PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ VİDEO FREKANS UYGULAMALARI İÇİN A SINIFI LOGARİTMİK ORTAM ELİPTİK SÜZGEÇ TASARIMI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ VİDEO FREKANS UYGULAMALARI İÇİN A SINIFI LOGARİTMİK ORTAM ELİPTİK SÜZGEÇ TASARIMI"

Transkript

1 PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ VİDEO FREKANS UYGULAMALAR İÇİN A SNF LOGARİTMİK ORTAM ELİPTİK SÜZGEÇ TASARM YÜKSEK LİSANS Murat Dindar Anabilim Dalı : Elektrik-Elektronik Mühendisliği Tez Danışmanı: Doç. Dr. Erkan YÜCE OCAK 2013 i

2

3

4 ÖNSÖZ Son yıllarda logaritmik ortam filtre devreleri analog filtre tasarımları içerisinde önemli bir yer teşkil etmektedir. Bu filtre yapıları geniş çalışma aralığı, elektronik olarak filtre bant genişliğinin ayarlanabilir olması, yüksek doğrusallık ve düşük güç tüketimi gibi özellikleriyle tasarımda avantaj sağlamaktadır. Bu çalışmada logaritmik ortamda video frekans uygulamaları için eliptik filtre tasarımı yapılmıştır. Video frekans uygulamalarında filtrenin kullanılabilmesi için filtre derecesi 7 olarak belirlenmiştir. Filtre tasarımında izlenen yöntem olarak yüksek dereceden logaritmik ortam filtrelerinin sentezlenmesinde sağladığı önemli avantajlar nedeniyle E cell pasif elemanların logaritmik ortam benzetim yöntemi seçilmiştir. Bu yöntem kullanılarak tasarlanan logaritmik ortam 7. dereceden eliptik filtre devresinin video frekans uygulamalarında kullanılabileceği devrenin pasif eşdeğerinin sonuçları incelendiğinde kabul edilmiş ve bu pasif modelin logaritmik ortam benzetimi yapılarak bu devrenin logaritmik ortama aktarılması sağlanmıştır. Tasarlanan devre Pspice benzetim ortamında gerçeklenerek, benzetim sonuçları elde edilmiş ve video frekans uygulamaları için uygunluğu kanıtlanmıştır. Bu çalışmanın gerçekleşmesinde değerli zamanı, sahip olduğu tecrübeleri ve bilgileri esirgemeyen değerli hocam Yrd. Doç. Dr. Ali KRÇAY a ve tez danışmanım Doç. Dr. Erkan YÜCE e, bilgi ve tecrübeleriyle bana ışık tutan değerli hocalarım Yrd. Doç. Dr. Selim BÖREKÇİ e ve Doç. Dr. Selçuk HELHEL e, değerli jüri üyesi hocalarım Doç. Dr. Aydın KZLKAYA a, Yrd. Doç. Dr. Ahmet ÖZEK e, Yrd. Doç. Dr. M. Serhat KESERLİOĞLU na, değerli meslektaşım ve dostum Ekrem KANDEMİR e, bu süreçte benden desteğini esirgemeyen sevgili eşim ve meslektaşım Saniye DİNDAR a ve beni bu günlere getiren aileme teşekkürü bir borç bilirim. Yüksek lisans çalışmalarım boyunca 2210 YURT İÇİ YÜKSEK LİSANS BURS PROGRAM ı kapsamında beni destekleyen TÜBİTAK a teşekkür ederim. Ocak 2013 Murat DİNDAR Elektrik Elektronik Mühendisi iii

5 İÇİNDEKİLER ÖZET... xi SUMMARY... xii 1. GİRİŞ Tezin Amacı Literatür Özeti Tezin İçeriği GENEL FİLTRE KAVRAMLAR VE TÜRLERİ Filtre Tanımı Filtre Türleri ve Temel Filtre Terimleri Kararlılık Nedensellik Rasyonellik Filtrelerin Özelliklerine Göre Sınıflandırılması İşaret işleme yöntemlerine göre filtrelerin sınıflandırılması Güç kaynağı sayısına göre filtrelerin sınıflandırılması Temsil ettikleri işaret modlarına göre filtrelerin sınıflandırılması Tasarımda kullanılan elemanlara göre filtrelerin sınıflandılıması Sınıflarına göre filtrelerin sınıflandırılması Filtre Yaklaşımları Butterworth yaklaşımı Chebyshev yaklaşımı Ters Chebyshev yaklaşımı Eliptik filtre yaklaşımı LOGARİTMİK ORTAM DEVRELERİ VE TEMEL KAVRAMLAR ELN (Externally Linear nternally Nonlinear) Sistemler Translineer Devreler Statik translineer devreler Dinamik translineer devreler Kapasitörlü akım aynası Dinamik translineer integratör Dinamik Translineer Devre Çeşitleri Logaritmik ortam filtreleri Sinh filtreleri Tanh filtreleri Dinamik voltaj translineer devreleri Translineer Elemanlar Diyotlar Bipolar juntion transistörler MOSFET transistörler Logaritmik Ortama Giriş Logaritmik Ortam Filtrelerinin Özellikleri iv Sayfa

6 3.7 A Sınıfı ve AB Sınıfı Logaritmik Ortam Filtreleri A sınıfı logaritmik ortam filtreleri AB sınıfı logaritmik ortam filtreleri Dinamik Giriş Aralığı Genlik Uygunlaştırma Tekniği Zarfsal genlik uygunlaştırma tekniği Anlık genlik uygunlaştırma tekniği Logaritmik Ortam Filtrelerinde İdeal Olmayan Eleman Davranışları LOGARİTMİK ORTAM DEVRELERİ SENTEZ YÖNTEMLERİ Logaritmik Ortam Devrelerinin Gerçeklenme Şartları Logaritmik Ortam Devreleri Sentez Yöntemleri Dinamik translineer sentez yöntemi Durum uzayı sentez yöntemi Pasif elemanların logaritmik ortam benzetimi sentez yöntemi Pasif elemanların logaritmik ortam eşdeğerlerinin elde edilmesi VİDEO FREKANS UYGULAMALAR İÇİN A - SNF LOGARİTMİK ORTAM ELİPTİK SÜZGEÇ TASARM Video Filtresi Tasarım Kriterleri Logaritmik Ortam Video Filtresinin Tasarımı Devre tasarımı ve benzetim sonuçlarının elde edilmesi Benzetim sonuçlarının yorumlanması SONUÇ VE ÖNERİLER Sonuçlar Öneriler KAYNAKLAR EKLER v

7 KSALTMALAR AC BJT CE DC ELN OTA Op/Amp MOSFET SNR THD : Alternative Current : Bipolar Junction Transistor : Common Emiter : Direct Current : Externally Linear nternally Nonlinear : Operantional Transconductance Amplifier : Operantional Amplifier : Metal Oxide Semiconductor Field Effect Transistor : Signal to Noise ratio : Total Harmonic Distortion vi

8 TABLO LİSTESİ Tablolar 4.1 : E cell bloklarının logaritmik ortam gösterimi, tek girişli yapılar : E cell bloklarının logaritmik ortam gösterimi, çift girişli yapılar : Pasif ve logaritmik devre eleman değerlerinin karşılaştırılması : 7. dereceden eliptik filtre devresine ilişkin benzetim sonuçları : Logaritmik ortamda ideal olmayan parametreler ve bu parametrelere ilişkin hatalar vii

9 ŞEKİL LİSTESİ Şekiller 2.1 : Genel filtre devresinin gösterimi : Temel ideal filtre türlerinin frekans cevapları : Alçak geçiren filtre cevabı, a) ideal b) yaklaşık : Kararlı filtreye ait, a) Sıfır b) Kutup gösterimi : a) Nedensel olmayan b) Nedensel olan sisteme ilişkin darbe cevabı : a) Pasif gerilim modlu b) Aktif gerilim modlu filtreler : a) Akım modlu pasif b) Akım modlu aktif filtreler : a) A sınıfı b) B sınıfı c) AB sınıfı çıkış katı yükselteç devreleri : a) A sınıfı b) B sınıfı c) AB sınıfı filtrelere ait transistör akımları dalga şekilleri : Alçak geçiren filtre genlik cevabı : Farklı derecedeki Butterworth filtrelerin genlik cevapları : Chebyshev filtreye ait genlik cevabı : Ters Chebyshev filtreye ait genlik cevabı : Genel eliptik filtre LC ladder devresi : Alçak geçiren eliptik filtre genlik cevabı : Filtre tiplerinin karşılaştırılması : Filtre tiplerinin gecikme zamanlarının karşılaştırılması : ELN devre yapısı : Dört transistörlü translineer döngü yapısı : Dört translineer döngü içeren devre prensibi : Dinamik translineer devre prensibi : Kapasitörlü akım aynası : Translineer bir integratör : Temel logaritmik ortam filtresi : Temel sinh filtresi : Temel tanh filtresi : Dinamik voltaj translineer devresi : Translineer devre elemanları a) Diyot b) BJT c) MOSFET : Transistör modeli a) Gerçek b) İdeal : Birebir ve örten f(x) fonksiyonu : Logaritmik ortam filtre yapısı : Aktarım fonksiyonlarının sınıflandırılması : Logaritma fonksiyonu grafiği : A sınıfı temel devre yapısı : AB sınıfı temel devre yapısı : a) A sınıfı çalışma yapısı b) AB sınıfı çalışma yapısı : Dinamik çalışma aralığı : Genlik uygunlaştırma tekniği : Dinamik çalışma aralığı a) Doğrusal sistem b) Uygunlaştırılmış sistem : Logaritmik ortamda genlik uygunlaştırma viii

