UZMANLIK TEZİ DR. ENGİN ŞANAL TEZ DANIŞMANI PROF. DR. FÜSUN ARDIÇ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "UZMANLIK TEZİ DR. ENGİN ŞANAL TEZ DANIŞMANI PROF. DR. FÜSUN ARDIÇ"

Transkript

1 T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI AEROBİK VE KOMBİNE AEROBİK DİRENÇLİ EGZERSİZLERİN AŞIRI KİLOLU VE OBEZ KADIN VE ERKEKLERDE VÜCUT KOMPOZİSYONU, KAS KUVVETİ, ENDURANS, KAN BASINCI, FİZİKSEL YAŞAM KALİTESİ VE DUYGUDURUMA ETKİSİ UZMANLIK TEZİ DR. ENGİN ŞANAL TEZ DANIŞMANI PROF. DR. FÜSUN ARDIÇ DENİZLİ-2008

2

3 TEŞEKKÜR Tez danışmanlığımı üstlenen, her türlü konuda yardımını, bilgisini ve zamanını esirgemeyen değerli hocam Prof. Dr. Füsun Ardıç a, tüm eğitim sürecinde bilgi ve deneyimlerinden yararlandığım değerli hocalarım Doç. Dr. Oya Topuz, Yrd. Doç. Dr. Merih Özgen, Yrd. Doç. Dr. Ayşe Sarsan, Yrd. Doç. Dr. Necmettin Yıldız, Uzm. Dr. Gülin Fındıkoğlu ve Uzm. Dr. Nilgün Atalay a, ayrıca tezimde büyük emeği geçen değerli hocam Prof. Dr. Suna Kıraç a ve rotasyonlarım sırasında değerli bilgilerinden yararlandığım sayın hocalarıma içten teşekkürlerimi sunarım. Birlikte çalışmaktan mutluluk duyduğum araştırma görevlisi doktor arkadaşlarıma, kliniğimiz fizyoterapist, hemşire ve diğer personellerine şükranlarımı sunarım. Ayrıca sevgi ve sabrını benden esirgemeyen ve bu çalışmamda bana büyük destek olan eşim fizyoterapist Ebru Şanal a ve sahip olduğum tüm değerleri bizlere kazandıran annem ve babama derin ve sonsuz teşekkürlerimi sunarım. I

4 İÇİNDEKİLER Sayfa No 1 GİRİŞ 1 2 GENEL BİLGİLER OBEZİTE Tanım, Sınıflama ve Epidemiyoloji Etiyoloji Vücut Kompozisyonu Obezite İle İlişkili Klinik Tablolar Obezitenin Tedavisi EGZERSİZ TEDAVİSİ Çizgili Kas Kas Kuvveti Egzersiz Çeşitleri Kas Kuvvetini Arttırıcı Egzersizler Kas Enduransını Arttırıcı Egzersizler Germe Egzersizleri 24 3 GEREÇ VE YÖNTEM 26 4 BULGULAR 39 5 TARTIŞMA 68 6 SONUÇLAR 87 7 ÖZET 89 8 YABANCI DİL ÖZETİ 91 9 KAYNAKLAR 93 II

5 TABLOLAR ÇİZELGESİ Sayfa No Tablo-1: Dünya Sağlık Örgütü sınıflamasına göre erişkinlerde VKİ ve hastalık riski 4 Tablo-2: Obezitenin eşlik ettiği patolojiler 6 Tablo-3: Vücut yağının tahmininde kullanılan yöntemler 8 Tablo-4: VKİ ye göre aşırı kilo ve obezite sınıflandırılması 9 Tablo-5: Obezite ile ilişkili morbiditeler 12 Tablo-6: Kas liflerinin motor birim tipi, kontraktil ve metabolik özellikleri 15 Tablo-7: İzotonik kuvvetlendirme protokolleri 20 Tablo 8: Sağlıklı olarak kabul edilen bir kişiye göre hazırlanmış aerobik 23 egzersiz programının progresyon örneği Tablo-9: Isınma için ACSM önerileri 25 Tablo-10: Çalışmaya alınma ve çalışmadan dışlanma kriterleri 26 Tablo-11: Short-Form 36 (SF-36) 33 Tablo-12: Gruplardaki bireylerin cinsiyet ve eğitim durumuna göre dağılımı 41 Tablo-13: Grupların egzersiz programı öncesi karşılaştırılması 42 Tablo-14: Grupların egzersiz programı öncesi DEXA ölçümleri açısından karşılaştırılması 43 Tablo-15: Tüm grupların VKİ, BKO ve çevre ölçümleri açısından grup içi karşılaştırılması 44 Tablo-16: Tüm grupların kan basıncı, VO 2max, 6DYT, oturma-kalkma ve squat sayısı açısından grup içi karşılaştırılması 45 Tablo-17: Tüm grupların kas kuvvetleri açısından grup içi karşılaştırılması 46 III

6 Tablo-18: Tüm grupların sırt ve karın enduransı açısından grup içi karşılaştırılması 47 Tablo-19: Tüm grupların skinfold ölçümleri açısından grup içi karşılaştırılması 48 Tablo-20: Tüm grupların SF-36 F bileşenlerinin ve beck depresyon ölçümleri açısından grup içi karşılaştırılması 49 Tablo-21: Tüm grupların bölgesel DEXA ölçümleri açısından grup içi karşılaştırılması 51 Tablo-22: Tüm grupların tüm vücut DEXA ölçümleri açısından grup içi karşılaştırılması 52 Tablo-23: Grup A ve AD nin ölçüm parametrelerindeki değişim yüzdesinin karşılaştırılması 53 Tablo-24: Grup A ve AD nin DEXA ölçümlerinin değişim yüzdesinin karşılaştırılması 54 Tablo-25: Grup AE ve AK nin ölçüm parametrelerindeki değişim yüzdesinin karşılaştırılması 56 Tablo-26: Grup AE ve AK nin DEXA ölçümlerinin değişim yüzdesinin karşılaştırılması 57 Tablo-27: Grup ADE ve ADK nin ölçüm parametrelerindeki değişim yüzdesinin karşılaştırılması 59 Tablo-28: Grup ADE ve ADK nin DEXA ölçümlerinin değişim yüzdesinin karşılaştırılması 60 Tablo-29: Grup AE ve ADE nin ölçüm parametrelerindeki değişim yüzdesinin karşılaştırılması 63 Tablo-30: Grup AE ve ADE nin DEXA ölçümlerinin değişim yüzdesinin gruplar arası karşılaştırılması 63 Tablo-31: Grup AK ve ADK nin ölçüm parametrelerindeki değişim IV

7 yüzdesinin karşılaştırılması 65 Tablo-32: Grup AK ve ADK nin DEXA ölçümlerinin değişim yüzdesinin karşılaştırılması 66 ŞEKİLLER ÇİZELGESİ Şekil-1: Çalışmanın akışı 40 Şekil-2: A ve AD egzersizlerinin tüm vücut DEXA ölçümleri üzerine etkinliğinin karşılaştırılması 55 Şekil-3: A egzersizlerin kadın ve erkek cinsiyete göre DEXA ölçümleri açısından karşılaştırılması 58 Şekil-4: AD egzersizlerin kadın ve erkek cinsiyete göre etkinliklerinin DEXA ölçümleri açısından karşılaştırılması 61 Şekil 5: Erkek cinsiyette A ve AD egzersizlerinin DEXA ölçümleri üzerine etkisinin karşılaştırılması 64 Şekil 6: Erkek cinsiyette A ve AD egzersizlerinin DEXA ölçümleri üzerine etkisinin karşılaştırılması 67 V

8 KISALTMALAR A D AD YD YDK VO 2max VKİ BKO DEXA 1MT MKH HKH İKH RKH ACSM 6DYT AK AE ADK ADE : Aerobik : Dirençli : Aerobik Dirençli : Yağ Dokusu : Yağsız Doku Kitlesi : Maksimum Oksijen Tüketimi : Vücut Kitle İndeksi : Bel Kalça Oranı : Dual Enerji X-Ray Absorpsiyometri : Bir Maksimum Tekrar : Maksimum Kalp Hızı : Hedef Kalp Hızı : İstirahat Kalp Hızı : Rezerv Kalp Hızı : American College of Sports Medicine : 6 Dakika Yürüme Testi : Aerobik Kadın : Aerobik Erkek : Aerobik Dirençli Kadın : Aerobik Dirençli Erkek SF-36 : Short Form 36 SF-36 F ark. : Short Form 36 nın Fiziksel Yaşam Kalitesi komponenti : Arkadaşları VI

