DOWN SENDROMLU ÇOCUKLARDA

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "DOWN SENDROMLU ÇOCUKLARDA"
  • Ata Ece
  • 1 yıl önce
  • İzleme sayısı:

Transkript

1 DOWN SENDROMLU ÇOCUKLARDA MOTOR GELİŞİMİ VE MÜDAHALESİ Peter E. M. Lauteslager, PhD ncdo Downkids International ncdo

2 Down Sendromlu Çocuklarda Motor Gelişimi ve Müdahalesi Peter E.M. Lauteslager, PhD

3

4 Destekleyenler Prof. dr. A. Vermeer, Utrecht University Prof. dr. P.J.M. Helders, Utrecht University Prof. dr. H. t Hart, Utrecht University Türkçe ye çeviri Bala Toprak Son Okuma Filiz Tülek Bu araştırma Sticting Steunfonds s Heeren Loo, Amersorrt, Hollanda tarafından desteklenmiştir. Baskı: Baskı Evi Matbaa III

5 Serie monografieën s Heeren Loo Zorggroep 1. Uithuisplaatsing 0- tot en met 4-jarige verstandelijk gehandicapten 2. Onderzoek zorgintensiteit woondienst 3. Sociowoningen: inventarisatie van voor- en nadelen en mogelijke gevolgen voor het beleid 4. Zorg rond Alzheimer 5. Behandeling van gedragsproblematische jongeren 6. Het zorgplan 7. Hermeneutische psychotherapie in de zwakzinnigenzorg 8. Huizen van barmhartigheid 9. Verontwaardigd en herbergzaam 10. Op hoop van zegen 11. Sociale integratie en het sociaal netwerk van bewoners van sociowoningen en gezinsvervangende tehuizen 12. Kom er bij en doe maar mee 13. Blijvend bewogen 14. Vroegtijdige onderkenning van gedragsstoornissen bij verstandelijk gehandicapten 15. Wat niets kan worden, stelt niets voor 16. Zinvolle zorgverlening als uzelf. Een theologisch-ethische studie van zorg voor verstandelijk gehandicapten 18. Licht en schaduw 19. Werkboek Sociale vaardigheidstraining voor mensen met een verstandelijke handicap 20. De Nieuwe Koers 21. Fouten maken veiligheid 22. Kinderen met het syndroom van Down; motorische ontwikkeling en behandeling 23. Vrije tijd en lege uren ISBN Anahtar kelimeler: Down Sendromu, motor gelişimi, motor beceri ölçüm aracı, fizyoterapi, müdahale s Heeren Loo Zorggrope, Amersforrt, Hollanda Tüm hakları saklıdır. Bu yayının hiçbir bölümü önceden yazarından, yazılı bir izin alınmaksızın tekrar çoğaltılamaz. Herhangi bir formda ya da herhangi bir şekilde elektronik, mekanik, fotokopi, kayıtlama ya da başka şekilde saklı olduğu yerden alınıp yeniden kullanılamaz ya da nakledilemez. IV

6 Logo Diğer tüm çocuklar gibi, Down Sendromlu çocuklar da doğal olarak harekete ihtiyaç duyar. Ancak bu çocuklarda, motor davranış gelişimi, belli düzensizliklere maruz kalır. Buna rağmen, bu çocuklar sahip oldukları potansiyelden faydalanırlar ve düzeltilmiş bir motor davranış geliştirirler. Bu özel davranış, fonksiyonel sınırlamalarla simgelenir. racı, Bu logo, motor perspektifin sembolüdür. Yukarıda gördüğünüz bu küçük figür zıplıyor, dans ediyor ve yukarı doğru uzanıyor. Hareketin olasılıklarını, özgürlüğünü ve zevklerini ifade ediyor. Hatta bir şarkı söylüyor bile olabilir. Bu logo, özel fizyoterapötik destekte tasarlamış motor gelişim perspektifini sembolize ediyor. ngi klı V

7 VI

8 İçindekiler Önsöz Yazarın Önsözü Sayfa XI XIII 1 Giriş Önsöz Problem Hedefler Araştırma soruları Araştırmanın yapısı Literatür 7 2 Down Sendromlu Küçük Çocuklarda Motor Gelişim Literatür Zihinsel ve motor gelişim Spesifik motor problemler Spesifik nöroanatomik anormallikler Karakteristik gelişimsel nörolojik durumlar Postüral reaksiyonlar Anormal postüral ve hareket paternleri Gözlemler Tonus Supin (sırtüstü) pozisyonu Pron (yüzüstü) pozisyonu Dönme Yerde ileri doğru hareket etme Yerde oturma Geçiş postüründe oturma Ayağa kalkma Yürüme Tartışma Sonuçlar Özet Literatür 37 3 Down Sendromlu çocuklar için motor müdahale: Literatüre genel bir bakış Literatür 41 VII

9 3.2 Genel stimülasyon programları Spesifik motor programlar Tartışma Teorik sistem Tedavinin metotları Sonuçlar Değerlendirme ölçümü Sonuçlar ve tavsiyeler Özet Literatür 58 4 Down Sendromlu Çocukların motor davranışlardaki bozukluklar: Teorik bir sistemin gereksinimi Literatür Temel hareketlerin gelişmesi sırasındaki belli motor davranışlar Pron (yüzüstü) pozisyonunda motor beceri Supin(sırtüstü) pozisyonunda motor beceri Dönme Yerde ileri doğru hareket etme Oturma postürü Oturma pozisyonunda mobilite Ayakta durma Ayağa kalkma Yürüme Teorik sistem Sendroma özgü nöroanatomik anormallikler Hipotoni ve ko-kontraksiyonlar Postural reaksiyonlar ve hipotoni Hipotoni, eklem hareketliliği ve propriosepsiyon Sentez Fizyoterapi tedavi sistemi Motor becerileri için ölçüm aracı Sonuçlar ve tavsiyeler Özet Literatür 87 5 Down Sendromlu Çocukların Temel Motor Becerileri Testi: Güvenilirlik ve Yapısal Yeçerlilik Araştırmanın amacı, ölçüm araçları ve hipotez 92 VIII

10 5.1.1 Araştırmanın amacı Ölçüm aracı Hipotez 1: Test öğelerinin gelişimsel sırası Hipotez 2: Altbölümlerin test öğesi başına gelişimsel sırası Hipotez 3: BMS skoru ve yaş arasındaki ilişki Metot Denekler İstatistiksel Analiz Prosedür Sonuçlar Güvenilirlik Fit Analizi Hipotez 1: Test öğelerinin sırası Hipotez 2: Alt bölümlerin test öğesi başına gelişimsel sırası Hipotez 3: BMS skoru ve yaş arasındaki korelasyon Tartışma Güvenilirlik Fit Analizi Hipotez 1: Test öğelerinin sırası Hipotez 2: Altbölümlerin test öğesi başına sırası Hipotez 3: BMS skoru ve yaş arasındaki korelasyon Sonuç Özet Literatür Fizyoterapinin, Down Sendromlu çocukların temel motor becerilerinin gelişimi üzerindeki etkisi Metot Denekler Ölçüm Araçları Tasarım ve prosedür Fizyoterapi tedavisi İstatiksel analiz Sonuçlar Her çocuğun motor gelişimi Deney grubunun motor ve zihinsel gelişimi 129 IX

11 6.2.3 Periyotlar arası motor ve zihinsel gelişimdeki farklılıklar Kontrol değişkenleri (intake) ile motor gelişimi arasındaki korelasyon Kontrol değişkenleri (periyot) ile motor gelişimi arasındaki korelasyon Tartışma ve sonuçlar Özet Literatür Nihai Sonuçlar Teorik Yapı Anlamlı müdahale Değerlendirici motor ölçüm araçları Tedavinin metodu Takip eden araştırmalar Eğitimsel perspektifte fizyoterapi Literatür 149 Özet 151 Özgeçmiş 161 Ek 1 Down Sendromlu Çocukların temel Motor Becerileri Testi 163 Ek 2 Down Sendromlu Küçük Çocuklar için Fizyoterapi: Tedavi edici bir sistem 275 X