10 3.24 : Zarfsal uygunlaştırma kazanç fonksiyonları a) Giriş b) Çıkış : Anlık uygunlaştırma kazanç fonksiyonları a) Giriş b) Çıkış : Logaritmik ortam devre tasarım prensibi : Translineer devre yapıları : Lineer ortam pasif prototip filtre : Pasif elemanların logaritmik ortama aktarımı : Topraklanmış direnç logaritmik ortam gösterimi : Yüzen direnç logaritmik ortam gösterimi : E cell indüktans ve kapasitör tasarımı için temel devre yapısı : Topraklanmış indüktans logaritmik ortam gösterimi : Yüzen indüktans logaritmik ortam gösterimi : Topraklanmış kapasitör logaritmik ortam gösterimi : Yüzen kapasitör logaritmik ortam gösterimi : 7. dereceden pasif filtre yapısı : Video filtresi uygulama gösterimi : Topraklanmış direnç logaritmik ortam BJT gösterimi : Yüzen indüktans logaritmik ortam BJT gösterimi : Topraklanmış kapasitör logaritmik ortam BJT gösterimi : Yüzen kapasitör logaritmik ortam BJT gösterimi : Pasif, 0 = 25 µa, ideal (β f = 1000) ve AT&T CBC R BJT ler kullanılarak tasarlanan 7. dereceden eliptik alçak geçiren filtre frekans cevabı : E-cell bloklarıyla tasarlanan 7. dereceden eliptik filtrenin blok gösterimi : 7.dereceden logaritmik ortam A sınıfı eliptik filtre devre şeması : Maksimum db geçişbandı ripple grafiği : Tasarlanan eliptik filtrenin frekans ayarlanabilme karakteristiği : Girişe uygulanan basamak işareti : Filtrenin basamak yanıtı ix

11 SEMBOL LİSTE H(s) β ω ω 0 V T K T s o DS V BE V th V GS V AF V AR R E R B g m Q Transfer fonksiyonu İleri yön akım kazancı Açısal frekans Kutup frekansı Yarı iletken malzemenin sıcaklığa bağlı gerilimi Boltzmann sabiti x10-23 JK-1 Derece Kelvin Diyotun ve transistorün sızıntı akımı Diyotun ve transistorün sızıntı akımı MOSFET Drain source akımı BJT base emitter gerilimi MOSFET öngerilimi MOSFET gate source gerilimi İleri early gerilimi Geri early gerilimi BJT parasitik emitter direnci BJT parasitik base direnci Geçiş iletkenliği Kalite faktörü x

12 ÖZET VİDEO FREKANS UYGULAMALAR İÇİN A SNF LOGARİTMİK ORTAM ELİPTİK SÜZGEÇ TASARM Logaritmik ortam filtreleri literatürde akım modlu ELN filtreler olarak da bilinmektedir. Genel olarak logaritmik ortam filtre tasarımda trasistörlerin kollektör akımı ve base emiter gerilimi arasındaki üssel ilişkiden yararlanılmaktadır. Bu çalışmada logaritmik ortamda A sınıfında video frekans uygulamaları için eliptik filtre tasarımının gerçekleştirilmesi hedeflenmiştir. Video frekans uygulamalarında kullanılmak üzere TU BT 601 standartları hedeflenerek filtre tipi eliptik filtre ve derecesi de 7 olarak belirlenmiştir. 7. dereceden eliptik filtrenin logaritmik ortamda A sınıfında gerçekleştirilebilmesi için bazı şartların yerine getirilmesi gerekmektedir. Bu şartlardan en belirleyici olanı logaritmik ortamda akım ve gerilim değerlerinin daima pozitif seviyede kalması gerektiğidir. Böyle bir şartı 7. derece gibi eliptik yaklaşıma sahip bir filtre için A sınıfında sağlamak kolay değildir. Bu sebepten dolayı bu şartı sağlayan pasif elemanların logaritmik ortam eşdeğeri olan A sınıfı logaritmik ortam blok yapıları kullanılarak filtre sentezi yapılmıştır. Bu yöntemle istenen özellikleri sağlayan pasif filtre devresi logaritmik ortama aktarılmıştır. Tasarlanan devreye ilişkin benzetim sonuçları Pspice benzetim programı yardımıyla elde edilmiş ve karşılaştırılmalı olarak verilmiştir. Bu çalışmanın gelecekte gerçekleştirilecek olan video frekans uygulamaları ve logaritmik ortam filtre devreleri konusundaki çalışmalara ışık tutabilmesi ümit edilmektedir. Anahtar Kelimeler: Logaritmik ortam devreleri, Video frekansı uygulamaları, Eliptik süzgeç, ELN filtreleri, A sınıfı filtre devreleri xi

13 SUMMARY CLASS A LOG DOMAN ELLPTC FLTER DESGN FOR VDEO FREQUENCY APPLCATONS Log domain filters are known as current mode ELN filters as well. Generally, the exponantional relationship of BJT between collector current and base emiter voltage is used to design the log domain filters. n this work, class A log domain filter design is desired for video frequency applications. The specifications for video frequency applications was determined by using TU BT 601 standarts and the type of the filter was determined as elliptic filter, the order of the filter to be designed was chosen as 7. The conditions for 7th order elliptic filter in log domain should be implemented. The most deterministic one of those conditions is that currents and voltages should always be positive in log domain. t is not easy to implement that kind of condition for high order filters as 7th order elliptic one. Therefore, the simulating topology of passive prototypes to log domain by using E cells method was chosen in order to design the metioned filter. By using that method, the passive filter could be easily transfer to the log domain. Simulation results associated with the designed circuit were obtained by means of Pspice simulation program and the results were exhibited for comparison purposes. t is expected that this work would be lead for future studies about the video frequency applications and log domain filters. Key Words: Log domain circuits, Video frequency applications, Elliptic filters, ELN filters, Class A filter circuit xii

14 1. GİRİŞ 1.1 Tezin Amacı Bu çalışmada video frekans uygulamaları için logaritmik ortam A sınıfı eliptik filtre tasarımının gerçekleştirilmesi amaçlanmıştır. İstenen tipteki filtre yapısının literatürde bulunan örnekleri incelenmiş ve logaritmik ortam filtre sentez yöntemleriyle video frekans uygulamaları için uygun tasarım gerçekleştirilmiştir. Video frekans uygulamalarında kullanılacak alçak geçiren filtre tiplerinde ki bunlara literatürde anti aliasing filtreler de denmektedir; TU BT 601 standartları doğrultusunda düşük geçiş bandı salınımı, zayıflama bandı aralığı, filtrenin keskinliği gibi parametrelerin sağlanabilmesi için filtre tipi eliptik filtre ve derecesi de 7 olarak belirlenmiştir. Literatürdeki logaritmik ortam devre sentez yöntemleri incelendiğinde karşımıza pek çok yöntem çıkmaktadır. Ancak gerek yüksek dereceden filtrelerin tasarımında sağladığı kolaylık gerekse diğer yöntemlerle karşılaştırıldığında sunduğu avantajlar ve dezavantajlar göz önüne alınıp tüm bu sentez yöntemleri değerlendirildiğinde, pasif elemanların exponansiyel hücrelerle (E Cell) benzetimi yöntemi bu çalışmanın gerçekleştirilmesinde tercih edilmiştir. Bu yöntem, filtre transfer fonksiyonundan pasif prototipi elde edilen filtrenin exponansiyel hücrelerle pasif elemanlarının (R, L, C) benzetimi sağlanarak logaritmik ortamda gerçeklenmesine olanak tanımaktadır. Tasarımı gerçekleştirilen filtrenin Pspice benzetim programında benzetim sonuçları elde edilmiş ve bu sonuçlar doğrultusunda video frekans uygulamaları için filtrenin uygulanabilirliği kanıtlanmıştır. 1.2 Literatür Özeti Filtreler elektrik, elektronik ve haberleşme sistemlerinde önemli bir yere sahiptirler. Filtreler bir giriş sinyalinin genliğini ve fazını işleyerek istenilen özellikte çıkış işareti elde etmek için tasarlanırlar. 1

15 Analog filtreler filtre ailesinin önemli bir üyesidir. Veri iletişim cihazlarından tutun da ev eğlence sistemlerine kadar hemen hemen her yerde analog filtre yapılarıyla karşılaşılabilir. Filtre tasarım alanında yaşanan gelişmelerle birlikte analog filtreler akım modlu filtreler ve logaritmik ortam filtreleri gibi çeşitli filtre tiplerinde tasarlanabilir. Filtre teorisinin temelleri ilk kez 1915 yılında Amerika da Cambell, Almanya da Wagner tarafından birbirlerinden bağımsız olarak elektrik dalga filtresinin bulunmasıyla atılmıştır (Johnson, 1976). Filtre teorisi iki ana kola ayrılır: Klasik filtre teorisi ve modern filtre teorisi. Klasik filtre teorisi 1920 li yıllarda Cambell, Zobel ve diğerleri tarafından geliştirilmiştir lu yıllarda Cauer, Darlington ve diğerleri klasik filtre teorisine göre daha genel ve daha iyi sonuçlar veren modern filtre teorisini geliştirmişlerdir (Johnson, 1976). Gerçekleşen bu ilk filtrelerin tümü pasif devre elemanları yani direnç, kondansatör ve bobin kullanılarak tasarlanmışlardır. Ancak bu devrelerin yüksek frekans değerlerinde iyi çalışmalarına rağmen, daha düşük frekanslarda (yaklaşık 1KHz in altı) boyutu büyük ve pahalı olan yüksek kalitede bobin kullanılması gerektiğinden gerçeklenmesinin pratik uygulamalarda zor olduğu görülmüştür (Sedra ve Smith, 1998). Bunun yanında pasif elemanlar kullanılarak tasarlanan filtrelerin elektronik olarak kolay ayarlanamamaları ve sıcaklık gibi değişkenlerden güçlü bir şekilde etkilenmeleri de bu tür filtre devreleri için bir eksiklik olarak görülmüş ve bu durum araştırmacıları başka tasarım arayışlarına yönlendirmiştir (Baki, 2001). Tüm bu sorunları aşmak için ortaya konmuş olan aktif filtreler; direnç, kondansatör ve aktif devre elemanları kullanılarak gerçeklenmektedir. Aktif filtrelerin pasif filtrelere göre bazı üstünlükleri şu şekilde sıralanabilir: Boyut ve ağırlıkta azalma, devre güvenilirliğinde artış, düşük maliyet, performans artışı, parazitlerde azalma, daha basit tasarım, daha geniş bir transfer fonksiyonu kümesini gerçeklemek ve birden büyük gerilim kazancı elde edebilmektir. Aktif filtre teorisinin ortaya çıkmasından sonra yılları arasında aktif devre elemanları ve fabrikasyon teknolojisinde de önemli gelişmeler olduğu görülmüştür. 2

