 Epidemiyoloji Sağlıkla ilgili tüm sorunların ve hastalıkların kişi-yerzaman özelliklerine göre tanımlanması,

Detaylı

Epidemiyolojik Çalışma Tipleri. Doç.Dr. Emel ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı

Epidemiyolojik Çalışma Tipleri. Doç.Dr. Emel ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı Epidemiyolojik Çalışma Tipleri Doç.Dr. Emel ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı Epidemiyolojik Çalışma Tipleri Gözlemsel Tanımlayıcı Olgu bildirimleri Analitik Đlişkisel Kesitsel Olgu-kontrol Topluluk Deneysel

Detaylı

I.GİRİŞ. İSTATİSTİK teriminin Latince Durum anlamına gelen STATUS kelimesinden türediği kabul edilir. İlk uygulamalar

I.GİRİŞ. İSTATİSTİK teriminin Latince Durum anlamına gelen STATUS kelimesinden türediği kabul edilir. İlk uygulamalar BİYOİSTATİSTİK I.GİRİŞ İSTATİSTİK teriminin Latince Durum anlamına gelen STATUS kelimesinden türediği kabul edilir. İlk uygulamalar Vergi ödeyeceklerin belirlenmesi Askere alınacakların saptanması I.GİRİŞ

Detaylı

LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ

LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ Lojistik Regresyon Analizini daha kolay izleyebilmek için bazı terimleri tanımlayalım: 1. Değişken (incelenen özellik): Bireyden bireye farklı değerler alabilen özellik, fenomen

Detaylı

Aşırı doğurganlığın anne ve çocuk sağlığına etkileri İstenmeyen gebelikler ve isteyerek düşükler

Aşırı doğurganlığın anne ve çocuk sağlığına etkileri İstenmeyen gebelikler ve isteyerek düşükler Aşırı doğurganlığın anne ve çocuk sağlığına etkileri İstenmeyen gebelikler ve isteyerek düşükler Doç. Dr. Günay SAKA DÜTF HSAD 10.05.2010 1 Amaç : Tıp Fakültesi Dönem III öğrencileri, aşırı doğurganlık,

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ Dr. İbrahim PADIR İstanbul, 2015 Kavramlar ve Tanımlar Gebeliğe bağlı ölüm, bir kadının gebelik süresince, doğumda ya da gebeliğin sonlanmasından sonraki 42 gün içinde

Detaylı

EVREN, ÖRNEK, TEMSİLİYET. Prof. Mustafa Necmi İlhan

EVREN, ÖRNEK, TEMSİLİYET. Prof. Mustafa Necmi İlhan EVREN, ÖRNEK, TEMSİLİYET Prof. Mustafa Necmi İlhan MD, PhD, PhD, MBA Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AbD mnilhan@gazi.edu.tr 1 Neden Araştırma Yaparız? Bilimsel gerçeğe ulaşmak Bilinenlerin

Detaylı

Tanımlayıcı İstatistikler. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN

Tanımlayıcı İstatistikler. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN Tanımlayıcı İstatistikler Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN 1 Tanımlayıcı İstatistikler Yer Gösteren Ölçüler Yaygınlık Ölçüleri Merkezi Eğilim Ölçüleri Konum Ölçüleri 2 3 Aritmetik Ortalama Aritmetik ortalama,

Detaylı

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER Tanımlayıcı İstatistikler ve Grafikle Gösterim Grafik ve bir ölçüde tablolar değişkenlerin görsel bir özetini verirler. İdeal olarak burada değişkenlerin merkezi (ortalama) değerlerinin

Detaylı

Doktora 6. Yarıyıl DERS KODU DERSLER TEO. UYG. KRD. AKTS Z/S. Doktora 8. Yarıyıl

Doktora 6. Yarıyıl DERS KODU DERSLER TEO. UYG. KRD. AKTS Z/S. Doktora 8. Yarıyıl AVRASYA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ DOKTORA PROGRAMI DERSLERİ VE DERS İÇERİKLERİ Doktora 1. Yarıyıl ISGD 601 İş Sağlığı ve İş Hijyeni 3 2 3 Z ISGD 603 Meslek Hastalıkları

Detaylı

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Soru Öğrencilerin derse katılım düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilen 16 soruluk bir test için öğrencilerin ilk 8 ve son 8 soruluk yarılardan aldıkları puanlar arasındaki