12 Önsöz Bu kitaba bir önsöz hazırlama fırsatına sahip olduğum için çok mutluyum. Fizyoterapistlerin ve motor gelişimi uzmanlarının; organize motor aktivitelerin, Down Sendromlu çocukların motor gelişimine katkıda bulunduğu yönündeki fikirleri konusunda hiç şüphe yoktur. Ancak, böyle aktiviteler her zaman ev, okul ve bakım programlarının bir parçası olmamaktadır. Bu kitap sadece Down Sendromlu küçük çocuklara motor aktivite programı uygulanması için ayrıntılı olarak hazırlanmış bir düzenleme sağlamakla kalmamakta; aynı zamanda sağlam bilimsel bir araştırma olarak, kanıta dayalı uygulamaya duyulan talepleri de karşılamaktadır. Motor gelişim, her çocuğun gelişiminde önemli bir yer tutar. Gebelikte başlayan bir süreçtir ve yaşam boyunca da devam eder. İlk yıllarda, motor aktiviteler bir çocuğun çevresiyle etkileşim olanağını sağlar. Aynı zamanda bunlar, ebeveynlere çocuklarıyla doğrudan iletişimde bulunma imkanı tanır. Anne ve çocuk arasındaki erken iletişim, doğrudan doğruya bebek ve küçük çocuğun hareket kontrolüne bağlıdır. Bir çocuğun, postüral kontrole sahip olmaması sonucunda, ebeveyn ve çocuk arasında spontane göz kontağı ya da sözel kontağın kurulamaması, ebeveynler için rahatsız edici bir durumdur. Erken iletişim, çocuğun bilişsel gelişimine katkıda bulunan özel iletişim öncesi aşama için temel oluşturur. Erken iletişim aynı zamanda, engelli olsun ya da olmasın, her çocuğun duygusal ve sosyal gelişiminin temel taşıdır. Zihinsel özürlü çocukların motor gelişimleri üzerine çeşitli görüşler bulunur. Bunlar iki şekilde özetlenebilir. Birincisinde, genel olarak zihinsel özre sahip çocuklarda ve özellikle Down Sendromlu çocuklarda motor gelişim gecikmiştir. Gelişim sırasında meydana gelen fiziksel kazançlardaki değişiklikler normal çocuklardaki paternlerin aynısını sergiler. Ancak, zihinsel özürlü çocuklar, mevcut standartlar yönünden oldukça geridedir. Güncel araştırmalar ise ikinci görüşü destekler. Bu görüşün hipotezi hem hareket paternleri hem de gelişimsel paternlerin bireysel farklılıklarının tanımlarında, zihinsel engelli çocukların motor gelişiminin normal çocuklarınkinden farklılık gösterdiği yönündedir. Bu görüş, özellikle Down Sendromlu çocuklar için geçerlidir. Bu çocukların merkezi sinir sistemi kromozomal sapmaya bağlı olarak oluşumsal açıdan farklıdır. Peter Lauteslager, güncel araştırmanın sonucunu şu şekilde özetler: Görünen o dur ki, Down Sendromlu insanlar, sendroma özel motor problemlere sahiptir. Bu bakış XI

13 açısı, Down Sendromlu küçük çocukların motor gelişimini ölçmek için, sendroma özel bir ölçeğin yapılmasını meşru kılar. Bu iki görüşün aynı zamanda müdahale için de çıkarımları vardır. Motor gelişimin geciktiğine karar verildiğinde, stimülasyon sağlamayı amaçlayan programlar ve gecikmenin azaltılması gerekli görülür. Özellikle de, gecikmenin çevresel faktörlerden kaynaklandığı kabul edildiğinde bu yaklaşım takip edilmelidir ki bu da aslında Down Sendromlu çocukların durumuyla ilgili değildir. Motor gelişimin farklı olduğu anlaşıldığında, spesifik bozukluklar hesaba katılır. İşte o zaman, özel olarak tasarlanmış tedavi amaçlı eğitim ve öğrenme programlarına ihtiyaç duyulur. Müdahale genellikle spesifik, bireysel olarak tasarlanmış stimülasyondan oluşur. Uygun stimülasyon, zihinsel engelli herhangi bir çocuğun kendi doğal geçmişine bağlı kalarak ve kendisine özgü, bireysel olarak yapılandırılmış merkezi sinir sistemine sahip olduğu hesaba katılarak; çocuğun kapasitesine göre adapte edilmelidir. Bu tam da Peter Lauteslager in bu kitapta sağladığı şeydir: Down Sendromlu çocukların sendroma özel spesifik motor problemlerine adapte edilmiş bir motor müdahale programı. Terapistlerin, öğretmenlerin, özel eğitmenlerin, ebeveynlerin ve diğer okuyucuların bu kitapta bulunan bilgileri ilginç, teşvik edici ve yararlı bulacağına inanıyorum. Çünkü bu kitapta motor işlemler ve bu işlemlerin gelişimsel bozukluğa sahip çocukların, özellikle de Down Sendromlu çocukların hayatında oynadığı rol ile ilgili faydalı bilgiler yer alıyor. Adri Vermeer, PhD, Özel Eğitim Profesörü, Utrecht Üniversitesi, Hollanda XII

14 Yazarın önsözü Bir araştırma çalışması hangi noktada ortaya çıkar? Ya da biraz daha detaya inmek gerekirse, bir incelemeye hangi olaylar ilham verir? Down Sendromlu çocukların temel motor becerilerinin gelişimi ile ilgili araştırma yapmamın sebebi neydi? Araştırma, ortaya çıkan sorular ve ihtiyaç duyulan cevaplar sonucunda başlar. Araştırma, aydınlanmaya ihtiyaç duyan ama bugüne kadar aydınlatılmamış olaylar aracılığıyla yaratılabilir. Araştırma yetersizlikten, katkıda bulunabilmeye duyulan ihtiyaçtan ve herhangi bir şey sunamama hissinden dolayı ortaya çıkar. Bu araştırma, 1989 yılında Harderwijk teki bir ailenin oturma odasındaki Down Sendromlu bir bebek sayesinde ortaya çıktı. Bu araştırmaya yol açan sorular, René nin dört aylık oğlu ile birlikte odaya girdiği ve Bu Emiel ve problem budur. dediği anda belirginleşti. Bebek hareket etmiyordu, edebilecek gibi de görünmüyordu ve başı ile bacakları, gevşek bir şekilde babasının ellerinden sarkıyordu. Emiel i kollarıma aldım ve o anda René nin ne demek istediğini anladım. İşte o an bu araştırma için bir teşvik niteliği taşıyordu; bu çocukla ilgili neyin yanlış olduğunu, nasıl böyle bir şey olabildiğini ve bir fizyoterapist olarak bu bebeğe yardımcı olabilmek için ne yapabileceğimi merak ettiğim andı. Motor gelişimdeki problem çok büyüktü; benim hissettiğim çaresizlik kadar büyüktü. Emiel e emekleyebilecek duruma gelene kadar fizyoterapi uyguladım. Bu noktada fizyoterapi durdu. Emiel in emekleyebildiği gerçeği, onun harekete olan muazzam dürtüsünü ifade edebildiği andı. Onun artık benim desteğime ihtiyacı yoktu. Emiel i tedavi ettiğim döneme çok şey borçluyum. Bu dönem, soruların ortaya çıktığı zamandı. Bu sorular ve böyle bir durumun açıklığa kavuşturulması için duyulan ihtiyaç, o dakikada henüz net değildi. Bu sorulara giriş bölümünde yer verilecektir. Bunlar, Down Sendromlu çocukların temel motor becerileri alanındaki heyecan verici araştırmanın başlangıcının sinyalleriydi. Peter Lauteslager XIII