16 Bu duruma 1947 yılı sonunda Bell laboratuvarlarında transistörün icat edilmesi ve bu yıllarda bilgisayarların geliştirilmiş olması örnek olarak gösterilebilir yılında op-amp entegresinin ortaya konulması aktif filtre devreleri konusundaki gelişmelere hız kazandırmıştır. Entegre devre teknolojisi ve fabrikasyon konusundaki gelişmelerin de ışığı altında 1970 yılı ortalarında aktif devre elemanları kullanılarak, entegre edilebilir, analog, sürekli zamanlı filtreler ortaya çıkmıştır. Elektronik alanda yaşanan tüm bu gelişmeler analog filtrelerin popülerliğini arttırmıştır. Bu gelişmelerle birlikte son yıllarda logaritmik ortam filtreleri analog filtre ailesine katılmış ve bu filtreler ile ilgili çalışmalar yoğunlaşmıştır. Literatürde translineer filtreler, companding filtreler, akım modlu filtreler, externally linear internally nonlinear (ELN) veya exponansiyel state space filtreleri olarak da bilinen logaritmik ortam filtreleri esas olarak düşük güç, düşük voltaj, yüksek dinamik çalışma aralığı, yüksek frekans uygulamaları ve elektronik açıdan bant genişliklerinin ayarlanabilir olması gibi özelliklerinden dolayı ilgi çekmektedirler. Logaritmik ortam filtrelerinin diğer filtre uygulamalarıyla karşılaştırıldıklarında bazı avantajları vardır; bu tür filtre yapılarında uygulanan filtre sadece transistör ve kapasitör elemanları kullanılarak gerçeklenmektedir. Ana fikir BJT veya MOSFET in subthreshold bölgede çalıştırılmasıyla sağlanan V karakteristiğine dayanır. Logaritmik ortam filtreleri orijinal olarak Adams tarafından 1979 yılında tanıtılmıştır (Adams, 1979). Logaritmik Ortam Filtreleri terimi de onun tarafından kazandırılmıştır. Adams ın çalışmasında tasarladığı ilk logaritmik ortam filtresi, ileri yönde biaslanmış diyotlarla gerçeklenmiş log ve anti log blokları bulunan bir alçak geçiren filtredir. Ana yapıyla ilgili olarak, companding yapıyı kullanma fikri de Tsividis tarafından 1990 da gerçekleştirilmiştir (Tsividis, 1990). Aynı zamanda Seevinck de bağımsız olarak logaritmik ortam filtre yapısını, akım modlu companing yapı olarak tanımlayarak keşfetmiştir (Seevinck, 1990). Bu alanda önemli ve dönüm noktası olacak yıl 1993 tür, çünkü Frey logaritmik ortam filtre sentezinin durum uzayı yöntemiyle gerçekleştirilebileceğini çalışmasında göstermiştir. Durum uzayı yönteminde, BJT nin exponansiyel V karakteristiği direkt olarak logaritmik ortam filtrelerini gerçeklemek amacıyla durum uzayı lineer diferansiyel denklemlerinden eşleme yapılarak kullanılabilmektedir. 3

17 Bu çalışmasında Frey sistematik olarak durum uzayı sentez yönteminin logaritmik ortam filtrelerinin tasarlanmasında kullanabileceğini ortaya koymuştur (Frey, 1993a; Frey, 1996a). Bu çalışmadan sonra diğer birçok araştırmacı bu devre yapıları ile ilgilenmeye başlamıştır. Toumazou çalışmasında düşük enerji operasyonu için potansiyeli zayıf tersleme bölgesinde MOSFET transistörü çalıştırarak göstermiştir (Ngarmil ve diğ.,1995). İlk deneysel sonuçlar Perry ve Roberts tarafından yayınlanmıştır (Perry ve Roberts, 1995). Logaritmik ortam devrelerine ilişkin literatür çalışmaları incelendiğinde, MOSFET transistörün subthreshold bölgedeki çalışmasıyla elde edilen devreye ait deneysel sonuçlar Ngammil tarafından verilmiştir (Ngammil, Toumazou ve Lange, 1995), Punzenberger ve Enz (1995), düşük voltajlı uygulamalar için logaritmik ortam devrelerinin uygun olduklarını ve 1.2 V beslemeli 65 db de AB sınıfı devre yapısının çalışmasını ve özelliklerini göstermişlerdir (Punzenberger ve Enz, 1997a). Logaritmik ortam filtrelerinin yüksek frekanslarda (Yüzlerce MHz den GHz e kadar) programlanabildiğine ilişkin birçok tasarımda literatürde bulunmaktadır (Frey, 1996b; Frey 1997; El Gamal, Baki ve Bar Dor, 2000). Frey in logaritmik ortam devre sentezi için geliştirdiği durum uzayı sentez yönteminin yanında logaritmik ortam filtre sentezinde kullanılan birçok yöntem bulunmaktadır. Son yıllarda yüksek dereceden filtre tasarımı için sağladığı avantajlar göz önüne alındığında alternatif bir tasarım yöntemi olan pasif elemanların logaritmik ortam benzetimi de logaritmik ortam filtre tasarımında kullanılmaya başlanmıştır. Bunun yanında farklı birçok sentez yöntemi araştırmacılar tarafından sunulmuştur (Frey, 1996b; El Gamal ve Roberts 1997; Mulder, 1998). Genel tasarım yöntemi Mulder ve arkadaşları tarafından, Translineer Filtre terimi de kazandırılarak yayınlanmıştır (Mulder, 1998; Mulder ve diğ., 1997). Translineer devreler BJT ve MOSFET transistörün zayıf evirtim bölgesindeki karakteristiklerinde, akım ve voltaj arasındaki exponansiyel ilişkiyi baz almaktadır. İlk translineer devreler, bir akım yükseltici ve çarpıcı ile Gilbert tarafından 1968 yılında tasarlanmıştır (Gilbert, 1968a; Gilbert, 1968b). Gilbert aynı zamanda translineer devre prensibini için bir formülasyon geliştirmiştir (Gilbert, 1975). 4

18 Translineer devreler kullanılarak birçok uygulama araştırmacılar tarafından yapılmıştır. Bu uygulamalar osilatörleri (Pookaiyaudom ve Mahattanakul (1995)); (Serdijn, Mulder, Van der Woerd ve Van Roermund (1998)), RMS DC çeviricileri (Mulder, Van der Woerd, Serdijn ve Van Roermund (1996a); Frey (1996c)), mixer - filtre kombinasyonlarını (Frey (1996b); Payne ve Thanachayanont (1997)) ve faz kilit döngülerini (Thananchayanont, Payne ve Pookaiyaudom (1997)) içermektedir. Güçlü evirtimli MOSFET yapısına dair genel bir yöntem Mulder ve diğ. (1996b) tarafından aynı zamanda bağımsız olarak Payne ve Toumazou (1996) tarafından tasarlanmıştır. Aynı zamanda birçok araştırmacı gürültü analizi alanında yarar sağlayan çalışmalar sunmuşlardır (Tsividis, 1997; Serdijn ve diğ. 1997; Punzerberger ve diğ. 1997b; Mulder ve diğ. 1998; Mulder ve diğ. 2000). Sadece pasif elemanların R, L ve C elamanlarının kullanıldığı filtreler pasif filtreleri oluşturmaktadır. Şayet Op/Amps, OTAs gibi aktif elemanlarla tasarlanan filtre yapıları aktif filtre sınıfını oluşturmaktadır. Bu amaç doğrultusunda translineer filtreler aktif filtrelerdir (Tola, 1999). Translineer filtre tipleri içerisinde logaritmik ortam filtreleri genel olarak analog filtrelerin önemli sınıflarından olan ve günümüzde mikro elektronik sistemlerde kullanılan sürekli zamanlı filtre ailesinin bir parçası olarak düşünülebilirler. Logaritmik ortam devreleri lineer transfer fonksiyonlarını BJT nin lineer olmayan karakteristiği ile gerçekleyen akım modlu devrelerdir. Akım modlu devreler potansiyel avantajları göz önüne alındıklarında son yıllarda yüksek bant genişliği, yüksek çalışma aralığı, düşük voltajda çalışmaları, basit devre yapıları ve düşük güç tüketimleriyle dikkat çekmektedirler. Akım yapısındaki matematiksel ifadeler gerilim terimlerine sahip ifadelere nazaran çok daha kolay şekilde düzenlenebilirler. Bu sayede transfer fonksiyonları göz önüne alındığında akım modlu devrelerin analiz ve sentezleri gerilim modlu devrelere göre daha kolaydır. Bu sebepledir ki, entegre akım modlu sistem gerçeklemeleri geleneksel gerilim modlu gerçeklemelerden transistör seviyesine daha yakındır; böylece akım modlu devre yapıları ile daha kolay devre ve sistemler ortaya çıkarılabilmektedir (Kılınç, 2006). Ayrıca gerilim modlu devrelerde yüksek değerli dirençler bant genişliğini sınırlamaktadır. Genelde, akım modlu devrelerde düğüm empedansları ve voltaj dalgalanmaları küçüktür. Böylece devrenin zaman sabiti küçülür ve bu sebeple parasitik kapasiteler için dolma ve boşalma süreleri düşük olur. 5