Detaylı

KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI

KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI 2009 KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI HEKİM ADAYI SAĞLIK OCAĞI ÇALIŞMA DOSYASI ADI SOYADI : NUMARASI : EĞİTİM TARİHLERİ : ÇALIŞTIĞI SAĞLIK OCAĞI : DANIŞMAN OCAK HEKİMİ : DANIŞMAN

Detaylı

HASTANE İNFEKSİYONLARININ SÜRVEYANSI. Prof. Dr. Oğuz KARABAY

HASTANE İNFEKSİYONLARININ SÜRVEYANSI. Prof. Dr. Oğuz KARABAY HASTANE İNFEKSİYONLARININ SÜRVEYANSI Prof. Dr. Oğuz KARABAY Hastane İnfeksiyonları Tanım Hastalar hastaneye başvurduktan sonra gelişen ve başvuru sırasında kuluçka döneminde olmayan yada hastanede oluşmasına

Detaylı

PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ. Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği

PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ. Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği Perinatoloji Yüksek riskli gebelik Maternal ve fetal sağlığı tehdit eden, mortalite ve morbidite olasılığını

Detaylı

SAĞLIK MESLEK LİSELERİ HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ XII. SINIF BULAŞICI HASTALIKLAR VE BAKIMI DERSİ İŞLETMELERDE BECERİ EĞİTİMİ PROGRAMI

SAĞLIK MESLEK LİSELERİ HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ XII. SINIF BULAŞICI HASTALIKLAR VE BAKIMI DERSİ İŞLETMELERDE BECERİ EĞİTİMİ PROGRAMI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI SAĞLIK İŞLERİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI SAĞLIK MESLEK LİSELERİ HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ XII. SINIF BULAŞICI HASTALIKLAR VE BAKIMI DERSİ İŞLETMELERDE BECERİ EĞİTİMİ PROGRAMI ANKARA 2007 GİRİŞ

Detaylı

Frekans. Hemoglobin Düzeyi

Frekans. Hemoglobin Düzeyi GRUPLARARASI VE GRUPİÇİ KARŞILAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Uzm. Derya ÖZTUNA Yrd. Doç. Dr. Atilla Halil ELHAN 1. ÖNEMLİLİK (HİPOTEZ) TESTLERİ Önemlilik testleri, araştırma sonucunda elde edilen değerlerin ya da

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Araştırma Ve İstatistiksel Yöntemler

Sağlık Hizmetlerinde Araştırma Ve İstatistiksel Yöntemler Sağlık Hizmetlerinde Araştırma Ve İstatistiksel Yöntemler Sağlık Yönetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Sağlık Hizmetlerinde Araştırma Ve İstatistiksel Yöntemler Prof. Dr. Ahmet Tevfik SUNTER 1 Sağlık

Detaylı

FSML / 2009 10 I.Dönem s.gky

FSML / 2009 10 I.Dönem s.gky FSML / 2009 10 I.Dönem s.gky Bir amaca ulaşmak için izlenen düzenli yola yöntem denir. Bilim olaylar ve olgular ile ilgili genel geçerliliği olan nesnel bilgiler elde etmek ister. Bilimin ortaya koyduğu

Detaylı

BİYOİSTATİSTİK Örnekleme ve Örnekleme Yöntemleri Yrd. Doç. Dr. Aslı SUNER KARAKÜLAH

BİYOİSTATİSTİK Örnekleme ve Örnekleme Yöntemleri Yrd. Doç. Dr. Aslı SUNER KARAKÜLAH BİYOİSTATİSTİK Örnekleme ve Örnekleme Yöntemleri Yrd. Doç. Dr. Aslı SUNER KARAKÜLAH Ege Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim AD. Web: www.biyoistatistik.med.ege.edu.tr 1 Araştırmalarda

Detaylı

Projenin Adı: İstatistik yardımıyla YGS ye hazırlık için soru çözme planlaması

Projenin Adı: İstatistik yardımıyla YGS ye hazırlık için soru çözme planlaması Projenin Adı: İstatistik yardımıyla YGS ye hazırlık için soru çözme planlaması Projenin Amacı : YGS de başarılı olmak isteyen bir öğrencinin, istatistiksel yöntemler çerçevesinde, sınavda çıkan soru sayısını,

Detaylı

GEBELİKTE SİFİLİZ. Dr. Mustafa Özgür AKÇA Bursa Yüksek İhtisas E.A.H. Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği

GEBELİKTE SİFİLİZ. Dr. Mustafa Özgür AKÇA Bursa Yüksek İhtisas E.A.H. Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği GEBELİKTE SİFİLİZ Dr. Mustafa Özgür AKÇA Bursa Yüksek İhtisas E.A.H. Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği SİFİLİZ TANIM T.pallidum un neden olduğu sistemik bir hastalıktır Sınıflandırma: Edinilmiş (Genellikle

Detaylı

SAĞLIĞI KORUMANIN VE DAHA ĐYĐYE GÖTÜRMENĐN ĐLKELERĐ. DOÇ.DR. EMEL ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı

SAĞLIĞI KORUMANIN VE DAHA ĐYĐYE GÖTÜRMENĐN ĐLKELERĐ. DOÇ.DR. EMEL ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı SAĞLIĞI KORUMANIN VE DAHA ĐYĐYE GÖTÜRMENĐN ĐLKELERĐ DOÇ.DR. EMEL ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı Çevre Kişi Etken Olumlu Olumsuz Sağlık sürer Hastalık Đyileşir Kronikleşir Sakat bırakır Öldürür Hastalığın

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Ulusal Toplantı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. A. Sinan Türkyılmaz Doç. Dr. Alanur Çavlin 2 Aralık 214, Rixos Grand Ankara Oteli, Ankara Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK 1 AŞILAMADA AMAÇ Aşı ile korunulabilir hastalıkları engellemek Enfeksiyon kaynaklı mortaliteyi azaltmak Enfeksiyon kaynaklı morbiditeyi azaltmak HİÇBİR AŞININ HERKES İÇİN TAMAMEN ETKİN VE GÜVENİLİR OLMASI

Detaylı

0.04.03 Standart Hata İstatistikte hesaplanan her istatistik değerin mutlaka hatası da hesaplanmalıdır. Çünkü hesaplanan istatistikler, tahmini bir değer olduğu için mutlaka hataları da vardır. Standart

Detaylı

26.12.2013. Farklı iki ilaç(a,b) kullanan iki grupta kan pıhtılaşma zamanları farklı mıdır?

26.12.2013. Farklı iki ilaç(a,b) kullanan iki grupta kan pıhtılaşma zamanları farklı mıdır? 26.2.23 Gözlem ya da deneme sonucu elde edilmiş sonuçların, raslantıya bağlı olup olmadığının incelenmesinde kullanılan istatistiksel yöntemlere HĐPOTEZ TESTLERĐ denir. Sonuçların raslantıya bağlı olup

Detaylı

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir.

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. VERİ ANALİZİ GİRİŞ Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. Bilimsel Bilgi: Kaynağı ve elde edilme süreçleri belli olan bilgidir. Sosyal İlişkiler Görgül Bulgular İşlevsel

Detaylı

Üretim Süreci: Girdi İşlem Ürün (Sonuç) Araştırma Süreci: Hangi alanda olursa olsun araştırma bir BİLGİ ye ulaşma sürecidir.

Üretim Süreci: Girdi İşlem Ürün (Sonuç) Araştırma Süreci: Hangi alanda olursa olsun araştırma bir BİLGİ ye ulaşma sürecidir. BİYOİSTATİSTİK Üretim Süreci: Girdi İşlem Ürün (Sonuç) Araştırma Süreci: Hangi alanda olursa olsun araştırma bir BİLGİ ye ulaşma sürecidir. Veri Analiz Bilgi El ile ya da birtakım bilgisayar programları

Detaylı

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ İşletme Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü SAĞLIK POLİTİKASI VE PLANLAMASI TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT Bölüm Hedefi *Bu derste; Türkiye de genel

Detaylı

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri 1 Öğrenim Hedefleri Toplumsal cinsiyet ayrımcılığının, yaşam dönemlerine göre kadın sağlığına olan etkilerini açıklar, Toplumsal cinsiyet ayrımcılığı ile kadına

Detaylı

Su Ürünlerinde Temel İstatistik. Ders 2: Tanımlar

Su Ürünlerinde Temel İstatistik. Ders 2: Tanımlar Su Ürünlerinde Temel İstatistik Ders 2: Tanımlar Karakter Araştırma yada istatistiksel analizde ele alınan ünitenin yapısal (morfolojik, fizyolojik, psikolojik, estetik, vb.) özellikleridir. Tüm karakterler