15 XIV

16 1 Giriş 1.1 Önsöz Down Sendromlu (bundan böyle DS) küçük çocukların ebeveynleri, çocuklarının hayatlarının ilk yıllarında fizyoterapist desteğine ihtiyaç duyduğunu giderek daha fazla kabul etmektedir (van der Kleij, Hoekman, Retel&van der Velden, 1994). Bunun sebeplerinden biri, bu ailelerin çocuklarının motor davranışlarının engelsiz çocuklara göre fazlaca farklılık göstermesidir. Bununla birlikte, erken stimülasyonun pozitif etkileri olduğu varsayılmaktadır (Henderson, 1985; Block, 1991). Tecrübeler, fizyoterapinin bu yardım ihtiyacına etkili şekilde fayda sağlamadığını göstermiştir. Ancak profesyonel grup içerisinde sayıları giderek artan fizyoterapistler uzman becerileri ile, uygulanabilir fizyoterapi tedavisini bilimsel bir bağlama yerleştirip sistematik olarak test ederek, spesifik yardım taleplerine ulaşabilmişlerdir (Ekkelboom, 1995). DS lu küçük çocukların açıkça ortada olan motor gelişim problemleri, profesyonel pediatrik fizyoterapist grubundan talep edilen yardım ve sağlam temelli bir bilimsel sistemin yokluğu, DS lu çocukların motor gelişimi ve tedavisi alanındaki araştırmaya başlamanın yardımcı şartlarını oluşturmuştur. 1.2 Problem DS lu çocukların motor davranışlarındaki gelişim, engelsiz çocuklarınkine göre farklı bir profil oluşturmaktadır. Bu çocukların motor becerilerinin göreceli olarak daha yavaş geliştiği ve motor kilometretaşlarına daha geç ulaştıkları ortadadır (Cunningham, 1982; Ulrich, Ulrich&Collier, 1992). Ancak bununla birlikte, motor becerilerin kazanılma sırasının çocuğa göre değiştiği de anlaşılmaktadır (Haley, 1987; Dyer, Gunn, Rauh&Berry, 1990). Sonuç olarak, engelsiz çocuklarda gözlemlenmeyen spesifik postüral ve hareket paternleri tanımları bulunmaktadır (Lydic&Steele, 1979; Rast&Harris, 1985). Çeşitli yazarlar DS lu çocuklarda meydana gelen ve motor gelişimlerini etkileyen karakteristik motor bozuklukları tanımlamışlardır. Örneğin Cowie (1970), azalmış postüral tonusundan tipik bir nöromotor semptom olarak bahsetmiştir. Rast ve Harris (1985) ile Shumway-Cook ve Woollacott (1985) yetersiz postüral tepkilerden (denge tepkileri de dahil olmak üzere); Davis ve Scott Kelso (1982) eklemler etrafındaki miyojenik büzülmenin stabilize 1

17 2 edilmesindeki yetersizlikten (ko-kontraksiyon) bahsetmişlerdir. Dyer ve diğerleri (1990) bozulmuş bir propriosepsiyon önermesinde bulunmuş; Parker ve James (1985) ise eklemlerde hipermobilite olduğunu rapor etmiştir. Block (1991), genel hatlarıyla yazılmış bir makalede, konjenital kalp bozukluğu ya da görme bozuklukları gibi sıklıkla meydana gelen sağlık problemlerinin de motor gelişimi etkileyebileceğini belirtmiştir. Bununla birlikte, çocukların bilişsel ve sosyal olarak kısıtlanmaları da bu durumda rol oynamaktadır. Çeşitli yazarlar bu motor gelişim problemlerinin DS a özel olduğu konusunda karara varmışlardır (Henderson,1985; Connolly&Michael, 1986). Ebeveynler çocuklarının hayatlarının ilk yıllarında, motor gelişim konusunda rehberlik almasına giderek daha çok ihtiyaç duymaktadırlar (van der Kleij ve diğerleri, 1994). Ancak, bilirkişilerin bu gelişime ve motor problemlerin yapısına genel bakışı çok farklıdır. Bir çocuğun erken yaşta, bir pediatrik fizyoterapiste yönlendirilmesi, Borstlap in (1996) DS lu çocukların tıbbi gözetimine giriş yazısında da tanımlandığı gibi, gittikçe artmaktadır. Ama Hollanda da henüz standart bir prosedür haline gelmemiştir. Van der Kleij ve diğerleri (1994); ebeveynlerin genel olarak sağlık bakımı çalışanlarına yönlenmelerinin sadece sınırlı ölçülerde gerçekleştiğini belirtmiştir. Bu ebeveynler, kliniklerdeki pediatristlerin, genel pratisyenlerin ve doktorların, ihtiyaç duyulan yardım konusunda tatmin edici düzeyde farkındalığa sahip olmadıkları sonucuna varmışlardır. Pediatrik fizyoterapi disiplininin içerisindeki görüşler motor problemlerin yapısı, arka planı ve buna uygun müdahale konusunda bir fikir birliğine sahip değildir. Gelişim araştırması ve rehberlik için pediatrik bir fizyoterapiste yönlenmek, çeşitli şekillerde yorumlanabilir. Öncelikle bu, sağlık bakımı çalışanının bu çocukların motor gelişimine bakış açısına ve uygulamayı uygun bulduğu tedovi metoduna bağlıdır. Örneğin bazıları tedaviyi değil; tanı koyma amaçlı görüşmeleri gerekli görmektedirler. Bazıları ise çocuklara, bağımsız olarak yürüyene kadar haftada iki kez egzersiz terapisi uygulayarak rehberlik vermektedir. Bu iki uçdeğer arasında her türlü çeşitlilik bulunmaktadır. Tedavi metotları değişmekte ve tedavi terapisi için bilimsel bir temel bulunmamaktadır. Müdahale konusunda literatürde çok az esas bulunmaktadır. Müdahale araştırmasında (Gibson&Fields, 1984; Gibson&Harris, 1988) metodolojik problemler bulunmaktadır ve incelenen

18 tedavi metotları hakkında yeterli yazılı kaynak yoktur. Neticede, müdahale ve en uygun tedavi metotları konusundaki sonuçlar halen açık değildir. Genel açıklama makaleleri (Henderson, 1985; Gibson&Harris, 1988; Block, 1991) motor problemler ve müdahalenin etkileri konusunda yaygın yayınlar olduğunu göstermiştir. Ancak, mevcut araştırma malzemesinin tutarsız olduğu anlaşılmaktadır. Yazarlar mevcut bilginin sentezinin oluşturulmasını, aynı zamanda bu sentezin araştırma ve günlük hayata uygulanmasını tavsiye etmektedirler. İlgili motor gelişimi problemlerinin yapısı karşısında, DS lu çocuğun tedavi ve rehberliği, pediatrik fizyoterapinin alanı içerisinde yer alabilir. Bu durumda pediatrik fizyoterapistlerin, terapi tedavisinin sorumluluğunu üstlenmeleri gerekir. Ancak bugüne kadar fizyoterapi, bilimsel araştırma geleneğine sahip olmamıştır. Bazı yıllarda, bu alan içerisindeki araştırmalar tıbbi sistem içerisinde esas olarak yer aldılar (Ekkelboom, 1995). Günümüze kadar neredeyse hiçbir fizyoterapist DS lu çocukların motor gelişiminde stimülasyonun etkisini konu eden bir araştırmada yer almadı. Bu durumun; araştırmanın fizyoterapi alanındaki etkilerini nesnelleştirmek konusunda yeterli derecede spesifik olmamasına katkıda bulunmuş olması muhtemeldir Hedefler Bu araştırmanın amacı, DS lu çocukların motor gelişiminde sistematik ve uygun bir fizyoterapi rehberliği sağlamak için bilimsel temelli bir metoda girişe katkıda bulunmaktır. Böyle bir metodun temel bileşenleri, bir tedavi sistemi ve motor yeterliliği kaydedecek bir araçtır. Her ikisi de bulunan belli motor problemlere uygun olarak hazırlanmalıdır. Bireysel farklılıklara dayanarak, en uygun uygulamayı sağlamak için, tedavi her çocuk için bireysel olarak sağlanmalıdır. Tedavi, çocuğun doğasına, ebeveyn-çocuk ilişkisine ve aile durumuna göre uygulanmalıdır. Bir çocuğun motor yeterliliği belli fizyoterapi tedavisi hedeflerine kolaylıkla çevrilebilen sonuçlar üretebilecek nesnellikte, ölçülebilir olmalıdır. Uygun bir müdahaleyi mümkün kılabilmek için, ölçüm metodunun motor davranıştaki küçük değişiklikleri kaydedebiliyor olması gerekir. Pediatrik terapistlerin hem kayıt hem de tedavi metodunu günlük tedavilerinde kullanabiliyor olmaları gerekir. 3