19 Bu sebeptendir ki akım modlu devreler için slew oranı temin edici ölçüde yüksektir. Yüksek frekansta çalışmaya elverişli olduklarından iletişim uygulamalarında sıklıkla kullanılmaktadırlar (Kılınç, 2006). Akım modlu devrelerde düğüm gerilimleri düşük olduğundan düşük voltajda çalışırlar. Tüm bu önemli meziyetleri düşünüldüğünde analog devre tasarımlarında düşük voltaj ve yüksek frekans istenilen uygulamalarda akım modlu devreler tercih edilmektedir. Akım modlu devrelerin tüm bu önemli özelliklerine rağmen gerilim modlu devrelerin de avantajları vardır. En başta devrelerin pratik olarak yapılabilmesi ve güvenilirliği bu üstün özelliklerden sayılabilir. Bundan dolayıdır ki, birçok sistem akım sinyallerinden çok gerilim sinyalleri ile kullanılır. Bu yüzden, akım modlu devreler popüler olmasına rağmen hala gerilim modlu devre yaklaşımı dikkat çekmektedir (Kılınç, 2006). Logaritmik ortam devrelerinin basit yapısı, hızlı olmaları ve düşük güç tüketiminde çalışmaları gibi özellikleri onları devre tasarımında ön plana çıkarmaktadır (Roberts ve Leung, 2001). Uygulamalarda filtre değişkenlerinde çalışma aralığı gerekmektedir. Bu aralık ne kadar yüksekse filtre o derece geniş aralıkta çalışıyor demektir. Analog devrelerde kapasitör alanının ve güç tüketiminin artması orantısal olarak çalışma aralığını ters yönde etkilenmektedir. Çalışma aralığı üzerinde güç tüketiminin bağımsız olma özelliğine ek olarak, entegre aktif filtrelerin tasarımında entegre devre yapılarının küçülmesine olanak sağlayan teknolojilerle birlikte düşük gerilimli voltaj kaynaklarının kullanılabilir olması da devre yapısını küçülteceğinden önemli bir avantaj sunmaktadır. Ayrıca düşük gerilimle çalışma devrenin güç tüketimini de düşürecektir. Tüm bu özellikleri dikkate alındığında akım modlu devreler ve logaritmik ortam filtre tasarım teknikleri kullanarak tasarlanan devrelerde birim başına güç tüketimi düşürülür ve filtre daha yüksek çalışma aralığına ulaşabilir. Çalışma aralığının yüksek olması logaritmik ortam filtre yapısının karakteristiğinden kaynaklanmaktadır. Logaritmik ortam filtrelerinde sinyal sıkıştırılır ve filtre çekirdeğinde işlendikten sonra genişletilir bu da sinyalin düşük güç ve voltajda işlenip tekrar lineer ortama aktarılması ile sağlanmaktadır. Bu özelliğiyle logaritmik ortam filtreleri ELN, kendi içinde doğrusal olmayan ancak genel yapı olarak doğrusallığını koruyan, filtreler olarak da bilinmektedir. 6

20 Dinamik çalışma aralığındaki artış da bu sıkıştırma ve genişletme işlemlerinde kaynaklanmaktadır (Krishnapura, 2000). Logaritmik ortam filtrelerinin bir diğer önemli özelliği de devrede bulunan transistör bias akım kaynaklarının değerleri değiştirilerek devrenin bant genişliğinin elektronik olarak ayarlanabilmesidir. Logaritmik ortam filtrelerinin en önemli özelliği transistörlerin lineer olmayan özelliklerini doğrudan kullanmalarıdır. Ancak transistör seviyesinde oluşan lineer olmayan etkiler (BJT nin base akımı, sonlu beta değeri, sıfır olmayan jonksiyon direnci, early voltajı gibi) logaritmik ortamda beklenmedik devre cevaplarına yol açmakta ve devrenin frekans cevabını etkilemektedir. Logaritmik ortam filtreleri üzerine A sınıfı ve AB sınıfı olmak üzere birçok çalışma yapılmıştır. A sınıfında Frey (1996) tarafından sunulan A sınıfı logaritmik ortam filtre tasarımını içeren çalışma bu konudaki önemli çalışmalardandır. Son yıllarda logaritmik ortam filtrelerinde AB sınıfında yapılan çalışmalar ön plana çıkmıştır. Bunlardan en önemlileri, Kırçay ve Çam (2008) tarafından yapılan diferansiyel tip logaritmik ortam bant durduran filtre yapısıdır. Ayrıca Frey ve Tola (1999) tarafından AB sınıfı logaritmik ortam filtrelerinin sentez metodunun sistematik olarak verildiği çalışmada da bu konudaki önemli çalışmalardan biri olarak gösterilebilir. Bunun yanında, logaritmik ortamda özellikle yüksek dereceli filtrelerin gerçeklenmesinde büyük kolaylık sağlayan çeşitli yöntemlerde araştırmacılar tarafından ortaya koyulmuştur. Feştila ve diğ. (2007) tarafından gerçekleştirilen çalışmada lineer ortam elemanlarının lineer olmayan logaritmik ortam elemanlarına transformasyonu ile logaritmik ortam devrelerinin tasarımı gerçekleştirilmiştir. Bu konuda bir diğer önemli çalışmada da Psychanolis ve Vlassis (2002) tarafından logaritmik ortamda eliptik filtre devresinin sinyal akış diyagramı yöntemiyle (SFG) tasarımı gerçekleştirilmiştir. Bir diğer sentez yöntemi olan ve bu çalışmada da kullanılan pasif elemanların exponansiyel hücreler (E Cells) yardımıyla benzetimi ile de Kontogiannapoulos ve Psychanolis (2005) tarafından literatüre kazandırılan birçok çalışma bulunmaktadır. Bu yöntem, yüksek dereceden logaritmik ortam filtre tasarımına getirdiği üstünlük sebebiyle bu çalışmada sentez yöntemi olarak tercih edilmiştir. 7

21 Ayrıca G m C devre bloklarına dayalı logaritmik ortam filtre sentez yöntemleri de geliştirilmiştir (Mahattanakul ve Toumazou, 1997). Bunun yanında dalga değişkenlerini kullanarak (Wave Active Filters, WAF) her pasif elemanın tanımlanan dalga değişkenleri yardımıyla logaritmik ortam eşdeğerinin elde edilmesi ve bu eşdeğer yapılarla logaritmik ortam devrelerinin tasarlanması da gerçekleştirilebilir. (Psychalinos ve diğ. 2004). Logaritmik ortam filtreleri sahip oldukları avantajlar göz önüne alındığında birçok uygulama alanına sahiptir. Bu alanlardan biri de video frekans uygulamalarıdır. Bu çalışmanın da konusu olan bu uygulamalarla ilgili literatürde birçok çalışma bulunmaktadır. Kırçay ve Çam (2009) tarafından tasarlanan 5. dereceden eliptik filtre tasarımı, db lik geçiş bandı ripple toleransı ve 40 db den büyük durdurma bandı zayıflama değerine sahip olması sebebiyle bu uygulamalar içinde dikkat çekmektedir. Logaritmik ortam olmamasına rağmen bu çalışma için esin kaynaklarından biri olan, Uygur ve Kuntman ın (2006) video uygulamaları üzerine olan çalışması da 7. dereceden eliptik filtre yapısının video frekans uygulamaları için uygunluğunu göstermek açısından önemlidir. 1.3 Tezin İçeriği Genel bir giriş olarak verilen bu bölümü izleyen ikinci bölümde genel filtre kavramları ve türleri hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde, ilk olarak filtre kavramının açıklanması üzerinde durulmuş ve filtre devrelerine ait temel kavramlar hakkında bilgi verilmiştir. Transfer fonksiyonu kavramı tanımlanarak filtre devrelerinin gerçeklenme şartları açıklanmıştır. Filtre devrelerinin literatürde tanımlandığı şeklide çeşitli özelliklere göre sınıflandırılması ve bu sınıflandırmalar altında bulunan filtre türlerine ilişkin bilgiler verilmiştir. Teoride istenen transfer fonksiyonlarının uygulanması için literatürde var olan filtre yaklaşımları da bu bölümün son kısmında verilmiştir. Üçüncü bölümde, tezin temel konusu olan logaritmik ortam filtrelerine ilişkin temel kavramlar ve bilgiler verilmiştir. ELN sistemlere ilişkin temel bilgiler verilerek, translineer yapıdaki devrelere ilişkin genel özellikler işlenmiştir. 8

BİRİNCİ DERECEDEN ELEKTRONİK AYARLANABİLİR ALÇAK GEÇİREN SÜZGECİN LOGARİTMİK ORTAMDA TASARIMI

BİRİNCİ DERECEDEN ELEKTRONİK AYARLANABİLİR ALÇAK GEÇİREN SÜZGECİN LOGARİTMİK ORTAMDA TASARIMI BİRİNCİ DERECEDEN ELEKTRONİK AYARLANABİLİR ALÇAK GEÇİREN SÜZGECİN LOGARİTMİK ORTAMDA TASARIMI Nazif Küçükkoç 1 Umut Engin Ayten 2 Herman Sedef 3 1,2,3 Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü, Yıldız

Detaylı

8. FET İN İNCELENMESİ

8. FET İN İNCELENMESİ 8. FET İN İNCELENMESİ 8.1. TEORİK BİLGİ FET transistörler iki farklı ana grupta üretilmektedir. Bunlardan birincisi JFET (Junction Field Effect Transistör) ya da kısaca bilinen adı ile FET, ikincisi ise