Detaylı

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM. Dr. Ferruh N. Ayoğlu. Halk Sağlığı Anabilim Dalı

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM. Dr. Ferruh N. Ayoğlu. Halk Sağlığı Anabilim Dalı DOĞUM ÖNCESİ BAKIM Dr. Ferruh N. Ayoğlu Sevmek güzel şey delikanlım, l sev bakalım. Madem ki kafanın içerisinde ışıklı bir karanlık var, benden izin sana sev sevebildiğin kadar. Yaşanan her 1 dakika da:

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 DERS YILI DÖNEM III HALK SAĞLIĞI, TIP EĞİTİMİ, BİYOİSTATİSTİK, BİYOFİZİK, TIP TARİHİ VE ETİK

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 DERS YILI DÖNEM III HALK SAĞLIĞI, TIP EĞİTİMİ, BİYOİSTATİSTİK, BİYOFİZİK, TIP TARİHİ VE ETİK DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 DERS YILI DÖNEM III HALK SAĞLIĞI, TIP EĞİTİMİ, BİYOİSTATİSTİK, BİYOFİZİK, TIP TARİHİ VE ETİK 26.04.2016 30.05.2016 Dersler Teorik Pratik Toplam Halk Sağlığı 78

Detaylı

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi Raika Durusoy 1 Olgu-kontrol araştırmaları Belli bir hastalığı olan ( olgu ) ve olmayan ( kontrol ) bireyler belirlenir Her iki grubun bir etkene

Detaylı

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizde bulunan sağlık kuruluşları, herhangi bir sağlık probleminde müdahalede bulunan ve tedavi amacı güden kuruluşlardır. Yaşadığınız çevrede bulunan

Detaylı

Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 2011 Harran Üniversitesi-UNFPA

Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 2011 Harran Üniversitesi-UNFPA Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 211 Harran Üniversitesi-UNFPA Hizmet için kanıt oluşturan sonuçlar açısından Hizmetleri planlama ve uygulama açısından

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2. Bölge Toplantısı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. Alanur Çavlin Dr. Pelin Seçkiner 5 Şubat 215 Swiss Otel Büyük Efes, İzmir Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun ve kadınların

Detaylı

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu 29 Nisan 2015 17. Hafta (20-26 Nisan 2015) ÖZET Ülkemiz de 2015 yılı 17. hafta itibariyle çalışılan sentinel numunelerdeki

Detaylı

EPİDEMİYOLOJİK SURVEY PLANLARININ HAZIRLANMASI

EPİDEMİYOLOJİK SURVEY PLANLARININ HAZIRLANMASI T.C GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI PENDİK VETERİNER KONTROL ENSTİTÜSÜ EPİDEMİYOLOJİK SURVEY PLANLARININ HAZIRLANMASI Esra SATIR Veteriner Hekim Eğitimin Adı: Epidemiyolojik Survey Planlarının Hazırlanması

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1 İstatistik 1 Yığın ve Örnek; Tümevarımcı ve Betimleyici İstatistik 1 Değişkenler: Kesikli ve Sürekli 1 Verilerin Yuvarlanması Bilimsel Gösterim Anlamlı Rakamlar

Detaylı

M2 S1. Üreme Sağlığı. Tanım, Üreme Hakları, Bütüncül Yaklaşım. Doç. Dr. Günay SAKA 12 Mayıs 2011

M2 S1. Üreme Sağlığı. Tanım, Üreme Hakları, Bütüncül Yaklaşım. Doç. Dr. Günay SAKA 12 Mayıs 2011 M2 S1 Üreme Sağlığı Tanım, Üreme Hakları, Bütüncül Yaklaşım Doç. Dr. Günay SAKA 12 Mayıs 2011 M2 S6 Üreme Sağlığına Yönelme Bükreş konferansı (1974) II. Nüfus Konferansı (1984 Meksika) Kadın ve çocuklara

Detaylı

Doküman Tarihçesi. Bildirimi Zorunlu Enfeksiyon Etkenleri Muayene

Doküman Tarihçesi. Bildirimi Zorunlu Enfeksiyon Etkenleri Muayene Sağlık-NET Projesi İş Kuralları Kılavuzu T.C. Sağlık Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı Tarih : 23.06.2008 Sürüm : 2.0 Doküman Tarihçesi Sürüm Tarih Değişiklik MSVS 1.0 02.01.2008 İlk Yayın Genel