9 1-GİRİŞ Obezite, Dünya Sağlık Örgütü tarafından sağlığı bozacak ölçüde yağ dokularında anormal veya aşırı miktarda yağ birikmesi olarak tanımlanmıştır (1). Obezite, toplumdaki en önemli sağlık problemlerinden birisi olup prevalansı giderek artmaktadır. Amerikan toplumunda yetişkinlerin yaklaşık %55 inin aşırı kilolu ve obez olduğu tahmin edilmektedir (2). Yağ dokusunun fazlalığı kadar dağılımı da önemli bir konudur. Abdomen çevresindeki yağ dokusu kardiyovasküler sistem hastalıkları, hipertansiyon, Tip 2 diyabet, safra taşları ve kolesistit, osteoartrit, bazı kanser türleri, solunum disfonksiyonları gibi bazı kronik hastalıklar ile ilişkilidir (3,4). Fiziksel aktiviteyi arttırma ve diyet gibi çeşitli yaşam stili değişiklikleri, tüm vücut ve santral obezitenin tedavisi ve buna bağlı oluşabilecek komplikasyonların önlenmesinde önerilmektedir (5). Diyet obezitenin azaltılmasında kullanılan en yaygın tedavi yöntemdir. Ancak fiziksel aktivitenin azalması obezitenin oluşumunda en önemli sebep olarak bilinmektedir. Bazı çalışmalarda erişkin obezlerde diyetten bağımsız olarak sadece fiziksel aktivitenin arttırılmasıyla az miktarda kilo kaybı sağlandığı ileri sürülmüştür (6). Stiegler ve ark.nın çalışmasında, diyet kısıtlaması yapılmadan arttırılan fiziksel aktivitenin kas kütlesini koruyarak istirahat metabolizma hızını arttırdığı ve yağ dokusunu azalttığı, böylece negatif yöne enerji dengesizliği yarattığı rapor edilmiştir (7). Bir çalışmada yalnızca egzersiz ile kilo kaybının ancak orta ve yüksek şiddetteki egzersiz ile sağlanabileceği belirtilmiştir (8). Ancak obezlerde hem diyet hem de egzersiz tedavisi toplam vücut yağ kitlesini azaltırken, egzersiz abdominal obeziteyi azaltmada daha etkin olabilmektedir. Yapılan bir çalışmada abdominal yağ doku kitlesinin aerobik zindelik ve fiziksel aktivite ile ters orantılı olduğu gösterilmiştir (9). Ayrıca obez bireylerde tek başına egzersiz ile ne kadar kilo kaybedilebileceği ve egzersiz ile uyarılmış kilo kaybının özellikle abdominal yağ kitlesini azaltması ile ilgili literatürde yeterli kanıt mevcut değildir (10,11). Aerobik (A) egzersizlerin, dirençli (D) egzersizlerin, ve kombine aerobik dirençli (AD) egzersizlerin yağsız doku kitlesi (YDK), yağ dokusu (YD) ve 1

10 yağ yüzdesi üzerine etkinliğini karşılaştıran çalışmaların çoğunda vücut kompozisyonunun değişimi üzerine anlamlı sonuçlar elde edilmesine rağmen, bu çalışmaların metodolojisi farklı ve sonuçları çelişkilidir (7,12-22). Bazı çalışmalarda egzersizin yanında katılımcılara diyet tedavisi verilirken (12-15), bazılarında çalışmaya obez olmayan bireyler dahil edilmiştir (15-18,22). Ayrıca bu çalışmalarda katılımcılar sadece kadın (12-14) veya erkek (15-18,22) cinsiyetten oluşmaktadır. Ancak egzersiz tedavisinin cinsiyetler arası potansiyel farklılıkları belirlemek amacıyla daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır (23). Çalışmalarda D egzersizler ile maksimum oksijen tüketiminin (VO 2max ) değişmediği saptanmıştır. (21,24,25). Bazılarında AD egzersizler ile VO 2max da artış saptanırken (16-18,21,22,26-33), bazılarında A egzersizlere D egzersiz eklenmesi ile aerobik kapasitede inhibisyon saptanmıştır (16,20,34-36). Ayrıca son zamanlarda yapılan çalışmaların egzersizin kan basıncı ve psikolojik duruma etkileri üzerine yoğunlaştığı gözlenmektedir (37,38). Çalışmalarda, egzersizin kan basıncı üzerine olumlu etkilerinin olduğu rapor edilmiştir (39). Ayrıca fiziksel aktivitenin tek başına psikolojik değişkenleri düzelterek kilo vermede dolaylı olarak önemli ölçüde olumlu etkileri bulunmaktadır (40,41). Obezite sağlıkla ilişkili hayat kalitesi üzerine fiziksel sağlık, duygusal olarak kendini iyi hissetme ve psikososyal durum gibi farklı özellikleri değiştirerek iyi yönde etkide bulunabilir (6). Bu çalışma, literatürde obezlerde diyet verilmeksizin salt çeşitli egzersiz gruplarının etkinliklerini farklı cinsiyetler üzerine değerlendiren ilk araştırmadır. A egzersizler ile AD egzersizlerin, YD, YDK, ağırlık ve yağ yüzdesi, fiziksel yaşam kalitesi, duygudurumu, kas kuvvetleri, VO 2max, sistolik ve diyastolik kan basıncı üzerine etkilerini aşırı kilolu ve obez erkek ve kadın erişkinlerde karşılaştırmak amaçlanmıştır. Çalışmanın hipotezi; egzersiz gruplarında, kadın ve erkek cinsiyet üzerine farklı etkiler gözleneceği ve AD egzersizlerin sadece A egzersizlere kıyasla bu parametreler üzerine daha etkin olacağıdır. 2

11 2-GENEL BİLGİLER 2.1 OBEZİTE Tanım, Sınıflama ve Epidemiyoloji Obezite vücut yağ oranının artması ve davranış, endokrin ve metabolik değişikliklerle karakterize kompleks, multifaktöryel bir hastalıktır (1). Vücut kitle indeksi (VKİ) obezite tanımında en sık kullanılan ölçümdür. Vücut ağırlığının (kilogram) boyun karesine bölünmesi (m²) ile bulunur. (kg/m²). Buna Qulet indeksi de denir. VKİ 25 kg/m² nin altında ise sağlıklı, kg/m² ise aşırı kilolu, 30 kg/m² üzerinde ise obezite olarak adlandırılır (42). Tablo 1 de Dünya Sağlık Örgütü nün kabul ettiği VKİ ye göre obezite sınıflaması ve hastalık risk dereceleri görülmektedir (43). Toplumda obezite yaygın bir sağlık sorunudur. Sıklıkla endüstrileşmiş ülkelerde görülmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde ise orta ve yüksek gelir düzeyli kesimlerde ve şehirlerde köylere göre daha yaygın olarak rastlanmaktadır. Bunun nedeni ucuz, enerjiden yüksek gıdaların yenmesi, hareket azlığı ve gıdalara ulaşmanın daha kolay olmasıdır. Obezite kısa ve orta boylularda daha sıktır. Yine kadınlarda doğumlar ve gebelik süresince alınan kilolar nedeniyle erkeklere göre daha sık görülmektedir (44). 18 yaşında erkeklerde vücut ağırlığının %15-18 ini, kızlarda ise %20-25 ini YD oluşturmaktadır. Erkeklerde bu oran %25, kadınlarda ise %30-35 i aşarsa obezite gelişmiş olur. Vücut yağ oranı yaşla birlikte artar ve kadınlarda erkeklere göre daha fazla bulunmaktadır (45). 3

12 Tablo-1: Dünya Sağlık Örgütü sınıflamasına göre erişkinlerde VKİ ve hastalık riski (43) Sınıflama BMI(kg/m²) Hastalık Riski Düşük Kilolu < 18.5 Düşük Normal Kilolu Orta Aşırı Kilolu > 25.0 Pre-obez arası Artmış Evre 1 obez arası Orta derece Evre 2 obez arası Yüksek derece Evre 3 obez 40.0 ve fazlası Çok yüksek Caterson ve ark.nın yaptığı çalışmada, dünyada 315 milyon insanın VKİ 30 kg/m² den fazla, 750 milyon insanın ise VKİ kg/m 2 arasında olduğu belirtilmiştir. (46). Batıda ve gelişmiş ülkelerde aşırı kiloluluk ve obezitenin prevalansının yaş, cinsiyet, ırk ve sosyoekonomik sınıfa göre değişmediği ve Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve bazı Batı Avrupa ülkelerinde erişkinlerin %50 sinin VKİ nin 25 kg/m 2 ve üzerinde olduğu belirtilmiştir. Bu prevalansın diğer Avrupa Birliği ülkelerinde biraz daha düşük olduğu rapor edilmiştir. Yapılan bir çalışmada Amerika Birleşik Devletleri ndeki bazı etnik toplumlarda VKİ 25 kg/m 2 ve üzerinde olan bireylerin oranının %70 in üstünde olduğu bildirilmiştir (43). Ülkemizde kişinin tarandığı TOHTA çalışmasında Hatemi ve ark. obeziteyi kadınlarda %36, erkeklerde ise %21.5, genelde ise %25 oranında olarak saptamıştır (47). Aşırı kilo kilonun normalin üstünde olmasını işaret ederken, obezite aşırı vücut yağlanmasını gösterir. Bu ikisinin ayrımı VKİ ile yapılır. Yapılan çalışmada VKİ ile vücut yağ miktarı arasında çok iyi korelasyon olduğu saptanmıştır (48). Deurenberg ve ark.nın vücut yağ yüzdesinin hesaplanması için geliştirdikleri formüle göre ise; Vücut yağ yüzdesi=1.2 x (VKİ) x (yaş) x (cinsiyet)