Detaylı

BİRİNCİ DERECE A SINIFI LOGARİTMİK ORTAM SÜZGECİNİN BLOK MODELLEME İLE TASARIMI VE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ

BİRİNCİ DERECE A SINIFI LOGARİTMİK ORTAM SÜZGECİNİN BLOK MODELLEME İLE TASARIMI VE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ PAMUKKALE ÜNİ VERSİ TESİ MÜHENDİ SLİ K FAKÜLTESİ PAMUKKALE UNIVERSITY ENGINEERING COLLEGE MÜHENDİ SLİ K B İ L İ MLERİ DERGİ S İ JOURNAL OF ENGINEERING SCIENCES YIL CİLT SAYI SAYFA : 2007 : 13 : 2 : 163-172

Detaylı

BİRİNCİ DERECE A SINIFI LOGARİTMİK ORTAM SÜZGECİNİN BLOK MODELLEME İLE TASARIMI VE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ

BİRİNCİ DERECE A SINIFI LOGARİTMİK ORTAM SÜZGECİNİN BLOK MODELLEME İLE TASARIMI VE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ PAMUKKALE ÜNİ VERSİ TESİ MÜHENDİ SLİ K FAKÜLTESİ PAMUKKALE UNIVERSITY ENGINEERING COLLEGE MÜHENDİ SLİ K B İ L İ MLERİ DERGİ S İ JOURNAL OF ENGINEERING SCIENCES YIL CİLT SAYI SAYFA : 2007 : 13 : 2 : 163-172

Detaylı

Şekil 1. n kanallı bir FET in Geçiş ve Çıkış Özeğrileri

Şekil 1. n kanallı bir FET in Geçiş ve Çıkış Özeğrileri DENEY NO : 3 DENEYİN ADI : FET - Elektriksel Alan Etkili Transistör lerin Karakteristikleri DENEYİN AMACI : FET - Elektriksel Alan Etkili Transistör lerin karakteristiklerini çıkarmak, ilgili parametrelerini

Detaylı

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ Yrd. Doç. Dr. Özhan ÖZKAN MOSFET: Metal-Oksit Yarıiletken Alan Etkili Transistor (Geçidi Yalıtılmış

Detaylı

ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ İLETİŞİM LABORATUARI SAYISAL FİLTRELER

ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ İLETİŞİM LABORATUARI SAYISAL FİLTRELER SAYISAL FİLTRELER Deney Amacı Sayısal filtre tasarımının ve kullanılmasının öğrenilmesi. Kapsam Ayrık zamanlı bir sistem transfer fonksiyonunun elde edilmesi. Filtren frekans tepkes elde edilmesi. Direct

Detaylı

Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Anabilim Dalı * Elektronik Laboratuarı I

Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Anabilim Dalı * Elektronik Laboratuarı I Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Anabilim Dalı * Elektronik Laboratuarı I FET KARAKTERİSTİKLERİ 1. Deneyin Amacı JFET ve MOSFET transistörlerin

Detaylı

RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ

RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RASTGELE BİR SİNYAL Gürültü rastgele bir sinyal olduğu için herhangi bir zamandaki değerini tahmin etmek imkansızdır. Bu sebeple tekrarlayan sinyallerde de kullandığımız ortalama

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI İşaret akış diyagramları blok diyagramlara bir alternatiftir. Fonksiyonel bloklar, işaretler, toplama noktaları

Detaylı

DENEY-3. FET li Yükselticiler

DENEY-3. FET li Yükselticiler DENEY-3 FET li Yükselticiler Deneyin Amacı: Bir alan etkili transistor ün (FET-Field Effect Transistor) kutuplanması ve AF lı bir kuvvetlendirici olarak incelenmesi. (Ayrıca azaltıcı tip (Depletian type)

Detaylı

SAYISAL İŞARET İŞLEME LABORATUARI LAB 5: SONSUZ DÜRTÜ YANITLI (IIR) FİLTRELER

SAYISAL İŞARET İŞLEME LABORATUARI LAB 5: SONSUZ DÜRTÜ YANITLI (IIR) FİLTRELER SAYISAL İŞARET İŞLEME LABORATUARI LAB 5: SONSUZ DÜRTÜ YANITLI (IIR) FİLTRELER Bu bölümde aşağıdaki başlıklar ele alınacaktır. Sonsuz dürtü yanıtlı filtre yapıları: Direkt Şekil-1, Direkt Şekil-II, Kaskad

Detaylı

Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir.

Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. Küçük Sinyal Analizi Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. 1. Karma (hibrid) model 2. r e model Üretici firmalar bilgi sayfalarında belirli bir çalışma

Detaylı

Deneyle İlgili Ön Bilgi:

Deneyle İlgili Ön Bilgi: DENEY NO : 4 DENEYİN ADI :Transistörlü Akım ve Gerilim Kuvvetlendiriciler DENEYİN AMACI :Transistörün ortak emetör kutuplamalı devresini akım ve gerilim kuvvetlendiricisi, ortak kolektörlü devresini ise

Detaylı

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SAYISAL ELEKTRONİK LAB. DENEY FÖYÜ DENEY 4 OSİLATÖRLER SCHMİT TRİGGER ve MULTİVİBRATÖR DEVRELERİ ÖN BİLGİ: Elektronik iletişim sistemlerinde

Detaylı

BÖLÜM 4 RADYO ALICILARI. 4.1 Süperheterodin Alıcı ANALOG HABERLEŞME

BÖLÜM 4 RADYO ALICILARI. 4.1 Süperheterodin Alıcı ANALOG HABERLEŞME BÖLÜM 4 RADYO ALIILARI 4. Süperheterodin Alıcı Radyo alıcıları ortamdaki elektromanyetik sinyali alır kuvvetlendirir ve hoparlöre iletir. Radyo alıcılarında iki özellik bulunur, bunlar ) Duyarlılık ) Seçicilik

Detaylı

MOSFET. MOSFET 'lerin Yapısı

MOSFET. MOSFET 'lerin Yapısı MOSFET MOSFET 'lerin Yapısı JFET 'ler klasik transistörlere göre büyük bir gelişme olmasına rağmen bazı limitleri vardır. JFET 'lerin giriş empedansları klasik transistörlerden daha fazla olduğu için,

Detaylı

6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI

6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI 6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 FET FETler (Alan etkili transistörler) BJTlere çok benzer yapıdadır. Benzerlikleri: Yükselteçler Anahtarlama devreleri Empedans uygunlaştırma

Detaylı

Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters

Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters Gizem Pekküçük, İbrahim Uzar, N. Özlem Ünverdi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü Yıldız Teknik Üniversitesi gizem.pekkucuk@gmail.com,

Detaylı

V-LAB BİLGİSAYAR ARAYÜZLÜ EĞİTİM SETİ

V-LAB BİLGİSAYAR ARAYÜZLÜ EĞİTİM SETİ Çeşitli ölçüm ünitelerine ve sinyal üreteçlerine sahip olan, tüm entegre cihazlarının bilgisayar üzerinden kontrol edilebilir ve gözlemlenebilir olması özellikleri ile Mesleki Eğitim'in önemli bir enstrümanıdır.

Detaylı

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6.1. TEORİK BİLGİ 6.1.1. JONKSİYON TRANSİSTÖRÜN POLARMALANDIRILMASI Şekil 1. Jonksiyon Transistörün Polarmalandırılması Şekil 1 de Emiter-Beyz jonksiyonu doğru yönde polarmalandırılır.

Detaylı

Kontrol Sistemlerinin Analizi

Kontrol Sistemlerinin Analizi Sistemlerin analizi Kontrol Sistemlerinin Analizi Otomatik kontrol mühendisinin görevi sisteme uygun kontrolör tasarlamaktır. Bunun için öncelikle sistemin analiz edilmesi gerekir. Bunun için test sinyalleri

Detaylı

ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR

ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR ALAN ETKİLİ TRANİTÖR Y.oç.r.A.Faruk BAKAN FET (Alan Etkili Transistör) gerilim kontrollu ve üç uçlu bir elemandır. FET in uçları G (Kapı), (rain) ve (Kaynak) olarak tanımlanır. FET in yapısı ve sembolü

Detaylı

Bu deneyde alan etkili transistörlerin DC ve AC akım-gerilim karakteristikleri incelenecektir.

Bu deneyde alan etkili transistörlerin DC ve AC akım-gerilim karakteristikleri incelenecektir. DENEY 5 - ALAN ETKİLİ TRANSİSTOR(FET- Field Effect Transistor) 5.1. DENEYİN AMACI Bu deneyde alan etkili transistörlerin DC ve AC akım-gerilim karakteristikleri incelenecektir. 5.2. TEORİK BİLGİ Alan etkili

Detaylı

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV) BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda

Detaylı

BÖLÜM 6 LAPLACE DÖNÜŞÜMLERİ

BÖLÜM 6 LAPLACE DÖNÜŞÜMLERİ BÖLÜM 6 LAPLACE DÖNÜŞÜMLERİ 6.2. Laplace Dönüşümü Tanımı Bir f(t) fonksiyonunun Laplace alındığında oluşan fonksiyon F(s) ya da L[f(t)] olarak gösterilir. Burada tanımlanan s; ÇÖZÜM: a) b) c) ÇÖZÜM: 6.3.