19 Araştırma soruları İlk olarak, DS lu bir çocuğun motor profilini incelemek önemlidir. Hareket paternlerinin kendilerini açıkça gösterebileceği şekilde ve motor davranışın fonksiyonel olacağı kapsamda bir muayene yapılmalıdır. Motor yeterlilik uygun olmalı ve çocuğun gelişimini desteklemelidir. Çocuğun hareket ederken tecrübe ettiği engeller ve bu kısıtlamaların meydana getirdiği hareketin şekli incelenmelidir. İlk araştırma sorusu, DS lu küçük çocuğun motor becerilerinin gelişmesi ve bu gelişme sırasında ortaya çıkan kısıtlamalar üzerinde odaklanır. Belli motor problemlerine bağlı olarak, DS lu çocuklar müdahalenin etkisi üzerine yapılmış araştırmalarda sıklıkla yer almışlardır. İkinci araştırma sorusu, daha önce yapılmış müdahale araştırmalarına, uygulanan tedavi metotlarına ve neticesindeki sonuçlara odaklanır. Hangi müdahale konseptinin, ölçüm aracının ve araştırma modelinin uygulandığı ve tedavi metotunun hangi teorik konsept üzerine kurulduğu incelenir. Her bir evrede motor davranış, kazanılmış motor davranışın ve önceki evrelerde edinilmiş tecrübelerin temelleri üzerinde oluşmaktadır (Gallahue&Ozmun, 1998). Davranış gelişiminin sonraki evreleri için bir temel oluşturmaktadır. Bu gelişimi yönetmek amacıyla, bu çocukların motor becerilerinin gelişiminin neden bu şekilde seyrettiğini anlamak çok önemlidir. Öncelikle, iyi oluşturulmuş müdahale metotunun seçiminin yapılabilmesi için, problemlerin meydana geldiği postüral ve hareket paternlerinin ne şekilde oluştuğunun iç yüzünü kavramak gerekir. Geçerli bir tedavi önergesine varabilmek için, araştırmacının belirtilen motor problemlerin teorik bir sisteme uyup uymadığını kontrol etmesi gerekir. Bu yüzden, üçüncü araştırma sorusu, belirli bir motor gelişimin seyri konusunda kavrayış sağlayan DS lu çocukların motor davranışlarını yorumlayan teorik bir sistemin tanımına odaklanır. DS lu bir çocuğun motor yeterliğinin seviyesi ve böyle bir şeyin gelişimi, geçerli ve güvenilir bir anlayışla kayıt edilmelidir. Bir taraftan bu, tedavi hedeflerinin bir motor tedavi bağlamında oluşturulması için imkan sağlar. Öte taraftan, bir tedavi metodu, müdahale araştırmasının sistemi içindeki uygunluğu açısından incelenebilir. Literatür, DS lu çocukların gelişiminin engelsiz çocuklarınkinden farklı olduğuna işaret eder (Dyer ve diğerleri, 1990). Bu yüzden araştırmacılar, engelsiz çocuklar üzerinde standardize edilmiş her zamanki ölçüm araçlarının, müdahalenin

20 DS lu çocukların motor gelişimi üzerindeki etkisini ölçmek için kullanılabilirliği konusunda sorular sormaktadırlar (Harris,1980; Sharav&Shlomo, 1986). Temel motor becerilerin geliştiği dönemde oluşan temel, ilerideki motor gelişim için saklanır (Gallahue&Ozmun, 1998). Gelişime yönelik motor müdahale esas olarak bu dönemde yer alır. Bu yüzden, bir ölçüm aracının bu dönemde motor davranışın gelişimini değerlendirebiliyor olması ve bu gelişimdeki kısıtlamalara bir anlayış sağlıyor olması gerekir. Bu sebeple dördüncü araştırma sorusu, DS lu bir çocuğun temel motor becerilerinin gelişimini güvenilir ve geçerli bir anlayışla kaydedebilecek bir ölçüm metodunun tanımı üzerinde odaklanır. Aracın, DS lu çocukların belli motor problemlerini yorumlayacak teorik bir sistem üzerine kurulması gerekir. Motor beceriler bir çocuğun hayatının ilk yıllarında geliştiği için, bu aracın bebek ya da küçük yaştaki zihinsel engelli çocuklara uygulanabilecek özellikte olması gerekir. Aracın hassas (Harris, 1981a; 1981b) ve bir çocuğun motor yeterliliğindeki ufak değişkenleri kaydedebilecek özellikte olması önemlidir. DS lu çocukların motor gelişimlerinin süreci inanılmaz derecede çeşitlidir. Aracın, bu motor gelişimin bireysel seyrine ışık tutabilecek, çocuğun fonksiyonel becerilerini ve tedavinin bunlar üzerindeki etkilerini değerlendirebilecek özellikte olması gerekir (Ketelaar, Vermeer&Helders, 1998). Sonuç olarak beşinci araştırma sorusu, DS lu küçük çocukların probleme özel motor tedavi metodunun tanımlanması üzerine odaklanır. Bu metodun bir bileşeni ise bir terapötik sistemdir. Eğer böyle bir terapötik sistem mevcut değilse, o zaman, tanımlanmış teorik sistemle bağlantılı olarak ölçüm aracı ile birlikte bunun oluşturulması gerekir. DS lu çocukların motor problemleri çok çeşitli formlarda karşımıza çıktığından bir terapötik sistemin, çeşitli seviyelerdeki zihinsel ve motor yeterliliğe sahip çocuklara uygulanabilecek yapıda olması gerekir. Odaklanmış ve metodik bir anlayış içerisinde çalışabilmek için, tedavi hedeflerinin tanımlanmış ölçüm aracı ile idare edilebiliyor olması gerekir. Test bazında bir tedavi için bireye özgü belli hedeflerin formüle edilebiliyor olması gerekir. Bu metot, pediatrik fizyoterapistin uygulamasının, günlük parçası olmalıdır. Ebeveynler, düzeltmeyi çocuklarıyla kurdukları etkileşimin gerekli bir parçası olarak uyguladıklarında, motor davranışın gelişiminin stimülasyonunun daha geniş bir bakış açısı sunması muhtemeldir. Ancak ebeveynler esas olarak anneler-babalardır ve bir terapist rolü üzerlerine yapışmamalıdır. 5

21 Zihinsel engelli bir çocuk, her zaman değişik bir dikkat odağı gerektirmektedir. İşte bu yüzden ebeveyn katılımının, bireysel aile hayatına özgü özelliklere olabildiğince yakın şekilde oturtulması gerekir. Ebeveyn katılımının tedavi metodunun bir parçası olması önemlidir ve normal bir çocuk-ebeveyn ilişkisini desteklemelidir. Tanımlanan tedavi metodu, etkilinliğine göre araştırılacaktır. Etik bir bakış açısı ile ele alındığında, DS lu küçük çocukların motor kısıtlılıklarının güncel bilinirliği ile motor stimülasyonu bunlardan ayrı tutmak mümkün değildir. Ne de olsa, çocukların gelişimi sadece bir kez gerçekleşir. Bunun yanında, kullanımı bir deneysel ve bir kontrol gruptan oluşan salt deneysel araştırma, denekler karşılaştırılamadığı için önerilmiyordu (Harris,1980). Her bir çocuğun tedavi edildiği ve yine müdahalenin her bir çocuğun motor gelişimleri üzerindeki etkilerinin değerlendirildiği, deneysele benzeyen bir araştırma modeli daha uygun gibi görünmektedir Araştırmanın yapısı Bölüm 2 de, tanıtım bölümünü takiben, DS lu küçük çocukların, denetim altındaki gözlemlere dayalı ve ilgili literatürle ilişkilendirilerek analiz edilmiş, karakteristik hareket paternlerinin tanımı bulunur. Bölüm 3 de 1970 ve sonrasında müdahalenin, DS lu küçük çocukların motor gelişimi üzerindeki etkileri üzerine yapılmış araştırmalarının literatürü bulunur. Bu bilgilere dayanarak, araştırma şartları sonradan teorik bir sistemle, bir tedavi metoduyla, spesifik bir motor ölçme aracıyla ve bir araştırma modeliyle ilişkilendirilerek formüle edilmiştir. Bölüm 4 teorik bir sistemin tanımına ayrılmıştır. Bu bölüm, DS lu küçük çocukların karakteristik motor davranışlarının tanımları üzerine yapılmış bir literatür çalışmasını ve yazarlar tarafından aydınlatmak amaçlı kullanılmış modeli tanımlamaktadır. Bölüm 5 te motor ölçüm aracı olan DS lu Çocukların Temel Motor Becerileri Testi ya da kısaca orijinal kısaltması olan BMS tanıtılır. Ayrıca, ölçüm aracının güvenirliği ve içerik doğruluğu üzerine yapılmış psikometrik araştırma sonuçlarının tanımı bulunur. Bölüm 6, fizyoterapinin DS lu çocukların temel motor becerilerinin gelişimi üzerindeki etkisi üzerine yapılmış araştırmanın sonuçlarını ve metodunu tanımlar. Bölüm 7 de, araştırma ve bu çalışmanın ürettiği sonuçlar hakkındaki nihai sonuçlar şekillendirilir. Bu bölüm, çeşitli araştırma basamaklarının ilgili sonuçlarıyla birlikte bir taslağını 6