13 Formülde; erkek cinsiyet için 1, kadınlar için 0 kullanılır. Bu formülde yaş ilerledikçe yağ kitlesinin artacağı göz önüne alınmıştır. Vücut yağ oranı hesaplanırken cinsiyet ve yaş gibi faktörler göz önüne alınmasına rağmen, pratikte vücut yağ oranı yerine, çoğu zaman VKİ kullanılarak sınıflamalar yapılmaktadır (5). Obezitede kişilerin yağ kitlesini değerlendirmede üç kriter göz önüne alınır: a) Vücut yağ yüzdesi b) Yağlanma tarzı ve biçimi c) Yağ hücresi boyut ve sayısı a) Vücut Yağ Yüzdesi: VKİ, hem yetişkin hem de çocuklarda toplam vücut yağı ve yüzdesi ile yüksek korelasyon gösteriyorsa da aşırı kiloluluk ve obezite için kesin gösterge değildir. Vücut yağ yüzdesi erkeklerde %20, kadınlarda %30 üzerinde olduğu zaman obeziteden bahsedilmektedir (49). b) Vücut Yağlanma Biçimi: Adipoz dokunun vücudun değişik bölgelerinde dağılımı erkek ve kadında farklıdır. Yağın daha çok vücudun alt bölgesinde toplanması jenoid tip (armut biçimi) şişmanlık olarak adlandırılmaktadır ve genelde kadına özgüdür. Yağın vücudun üst bölgesinde (bel ve üst abdomen) toplanması android tip şişmanlık olarak adlandırılmaktadır ve erkeğe özgüdür. Abdominal (visseral) yağ dokusu fonksiyonel olarak cilt altı yağ dokusundan farklı olup metabolik olarak aktif yağ hücrelerinden oluşmuştur (50). Bu tür yağ deposu serbest yağ asitlerinin hızlı mobilizasyon özelliği olduğu ve hipertansiyon, kardiyovasküler hastalıklar ve tip 2 diyabet ile ilintili olduğu rapor edilmiştir (51). Jenoid tipi kişiler android tipdekilere göre daha az sağlık riski taşımaktadır. Diğer iki obezite tipi intraabdominal ve tüm vücut şişmanlık tipidir (52). c) Yağ Hücre Boyut ve Sayısı: Esas olarak obezitede adipoz doku artışı mevcuttur. Bu dokunun artışı önceden sentezlenmiş yağ hücrelerine lipit 5

14 eklenerek genişleme (hipertrofi) veya yeni hücreler sentezlenerek hücre sayılarının artması (hiperplazi) şeklinde olabilmektedir. Hiperplazi daha çok çocukluk çağı ve ergenlikte, hipertrofi ise yetişkinlerde baskındır. Hiperplazik şişmanlıkta hipertrofik şişmanlığa göre ağırlık kaybı güçtür ve verilen ağırlık hızla geri alınabilir (53). Obez kişilerde total yağ kitlesi ile yağ hücre sayısı arasında yakın bir ilişki bulunmuştur (54) Etiyoloji Obezitenin etiyolojisi henüz açıklanamamıştır. Yapılan kapsamlı araştırmalar obezitenin tek nedenli olmadığını, içinde birçok faktörün rol aldığı heterojen bir hastalık grubu olduğunu göstermiştir (55). Tüketilenden daha fazla enerji alınması obezitenin başlıca nedenidir ve bu tip obezite ekzojen obezite olarak adlandırılır. Ekzojen obezite dışında obezitenin eşlik ettiği birçok hastalık ve sendromlar mevcuttur. Bunlar hipotalamik ve hormonal kökenlidir. Obezitenin eşlik ettiği patolojiler Tablo 2 de özetlenmiştir (56). Tablo-2 : Obezitenin eşlik ettiği patolojiler (56) A-Endokrin Nedenler Hipotiroidizm Büyüme hormonu eksikliği Cushing sendromu Pseudohipoparatiroidizm Hiperinsülizm Polikistik over sendromu B-Kraniofarenjioma C-Hipotalamik Sendromlar Fröhlich Sendromu Laurance-Moon Biedl sendromu D-Diğer sendromlar Turner sendromu Down sendromu Klinefelter sendromu Cohen sendromu Karpenter sendromu Genetik Faktörler İkizler üzerinde yapılan çalışmalar obezitenin kuvvetli genetik etkiler altında olduğunu göstermiştir. Evlatlık olarak başka ailelere verilmiş 540 6

15 çocukta yapılan bir taramada bu çocukların VKİ lerinin biyolojik ailelerininkiler ile çok yakın korelasyon gösterdiği saptanmıştır (55). Tek gen mutasyonuna bağlı obezite çeşitli genlerde saptanmıştır. Bunlardan en önemlisi leptin gen mutasyonudur (57) Beslenme Şekli, Çevresel ve Psikolojik Faktörler Süt çocukluğu dönemindeki karışık ya da yapay beslenme obezite riskini artırırken, anne sütüyle beslenme obeziteye karşı koruyucu etki göstermektedir. Öğün sıklığı ve düzeni de vücut ağırlığını etkileyen önemli faktörlerdendir. Günde üç veya daha fazla beslenen ve öğünlerini düzenli tüketen kişilerde günde bir veya iki kez beslenen kişilerden daha az sıklıkta obeziteye rastlanmaktadır (58). Sağlıklı beslenme için esas olan abartıdan kaçınmak suretiyle üç öğün alınan normal diyetin hafif ara öğünlerle desteklenmesidir. Ayrıca yapılan çalışmalarda bir yakınının vefat etmesi, ağır hastalık, stres gibi durumlarda ya da mental depresyonda insanların büyük ölçüde kilo aldığı gösterilmiştir (59) Fiziksel Aktivite Sedanter yaşam şekli çocukluk dönemi obezite riskini artıran nedenlerden biridir (60). Sedanter yaşam obezite için risk faktörü olabileceği gibi eşlik eden bir durum da olabilir. Endüstrinin makineleşmesi, evlerde yardımcı aletlerin çoğalması, ulaşım kolaylıkları, araba kullanımının ve televizyon izlemenin yaygınlaşması aktivitenin ve enerji harcanmasının azalmasına yol açmaktadır (61) Sosyoekonomik Kültürel Düzey Gelişmekte olan ülkelerde yapılan obezite prevalans araştırmalarında 50 ülkeden 32 sinde obezite prevalansının %2.3 ün altında olduğu ve bu ülkeler için obezitenin bir sorun teşkil etmediği ifade edilmiştir. Ebeveynin eğitim durumu ve meslek sahibi olmaları ile obezite arasındaki ilişki için farklı iddialar olsa da, zor yaşam şartlarında ve kötü ortamlarda büyüyen çocukların obezite riskleri daha yüksektir (62,63). 7

16 2.1.3 Vücut Kompozisyonu Vücut kompozisyonu vücuttaki YD ve YDK nın oranı olarak tanımlanır. Vücut kompozisyonunun obezitede değerlendirilmesi önemlidir. Obezite ile çeşitli kronik hastalıkların artmış riski arasında güçlü bir ilişki mevcuttur (64). Vücut kompozisyonunu ölçmede kullanılan yöntemlerin, maliyet, doğruluk düzeyi, kullanım kolaylığı ve bölgesel yağ ölçümü özelliği açısından karşılaştırılmaları Tablo 3 te özetlenmiştir (65). Tablo-3: Vücut yağının tahmininde kullanılan yöntemler (65) Yöntem Maliyet Doğruluk Kullanım Kolaylığı Bölgesel Yağ Ölçümü Boy ve kilo $ Yüksek Kolay Yok Skinfold $ Düşük Kolay Var Çevre ölçümleri $ Orta Kolay Var Ultrason $$ Orta Orta Var Yoğunluk Ölçümü İmmersiyon $ Yüksek Orta Yok Pletosmografi $$$ Yüksek Zor Yok Ağır Su yöntemi $$$ Yüksek Orta Yok Potasyum İzotopları $$$$ Yüksek Zor Yok Vücut elektrik $$$ Yüksek Orta Yok geçirgenliği Bioelektrik İmpedans $$ Yüksek Kolay Yok Yağda çözünen gaz $$ Yüksek Zor Yok Absorbsiyometre $$$ Yüksek Kolay Yok Bilsiyarlı tomografi $$$$ Yüksek Zor Var Magnetik Rezonans $$$$ Yüksek Zor Var Nötron Aktivasyonu $$$$ Yüksek Zor Yok $; ucuz $$; orta pahalılık $$$; pahalı $$$$; çok pahalı Boy ve Kilo Boy ölçümü ayakkabılar çıkarılmış, kişi dik durumda ve derin nefes alırken, doğrudan karşıya bakarken ölçülür ve inç veya metre olarak kaydedilir. Kilo ölçümü ise mümkün olduğu kadar giysiler çıkarılarak bakılır ve kilogram (kg) veya libre (lb) olarak kaydedilir (64). 8

17 Vücut Kitle İndeksi Qutlet İndeksi olarak da bilinen VKİ, boy ile ilişkili kiloyu değerlendirmede kullanılır. VKİ, kilonun boyun karesine bölünmesi ile elde edilir. VKİ, YDK yı YD den ayırt edemez (64). VKİ, vücut yağ miktarının doğrudan bir göstergesi değildir ve vücut yağ dağılımı hakkında da bilgi vermez. Ödemle seyreden konjestif kalp yetmezliği, karaciğer sirozu olan hastalarda, sporcularda ve ileri derecede yaşlılarda yanılgılara sebep olabilmektedir (50). VKİ ye göre aşırı kilo ve obezitenin sınıflandırılması Tablo 4 te yapılmıştır (66). Tablo-4: VKİ ye göre aşırı kilo ve obezite sınıflandırılması (66) Obezite sınıfı VKİ (kg/m²) Zayıf 18.5 dan düşük Normal Aşırı kilolu Obezite I II Aşırı obezite III 40.0 dan fazla Bel-Kalça Oranı Bel kalça oranı (BKO), bel çevresinin, kalça çevresine bölünmesi ile bulunur. Bu oran vücut kilosunun dağılımını ve kişisel vücut yağını temsil etmektedir. Bu yöntem abdominal yağ dağılımının belirlenmesi için çoğu araştırmacı tarafından kullanılmasına rağmen, bel çevresinin tek başına kullanımının abdominal yağlılık için daha doğru ve daha basit bir yöntem olduğu kabul edilmiştir (67). Obezitede vücut kilo dağılımının şekli önemli bir hastalık riski habercisi olarak tanımlanmaktadır (64). Bel çevresinin erkeklerde 102 cm, bayanlarda 88 cm den fazla olması yüksek riski işaret etmektedir (44). Gövde çevresinin yüksek olduğu bireylerde aynı kiloda ancak ekstremitelerdeki kilosu daha fazla olan bireylere göre daha fazla hipertansiyon, tip 2 diyabet, hiperlipidemi ve koroner arter hastalığı riski 9