Detaylı

İşaret İşleme ve Haberleşmenin Temelleri. Yrd. Doç. Dr. Ender M. Ekşioğlu eksioglue@itu.edu.tr http://www2.itu.edu.tr/~eksioglue

İşaret İşleme ve Haberleşmenin Temelleri. Yrd. Doç. Dr. Ender M. Ekşioğlu eksioglue@itu.edu.tr http://www2.itu.edu.tr/~eksioglue İşaret İşleme ve Haberleşmenin Temelleri Yrd. Doç. Dr. Ender M. Ekşioğlu eksioglue@itu.edu.tr http://www2.itu.edu.tr/~eksioglue İşaretler: Bilgi taşıyan işlevler Sistemler: İşaretleri işleyerek yeni işaretler

Detaylı

BÖLÜM 3 OSİLASYON KRİTERLERİ

BÖLÜM 3 OSİLASYON KRİTERLERİ BÖLÜM 3 OSİİLATÖRLER Radyo sistemlerinde sinüs işaret osilatörleri, taşıyıcı işareti üretmek ve karıştırıcı katlarında bir frekansı diğerine dönüştürmek amacıyla kullanılır. Sinüs işaret osilatörlerinin

Detaylı

ANALOG ELEKTRONİK - II. Opampla gerçekleştirilen bir türev alıcı (differantiator) çalışmasını ve özellikleri incelenecektir.

ANALOG ELEKTRONİK - II. Opampla gerçekleştirilen bir türev alıcı (differantiator) çalışmasını ve özellikleri incelenecektir. BÖLÜM 6 TÜREV ALICI DEVRE KONU: Opampla gerçekleştirilen bir türev alıcı (differantiator) çalışmasını ve özellikleri incelenecektir. GEREKLİ DONANIM: Multimetre (Sayısal veya Analog) Güç Kaynağı: ±12V

Detaylı

ANALOG HABERLEŞME A GRUBU İSİM: NUMARA

ANALOG HABERLEŞME A GRUBU İSİM: NUMARA BÖLÜM 7 ÖRNEK SINAV SORULARI İSİM: NUMARA A GRUBU MERSİN ÜNİVERSİTESİ MMYO ANALOG HABERLEŞME DERSİ FİNAL SINAV SORULARI S-1 Bir GM lu sistemde Vmaxtepe-tepe10 V ve Vmin tepe-tepe6 V ise modülasyon yüzdesi

Detaylı

ANALOG ELEKTRONİK BİPOLAR TRANSİSTÖR

ANALOG ELEKTRONİK BİPOLAR TRANSİSTÖR ANALOG LKTONİK Y.Doç.Dr.A.Faruk AKAN ANALOG LKTONİK İPOLA TANSİSTÖ 35 Yapısı ve Sembolü...35 Transistörün Çalışması...35 Aktif ölge...36 Doyum ölgesi...37 Kesim ölgesi...37 Ters Çalışma ölgesi...37 Ortak

Detaylı

FET Transistörün Bayaslanması

FET Transistörün Bayaslanması MOSFET MOSFET in anlamı, Metal Oksit Alan Etkili Transistör (Metal Oxide Field Effect Transistor) yada Geçidi Yalıtılmış Alan etkili Transistör (Isolated Gate Field Effect Transistor) dür. Kısaca, MOSFET,

Detaylı

SİNYALLER VE SİSTEMLERİN MATLAB YARDIMIYLA BENZETİMİ

SİNYALLER VE SİSTEMLERİN MATLAB YARDIMIYLA BENZETİMİ SİNYALLER VE SİSTEMLERİN MATLAB YARDIMIYLA BENZETİMİ 2.1. Sinyal Üretimi Bu laboratuarda analog sinyaller ve sistemlerin sayısal bir ortamda benzetimini yapacağımız için örneklenmiş sinyaller üzerinde

Detaylı

DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç

DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç Deney 10 DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç DENEYİN AMACI 1. Ortak kollektörlü (CC) yükseltecin çalışma prensibini anlamak. 2. Ortak kollektörlü yükseltecin karakteristiklerini ölçmek. GENEL BİLGİLER

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ 1) İdeal Sönümleme Elemanı : a) Öteleme Sönümleyici : Mekanik Elemanların Matematiksel Modeli Basit mekanik elemanlar, öteleme hareketinde;

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU Mehmet SUCU (Teknik Öğretmen, BSc.)

Detaylı

Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması

Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Elektronik alanında çok kullanılan elemanlardan birisi olan Mosfet, bu güne kadar pek çok alanda yoğun bir şekilde kullanılmış ve

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Doğrusal Entegre Devreler EEE325 5 4+2 5 6

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Doğrusal Entegre Devreler EEE325 5 4+2 5 6 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Doğrusal Entegre Devreler EEE325 5 4+2 5 6 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu / Yüz Yüze

Detaylı

T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUVARI I

T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUVARI I T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUVARI I DENEY 7: MOSFET Lİ KUVVETLENDİRİCİLER Ortak Kaynaklı MOSFET li kuvvetlendirici

Detaylı

Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuarı I DENEY-2 TEMEL YARI ĐLETKEN ELEMANLARIN TANIMLANMASI (BJT, FET, MOSFET)

Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuarı I DENEY-2 TEMEL YARI ĐLETKEN ELEMANLARIN TANIMLANMASI (BJT, FET, MOSFET) 2.1. eneyin amacı: Temel yarıiletken elemanlardan BJT ve FET in tanımlanması, test edilmesi ve temel karakteristiklerinin incelenmesi. 2.2. Teorik bilgiler: 2.2.1. BJT nin özelliklerinin tanımlanması:

Detaylı

BJT (Bipolar Junction Transistor) :

BJT (Bipolar Junction Transistor) : BJT (Bipolar Junction Transistor) : BJT içinde hem çoğunluk taşıyıcılar hem de azınlık taşıyıcıları görev yaptığı için Bipolar "çift kutuplu" denmektedir. Transistör ilk icat edildiğinde yarı iletken maddeler

Detaylı

ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5

ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5 ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5 İletim Hatları İLETİM HATLARI İletim hatlarının tarihsel gelişimi iki iletkenli basit hatlarla (ilk telefon hatlarında olduğu gibi) başlamıştır. Mikrodalga enerjisinin

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME KURALLARI

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME KURALLARI OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME KURALLARI BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME KURALLARI Örnek 9: Aşağıdaki açık çevrim blok diyagramının transfer fonksiyonunu bulunuz? 2 BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME

Detaylı

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ EEKTRİK DEVREERİ-2 ABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ SERİ VE PARAE REZONANS DEVRE UYGUAMASI Amaç: Seri ve paralel rezonans devrelerini incelemek, devrelerin karakteristik parametrelerini ölçmek, rezonans eğrilerini

Detaylı

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEYİN AMACI 1. IC zamanlayıcı NE555 in çalışmasını öğrenmek. 2. 555 multivibratörlerinin çalışma ve yapılarını öğrenmek. 3. IC zamanlayıcı anahtar devresi yapmak. GİRİŞ

Detaylı

TRANSİSTÖRLERİN KUTUPLANMASI

TRANSİSTÖRLERİN KUTUPLANMASI DNY NO: 7 TANSİSTÖLİN KUTUPLANMAS ipolar transistörlerin dc eşdeğer modellerini incelemek, transistörlerin kutuplama şekillerini göstermek ve pratik olarak transistörlü devrelerde ölçüm yapmak. - KUAMSAL

Detaylı

TIBBİ ENSTRUMANTASYON TASARIM VE UYGULAMALARI SAYISAL FİLTRELER

TIBBİ ENSTRUMANTASYON TASARIM VE UYGULAMALARI SAYISAL FİLTRELER TIBBİ ENSTRUMANTASYON TASARIM VE UYGULAMALARI SAYISAL FİLTRELER SUNU PLANI Analog sayısal çevirici FIR Filtreler IIR Filtreler Adaptif Filtreler Pan-Tompkins Algoritması Araş. Gör. Berat Doğan 08/04/2015

Detaylı

REZONANS DEVRELERİ. Seri rezonans devreleri bir bobinle bir kondansatörün seri bağlanmasından elde edilir. RL C Rc

REZONANS DEVRELERİ. Seri rezonans devreleri bir bobinle bir kondansatörün seri bağlanmasından elde edilir. RL C Rc KTÜ, Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik aboratuarı. Giriş EZONNS DEVEEİ Bir kondansatöre bir selften oluşan devrelere rezonans devresi denir. Bu devre tipinde selfin manyetik enerisi periyodik

Detaylı

Bu deneyde kuvvetlendirici devrelerde kullanılan entegre devre beslemesi ve aktif yük olarak kullanılabilen akım kaynakları incelenecektir.

Bu deneyde kuvvetlendirici devrelerde kullanılan entegre devre beslemesi ve aktif yük olarak kullanılabilen akım kaynakları incelenecektir. DENEY 7 AKIM KAYNAKLARI VE AKTİF YÜKLER DENEY 1 DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ 7.1 DENEYİN AMACI Bu deneyde kuvvetlendirici devrelerde kullanılan entegre devre beslemesi ve aktif yük olarak kullanılabilen akım

Detaylı

BSE 207 Mantık Devreleri Lojik Kapılar ve Lojik Devreler (Logic Gates And Logic Circuits)

BSE 207 Mantık Devreleri Lojik Kapılar ve Lojik Devreler (Logic Gates And Logic Circuits) SE 207 Mantık Devreleri Lojik Kapılar ve Lojik Devreler (Logic Gates nd Logic Circuits) Sakarya Üniversitesi Lojik Kapılar - maçlar Lojik kapıları ve lojik devreleri tanıtmak Temel işlemler olarak VE,

Detaylı

DENEY: 1.1 EVİREN YÜKSELTECİN DC DA ÇALIŞMASININ İNCELENMESİ

DENEY: 1.1 EVİREN YÜKSELTECİN DC DA ÇALIŞMASININ İNCELENMESİ DENEY: 1.1 EVİREN YÜKSELTECİN DC DA ÇALIŞMASININ İNCELENMESİ HAZIRLIK BİLGİLERİ: Şekil 1.1 de işlemsel yükseltecin eviren yükselteç olarak çalışması görülmektedir. İşlemsel yükselteçler iyi bir DC yükseltecidir.