22 oluşturur. Bir özet de bulunmaktadır. İki tane ek bölüm vardır: Motor ölçüm aracı Down Sendromlu Çocukların Temel Motor Becerileri Testi (BMS) (Ek 1) ve fizyoterapi sistemi Down Sendromlu küçük çocuklar için fizyoterapi (Ek 2). 1.6 Literatür Block, M.E. (1991). Motor development in children with Down s syndrome: a review of the literature. Adapted Physical Activity Quarterly, 8, Borstlap, R. (1996). Leidraad voor de medische begeleiding van kinderen met het Down syndroom (Protocol for medical care of Down s syndrome children). In R.M.F. Berger & L.W.A. Suijlekom-Smit van (Eds.). Het syndroom van Down, wat is optimale zorg? (Down s syndrome; what is optimal care)? (syf ). Rotterdam: Sophia kinderziekenhuis. Connolly, B.H. & Michael, B.T. (1986). Performance of retarded children, with and without Down s syndrome, on the Bruininks Oseretsky test of motor proficiency. Physical Therapy, 66, Cowie, V.A. (1970). A study of the early development of mongols. Oxford: Pergamon Press Ltd. Cunningham, C.C. (1982). Down s syndrome: An introduction for parents. London: Souvenir Press. Davis, W.E. & Scott Kelso, J.A. (1982). Analysis of invariant characteristics in the motorcontrol of Down s syndrome and normal subjects. Journal of Motor Behavior, 14, Dyer, S., Gunn, P., Rauh, H. & Berry, P. (1990). Motor development in Down s syndrome children: an analysis of the motor scale of the Bayley Scales of Infant Development). In A. Vermeer (Ed.) Motor Development, Adapted Physical Activity and Mental Retardation (syf. 7-20). Basel: Karger AG. Ekkelboom, J. (1995). Fysiotherapie werkt, als je maar goed kijkt (The effects of physiotherapy). Volkskrant 7 januari, 19. 7

23 Gallahue, D.L. & Ozmun, J.C. (1998). Understanding motor development: infants, children, adolescents, adults. Boston: McGraw Hill. Gibson, D. & Fields, D.L. (1984). Early infant stimulation programs for children with Down s syndrome: a review of effectiveness. In M.L.Wolraich & D.K. Routh (Eds.), Advances in developmental and behavioral pediatrics (Vol. 5, syf ). Greenwich: JAI Press, Gibson, D. & Harris, A. (1988). Aggregated early intervention effects for Down s syndrome persons: paterning and longevity of benefits. Journal of Mental Deficiency Research, 32, Haley, S.M. (1987). Sequence of development of postural reactions by infants with Down s Syndrome. Developmental Medicine and Child Neurology, 29, Harris, S.R. (1980). Transdisciplinary therapy model for the infant with Down s syndrome. Physical Therapy, 60, Harris, S.R. (1981a). Physical therapy and infants with Down s syndrome: the effect of early intervention. Rehabilitation Literature, 42, Harris, S.R. (1981b). Effects of neurodevelopmental therapy on motor performance of infants with Down s syndrome. Developmental Medicine and Child Neurology, 23, Henderson, S.E. (1985). Motor skill development, In D. Lane & B. Stratford (Eds.), Current approaches to Down s syndrome (syf ). London: Holt, Rinehart and Winston. Ketelaar, M., Vermeer, A. & Helders, P.J.M. (1998). Functional motor abilities of children with cerebral palsy: a systematic literature review of assessment measures. Clinical Rehabilitation, 12, Kleij, J.E. van der, Hoekman, J., Retel, E. & Velden, M. van der (1994). Uw kindje heeft Down s syndroom (Your child has Down s sydrome) Leiden: Rijksuniversiteit. 8

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Prof. Dr. Betül Ulukol Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Risk Yüksek riskli gebeliklerin sonucu dünyaya gelenler Özel sağlık gereksinimi olan

Detaylı

NORMAL MOTOR GELİŞİM. Uygulama. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori AKTS

NORMAL MOTOR GELİŞİM. Uygulama. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori AKTS NORMAL MOTOR GELİŞİM Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar AKTS (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) Normal Motor Gelişim FTR 1.YIL/ 2 - - 3 2.yarıyıl 114 Bahar Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin

Detaylı

MERSİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ÇEKÜSH ŞUBESİ ÇOCUK GELİŞİMCİ DAMLA ATAMER

MERSİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ÇEKÜSH ŞUBESİ ÇOCUK GELİŞİMCİ DAMLA ATAMER MERSİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ÇEKÜSH ŞUBESİ ÇOCUK GELİŞİMCİ DAMLA ATAMER BEBEKLİK DÖNEMİNDE (0 3 YAŞ) ERKEN TANI İÇİN KRİTİK DÖNEMLER Bebeklik dönemi, gelişimin en hızlı ilerlediği dönemdir. Çevrelerine

Detaylı

PULMONER REHABİLİTASYON. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori. Uygulama AKTS. (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 2 1-3. Pulmoner Rehabilitasyon

PULMONER REHABİLİTASYON. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori. Uygulama AKTS. (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 2 1-3. Pulmoner Rehabilitasyon PULMONER REHABİLİTASYON Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar AKTS Pulmoner Rehabilitasyon FTR 307 3.YIL/ 1.yarıyıl Güz (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 2 1-3 Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe

Detaylı

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NA GİRİŞ KOŞULLARI : Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokullarının veya Yüksekokul ve Fakültelerin Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Detaylı

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak PARKİNSON HASTALIĞI Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 7 Bilimsel Araştırma Süreci* 1. Gözlem Araştırma alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi

Detaylı

T.C. DÜ Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Nörolojisi

T.C. DÜ Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Nörolojisi T.C. DÜ Tıp Fakültesi / Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Nörolojisi Ad-Soyad: Doğum Yeri/Tarihi: Adres: Telefon: Şikayet: Tanı: Başvuru Tarihi: Öykü:. Özgeçmiş: Prenatal: istekli gebelik:

Detaylı

RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ. Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK

RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ. Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK Hayatın erken döneminde ebeveyn kaybı veya ihmali gibi

Detaylı

EĞİTSEL DEĞERLENDİRME SÜRECİ

EĞİTSEL DEĞERLENDİRME SÜRECİ EĞİTSEL SÜRECİ EĞİTSEL NEDİR? Özel Eğitimde Değerlendirme, genel olarak çocukla ilgili sorunların (Akademik, davranışsal ya da fiziksel) belirlenip incelenmesi ve bireyle ilgili eğitimsel kararlar alınması

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

Yönetici tarafından yazıldı Pazartesi, 18 Mayıs 2009 12:56 - Son Güncelleme Pazartesi, 18 Mayıs 2009 12:58

Yönetici tarafından yazıldı Pazartesi, 18 Mayıs 2009 12:56 - Son Güncelleme Pazartesi, 18 Mayıs 2009 12:58 Fiziksel Gelişim Bebeklik Döneminde - Fiziksel Gelişim 0-2 yaşlar arasını içeren bebeklik dönemi fiziksel açıdan pek çok temel becerinin kazanıldığı bir dönemdir. Bu dönem içerisinde bebeklerin hem beden

Detaylı

KOD 1 DAVRANIŞ MR (48-72 AY) xxxxxxx DAVRANIŞ VE UYUM RAPORU. "Sorun, sorun olmadan çözümlenmelidir."