18 mevcuttur. BKO umblikus üzerinden ölçülen en dar bel çevresinin, gluteal kıvrımdan ölçülen en geniş kalça çevresinin oranlanması ile bulunur (64) Çevre Ölçümleri Çevre ölçümleri uzun yıllardır vücut kompozisyonun tahmininde kullanılmaktadır. Çevre ölçümlerinin avantajları, kolay öğrenilebilir olması, hızlı uygulanabilmesi, ucuz ekipman ile yapılabilmesidir. Çevre ölçümleri ayrıca belirli eğitimler sonrası kas çevresi ölçümleri için de kullanılmaktadır. Çevre ölçümünün belki de en önemli uygulaması vücut boyutlarının belgelendirilmesindeki kolaylılığıdır (64) Skinfold Ölçümleri Klinikte sık kullanılan bir obezite ölçümü deri kıvrım kalınlığıdır. Deri kıvrım kalınlığı (skinfold), en sık triseps, subskapular bölge, suprailiyak bölge ve abdominal bölgelerden yapılmaktadır. Deri kıvrım kalınlığını ölçmek için özel pergeller kullanılır. Ölçüm yapılacak yerin yeterince açık olması gerekir. Deri, ölçüm yapılacak yerden yaklaşık bir cm uzakta baş ve işaret parmakları arasında deri altı yağ dokusu ile birlikte tutularak bir kıvrım yapacak şekilde kaldırılır. Böylece deri pergel uygulanacak yerde altındaki kaslardan uzaklaştırılmış olur. Deri pergelin uçları arasına sıkışmış olarak kalır ve o anda ibredeki değer okunur (68). Kasları çok gelişmiş ve VKİ yüksek olan sporcularda sporcunun şişman olmadığını ispatlamada ve takiplerde kullanımı önemlidir (69). Cilt kalınlığı ölçümünün klinik olarak çok az değeri vardır ve o nedenle pek kullanılmamaktadır. Ancak triseps cilt kalınlığının erkeklerde 23 mm den ve kadınlarda 30 mm den fazla olması obeziteyi işaret etmektedir (44) Diğer Ölçümler a) Bioelektrik impedans: Analizi girişimsel olmayan ve kolay uygulanabilen bir yöntemdir. Yöntemin temeli vücudun elektrik iletkenliğinin vücut YDK ile orantılı olduğu esasına dayanmaktadır. Sonuç olarak bioelektrik impedans analiz cihazı vücuda az düzeyde elektrik akımı verir ve vücudun bu akıma direncini ölçer (64). Bu yöntem ile kişinin YD yanında YDK ve total vücut suyu da ölçülebilmektedir (50). 10

19 b) Dual Enerji X-Ray Absorpsiyometri (DEXA): Birçok çalışmada tüm vücut ve bölgesel (gövde, bacak ve kollar) YD, YDK, yağ yüzdesi ve ağırlığı ölçümünde sıkça kullanılmıştır. DEXA işlemi baştan ayak parmağına kadar bir santimetrelik kesitler alınarak 20 dakikalık tarama hızında yapılır. Bölgesel ölçümler manuel olarak kemik çıkıntıları baz alınarak yapılır. Dikey çizgiler kolları omuz seviyesinde vücuttan ayırırken, açılı çizgiler kolları gövdeden ayırır. Bu ölçümün doğruluğu kollar için %1.5, bacaklar için % 0.8, gövde için %1.1 dir. DEXA, YDK ve YD nin değerlendirilmesinde güvenilir ve objektif bir parametredir (69). c) Bilgisayarlı Tomografi ve Magnetik Rezonans: Bu yöntemler ile de vücut yağ dağılımını gösteren ölçümler yapılmaktadır. Ancak pahalı ve kompleks yöntemler oldukları için rutinde tercih edilmezler (69). d) Ultrasonografi: Yağ dağılımını belirlemede kullanılan görüntüleme yöntemlerinden biri de ultrasonografidir. Bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans ölçümlerine göre daha ucuz ve yaygın olması, radyasyon gibi zararlı etkisi olmaması nedeni ile tercih edilen bir yöntem haline gelmiştir (70) Obezite İle İlişkili Klinik Tablolar Obezite, kalp, kan damarları, solunum sistemi (obstriktif uyku apnesi, astım ve hipoventilasyon), gastrointestinal sistem (hiyatal herni, kolelitiyazis ve hepatik steatoz) ve üriner sistem (hiperfiltrasyon, mikroalbuminüri ve stres inkontinans) gibi hemen hemen tüm organları etkiler. Hatta osteoartrit gelişimine katkıda bulunur ve yaşam kalitesinin majör belirleyicisidir. Tablo 5 te obezite ilişkili morbiditeler gösterilmiştir (50). 11

20 Tablo-5: Obezite ile ilişkili morbiditeler (50) Kategori Kardiyovasküler Hastalıklar Serebrovasküler Hastalıklar Solunum Sistemi Hastalıkları Metabolik Gastrointestinal Sistem Diğer Hastalık Hipertansiyon Koroner Kalp Hastalığı Variköz Venler Derin Ven Trombozu Psödotümör serebri Nefes Darlığı Uyku Apnesi Hipoventilasyon Sendromu Dislipidemi İnsülin Direnci Tip 2 Diyabet Kolelithiazis Hepatosteatoz Hiatus hernisi, gastroözefagial reflü Venöz staz ve ödem Osteoartrit, gut Tümörler, üriner inkontinans İlaçlar Psikolojik ve emosyonel problemler Obeziteninin Tedavisi Obezitenin tedavisi beş aşamada değerlendirilebilir: 1- Kilo verme programının yapılması ve eğitim 2- Diyet tedavisi 3- Egzersiz 4- İlaç tedavisi 5- Cerrahi Tedavi Kilo Verme Programının Yapılması ve Eğitim Bu program tedavinin en önemli noktasını oluşturmaktadır. Hastanın kilo vermeye ve fiziksel aktiviteyi arttırmaya istekli olup olmadığı araştırılmalı ve kilo vermenin faydaları hastaya anlatılmalıdır. Başlangıçta kilo vermek ile ilgili 12

21 hedef, ağırlığın 6-12 aylık süre içinde %10-15 ini vermektir. Daha sonra hedef bu kiloyu korumak ve tekrar kilo almamaktır (44) Diyet Tedavisi Kilo kaybında düşük enerji alımı önemlidir ve bunun için değişik metotlar mevcuttur. Hangi diyet programı kullanılırsa kullanılsın bireye uygun olmalı ve bireyin hayat düzenini değiştirmemelidir. Diyet mutlaka çok öğün içermelidir. Sık öğün, diyete bağlı termogenezi daha fazla uyarmaktadır. Ayrıca çok öğün ile hipoglisemik ataklar azaltılmakta ve kişinin yemek yeme isteğinin baskılanması kolaylaşmaktadır. Diyet güvenli ve bilimsel olarak yeterli olmalı ve sağlığı korumalıdır. Birçok diyet programı kısa vadeli kilo kayıpları sağlamasına rağmen diyet tedavisi ile birlikte yaşam tarzı değişikliği önerilmeli ve diğer diyet kuralları ile uyumlu olmalıdır. Obez kişilerin diyeti yağ, rafine şeker, tatlılar ve unlu gıdalardan uzaklaştırarak sebze meyve gibi az kalorili seçeneklere kaydırılmalıdır (50) Egzersiz Tedavisi Obezitenin en iyi bilinen nedeni fiziksel aktivite yetersizliğidir (50). Egzersiz, kilo kaybını sağlamada ve ideal kilonun sürdürülmesinde önerilen bir tedavi yöntemidir. Ancak obezite tedavisine ilişkin literatürler gözden geçirildiğinde, kilo kaybı sağlamada diyete göre daha az etkin olduğu görülmektedir. Egzersiz diyet ile birleştirildiğinde yağ kaybını arttırmakta ve YDK yı korumaktadır. Egzersiz daha çok kilo kaybının sürekliliğini sağlamaktadır (71). Egzersizin kilo kaybına olan etkisinin mekanizmaları; enerji harcanması, iştah ve yiyecek alımının düzenlenmesi, akut ve kronik metabolik etkileri ve vücut kompozisyonundaki değişikliklerdir (72). Egzersizin yiyecek alımını azalttığını bildiren çalışmalar olduğu gibi değiştirmediğini bildiren yayınlar da vardır (50). Yine sadece egzersiz ile kilo kaybı sağlanabildiğini gösteren çalışmaların yanı sıra (36,73,74), hiç kilo verilemediğini rapor eden çalışmalar da mevcuttur (75,76). Ayrıca egzersize alınan yanıtta cinsiyetin de rol oynadığı öne sürülmüştür. 20 haftalık egzersiz programından sonra erkeklerde belirgin kilo kaybı ile yağ oranı ve YD azalması sağlanırken, kadınlarda değişiklik olmamıştır (77). Ancak egzersiz 13