Detaylı

Elektrik Devre Temelleri

Elektrik Devre Temelleri Elektrik Devre Temelleri 3. TEMEL KANUNLAR-2 Doç. Dr. M. Kemal GÜLLÜ Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Kocaeli Üniversitesi ÖRNEK 2.5 v 1 ve v 2 gerilimlerini bulun. (KGK) 1 PROBLEM 2.5 v 1 ve v 2

Detaylı

Düzenlilik = ((Vçıkış(yük yokken) - Vçıkış(yük varken)) / Vçıkış(yük varken)

Düzenlilik = ((Vçıkış(yük yokken) - Vçıkış(yük varken)) / Vçıkış(yük varken) KTÜ Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Sayısal Elektronik Laboratuarı DOĞRULTUCULAR Günümüzde bilgisayarlar başta olmak üzere bir çok elektronik cihazı doğru akımla çalıştığı bilinen

Detaylı

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör Multivibratörler Kare dalga veya dikdörtgen dalga meydana getiren devrelere MULTİVİBRATÖR adı verilir. Bu devreler temel olarak pozitif geri beslemeli iki yükselteç devresinden oluşur. Genelde çalışma

Detaylı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı DENEY NO : 7 DENEY ADI : DOĞRULTUCULAR Amaç 1. Yarım dalga ve tam dalga doğrultucu oluşturmak 2. Dalgacıkları azaltmak için kondansatör filtrelerinin kullanımını incelemek. 3. Dalgacıkları azaltmak için

Detaylı

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör.

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 (Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK

Detaylı

HABERLEŞMENIN AMACI. Haberleşme sistemleri istenilen haberleşme türüne göre tasarlanır.

HABERLEŞMENIN AMACI. Haberleşme sistemleri istenilen haberleşme türüne göre tasarlanır. 2 HABERLEŞMENIN AMACI Herhangi bir biçimdeki bilginin zaman ve uzay içinde, KAYNAK adı verilen bir noktadan KULLANICI olarak adlandırılan bir başka noktaya aktarılmasıdır. Haberleşme sistemleri istenilen

Detaylı

BİLGİSAYARLI KONTROL OPERASYONAL AMFLİKATÖRLER VE ÇEVİRİCİLER

BİLGİSAYARLI KONTROL OPERASYONAL AMFLİKATÖRLER VE ÇEVİRİCİLER BÖLÜM 4 OPERASYONAL AMFLİKATÖRLER VE ÇEVİRİCİLER 4.1 OPERASYONEL AMPLİFİKATÖRLER (OPAMP LAR) Operasyonel amplifikatörler (Operational Amplifiers) veya işlemsel kuvvetlendiriciler, karmaşık sistemlerin

Detaylı

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ VII. UUSA ÖÇÜMBİİM KONGRESİ 543 UME DE AC AKIM ÖÇÜMERİ Mehedin ARİFOVİÇ Naylan KANATOĞU ayrettin ÇINAR ÖZET Günümüzde kullanılan yüksek doğruluklu çok fonksiyonlu kalibratör ve multimetrelerin AC akım

Detaylı

EEM 451 Dijital Sinyal İşleme LAB 3

EEM 451 Dijital Sinyal İşleme LAB 3 EEM 451 Dijital Sinyal İşleme LAB 3 1. AMAÇ Ayrık zamanlı filtrelerin implementasyonu, çeşitleri FIR filtrelerinin incelenmesi FIR filtresi dizayn edilmesi 2. TEMEL BİLGİLER 2.1 FIR(Finite impulse response)

Detaylı

MİKRODALGA ÖLÇÜM TEKNİKLERİ

MİKRODALGA ÖLÇÜM TEKNİKLERİ MİKRODALGA ÖLÇÜM TEKNİKLERİ Dr. Murat CELEP TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ 02 Nisan 2014 1 İÇERİK Ölçme Mikrodalga gürültü S-parametreleri Network Analyzer Spektrum analyzer SAR ölçümleri 2 ÖLÇME (?)

Detaylı

DENEY 3. Tek Yan Bant Modülasyonu

DENEY 3. Tek Yan Bant Modülasyonu DENEY 3 Tek Yan Bant Modülasyonu Tek Yan Bant (TYB) Modülasyonu En basit genlik modülasyonu, geniş taşıyıcılı çift yan bant genlik modülasyonudur. Her iki yan bant da bilgiyi içerdiğinden, tek yan bandı

Detaylı

ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR

ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR Hazırlayan ve Sunan: ELEKTRİK_55 SUNUM AKIŞI: PWM (DARBE GENİŞLİK MODÜLASYONU) NEDİR? Çalışma Oranı PWM in Elde Edilmesi Temelleri PWM in Kullanım Alanları AC

Detaylı

18.034 İleri Diferansiyel Denklemler

18.034 İleri Diferansiyel Denklemler MIT AçıkDersSistemi http://ocw.mit.edu 18.034 İleri Diferansiyel Denklemler 2009 Bahar Bu bilgilere atıfta bulunmak veya kullanım koşulları hakkında bilgi için http://ocw.mit.edu/terms web sitesini ziyaret

Detaylı

Bölüm 4 Ardışıl Lojik Devre Deneyleri

Bölüm 4 Ardışıl Lojik Devre Deneyleri Bölüm 4 Ardışıl Lojik Devre Deneyleri DENEY 4-1 Flip-Floplar DENEYİN AMACI 1. Kombinasyonel ve ardışıl lojik devreler arasındaki farkları ve çeşitli bellek birimi uygulamalarını anlamak. 2. Çeşitli flip-flop

Detaylı

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ 1. AMAÇ: Endüstride kullanılan direnç, kapasite ve indüktans tipi konum (yerdeğiştirme) algılama transdüserlerinin temel ilkelerini açıklayıp kapalı döngü denetim

Detaylı

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR ENTEGRE MOTOR ÇÖZÜMLERİ Günümüzde enerji kaynakları hızla tükenirken enerjiye olan talep aynı oranda artmaktadır. Bununla beraber enerji maliyetleri artmakta ve enerjinin optimum

Detaylı

Belirsiz Katsayılar Metodu ile PWM Kontrollü Buck Tipi Dönüştürücü Devre Analizi

Belirsiz Katsayılar Metodu ile PWM Kontrollü Buck Tipi Dönüştürücü Devre Analizi CBÜ Fen Bil. Dergi., Cilt 11, Sayı, 11-16 s. CBU J. of Sci., Volume 11, Issue, p 11-16 Belirsiz Katsayılar Metodu ile PWM Kontrollü Buck Tipi Dönüştürücü Devre Analizi Anıl Kuç 1*, Mustafa Nil *, İlker

Detaylı

bölüm POWER AMPLIFIERS

bölüm POWER AMPLIFIERS bölüm POWER AMPLIFIERS T H E S O U N D R E I N F O R C E M E N T H A N D B O O K Power amplifiers 1990 (second editions) by YAMAHA corporation of America and Gary Dacis & Associates Hal Leonard Publishing

Detaylı

Taşıyıcı İşaret (carrier) Mesajın Değerlendirilmesi. Mesaj (Bilgi) Kaynağı. Alıcı. Demodulasyon. Verici. Modulasyon. Mesaj İşareti

Taşıyıcı İşaret (carrier) Mesajın Değerlendirilmesi. Mesaj (Bilgi) Kaynağı. Alıcı. Demodulasyon. Verici. Modulasyon. Mesaj İşareti MODULASYON Bir bilgi sinyalinin, yayılım ortamında iletilebilmesi için başka bir taşıyıcı sinyal üzerine aktarılması olayına modülasyon adı verilir. Genelde orijinal sinyal taşıyıcının genlik, faz veya

Detaylı

Ders Notlarının Creative Commons lisansı Feza BUZLUCA ya aittir. Lisans: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/

Ders Notlarının Creative Commons lisansı Feza BUZLUCA ya aittir. Lisans: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/ Eşzamanlı (Senkron) Ardışıl Devrelerin Tasarlanması (Design) Bir ardışıl devrenin tasarlanması, çözülecek olan problemin sözle anlatımıyla (senaryo) başlar. Bundan sonra aşağıda açıklanan aşamalardan geçilerek

Detaylı

5. (10 Puan) Op-Amp devresine aşağıda gösterildiği gibi bir SİNÜS dalga formu uygulanmıştır. Op-Amp devresinin çıkış sinyal formunu çiziniz.

5. (10 Puan) Op-Amp devresine aşağıda gösterildiği gibi bir SİNÜS dalga formu uygulanmıştır. Op-Amp devresinin çıkış sinyal formunu çiziniz. MAK442 MT3-MEKATRONİK S Ü L E Y M A N D E MİREL ÜNİVERSİTES E Sİ M Ü H E N DİSLİK-MİMM A R L I K F A K Ü L T E Sİ M A KİNA M Ü H E N DİSLİĞİ BÖLÜMÜ Ü ÖĞRENCİ ADI NO İMZA SORU/PUAN 1/15 2/15 3/10 4/10 5/10

Detaylı

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ 1- Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, şekil 1 'de görüldüğü gibi yarım

Detaylı

DC DEVRE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ

DC DEVRE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ DC DEVRE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ Elektrik devresi, kaynak ve yük gibi çeşitli devre elemanlarının herhangi bir şekilde bağlantısından meydana gelir. Bu gibi devrelerin çözümünde genellikle, seri-paralel devrelerin

Detaylı

DAĞILMIŞ PARAMETRELİ KUVVETLENDİRİCİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIMI

DAĞILMIŞ PARAMETRELİ KUVVETLENDİRİCİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIMI Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, Cilt 16, Sayı 2, 2011 ARAŞTIRMA DAĞILMIŞ PARAMETRELİ KUVVETLENDİRİCİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIMI Bahadır HİÇDURMAZ * Cengiz ÖZZAİM ** Özet:

Detaylı

BÖLÜM VIII ÖZEL TİP YÜKSELTEÇLER

BÖLÜM VIII ÖZEL TİP YÜKSELTEÇLER BÖLÜM VIII ÖZEL TİP YÜKSELTEÇLE Özel tip yükselteçlerde dar bant ve geniş bantlı yükselteçler işlenecektir. Dar band yükselteçler genelde alıcı-verici devrelerinde kullanılıp, frekans bandı dar olan sinyallerin

Detaylı

ĠġLEMSEL KUVVETLENDĠRĠCĠLERĠN DOĞRUSAL UYGULAMALARI. NOT: Devre elemanlarınızın yanma ihtimallerine karşın yedeklerini de temin ediniz.