Detaylı

03.06.15 09:30 BİYOKİMYA-MİKROBİYOLOJİ-FARMAKOLOJİ 10:30 HALK SAĞLIĞI 11:30 PATOLOJİ 13:30 İYİ HEKİMLİK UYG. 6 Hafta. Kurul Süresi: 10 saat 10 saat

03.06.15 09:30 BİYOKİMYA-MİKROBİYOLOJİ-FARMAKOLOJİ 10:30 HALK SAĞLIĞI 11:30 PATOLOJİ 13:30 İYİ HEKİMLİK UYG. 6 Hafta. Kurul Süresi: 10 saat 10 saat Yeni Yüzyıl Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ Prof. Dr. Demir Budak Dekan Eğitim Koordinatörü: Prof. Dr. Asiye Nurten 215 216 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI DÖNEM III DERS KURULU 6 TIP TIP 332- ÜREME SİSTEMİ HASTALIKLARI

Detaylı

AŞI ve SERUMLAR. Dr. Sibel AK

AŞI ve SERUMLAR. Dr. Sibel AK AŞI ve SERUMLAR Dr. Sibel AK Bugün; Ak#f İmmünizasyon Bakteriyel Aşılar Viral Aşılar Aşı Takvimi Pasif İmmünizasyon Aşı Etkileşimleri Tanımlar İmmünite (Bağışıklık): Konağın, kendisinden farklı yapıya

Detaylı

Ektopik Gebelik. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012

Ektopik Gebelik. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Ektopik Gebelik Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Sunum Planı Tanım Epidemiyoloji Patofizyoloji Klinik Tanı Ayırıcı tanı Tedavi Tanım Fertilize ovumun endometriyal kavite dışında

Detaylı

Taraf tutma (Bias) önlenmiş

Taraf tutma (Bias) önlenmiş Hamdi Akan Ankara Tıp Fakültesi Hematoloji Bilim Dalı hamdiakan@gmail.com 23 Ocak 2015 Toplumu iyi temsil ediyor = Hasta sayısı Doğru tasarım ve metodoloji Taraf tutma (Bias) önlenmiş Sağlam istatistik

Detaylı

ĐSTATĐSTĐK. Okan ERYĐĞĐT

ĐSTATĐSTĐK. Okan ERYĐĞĐT ĐSTATĐSTĐK Okan ERYĐĞĐT Araştırmacı, istatistik yöntemlere daha işin başında başvurmalıdır, sonunda değil..! A. Bradford Hill, 1930 ĐSTATĐSTĐĞĐN AMAÇLARI Bilimsel araştırmalarda, araştırmacıya kullanılabilir

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Doç. Dr. Recep Kara

Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Doç. Dr. Recep Kara Bilimsel Araştırma Yöntemleri Doç. Dr. Recep Kara YÖNTEM BÖLÜMÜ 4. Ders Araştırmanın Modeli Evren ve Örneklem Verilerin Toplanması Verilerin Analiz Edilmesi bölümlerinden oluşur. 1. Araştırmanın Modeli

Detaylı

SÜREKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER

SÜREKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER SÜREKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER Sürekli Rassal Değişkenler Sürekli Rassal Değişken: Değerleriölçümyadatartımla elde edilen, bir başka anlatımla sayımla elde edilemeyen, değişkene sürekli rassal değişken denir.

Detaylı

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti?

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? Dr. Gülşen Mermut Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ABD EKMUD İzmir Toplantıları - 29.12.2015 Sunum Planı Dünya epidemiyolojisi

Detaylı

RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN

RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN 1 RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI Olasılığa ilişkin olayların çoğunluğunda, deneme sonuçlarının bir veya birkaç yönden incelenmesi

Detaylı

ÇOCUK SAĞLIĞINA GİRİŞ ve Çocuk sağlığını değerlendirmede kullanılan ölçütler. Doç. Dr. Günay SAKA 5 Mayıs 2011

ÇOCUK SAĞLIĞINA GİRİŞ ve Çocuk sağlığını değerlendirmede kullanılan ölçütler. Doç. Dr. Günay SAKA 5 Mayıs 2011 ÇOCUK SAĞLIĞINA GİRİŞ ve Çocuk sağlığını değerlendirmede kullanılan ölçütler Doç. Dr. Günay SAKA 5 Mayıs 2011 1 Amaç : Bu oturumun sonunda katılımcılar çocuk sağlığının önemini ve çocukluk dönemlerine