22 tedavisinin cinsiyetler arası potansiyel farklılıkları belirlemek amacıyla daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır (23). Egzersiz tedavisine daha ayrıntılı olarak bölüm 2.2 de yer verilmiştir İlaç Tedavisi Bir obez hastaya ilaç tedavisi verilmesi için belli endikasyonlar vardır. Bunlar şu şekilde özetlenmiştir: 1-VKİ nin 30 kg/m² den fazla olması ya da VKİ nin 27 kg/m² den fazla olması ile birlikte bulunan ve kilo verme ile gerileyeceği düşünülen komplikasyonların varlığı 2-Konservatif tedaviye (yapılan diyet ve egzersiz) cevapsızlık 3-Kullanılacak ilaç için kontraendikasyon olmaması 4-Hastanın ilaç tedavisinin yanı sıra diyet, egzersiz tedavilerini sürdürmeyi ve düzenli olarak kontrollere gelmeyi kabul etmesi Bunlara ek olarak kadın hastaların gebe olmaması ve tedavi süresince gebelikten korunmaları gerekmektedir. Obezitenin uzun süreli tedavisinde kullanılan başlıca iki ilaç bulunmaktadır; sibutramin ve orsilat (50) Cerrahi Tedavi VKİ 40 kg/m 2 nin üstünde olması, genel anesteziyi kaldırabilecek bir erişkinde, hastanın bilgilendirilmiş olması şartı ile mutlak endikasyon olarak kabul edilmektedir. Bu amaçla yapılan cerrahi girişimler, mide daraltıcı ve malabsorpsiyon oluşturucu girişimler olarak ikiye ayrılmaktadır (50). 14

23 2.2 EGZERSİZ TEDAVİSİ Çizgili Kas Lif Tipleri İskelet kasları, fiziksel ve biyokimyasal özellikleri ile ayırt edilebilen kas lifi tiplerinin karışımını içerir. Tablo 6 da kas lifleri ve bu liflerin bazı özellikleri gösterilmektedir (78). Kuvvetlendirme eğitimi ile tip 2A kas liflerinin tip 2B ye dönüşüm göstermeleri oldukça karakteristiktir. Ancak tip 1 kas liflerinin tip 2 ye dönüşüm göstermeleri daha düşük bir olasılıktır (78). Tablo-6: Kas liflerinin motor birim tipi, kontraktil ve metabolik özellikleri (78) Tip 1 Yavaş Oksidatif Tip 2A Hızlı Oksidatif Tip 2B Hızlı Glikolitik Motor Ünite Tipi S FR FF Oksidatif Kapasite Yüksek Orta Yüksek Düşük Glikolitik Kapasite Düşük Yüksek En yüksek Kontraktil Hız Yavaş Hızlı Hızlı Yorgunluk Direnci Yüksek Orta Düşük Motor ünit tipi Düşük Yüksek Yüksek S; yavaş, FR; hızlı yorgunluğa dayanıklılık, FF; hızlı yorulabilir Kasılma Tipleri Çizgili kasta başlıca dört tip kasılma tipi vardır: a) İzometrik Kasılma: Uzunluğu sabit kalan bir kasta, tonus artmasıyla oluşan statik bir kasılma şeklidir. Kasın boyunda bir değişme olmadığından, ekstremitelerde hareket ortaya çıkmaz (79). b) Ekzantrik Kasılma: Uzayarak kasılma şeklidir. Kas yeterli gerginliğe ulaşamaz ve dış yükü yenemezse kas giderek uzar. Merdiven inme, yokuş aşağı inme, bir ağırlığı kolla indirme sırasında görülen kasılma ekzantriktir. Ekzantrik kasılmayı takiben yapılan konsantrik kasılma daha kuvvetli olur (80). 15

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ HAZIRLAYAN:FZT.MELTEM ERASLAN DANIŞMAN:PROF.DR.İSMET MELEK Obezite (şişmanlık),vücutta aşırı ölçüde

Detaylı

Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler. Prof. Dr. Reyhan Çeliker

Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler Prof. Dr. Reyhan Çeliker Antropoloji nedir? Antropoloji İnsanı, biyolojik yapısını, bedensel özelliklerini, kültürel yapısını, sosyal davranışlarını inceleyen bilim

Detaylı

ÇOCUKLARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK PROF. DR. ERDAL ZORBA

ÇOCUKLARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK PROF. DR. ERDAL ZORBA ÇOCUKLARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK PROF. DR. ERDAL ZORBA Vücut Kompozisyonu Çocukluk ve gençlik dönemi boyunca beden kompozisyonu sürekli değişkenlik göstermektedir. Bu değişimler; kemik

Detaylı

PROF. DR. ERDAL ZORBA

PROF. DR. ERDAL ZORBA PROF. DR. ERDAL ZORBA Vücut Kompozisyonu Çocukluk ve gençlik dönemi boyunca beden kompozisyonu sürekli değişkenlik göstermektedir. Bu değişimler, kemik mineral yoğunluğundaki artış, beden suyundaki değişimler,

Detaylı

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır.

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. ŞİŞMANLIK (OBEZİTE) Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. Yağ dokusunun oranı; Yetişkin erkeklerde % 12 15, Yetişkin kadınlarda %20 27 arasındadır. Bu oranların

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

ESNEKLİK GELİŞTİRME VE PROGRAMLAMA

ESNEKLİK GELİŞTİRME VE PROGRAMLAMA ESNEKLİK GELİŞTİRME VE PROGRAMLAMA 1 ESNEKLİK Tanımlar Esneklik Bir eklem ya da bir dizi eklemin kendi hareket genişliğinde tamamen hareket edebilmesi Ya da bir eklemin ya da eklem dizisinin hareket genişliği

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? VÜCUT BAKIMI 1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Anatomi B) Fizyoloji C) Antropometri D) Antropoloji 2. Kemik, diş, kas, organlar, sıvılar ve adipoz dokunun

Detaylı

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ HAYAT PROGRAMI (2014 2017) TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ

Detaylı

Günde kaç saat, haftada kaç gün egzersiz yapılmalı?

Günde kaç saat, haftada kaç gün egzersiz yapılmalı? Başarılı bir kilo verme ve daha da önemlisi bu kiloyu korumada en önemli anahtar egzersizdir. Kilo verdikten sonra egzersiz yapmayı bırakanlar yeniden kilo alırken, egzersize devam edenlerde bu ihtimal

Detaylı

Esneklik. Bir eklemin ya da bir dizi eklemin tüm hareket genişliğinde hareket edebilme yeteneğidir

Esneklik. Bir eklemin ya da bir dizi eklemin tüm hareket genişliğinde hareket edebilme yeteneğidir ESNEKLİK 1 ESNEKLİK Hareketleri büyük bir genlikte uygulama yetisi Hareketlilik olarak da bilinmektedir Bir sporcunun becerileri büyük açılarda ve kolay olarak gerçekleştirmesinde önde gelen temel gerekliliktir

Detaylı

Bilindiği üzere beslenme; anne karnında başlayarak yaşamın sonlandığı ana kadar devam eden yaşamın vazgeçilmez bir ihtiyacıdır

Bilindiği üzere beslenme; anne karnında başlayarak yaşamın sonlandığı ana kadar devam eden yaşamın vazgeçilmez bir ihtiyacıdır OBEZİTE Obezite günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin en önemli sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Obezite genel olarak bedenin yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması sonucu

Detaylı

Spor Yaralanmalarında Konservatif Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi

Spor Yaralanmalarında Konservatif Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Spor Yaralanmalarında Konservatif Tedavi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Yumuşak doku injurisi Kas, tendon ve bağ yaralanmalarını kapsar. Strain: Kas ve tendonların aşırı yüklenmesi veya

Detaylı

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR FİZYOLOJİ İNSAN VÜCUDUNU OLUŞTURAN SİSTEMLER NASIL ÇALIŞIYOR? ANATOMİ MOLEKÜLER BİYOLOJİ BİYOFİZİK BİYOKİMYA EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ EGZERSİZ ESNASINDA SİSTEMLER NASIL

Detaylı

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Hipertansiyon HT Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Bu sunum Arş. Gör. Dr. Neslihan Yukarıkır ve Arş. Gör. Dr. Dilber Deryol Nacar

Detaylı

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon Obezite Nedir? Obezite günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin en önemli sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Obezite genel olarak bedenin yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması

Detaylı

KADIN VE EGZERSİZ PROF. DR. ERDAL ZORBA

KADIN VE EGZERSİZ PROF. DR. ERDAL ZORBA KADIN VE EGZERSİZ PROF. DR. ERDAL ZORBA MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Ergenliğe kadar boy, ağırlık ve kuvvet bir cinsiyet farkı göstermezken, ergenlikten sonra cinsiyetler arasındaki bazı değişiklikler belirginleşir.

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı. EGZERSİZ Fizyolojisi. Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı. EGZERSİZ Fizyolojisi. Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı EGZERSİZ Fizyolojisi Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com Kaslarda güç, kuvvet ve dayanıklılık Maksimum kasılma kuvveti 3-4 kg/cm2 kesit alanı

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

EGZERSİZE KAS SİSTEMİNİN YANITI

EGZERSİZE KAS SİSTEMİNİN YANITI EGZERSİZE KAS SİSTEMİNİN YANITI Prof. Dr. F ÖZYENER EGZERSİZ SIRASINDAKİ DAYANIKLILIĞIMIZ VE SÜRATİMİZ BÜYÜK ORANDA KASLARIMIZIN ENERJİ VE GÜÇ ÜRETEBİLME YETENEĞİNE BAĞLIDIR. Kas Hücresi Sarkotübüler

Detaylı

SAĞLIKLI VE KİŞİYE ÖZEL EGZERSİZ REÇETESİ

SAĞLIKLI VE KİŞİYE ÖZEL EGZERSİZ REÇETESİ SAĞLIKLI VE KİŞİYE ÖZEL EGZERSİZ REÇETESİ Uzm. Dr. Lütfi AKGÜN Afyonkarahisar Halk Sağlığı Müdürlüğü İnsanlara; mevcut sağlık durumları başta olmak üzere sosyoekonomik durumları ve istekleri göz önünde

Detaylı

Nedenleri tablo halinde sıralayacak olursak: 1. Eksojen şişmanlık (mutad şişmanlık) (Bütün şişmanların %90'ı) - Kalıtsal faktörler:

Nedenleri tablo halinde sıralayacak olursak: 1. Eksojen şişmanlık (mutad şişmanlık) (Bütün şişmanların %90'ı) - Kalıtsal faktörler: Obezite alınan enerjinin harcanan enerjiden fazla olmasıyla oluşur. Bunu genetik faktörler, metabolizma hızı, iştah, gıdaya ulaşabilme, davranışsal faktörler, fiziksel aktivite durumu, kültürel faktörler

Detaylı

FİZİKSEL UYGUNLUK VE ESNEKLİK

FİZİKSEL UYGUNLUK VE ESNEKLİK FİZİKSEL UYGUNLUK VE ESNEKLİK ESNEKLİK Bir hareketi eklemlerin müsaade ettiği en geniş açıda yapabilme yeteneğidir Esnekliği Etkileyen Faktörler Eklem Yapısı Merkezi sinir sistemi Kas lifi ve derinin gerilme

Detaylı

FİZİKSEL AKTİVİTE VE AKTİF YAŞAM

FİZİKSEL AKTİVİTE VE AKTİF YAŞAM BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu FİZİKSEL AKTİVİTE VE AKTİF YAŞAM Doç. Dr. Fahri AKÇAKOYUN AKTİF YAŞAM VE EGZERSİZİN SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ Hareketsizliliğe Bağlı Oluşan Hastalıklar

Detaylı

FİZİKSEL ETKİNLİĞİN OLUŞTURDUĞU KISA VE UZUN SONUCU VÜCUTTA ORTAYA ÇIKAN YANITLARI İNCELER.