ĠġLEMSEL KUVVETLENDĠRĠCĠLERĠN DOĞRUSAL UYGULAMALARI. NOT: Devre elemanlarınızın yanma ihtimallerine karşın yedeklerini de temin ediniz. Deneyin Amacı: Kullanılacak Materyaller: ĠġLEMSEL KUVVETLENDĠRĠCĠLERĠN DOĞRUSAL UYGULAMALARI LM 741 entegresi x 1 adet 22kΩ x 1 adet 10nF x 1 adet 5.1 V Zener Diyot(1N4655) x 1 adet 100kΩ potansiyometre

Detaylı

TRANSİSTÖRLER 1. ÇİFT KUTUP YÜZEYLİ TRANSİSTÖRLER (BJT)

TRANSİSTÖRLER 1. ÇİFT KUTUP YÜZEYLİ TRANSİSTÖRLER (BJT) TRANSİSTÖRLER 1. ÇİFT KUTUP YÜZEYLİ TRANSİSTÖRLER (BJT) BJT (Bipolar Junction Transistor ) çift birleşim yüzeyli transistördür. İki N maddesi, bir P maddesi ya da iki P maddesi, bir N maddesi birleşiminden

Detaylı

Yükseltici DA Kıyıcılar, Gerilim beslemeli invertörler / 12. Hafta

Yükseltici DA Kıyıcılar, Gerilim beslemeli invertörler / 12. Hafta E sınıfı DC kıyıcılar; E sınıfı DC kıyıcılar, çift yönlü (4 bölgeli) DC kıyıcılar olarak bilinmekte olup iki adet C veya iki adet D sınıfı DC kıyıcının birleşiminden oluşmuşlardır. Bu tür kıyıcılar, iki

Detaylı

İndüktans Benzetimi. 16/04/2014 ELE512 ITU İleri Analog Tümdevre Tasarımı 2014 İlkbahar Dönemi Dönem Ödevi. İndüktans Benzetimi

İndüktans Benzetimi. 16/04/2014 ELE512 ITU İleri Analog Tümdevre Tasarımı 2014 İlkbahar Dönemi Dönem Ödevi. İndüktans Benzetimi İndüktans Benzetimi 16/04/2014 ELE512 ITU İleri Analog Tümdevre Tasarımı 2014 İlkbahar Dönemi Dönem Ödevi İndüktans Benzetimi Ad-Soyad : KAZIM EVECAN Öğrenci No : 504051231 Email : kazimevecan@gmail.com

Detaylı

T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ

T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ Aktif Titreşim Kontrolü için Bir Yapının Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Modelinin Elde Edilmesi ve PID, PPF Kontrolcü Tasarımları Arş.Gör. Erdi GÜLBAHÇE

Detaylı

T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ Elektronik Mühendisliği Bölümü. ELK232 Elektronik Devre Elemanları

T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ Elektronik Mühendisliği Bölümü. ELK232 Elektronik Devre Elemanları T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ ELK232 Elektronik Devre Elemanları DENEY 2 Diyot Karekteristikleri Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Serkan TOPALOĞLU Elektronik Devre Elemanları Mühendislik Fakültesi Baskı-1 ELK232

Detaylı

DENEY 3 HAVALI KONUM KONTROL SİSTEMİ DENEY FÖYÜ

DENEY 3 HAVALI KONUM KONTROL SİSTEMİ DENEY FÖYÜ DENEY 3 HAVALI KONUM KONTROL SİSTEMİ DENEY FÖYÜ 1. Deneyin Amacı Bu deneyde, bir fiziksel sistem verildiğinde, bu sistemi kontrol etmek için temelde hangi adımların izlenmesi gerektiğinin kavranması amaçlanmaktadır.

Detaylı

TRANSİSTÖR KARAKTERİSTİKLERİ

TRANSİSTÖR KARAKTERİSTİKLERİ Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * lektrik-lektronik Mühendisliği ölümü lektronik Anabilim Dalı * lektronik Laboratuarı 1. Deneyin Amacı TRANSİSTÖR KARAKTRİSTİKLRİ Transistörlerin yapısının

Detaylı

BULANIK MANTIK VE SİSTEMLERİ 2014 2015 BAHAR DÖNEMİ ÖDEV 1. Müslüm ÖZTÜRK 148164001004 Bilişim Teknolojileri Mühendisliği ABD Doktora Programı

BULANIK MANTIK VE SİSTEMLERİ 2014 2015 BAHAR DÖNEMİ ÖDEV 1. Müslüm ÖZTÜRK 148164001004 Bilişim Teknolojileri Mühendisliği ABD Doktora Programı BULANIK MANTIK VE SİSTEMLERİ 2014 2015 BAHAR DÖNEMİ ÖDEV 1 Müslüm ÖZTÜRK 148164001004 Bilişim Teknolojileri Mühendisliği ABD Doktora Programı Mart 2015 0 SORU 1) Bulanık Küme nedir? Bulanık Kümenin (fuzzy

Detaylı

GÜÇ ELEKTRONİĞİNDE KULLANILAN ANAHTARLAMA ELEMANLARININ İNCELENMESİ

GÜÇ ELEKTRONİĞİNDE KULLANILAN ANAHTARLAMA ELEMANLARININ İNCELENMESİ Teorik Bilgiler ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ GÜÇ ELEKTRONİĞİNDE KULLANILAN ANAHTARLAMA ELEMANLARININ İNCELENMESİ Güç elektroniği devreleri ile güç dönüşümü anahtarlama teknikleri kullanılarak yapılır.

Detaylı

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi 1 Motorlar: Çalışma prensibi Motorlar: Çalışma prensibi 2 Motorlar: Çalışma prensibi AC sinyal kutupları ters çevirir + - AC Motor AC motorun hızı üç değişkene

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 KONDANSATÖRLER VE BOBİNLER Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ Arş. Gör. M.

Detaylı

DENEY 2. Şekil 2.1. 1. KL-13001 modülünü, KL-21001 ana ünitesi üzerine koyun ve a bloğunun konumunu belirleyin.

DENEY 2. Şekil 2.1. 1. KL-13001 modülünü, KL-21001 ana ünitesi üzerine koyun ve a bloğunun konumunu belirleyin. DENEY 2 2.1. AC GERİLİM ÖLÇÜMÜ 1. AC gerilimlerin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. AC voltmetrenin nasıl kullanıldığını öğrenmek. AC voltmetre, AC gerilimleri ölçmek için kullanılan kullanışlı bir cihazdır.

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ. Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ. Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje Proje Raporu Hakan Altuntaş 11066137 16.01.2013 İstanbul

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ GÜÇ ELEKTRONİĞİ LABORATUVARI DENEY NO:1 TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR 1.1 Giriş Diyod ve tristör gibi

Detaylı

Maltepe Üniversitesi Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik II (ELK 302)

Maltepe Üniversitesi Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik II (ELK 302) Maltepe Üniversitesi Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik II (ELK 302) GENEL DERS BİLGİLERİ Öğretim Elemanı : Yrd. Doç. Dr. Serkan Topaloğlu Ofis : MUH 314 Ofis Saatleri : Pazartesi: 14.00-16.00;

Detaylı

Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM)

Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM) Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM) 9.1 Amaçlar 1. µa741 ile PWM modülatör kurulması. 2. LM555 in çalışma prensiplerinin

Detaylı

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ I Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ II Yayın No : 2845 Teknik Dizisi : 158 1. Baskı Şubat 2013 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377 868-4 Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA

Detaylı

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Sıcaklık kontrol elemanlarının türlerini ve çalışma ilkelerini öğrenmek. 2. Bir orantılı sıcaklık kontrol devresi yapmak. GİRİŞ Solid-state sıcaklık kontrol

Detaylı

TEMEL KAVRAMLAR BİRİM SİSTEMİ TEMEL NİCELİKLER DEVRE ELEMANLARI ÖZET

TEMEL KAVRAMLAR BİRİM SİSTEMİ TEMEL NİCELİKLER DEVRE ELEMANLARI ÖZET TEMEL KAVRAMLAR BİRİM SİSTEMİ TEMEL NİCELİKLER DEVRE ELEMANLARI ÖZET EBE-211, Ö.F.BAY 1 Temel Elektriksel Nicelikler Temel Nicelikler: Akım,Gerilim ve Güç Akım (I): Eletrik yükünün zamanla değişim oranıdır.

Detaylı

DENEY 4: Sayısal Filtreler

DENEY 4: Sayısal Filtreler DENEY 4: Sayısal Filtreler I. AMAÇ Bu deneyin amacı sonlu dürtü yanıtlı (FIR) ve sonsuz dürtü yanıtlı (IIR) sayısal filtrelerin tanıtılması ve incelenmesidir. II. ÖN HAZIRLIK 1) FIR ve IIR filtreleri kısaca

Detaylı

5. Bölüm: BJT DC Öngerilimleme. Doç. Dr. Ersan KABALCI

5. Bölüm: BJT DC Öngerilimleme. Doç. Dr. Ersan KABALCI 5. ölüm: JT D Öngerilimleme Doç. Dr. rsan KAAL 1 Öngerilimleme Transistörün düzgün bir şekilde çalışması için öngerilimlenmesi gerekir. DA çalışma noktasını oluşturmak için birçok yöntem vardır. Öngerilimleme

Detaylı