KOD 1 DAVRANIŞ MR (48-72 AY) xxxxxxx DAVRANIŞ VE UYUM RAPORU. Sorun, sorun olmadan çözümlenmelidir. KOD 1 DAVRANIŞ MR (48-72 AY) DAVRANIŞ VE UYUM RAPORU "Sorun, sorun olmadan çözümlenmelidir." KİŞİSEL BİLGİLER Doğum Tarihi Cinsiyet Okulun Adı Sınıf İl İlçe Uygulama Tarihi Formu Dolduran 8.6.2011 ERKEK

Detaylı

M-CARE. Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti

M-CARE. Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti M-CARE Engelli ve Yaşlı Bireylere Evde Bakım ve Sağlık Hizmeti Sağlayıcılarının Mobil Eğitimi Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti İş Paketi No: İş Paketi Adı: İP2 Durum Taslak 1 Araştırma ve Analiz

Detaylı

Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrenciler

Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrenciler Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrenciler Zihinsel yetersizlik üç ölçütte ele alınmaktadır 1. Zihinsel işlevlerde önemli derecede normalin altında olma 2. Uyumsal davranışlarda yetersizlik gösterme 3. Gelişim

Detaylı

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri Zeka Geriliği nedir? Zeka geriliğinin kişinin yaşına ve konumuna uygun işlevselliği gösterememesiyle belirlidir. Bunun yanı sıra motor gelişimi, dili kullanma yeteneği bozuk, anlama ve kavrama yaşıtlarından

Detaylı

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler.

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler. 0212 542 80 29 Uz. Psk. SEMRA EVRİM 0533 552 94 82 DUYGUSAL ZEKA Son yıllarda yapılan pek çok çalışma zeka tanımının genişletilmesi ve klasik olarak kabul edilen IQ yani entelektüel zekanın yanı sıra EQ

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 1. Ünal, H., Ortaokul Dönemindeki Kız Çocuklarda Antropometrik Ölçümlerin Farklılaşmasının İncelenmesi. Hacettepe Üniversitesi. 1985.

ÖZGEÇMİŞ. 1. Ünal, H., Ortaokul Dönemindeki Kız Çocuklarda Antropometrik Ölçümlerin Farklılaşmasının İncelenmesi. Hacettepe Üniversitesi. 1985. ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Nergiz Meltem Güven Email :nergismeltem@gmail.com 2. Doğum Tarihi : 11.03.1954 Tel : 0535 895 03 29 3. Ünvanı : Profesör 0312 441 39 11 Adres : Hilal Mah. Hollanda Cad. No:20 Daire

Detaylı

Bölüm Üç. Koordinasyon ve Kontrol. Motor Kontrol Teorileri. Harekete Hazırlanmak. Koordinasyon ve Kontrol

Bölüm Üç. Koordinasyon ve Kontrol. Motor Kontrol Teorileri. Harekete Hazırlanmak. Koordinasyon ve Kontrol Koordinasyon ve Kontrol Bölüm Üç Motor Kontrol Teorileri Serbestlik Derecesi bir kontrol sistemindeki bileşen sayısı ve her birinin mümkün olan uygulama (ifade) biçimleri. Uygulayıcı mümkün olan kombinasyonlarla

Detaylı

Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarının İlk Uygulaması

Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarının İlk Uygulaması UFRS 1 Standarda (standardın ilgili paragraflarına referans verilmiştir) UFRS 1.20A UFRS 1.25B Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarının İlk Uygulaması Kontrol listesinin bu kısmı, bir işletmenin

Detaylı

KALİTE SİSTEM YÖNETİCİSİ EĞİTİMİ

KALİTE SİSTEM YÖNETİCİSİ EĞİTİMİ FMEA-HATA TÜRLERİ VE ETKİ ANALİZİ Tanımlama Mevcut veya olası hataları ortaya koyan, bu hataların yaratabileceği etkileri göz önünde bulunduran ve etkilerine göre hataları önceliklendirerek oluşmalarının

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III Ünite:I Eğitim Psikolojisinde Bilimsel Araştırma Yöntem ve Teknikleri 13 Psikoloji ve Eğitim Psikolojisi 15 Eğitim Psikolojisi ve Bilim 17 Eğitim Psikolojisi ve Bilimsel Araştırma

Detaylı

SGSCC WP 2: Türkçe Ulusal Raporu. 1.Projenin tanıtımı

SGSCC WP 2: Türkçe Ulusal Raporu. 1.Projenin tanıtımı SGSCC WP 2: Türkçe Ulusal Raporu 1.Projenin tanıtımı SGSCC projesi Avrupa Birliği Hayat Boyu Öğrenme Projesi olup, 7 farklı Avrupa Birliği Ülkesinin katılımı ile yürütülmektedir. Bu ülkeler Belçika, Bulgaristan,

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması WINTER Template Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması Doç.Dr.Serhat ODLUYURT Arş.Gör. Melih ÇATTIK Anadolu Üniversitesi Engelliler

Detaylı

EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER

EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER İÇİNDEKİLER 1. Bölüm ÖZEL EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER Giriş... 3 Türkiye de Özel Eğitim Gerektiren Bireylerle İlgili Sayısal Bilgiler...10 Özel Eğitimde İlkeler...11 Türkiye

Detaylı

Visuo-Motor Egzersiz ve Rehabilitasyon Cihazı

Visuo-Motor Egzersiz ve Rehabilitasyon Cihazı Visuo-Motor Egzersiz ve Rehabilitasyon Cihazı (Visuo-Motor Training Device) 2014 Proje Yarışması 2. lik Ödülü www.cogniboard.net CogniBoard Nedir? CogniBoard, görsel, gross motor ve nörokognitif görevlere

Detaylı

FĠZYOTERAPĠDE TEMEL ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori. Uygulama AKTS. (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 3 2-4

FĠZYOTERAPĠDE TEMEL ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori. Uygulama AKTS. (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 3 2-4 FĠZYOTERAPĠDE TEMEL ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar AKTS Fizyoterapide Ölçme Değerlendirme Temel ve FTR 205 2.YIL/ 1.yarıyıl Güz (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 3

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEKOKULU GÜZ DÖNEMİ DERS TANITIM FORMU FZR 3035 PEDİATRİK FİZYOTERAPİ I

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEKOKULU GÜZ DÖNEMİ DERS TANITIM FORMU FZR 3035 PEDİATRİK FİZYOTERAPİ I DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEKOKULU GÜZ DÖNEMİ DERS TANITIM FORMU FZR 3035 PEDİATRİK FİZYOTERAPİ I Dersi Veren Birim(ler): Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Dersi Alan Birim(ler):

Detaylı

TANIM. Aşağıdaki gelişim alanlarının bir kaçında ağır ve yaygın yetersizlik ile karekterize edilir;

TANIM. Aşağıdaki gelişim alanlarının bir kaçında ağır ve yaygın yetersizlik ile karekterize edilir; OTİZM TANIM Aşağıdaki gelişim alanlarının bir kaçında ağır ve yaygın yetersizlik ile karekterize edilir; Sosyal etkileşim becerileri, İletişim becerileri Basma kalıp ilgiler, aktiviteler ya da davranışların

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans ( x) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan

Detaylı

PERFORMANS YÖNETĐMĐ. Hedefe Odaklı Çalışma ve Yetkinlik Yönetimi.