FİZİKSEL ETKİNLİĞİN OLUŞTURDUĞU KISA VE UZUN SONUCU VÜCUTTA ORTAYA ÇIKAN YANITLARI İNCELER. EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ Prof. Dr. Fadıl ÖZYENER FİZYOLOJİ BİLİM DALI NIN BİR ALT DİSİPLİNİDİR. FİZİKSEL ETKİNLİĞİN OLUŞTURDUĞU KISA VE UZUN (ANTRENMAN) DÖNEMDEKİ STRES SONUCU VÜCUTTA ORTAYA ÇIKAN YANITLARI

Detaylı

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından da obezite, sağlığı bozacak ölçüde vücutta aşırı yağ birikmesi olarak tanımlanmıştır.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından da obezite, sağlığı bozacak ölçüde vücutta aşırı yağ birikmesi olarak tanımlanmıştır. Obezite Nedir? Obezite günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin en önemli sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Obezite genel olarak bedenin yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması

Detaylı

OBEZİTE NEDİR? Erkeklerde %20,5 Kadınlarda ise % 41,0 Toplamda % 30,3 olarak bulunmuştur. İstanbul 33,0 Orta Anadolu 32,9

OBEZİTE NEDİR? Erkeklerde %20,5 Kadınlarda ise % 41,0 Toplamda % 30,3 olarak bulunmuştur. İstanbul 33,0 Orta Anadolu 32,9 OBEZİTE NEDİR? Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından obezite, sağlığı bozacak ölçüde vücutta aşırı yağ birikmesi olarak tanımlanmıştır. Günlük yaşamda bireylerin (gebe, emzikli, bebek, okul çocuğu, genç,

Detaylı

1.FİZYOTERAPİ ZİRVESİ SEMİNER GÜNLERİ

1.FİZYOTERAPİ ZİRVESİ SEMİNER GÜNLERİ 1.FİZYOTERAPİ ZİRVESİ SEMİNER GÜNLERİ DİRENÇLİ EGZERSİZ İLE VİBRASYON EGZERSİZİNİN ALT EKSTREMİTE KAS KUVVETİ ÜZERİNE ETKİSİNİN KARŞILAŞTIRILMASI DANIŞMAN: PROF.ALİ CIMBIZ FZT.ESRA BAYRAMOĞLU 1.GİRİŞ VE

Detaylı

Kilo Kontrolünde Fiziksel Ak1vitenin Önemi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Maslak Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü

Kilo Kontrolünde Fiziksel Ak1vitenin Önemi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Maslak Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü Kilo Kontrolünde Fiziksel Ak1vitenin Önemi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Maslak Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü Hareketsiz yaşamın en önemli sebebi Teknoloji ve motorlu taşıt kullanımının

Detaylı

Performans Testleri. Antrenör Nihan DÖNMEZ

Performans Testleri. Antrenör Nihan DÖNMEZ Performans Testleri Antrenör Nihan DÖNMEZ Yetenek seçimi Vücut yapısı Reaksiyon zamanı Güç ve kuvvet testi Anaerobik kapasite Dayanıklılık Sağlık testleri gibi konu başlıkları altında farklı birçok testi

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

AKTİVİTE DÜZEYLERİ İLE DİZ ÖĞRENCİ GRUBUNUN FİZİKSEL KUVVETİNİN İZOKİNETİK OLARAK KARŞILAŞTIRILMASI

AKTİVİTE DÜZEYLERİ İLE DİZ ÖĞRENCİ GRUBUNUN FİZİKSEL KUVVETİNİN İZOKİNETİK OLARAK KARŞILAŞTIRILMASI AKTİVİTE DÜZEYLERİ FARKLI İKİ ÖĞRENCİ GRUBUNUN FİZİKSEL AKTİVİTE DÜZEYLERİ İLE DİZ KUVVETİNİN İZOKİNETİK OLARAK KARŞILAŞTIRILMASI ARAŞTIRMACI: AHMET MİÇOOĞULLARI TEZ DANIŞMANI: PROF. DR. AYŞE DİCLE TURHANOĞLU

Detaylı

EGZERSİZ ENERJİ KAYNAKLARI DOÇ.DR.MİTAT KOZ

EGZERSİZ ENERJİ KAYNAKLARI DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ ENERJİ KAYNAKLARI DOÇ.DR.MİTAT KOZ 3 farklı enerji sistemi Acil enerji sistemi Kısa süreli enerji sistemi Uzun süreli enerji sistemi Acil enerji ATP -------------> ADP Creatine + ADP ------------>

Detaylı

EGZERSİZ ENERJİ KAYNAKLARI DOÇ.DR.MİTAT KOZ

EGZERSİZ ENERJİ KAYNAKLARI DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ ENERJİ KAYNAKLARI DOÇ.DR.MİTAT KOZ 3 farklı enerji sistemi Acil enerji sistemi Kısa süreli enerji sistemi Uzun süreli enerji sistemi Acil enerji ATP -------------> ADP Creatine + ADP ------------>

Detaylı

16.10.2015. Outline (İzlence) Fitness. Vücut geliştirme (Body Building)

16.10.2015. Outline (İzlence) Fitness. Vücut geliştirme (Body Building) Doç.Dr. M.Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Malatya/2015 Fitness Fit -ness Vücut geliştirme (Body Building) 1. Hafta Kas, Kas Çeşitleri, Kasların Yapısı 8. Hafta Orta Düzey İçin Fitness ve Beslenme 9. Hafta

Detaylı

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI D.P.Ü. KÜTAHYA EVLİYA ÇELEBİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR PROF. DR. AHMET HAKAN VURAL OP. DR. GÜLEN SEZER ALPTEKİN ERKUL OP. DR. SİNAN ERKUL

Detaylı

GEBELİKTE FİZİKSEL AKTİVİTE ve EGZERSİZ

GEBELİKTE FİZİKSEL AKTİVİTE ve EGZERSİZ GEBELİKTE FİZİKSEL AKTİVİTE ve EGZERSİZ Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Maslak Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Bölümü Fiziksel Aktivite Gebelikte oluşan değişiklikler ile başetmenin en kolay

Detaylı

BÜYÜME VE GELİŞMEDE DÖNEMLER

BÜYÜME VE GELİŞMEDE DÖNEMLER BÜYÜME VE GELİŞMEDE DÖNEMLER 0-2 Yaş Süt çocukluğu 2-5 Yaş Oyun çocukluğu veya okul öncesi 6-12,14 Yaş Okul çağı veya büyük çocukluk 4-5 yıl Ergenlik dönemi 23-26 Yaş Gençlik veya ergenlik sonu 2-5 YAŞ

Detaylı

ÇALIŞMANIN AMACI: Türkiye de erişkinlerde ( 20 yaş) metabolik sendrom sıklığını tespit etmektir.

ÇALIŞMANIN AMACI: Türkiye de erişkinlerde ( 20 yaş) metabolik sendrom sıklığını tespit etmektir. ÇALIŞMANIN AMACI: Türkiye de erişkinlerde ( 20 yaş) metabolik sendrom sıklığını tespit etmektir. Metabolik Sendrom Araştırma Grubu Prof.Dr. Ömer Kozan Dokuz Eylül Üniv. Tıp Fak. Kardiyoloji ABD, İzmir

Detaylı

OBEZİTE İLE MÜCADELE VE KONTROL PROGRAMI & TÜRKİYE DİYABET KONTROL PROGRAMI -TGDF-

OBEZİTE İLE MÜCADELE VE KONTROL PROGRAMI & TÜRKİYE DİYABET KONTROL PROGRAMI -TGDF- OBEZÝTE (ÞÝÞMANLIK) ÝLE MÜCADELE VE KONTROL PROGRAMI EYLEM PLANI (2010-2014) OBEZİTE İLE MÜCADELE VE KONTROL PROGRAMI & TÜRKİYE DİYABET KONTROL PROGRAMI -TGDF- Doç. Dr. Serdar GÜLER Türkiye Obezite ve

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik YB 205 Beslenme İkeleri Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr YAŞLANMA Amerika da yaşlı bireyler eskiye göre

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI

KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI Hipertansiyon (HT) çağımızın en önemli sağlık sorunu olup mortalite ve morbidite nedenlerinin başında gelmektedir. Türkiye de de tüm