Detaylı

VİRUS HASTALIKLARINDA TANI YÖNTEMLERİ

VİRUS HASTALIKLARINDA TANI YÖNTEMLERİ VİRUS HASTALIKLARINDA TANI YÖNTEMLERİ Doç. Dr. Koray Ergünay MD PhD Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Viroloji Ünitesi Viral Enfeksiyonlar... Klinik

Detaylı

Gebelik ve Enfeksiyonlar. Prof.Dr. Levent GÖRENEK

Gebelik ve Enfeksiyonlar. Prof.Dr. Levent GÖRENEK Gebelik ve Enfeksiyonlar Prof.Dr. Levent GÖRENEK Olgulara Yaklaşım 2 1. TORCH grubu enfeksiyon etkenleri nelerdir? Toxoplasmosis Other (Sifiliz, Varicella zoster ) Rubella Cytomegalovirus Herpes simplex

Detaylı

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu 8 Nisan 2015 14. Hafta (30 Mart 5 Nisan 2015) ÖZET Ülkemiz de 2015 yılı 14. hafta itibariyle çalışılan sentinel numunelerdeki

Detaylı

Türkiye de Sağlık Örgütlenmesi

Türkiye de Sağlık Örgütlenmesi Türkiye de Sağlık Örgütlenmesi (224 Sayılı Yasa ) Doç.Dr.Melikşah ERTEM İdeal Bir Örgütün İlkeleri Eşitlik Sürekli hizmet Entegre hizmet Katılımcı hizmet Öncelikli hizmet Ekip hizmeti Kademeli hizmet İdeal

Detaylı

GEZİCİ SAĞLIK HİZMETLERİNİN YÜRÜTÜLMESİ HAKKINDA YÖNERGE

GEZİCİ SAĞLIK HİZMETLERİNİN YÜRÜTÜLMESİ HAKKINDA YÖNERGE GEZİCİ SAĞLIK HİZMETLERİNİN YÜRÜTÜLMESİ HAKKINDA YÖNERGE Amaç Madde 1- Bu Yönerge, sağlık hizmetlerine ulaşılabilirliğin arttırılması ve bütün vatandaşların birinci basamak sağlık hizmetlerinden yararlanması

Detaylı

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER PSH 501 - Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Temelleri

Detaylı

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ GELİŞİM PSİKOLOJİSİ Yaşa bağlı organizmadaki değişimleri inceler Çocuk psikolojisi Ergen Psikolojisi Yetişkin Psikolojisi Deneysel Psikoloji Temel psikolojik süreçler

Detaylı

Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri. Değişkenin Ölçek Türü ya da Yapısı

Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri. Değişkenin Ölçek Türü ya da Yapısı ARAŞTIRMA MODELLİLERİNDE KULLANILACAK İSTATİSTİKLERİ BELİRLEME ÖLÇÜTLERİ Parametrik mi Parametrik Olmayan mı? Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri Değişken Sayısı Tek değişkenli (X) İki değişkenli

Detaylı

HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI

HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI Programın Yürütücüsü Programın Kadrolu Öğretim Üyeleri : Prof. Dr. M.Fikret GENÇ : Prof. Dr. Erkan PEHLİVAN Prof. Dr. Gülsen GÜNEŞ Doç. Dr. Ali ÖZER Programa Kabul Koşulları

Detaylı

MATE 211 BİYOİSTATİSTİK DÖNEM SONU SINAVI

MATE 211 BİYOİSTATİSTİK DÖNEM SONU SINAVI Öğrenci Bilgileri Ad Soyad: İmza: MATE 211 BİYOİSTATİSTİK DÖNEM SONU SINAVI 26 Mayıs, 2014 Numara: Grup: Soru Bölüm 1 10 11 12 TOPLAM Numarası (1-9) Ağırlık 45 15 30 20 110 Alınan Puan Yönerge 1. Bu sınavda

Detaylı

Zaman Serileri. IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören

Zaman Serileri. IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören Zaman Serileri IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören Zaman Serisi nedir? Kronolojik sırayla elde edilen verilere sahip değișkenlere zaman serisi adı verilmektedir. Genel olarak zaman serisi,

Detaylı

Deneysel Araştırmalarda Uygun Örneklem Büyüklüğü Ve İstatistiksel Güç Analizi. Doç Dr. Nurhan DOĞAN AKÜ Tıp Fak. Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim AD