PERFORMANS YÖNETĐMĐ. Hedefe Odaklı Çalışma ve Yetkinlik Yönetimi. PERFORMANS YÖNETĐMĐ Kurumların yapısına uygun performans yönetimi sistemini esnek yapı sayesinde Đnsan Kaynakları uygulaması içinde tanımlayarak takip edebilme Performans kayıtlarını yöneticilere e-posta

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES234 4 2 0 0 4. Anlatım, Tartışma, Uygulama-Alıştırma, Proje Tasarımı/Yönetimi, Ödev

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES234 4 2 0 0 4. Anlatım, Tartışma, Uygulama-Alıştırma, Proje Tasarımı/Yönetimi, Ödev BESLENME ANTROPOLOJİSİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl BESLENME ANTROPOLOJİSİ Önkoşullar Dersin dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı Dersin öğrenme çıktıları

Detaylı

İŞ ANALİZİ ve YETKİNLİK MODELLEME

İŞ ANALİZİ ve YETKİNLİK MODELLEME İŞ ANALİZİ ve YETKİNLİK MODELLEME PozitifİK tarafından hazırlanmıştır. Tüm hakları saklıdır. YOURLOGO ÜRÜN VE HİZMETLERİMİZ 2 Projenin Amacı Projenin amacı, fonksiyonel bir yaklaşımla Kiptaş taki tüm pozisyonların

Detaylı

FMEA. Hata Türleri ve Etkileri Analizi

FMEA. Hata Türleri ve Etkileri Analizi FMEA Hata Türleri ve Etkileri Analizi 2007 FMEA Tanımı FMEA (HTEA), bir ürün veya prosesin potansiyel hatalarını ve bunların sonucu olabilecek etkilerini tanımlama, değerlendirme, potansiyel hatanın ortaya

Detaylı

ÇOCUK VE GENÇLİK DESTEK MERKEZİ

ÇOCUK VE GENÇLİK DESTEK MERKEZİ ÇOCUK VE GENÇLİK DESTEK MERKEZİ Projenin Süresi Projenin amaçları Ortaklar Hedef gruplar Nihai Yararlanıcılar 1 Beklenen Sonuçlar 15 ay Genel Amaç: Cinsel istismara uğramış ve bu nedenden dolayı sosyal

Detaylı

ÜNİTE PSİKOLOJİ İÇİNDEKİLER HEDEFLER GELİŞİM PSİKOLOJİSİ I

ÜNİTE PSİKOLOJİ İÇİNDEKİLER HEDEFLER GELİŞİM PSİKOLOJİSİ I HEDEFLER İÇİNDEKİLER GELİŞİM PSİKOLOJİSİ I Gelişim Psikolojisinin Alanı Gelişim Psikolojisinin Temel Kavramları Gelişimi Etkileyen Faktörler Gelişimin Temel İlkeleri Fiziksel Gelişim Alanı PSİKOLOJİ Bu

Detaylı

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI RİSKİN ERKEN SAPTANMASI SİSTEMİ VE KOMİTESİ HAKKINDA DENETÇİ RAPORUNA İLİŞKİN ESASLARA YÖNELİK İLKE KARARI

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI RİSKİN ERKEN SAPTANMASI SİSTEMİ VE KOMİTESİ HAKKINDA DENETÇİ RAPORUNA İLİŞKİN ESASLARA YÖNELİK İLKE KARARI TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI RİSKİN ERKEN SAPTANMASI SİSTEMİ VE KOMİTESİ HAKKINDA DENETÇİ RAPORUNA İLİŞKİN ESASLARA YÖNELİK İLKE KARARI 18 Mart 2014 SALI Resmî Gazete Sayı : 28945 KURUL KARARI Kamu Gözetimi,

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III ŞEKİLLER LİSTESİ. VIII ÇİZELGELER LİSTESİ.. IX EKLER LİSTESİ... IX BÖLÜM I. ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİ VE REHBERLİK..

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III ŞEKİLLER LİSTESİ. VIII ÇİZELGELER LİSTESİ.. IX EKLER LİSTESİ... IX BÖLÜM I. ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİ VE REHBERLİK.. İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ.... III ŞEKİLLER LİSTESİ. VIII ÇİZELGELER LİSTESİ.. IX EKLER LİSTESİ... IX BÖLÜM I. ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİ VE REHBERLİK.. 11 Rehberliğin Amacı... 13 Psikolojik Danışma Ve Rehberlik

Detaylı

Santral (merkezi) sinir sistemi

Santral (merkezi) sinir sistemi Santral (merkezi) sinir sistemi 1 2 Beyin birçok dokunun kontrollerini üstlenmiştir. Çalışması hakkında hala yeterli veri edinemediğimiz beyin, hafıza ve karar verme organı olarak kabul edilir. Sadece

Detaylı

ÖZEL EĞİTİM. Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta

ÖZEL EĞİTİM. Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta ÖZEL EĞİTİM Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta 1 GÜNDEM Özel Eğitimde Temel Kavramlar Özel Eğitime gereksinim Duyan Çocuk Kimdir? Etiketleme ve Kullanılan Dil Sınıflandırma Özel

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER Sağlık

Detaylı

MONTAJ HATLARINDA ÇALIŞMA DURUŞLARININ REBA YÖNTEMİ İLE ANALİZİ VE ERGONOMİK RİSK DEĞERLENDİRMESİ

MONTAJ HATLARINDA ÇALIŞMA DURUŞLARININ REBA YÖNTEMİ İLE ANALİZİ VE ERGONOMİK RİSK DEĞERLENDİRMESİ MONTAJ HATLARINDA ÇALIŞMA DURUŞLARININ REBA YÖNTEMİ İLE ANALİZİ VE ERGONOMİK RİSK DEĞERLENDİRMESİ Doç. Dr. Yakup KARA Arş. Gör. Yakup ATASAGUN Prof. Dr. Ahmet PEKER (A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı) (Endüstri

Detaylı

Yaşam Boyu Sosyalleşme

Yaşam Boyu Sosyalleşme Yaşam Boyu Sosyalleşme Lütfi Sunar Sosyolojiye Giriş / 5. Ders Kültür, Toplum ve Çocuk Sosyalleşmesi Sosyalleşme Nedir? Çocuklar başkalarıyla temasla giderek kendilerinin farkına varırlar ve insanlar hakkında

Detaylı

BEDENSEL YETERSİZLİĞİ OLAN BİREYLER İÇİN PERFORMANS BELİRLEME FORMU

BEDENSEL YETERSİZLİĞİ OLAN BİREYLER İÇİN PERFORMANS BELİRLEME FORMU T.C Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü BEDENSEL YETERSİZLİĞİ OLAN BİREYLER İÇİN PERFORMANS BELİRLEME FORMU 2009 PROGRAMDA YER ALAN MODULLÜR VE SÜRELERİ Modülün

Detaylı

Cinsiyet Hormonları ve Nörogelişimsel Bozukluklar

Cinsiyet Hormonları ve Nörogelişimsel Bozukluklar Cinsiyet Hormonları ve Nörogelişimsel Bozukluklar Geç-dönem Bozukluklar Depresyon Kaygı Bozuklukları Yeme Bozuklukları Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nörogelişimsel Bozukluklar Otizm Dikkat Eksikliği Hiperaktivite

Detaylı

1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR

1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR 13 1.1. Özel Gereksinimli Bireyler 16 1.2. Özel Eğitimin Amacı ve İlkeleri 18 1.3. Özel Eğitimin Önemi 19 1.4. Engelliliğin Genel

Detaylı

3.YIL/ 2.yarıyıl Bahar

3.YIL/ 2.yarıyıl Bahar SAĞLIKLI YAġAM VE EGZERSĠZ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar AKTS Sağlıklı YaĢam ve Egzersiz FTR 334 3.YIL/ 2.yarıyıl Bahar (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 2 - - 5 Önkoşullar Yok Dersin dili

Detaylı

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ SUNUM PLANI: Hareketli çocuk kime denir? Klinik ilgi odağı olması gereken çocuklar hangileridir?

Detaylı

İnsanda genetik düzensizlik sonucu, fazladan bir 21. kromozomun bulunmasına Down Sendromu denir.

İnsanda genetik düzensizlik sonucu, fazladan bir 21. kromozomun bulunmasına Down Sendromu denir. Bu dostlarımız hakkında biraz daha bilgi alalım; İnsanda genetik düzensizlik sonucu, fazladan bir 21. kromozomun bulunmasına Down Sendromu denir. Down Sendromu genetik bir farklılıktır, bir hastalık değildir.