Detaylı

SPOR FİZYOLOJİSİ I. KADEME. Doç.Dr.Mitat KOZ Ankara Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu

SPOR FİZYOLOJİSİ I. KADEME. Doç.Dr.Mitat KOZ Ankara Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu SPOR FİZYOLOJİSİ I. KADEME Doç.Dr.Mitat KOZ Ankara Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu Ders İçeriği Enerji Sistemleri (2 saat) İş, güç, enerji tanımları ve ilişkileri Aerobik enerji yolu Anaerobik

Detaylı

TEKNOLOJİK GELİŞMELERİN ÇOCUK KALP SAĞLIĞINA OLUMSUZ ETKİLERİ

TEKNOLOJİK GELİŞMELERİN ÇOCUK KALP SAĞLIĞINA OLUMSUZ ETKİLERİ TEKNOLOJİK GELİŞMELERİN ÇOCUK KALP SAĞLIĞINA OLUMSUZ ETKİLERİ KARTAL KOŞUYOLU YÜKSEK İHTİSAS EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ÇOCUK KARDİYOLOJİ KLİNİĞİ Doç. Dr. Ayşe YILDIRIM Teknolojik gelişmelerin olumsuz

Detaylı

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NA GİRİŞ KOŞULLARI : Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokullarının veya Yüksekokul ve Fakültelerin Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Detaylı

Çocukluk Çağı Obezitesi

Çocukluk Çağı Obezitesi Çocukluk Çağı Obezitesi Prof. Dr. Hilal Özcebe Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Enstitüsü hozcebe@hacettepe.edu.tr Çocuklarda Obezite Son yıllarda önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmesi Gelişmiş

Detaylı

ERGENLİK DÖNEMİNDEKİ SPORCULARDA ÖZELLİKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

ERGENLİK DÖNEMİNDEKİ SPORCULARDA ÖZELLİKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ ERGENLİK DÖNEMİNDEKİ SPORCULARDA KOORDİNASYON, ESNEKLİK VE KUVVET ÖZELLİKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ TANER ATİK ERGENLİK DÖNEMİ Ergenlik dönemi, biyolojik, psikolojik, zihinsel ve sosyal açıdan bir gelişmenin

Detaylı

KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013

KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013 KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013 SUNUM KAPSAMI Niçin KMY yaparız? Hangi yöntemi kullanırız? KMY sonuçlarını nasıl değerlendirmemiz gerekir? Kırık

Detaylı

Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği

Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği Ayfer Bayındır Şeyda Özcan İlhan Satman Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Koç Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR?

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun, büyümesi yenilenmesi çalışması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin yeterli miktarda alınmasıdır. Ş. İKİBUDAK BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ SAĞLIKLI BİR Y AŞAMIN

Detaylı

EGZERSİZDE VE SONRASINDA ATP - CP

EGZERSİZDE VE SONRASINDA ATP - CP EGZERSİZDE VE SONRASINDA ATP - CP Tüm vücut hücrelerinde enerji oluşumu adenozin trifosfat (ATP) molekülü vasıtasıyla gerçekleşir. Hücre içinde ATP depo halde bulunur ve sınırlı miktardadır. Ancak, yapılan

Detaylı

SPORCULAR İÇİN TEMEL BESLENME İLKELERİ

SPORCULAR İÇİN TEMEL BESLENME İLKELERİ SPORCU BESLENMESİ SPORCULAR İÇİN TEMEL BESLENME İLKELERİ Yeterli ve dengeli beslenmenin bir sporcunun başarısını garanti etmediği, ancak yetersiz ve dengesiz beslenmenin bazı sağlık problemlerine ve performans

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ MENOPOZ DÖNEMİ BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? Menopoz nedir?

Detaylı

Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU

Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU Yazar Ad 61 Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU Ülkemizde kalp damar hastalıkları erişkinlerde en önemli ölüm ve hastalık nedeni olup kanser veya trafik kazalarına bağlı ölümlerden daha sık görülmektedir. Halkımızda

Detaylı

FUTBOLDA KUVVET ANTRENMANLARI VE PLYOMETRİK ANTRENMANLAR. Doç.Dr. Güven ERDİL TFF Futbol Gelişim Direktörü

FUTBOLDA KUVVET ANTRENMANLARI VE PLYOMETRİK ANTRENMANLAR. Doç.Dr. Güven ERDİL TFF Futbol Gelişim Direktörü FUTBOLDA KUVVET ANTRENMANLARI VE PLYOMETRİK ANTRENMANLAR Doç.Dr. Güven ERDİL TFF Futbol Gelişim Direktörü FUTBOLDA KUVVET 1- Kuvvetin Genel Tanımlanması 2- Futbolda kuvvet neden önemlidir? 3- Kuvvet Konusunda

Detaylı

EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ REÇETESİ? Egzersiz reçetesi bireylere sistematik ve bireyselleştirilmiş fiziksel aktivite önerileri yapılmasıdır. EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL

Detaylı

SPOR TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ

SPOR TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ SPOR TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ A ADAPTASYON : Uyum. AEROBİK : Oksijenli. AFFERENT : Duyu. AGRESİF : Saldırgan. AKLİMATİZASYON : İklime (yüksekliğe) uyum. AKTİN : Kas kasılmasında rol oynayan bir protein çeşidi.

Detaylı

SAĞLIKLI KİLO KONTROLÜNDE PEDOMETRE (ADIMSAYAR) KULLANIM KURALLARI

SAĞLIKLI KİLO KONTROLÜNDE PEDOMETRE (ADIMSAYAR) KULLANIM KURALLARI Obezite ve Fiziksel Aktivite Obezite tedavisi, bireyin kararlılığı ve etkin olarak katılımını gerektiren, tedavisi zorunlu, uzun ve süreklilik isteyen bir süreçtir. Obezite tedavisinde amaç, gerçekçi bir

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU KLK-HAB-BES İlk yayın Tarihi : 15 Mart 2006 Revizyon No : 04 Revizyon Tarihi : 03 Ağustos 2012 İçindekiler A) Malnütrisyon

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

Bu karşılaştırmaya göre normal yağ yakımı teknikleri ve HYPOXI süresince vücudun farklı bölgelerinde alternatif ölçümler yapıldı.

Bu karşılaştırmaya göre normal yağ yakımı teknikleri ve HYPOXI süresince vücudun farklı bölgelerinde alternatif ölçümler yapıldı. BİLİMSEL ÇALIŞMALAR İlk Çalışmalar: 1997 1997 yılında sektörde yer alan diğer yağ yakma metodlarıyla HYPOXI' nin etkinliğini karşılaştırmak amacıyla vücudun çeşitli bölgeleri baz alınarak bilimsel çalışmalar

Detaylı

HEMODİYALİZ HASTALARINDA VOLÜM DURUMUNUN VÜCUT KOMPOZİSYON MONİTÖRÜ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ VE DİĞER YÖNTEMLERLE KARŞILAŞTIRILMASI

HEMODİYALİZ HASTALARINDA VOLÜM DURUMUNUN VÜCUT KOMPOZİSYON MONİTÖRÜ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ VE DİĞER YÖNTEMLERLE KARŞILAŞTIRILMASI HEMODİYALİZ HASTALARINDA VOLÜM DURUMUNUN VÜCUT KOMPOZİSYON MONİTÖRÜ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ VE DİĞER YÖNTEMLERLE KARŞILAŞTIRILMASI SERKAN YILDIZ¹, REMZİ DÜNDAR², ÖMÜR KURU², FERCEM ERBAY², FATİH KILIDz,

Detaylı

EGZERSİZ SONRASI TOPARLAMA

EGZERSİZ SONRASI TOPARLAMA EGZERSİZ SONRASI TOPARLAMA Normale dönüş-performans ilişkisi Ne kadar hızlı? Egzersiz sonu toparlanmanın amacı... Tüm vücudu ve kasları dinlendirmek, egzersiz öncesi şartları yeniden hazırlamaktır. Kısa

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

Birkaç saniye ile birkaç dakika arasında süren yüksek şiddetli kas aktiviteleri için performans göstergesi

Birkaç saniye ile birkaç dakika arasında süren yüksek şiddetli kas aktiviteleri için performans göstergesi 1 Birkaç saniye ile birkaç dakika arasında süren yüksek şiddetli kas aktiviteleri için performans göstergesi Anaerobik Güç Maksimal bir egzersiz sırasında birim zamanda oluşturulabilen maksimal enerji

Detaylı

BÜYÜME VE GELİŞMEDE DÖNEMLER

BÜYÜME VE GELİŞMEDE DÖNEMLER BÜYÜME VE GELİŞMEDE DÖNEMLER 0-2 Yaş Süt çocukluğu 2-5 Yaş Oyun çocukluğu veya okul öncesi 6-12,14 Yaş Okul çağı veya büyük çocukluk 4-5 yıl Ergenlik dönemi 23-26 Yaş Gençlik veya ergenlik sonu 2-5 YAŞ

Detaylı

4. BÖLÜM EGZERSİZ VE TOPARLANMA

4. BÖLÜM EGZERSİZ VE TOPARLANMA 4. BÖLÜM EGZERSİZ VE TOPARLANMA EGZERSİZ SONRASI TOPARLANMA Toparlanma, organizmanın egzersiz sonrasında istirahat seviyesine dönmesi olarak tanımlanabilir ve toparlanma süreci 4 ana başlık altında incelenir;

Detaylı

Hasan ÇAKMAK Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hareket ve Antrenman Blimleri

Hasan ÇAKMAK Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hareket ve Antrenman Blimleri Hasan ÇAKMAK Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hareket ve Antrenman Blimleri Çalışmanın Amacı: Barbell, dumbell, ve thera bant ekipmanlarıyla uygulanacak bench press hareketi esnasında sağ