Deneysel Araştırmalarda Uygun Örneklem Büyüklüğü Ve İstatistiksel Güç Analizi. Doç Dr. Nurhan DOĞAN AKÜ Tıp Fak. Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim AD Deneysel Araştırmalarda Uygun Örneklem Büyüklüğü Ve İstatistiksel Güç Analizi Doç Dr. Nurhan DOĞAN AKÜ Tıp Fak. Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim AD Giriş Yeterli Örneklem Büyüklüğü Neden Önemlidir? Özel

Detaylı

istatistik 4. Bir frekans dağılımına ilişkin birikimli seriler 1. Birimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi

istatistik 4. Bir frekans dağılımına ilişkin birikimli seriler 1. Birimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi 2010 S 4200- İstatistik sorulannın cevap l anmasında gerekli olabilecek t ablolar ve f ormüller bu kitapçığın sonunda verilmiştir. 1. Birimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıstır? ) Maddesel

Detaylı

Gebelik ve Trombositopeni

Gebelik ve Trombositopeni Gebelik ve Trombositopeni Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Kadın Hast. ve Doğum AD Gebelik ve Trombositopeni Kemik iliğinde megakaryosit hücrelerinde üretilir. Günde 35.000-50.000 /ml üretilir. Yaşam süresi

Detaylı

Hitit Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Halk Sağlığı Hemşireliği. Aile Sağlığı Merkezi Staj Kılavuzu. Sorumlu Öğretim Üyesi: Yrd.Doç.Dr.

Hitit Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Halk Sağlığı Hemşireliği. Aile Sağlığı Merkezi Staj Kılavuzu. Sorumlu Öğretim Üyesi: Yrd.Doç.Dr. Hitit Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Halk Sağlığı Hemşireliği Aile Sağlığı Merkezi Staj Kılavuzu Sorumlu Öğretim Üyesi: Yrd.Doç.Dr.Gülay YILMAZEL Çorum, 2015 İÇİNDEKİLER 1- Halk Sağlığı Hemşireliği Dersi

Detaylı

PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI. Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları

PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI. Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Perinatal dönemde herpesvirus geçişi. Virus Gebelik sırasında Doğum kanalından Doğum

Detaylı

K-S Testi hipotezde ileri sürülen dağılımla örnek yığılmalı dağılım fonksiyonunun karşılaştırılması ile yapılır.

K-S Testi hipotezde ileri sürülen dağılımla örnek yığılmalı dağılım fonksiyonunun karşılaştırılması ile yapılır. İstatistiksel güven aralıkları uygulamalarında normallik (normal dağılıma uygunluk) oldukça önemlidir. Kullanılan parametrik istatistiksel tekniklerin geçerli olabilmesi için populasyon şans değişkeninin

Detaylı

İki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi

İki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi Örnek: Kalple ilgili bir çalışmada 5 yaşındaki 4 erkek ve 40 yaşındaki 30 erkeğin sistolik kan basınçları ölçülmüştür. Elde edilen verilere göre 0.05 anlamlılık düzeyinde yaşlı erkeklerin genç erkeklere

Detaylı

1. FARKLILIKLARIN TESPİTİNE YÖNELİK HİPOTEZ TESTLERİ

1. FARKLILIKLARIN TESPİTİNE YÖNELİK HİPOTEZ TESTLERİ 1. FARKLILIKLARIN TESPİTİNE YÖNELİK HİPOTEZ TESTLERİ Örneklem verileri kullanılan her çalışmada bir örneklem hatası çıkma riski her zaman söz konusudur. Dolayısıyla istatistikte bu örneklem hatasının meydana

Detaylı

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu 20 Mayıs 2015 20. Hafta (11-17 Mayıs 2015) ÖZET Ülkemiz de 2015 yılı 20. hafta itibariyle çalışılan sentinel numunelerdeki

Detaylı

Türkiye de Toplum Kökenli Enfeksiyon Hastalıklarında Neredeyiz?

Türkiye de Toplum Kökenli Enfeksiyon Hastalıklarında Neredeyiz? Türkiye de Toplum Kökenli Enfeksiyon Hastalıklarında Neredeyiz? İzmir İl Sağlık Müdürü Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Uz. Dr. Bediha TÜRKYILMAZ Toplum Kökenli Enfeksiyonlar Toplum kökenli enfeksiyon; önemli

Detaylı