Detaylı

İŞYERİ EGZERSİZLERİ. Hazırlayan: Uzman Fizyoterapist Meral HAZIR

İŞYERİ EGZERSİZLERİ. Hazırlayan: Uzman Fizyoterapist Meral HAZIR İŞYERİ EGZERSİZLERİ Hazırlayan: Uzman Fizyoterapist Meral HAZIR EGZERSİZLERİ Günümüzde, özellikle endüstriyel toplumlarda aktif olmayan yaşam şekli, ergonomik olmayan çalışma koşulları ve İŞYERİEGZERSİZLERİ

Detaylı

Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü

Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Genel Bilgiler Hasta Adı: Cinsiyet: B.Y. Kadın Yaş: 40 Eğitim: Meslek: Lise

Detaylı

MUTLU ÇOCUKLAR DERNEĞİ

MUTLU ÇOCUKLAR DERNEĞİ S O N U Ç R A P O R U MUTLU ÇOCUKLAR DERNEĞİ ISBN: 978-605-5307-07-3 Mebusevleri Mah. Şerefli Sk. No:27/3 Tandoğan / ANKARA T: 0312 222 03 55 F: 0312 222 03 09 MUTLU ÇOCUKLAR DERNEĞİ MUTLU ÇOCUKLAR DERNEĞİ

Detaylı

FİZİKSEL ETKİNLİĞİN SAĞLIK ÜZERİNE YARARLARI Doç. Dr. Ferda GÜRSEL

FİZİKSEL ETKİNLİĞİN SAĞLIK ÜZERİNE YARARLARI Doç. Dr. Ferda GÜRSEL FİZİKSEL ETKİNLİĞİN SAĞLIK ÜZERİNE YARARLARI Doç. Dr. Ferda GÜRSEL 1 MESAJLAR! Fiziksel etkinlik (FE) ve iyi bir fiziksel uygunluk, hastalık riskini azaltır uygun sağlık ve iyi olma haline katkıda bulunur.!

Detaylı

Eğer metabolizmanızda bir sorun varsa, başta kilo kontrolünüz olmak üzere vücudunuzdaki pek çok şey problemli hale gelir.

Eğer metabolizmanızda bir sorun varsa, başta kilo kontrolünüz olmak üzere vücudunuzdaki pek çok şey problemli hale gelir. Metabolizma, bedeninizdeki kimyasal tepkimelerin toplamını ifade eden sihirli bir sözcüktür. Özellikle orta yaşlar ve sonrasında görülen kilo artışlarının, çabuk yorulma, halsizlik ve yorgunlukların başlıca

Detaylı

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Travma ve cerrahiye ilk yanıt Total vücut enerji harcaması artar Üriner nitrojen atılımı azalır Hastanın ilk resüsitasyonundan sonra Artmış

Detaylı

a) Gerinme: Sırtüstü yatar pozisyonda, eller yana açık, bacaklar düz iken bacakları aşağıya, kolları yanlara doğru iyice uzatmaya çalışın.

a) Gerinme: Sırtüstü yatar pozisyonda, eller yana açık, bacaklar düz iken bacakları aşağıya, kolları yanlara doğru iyice uzatmaya çalışın. BEL EGZERSİZLERİ 1) GERME HAREKETLERİ: a) Gerinme: Sırtüstü yatar pozisyonda, eller yana açık, bacaklar düz iken bacakları aşağıya, kolları yanlara doğru iyice uzatmaya çalışın. Aynı pozisyonda, kollan

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

Sürat Antrenmanı. Dr.Ali KIZILET

Sürat Antrenmanı. Dr.Ali KIZILET Sürat Antrenmanı Bu antrenmanlar sürat ve çabukluk çeviklik gelişimi için antrenörler için temel kaynaktır.özel bir sürat antrenmanını takiben gevşeme egzersizleri her zaman kullanılmalıdır. Sürat antrenmanları

Detaylı

YALOVA BELEDİYESİ SAĞLIKLI YAŞAMI DESTEKLEME PROGRAMI. Dr. Metin SABUNCU YALOVA BELEDİYESİ SAĞLIK İŞLERİ MÜDÜRÜ

YALOVA BELEDİYESİ SAĞLIKLI YAŞAMI DESTEKLEME PROGRAMI. Dr. Metin SABUNCU YALOVA BELEDİYESİ SAĞLIK İŞLERİ MÜDÜRÜ YALOVA BELEDİYESİ SAĞLIKLI YAŞAMI DESTEKLEME PROGRAMI Dr. Metin SABUNCU YALOVA BELEDİYESİ SAĞLIK İŞLERİ MÜDÜRÜ Dünyada 13.5 milyon koroner kalp hastası var. Yılda 1.5 milyon insan kalp krizi geçiriyor.

Detaylı

Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi

Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi Kahramanmaraş 1. Biyokimya Günleri Bildiri Konusu: Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi Mehmet Aydın DAĞDEVİREN GİRİŞ Fetuin-A, esas olarak karaciğerde

Detaylı

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması 20 24 Mayıs 2009 tarihleri arasında Antalya da düzenlenen 45. Ulusal Diyabet Kongresinde

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu. Prof. Dr.Hidayet Sarı

Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu. Prof. Dr.Hidayet Sarı Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu Prof. Dr.Hidayet Sarı Tanım Özellikle omurgayı tutan ve ankiloza götüren kronik iltihabi sistemik romatizmal hastalıktır. Sakroiliak eklem iltihabı oluşturmak ana bulgusudur.

Detaylı

18 Y A Ş Ü S T Ü B İ R E Y

18 Y A Ş Ü S T Ü B İ R E Y Avanos ve Gülşehir İlçelerinde Görülen Kronik Hastalıkların Prevalans, İnsidans ve Risk Faktörlerinin Değerlendirildiği İzlem Çalışması 18 Y A Ş Ü S T Ü B İ R E Y V E R İ T O P L A M A F O R M U Hane ve

Detaylı

BEL AĞRISI. Dahili Servisler

BEL AĞRISI. Dahili Servisler BEL AĞRISI Dahili Servisler İnsan omurgası vücut ağırlığını taşımak, hareketine izin vermek ve spinal kolonu korumak için dizayn edilmiştir. Omurga kolonu, birbiri üzerine dizilmiş olan 24 ayrı omur adı

Detaylı

DİNLENİMDE VE EGZERSİZDE ENERJİ TÜKETİMİNİN ÖLÇÜLMESİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

DİNLENİMDE VE EGZERSİZDE ENERJİ TÜKETİMİNİN ÖLÇÜLMESİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ DİNLENİMDE VE EGZERSİZDE ENERJİ TÜKETİMİNİN ÖLÇÜLMESİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ Vücutta serbestleyen enerjinin son ürünü ısıdır Hücrelerin fonksiyonel sistemlerinde kullanılan enerji nasıl ısıya dönüşür? Protein

Detaylı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. Hipertansiyon Nedir? Çoğunlukla yüksek kan basıncı olarak

Detaylı

MONTAJ HATLARINDA ÇALIŞMA DURUŞLARININ REBA YÖNTEMİ İLE ANALİZİ VE ERGONOMİK RİSK DEĞERLENDİRMESİ

MONTAJ HATLARINDA ÇALIŞMA DURUŞLARININ REBA YÖNTEMİ İLE ANALİZİ VE ERGONOMİK RİSK DEĞERLENDİRMESİ MONTAJ HATLARINDA ÇALIŞMA DURUŞLARININ REBA YÖNTEMİ İLE ANALİZİ VE ERGONOMİK RİSK DEĞERLENDİRMESİ Doç. Dr. Yakup KARA Arş. Gör. Yakup ATASAGUN Prof. Dr. Ahmet PEKER (A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı) (Endüstri

Detaylı

Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Kliniği

Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Kliniği Şişmanlık Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Kliniği Tanım Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Obezite VKİ > 95 persantil Kilolu olmayı VKİ 85-95 persantil VKİ = ağırlık (kg) / boy

Detaylı

AFYONKARAHİSAR HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIKLI YAŞAM MERKEZİ VE ANNELİK OKULU FAALİYET RAPORU

AFYONKARAHİSAR HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIKLI YAŞAM MERKEZİ VE ANNELİK OKULU FAALİYET RAPORU AFYONKARAHİSAR HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIKLI YAŞAM MERKEZİ VE ANNELİK OKULU FAALİYET RAPORU Sağlık Bakanlığı nın Dünya Sağlık Örgütü yle yaptığı ortak çalışmaya göre Türkiye de 8,5 milyon obez (Şişman)

Detaylı

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr Ağacın kökü toprak İnsanın kökü EKMEK tir. 2 BİR AYDA 7-12 KG. VERMEK

Detaylı

OSTEOPOROZ Düşük Kemik Yoğunluğu (Kemik Erimesi)

OSTEOPOROZ Düşük Kemik Yoğunluğu (Kemik Erimesi) TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ OSTEOPOROZ Düşük Kemik Yoğunluğu (Kemik Erimesi) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ OSTEOPOROZ NEDİR? Bu hastalık, kemik miktarında-yoğunluğunda

Detaylı

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet Chapter 10 Summary (Turkish)-Özet Özet Vücuda alınan enerjinin harcanandan fazla olması durumunda ortaya çıkan obezite, günümüzde tüm dünyada araştırılan sağlık sorunlarından birisidir. Obezitenin görülme

Detaylı

MEME KANSERİ TARAMASI

MEME KANSERİ TARAMASI MEME KANSERİ TARAMASI Meme Kanseri Taramanızı Yaptırdınız Mı? MEME KANSERİ TARAMASI NE DEMEKTİR? Kadınlarda görülen kanserlerin %33 ü ve kansere bağlı ölümlerin de %20 si meme kanserine bağlıdır. Meme

Detaylı