Detaylı

10 Mayıs 2009 tarihinde uygulanan Pep-r Gelişimsel Ölçeği Değerlendirme Sonuçları: Kronolojik Yaş : 3 yaş 9 ay

10 Mayıs 2009 tarihinde uygulanan Pep-r Gelişimsel Ölçeği Değerlendirme Sonuçları: Kronolojik Yaş : 3 yaş 9 ay C. C. 17 Ağustos 2005 doğumlu bir erkek çocuğudur. Eylül 2008 yılında Londra da bir anaokuluna başlamıştır. Annesi, yaşıtlarıyla kıyasladığında aynı iletişim becerilerini gösteremediğini düşündüğünden

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM SINIF YÖNETİMİNE ETKİ EDEN GENEL FAKTÖRLER

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM SINIF YÖNETİMİNE ETKİ EDEN GENEL FAKTÖRLER İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM SINIF YÖNETİMİNE ETKİ EDEN GENEL FAKTÖRLER A. Sosyal Değişim...2 B. Öğretmenlerin İşleri ve Kimlikleri...6 C. Akademisyen-Öğretmen Ayrımı...9 D. Geleceğe Bakış...10 E. Yapılandırıcılık

Detaylı

Bilişsel Aşama. Bölüm Beş. Öğrenme Aşamaları. Öğrenme Aşamaları

Bilişsel Aşama. Bölüm Beş. Öğrenme Aşamaları. Öğrenme Aşamaları Bilişsel Aşama Bölüm Beş Hareket hakkında genel bir bilgi edinmek. Öğrenen kendi kendine konuşur ve işe yarayabilecek stratejileri düşünerek çok fazla zaman harcar. Bu aşama bilişsel problem çözme aşamasıdır.

Detaylı

AMBULASYONA YARDIMCI CİHAZLAR

AMBULASYONA YARDIMCI CİHAZLAR AMBULASYONA YARDIMCI CİHAZLAR DOÇ. DR. MEHMET KARAKOÇ Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi FTR AD. Diyarbakır 30.10.2013 1 YARDIMCI CİHAZLAR Mobilitenin sağlanması rehabilitasyonun en önemli hedeflerinden

Detaylı

OYUN VE ÇOCUK. Oyunun Aşamaları:

OYUN VE ÇOCUK. Oyunun Aşamaları: OYUN VE ÇOCUK Çocuklar oyunla dünyayı keşfederler, diğer kişilerle kuracakları ilişkileri öğrenirler, kendi yeteneklerini ve güçlerini test ederler, yeni fikirleri denerler ve farklı aktiviteleri deneyecek

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü MOBİLYA VE İÇ MEKÂN TASARIMI ALANI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü MOBİLYA VE İÇ MEKÂN TASARIMI ALANI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü MOBİLYA VE İÇ MEKÂN TASARIMI ALANI ANKARA, 2014 İÇİNDEKİLER GİRİŞ 1 MOBİLYA VE İÇ MEKÂN TASARIMI ALANININ TANIMI VE AMACI

Detaylı

Motor Nöron ve Kas Hastalıkları. Uzm Dr Pınar Gelener

Motor Nöron ve Kas Hastalıkları. Uzm Dr Pınar Gelener Motor Nöron ve Kas Hastalıkları Uzm Dr Pınar Gelener Genel Bilgiler Vücudun herhangi bir bölümünde kas kuvveti azalması: parezi Tam kaybı (felç) : paralizi / pleji Vücudun yarısını tutarsa (kol+bacak)

Detaylı

Çocuğunuz ne kadar zeki?

Çocuğunuz ne kadar zeki? On5yirmi5.com Çocuğunuz ne kadar zeki? Psikolojik Danışman Yusuf Menki ile zeka testi konusunu konuştuk. Yayın Tarihi : 20 Aralık 2012 Perşembe (oluşturma : 1/4/2016) Gizem Gül'ün röportajı Hepimiz zeki

Detaylı

Mesleki eğitimde bilgisayar oyunu kullanma rehberi

Mesleki eğitimde bilgisayar oyunu kullanma rehberi LLP Leonardo da Vinci Project SCOGATT Serious Computer Games as a Teaching Tool Mesleki eğitimde bilgisayar oyunu kullanma rehberi Uyarlama, hazırlama ve transfer İÇİNDEKİLER TERİMLER GİRİŞ: MODÜL ÇERÇEVESİ

Detaylı

OKULÖNCESİ DÖNEMDE BEDEN EĞİTİMİ

OKULÖNCESİ DÖNEMDE BEDEN EĞİTİMİ OKULÖNCESİ DÖNEMDE BEDEN EĞİTİMİ Harekete Sürükleyici Etkinlikler- 5 dak. İşlevsel Etkinlikler- 10 dak. Grup Etkinlikleri 20 dak. Tüm sınıf Etkinlikleri 5 dak. HAREKETE SÜRÜKLEYİCİ ETKİNLİKLER Yürüme ve

Detaylı

Yarıyılı. Tasarımda İnsan Faktörü SEC154 2 2 0 2

Yarıyılı. Tasarımda İnsan Faktörü SEC154 2 2 0 2 Dersin Adı Kodu Yarıyılı Ders (Saat/Hafta) (Saat/Hafta) AKTS Tasarımda İnsan Faktörü SEC154 2 2 0 2 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Türkçe Dersin Türü Seçmeli Dersin Seviyesi Lisans Dersin Koordinatörü

Detaylı

Dr.Özlem Parlak, Dr.İbrahim Öztura, Dr.Barış Baklan

Dr.Özlem Parlak, Dr.İbrahim Öztura, Dr.Barış Baklan Dr.Özlem Parlak, Dr.İbrahim Öztura, Dr.Barış Baklan Tanı; Dört tanı kriteri Destekleyici tanı kriterleri Eşlik eden özellikler Bu skala; 10 sorudan oluşmaktadır en fazla 40 puan verilmektedir skor sendromun

Detaylı

0-2 YASINDA MOTOR GELISIM YRD. DOC. DR. SELCUK AKPINAR

0-2 YASINDA MOTOR GELISIM YRD. DOC. DR. SELCUK AKPINAR 0-2 YASINDA MOTOR GELISIM YRD. DOC. DR. SELCUK AKPINAR Gelisim, buyuyen bir organizmanin dokularinin yapisinda, biyokimyasal bilesiminde olusan degisiklikler sonucunda olgunlasmasi ve biyolojk fonksiyonlarinin

Detaylı

Rehabilitasyon Teknikleri, Eğitim ve Sağlık Bakım Sistemleri

Rehabilitasyon Teknikleri, Eğitim ve Sağlık Bakım Sistemleri Modül 6 EĞİTİM KILAVUZU Rehabilitasyon Teknikleri, Eğitim ve Sağlık Bakım Sistemleri Editör Miguel Santos Yazarlar Mintaze Kerem Günel Akmer Mutlu Özgün Kaya Kara Ayşe Livanelioğlu TÜRKİYE Bu proje, Hayatboyu

Detaylı

DIR Floortime BAŞLANGIÇ DÜZEYİ KURSU

DIR Floortime BAŞLANGIÇ DÜZEYİ KURSU The Interdisciplinary Council on Developmental and learning Disorders DIR Floortime BAŞLANGIÇ DÜZEYİ KURSU TARİH : 13-14 Nisan 2013 YER: BİLGİ ÜNİVERSİTESİ İSTANBUL EĞİTİMCİ: Çiğdem Ergül M.S. Odyoloji

Detaylı

BİLİŞİM SUÇLARIYLA MÜCADELEDE ÜNİVERSİTE VE EMNİYET İŞBİRLİĞİ: BİR EĞİTİM SÜRECİ

BİLİŞİM SUÇLARIYLA MÜCADELEDE ÜNİVERSİTE VE EMNİYET İŞBİRLİĞİ: BİR EĞİTİM SÜRECİ BİLİŞİM SUÇLARIYLA MÜCADELEDE ÜNİVERSİTE VE EMNİYET İŞBİRLİĞİ: BİR EĞİTİM SÜRECİ Öğr. Gör. Utku KÖSE Uşak Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanlığı Merkez / Uşak utku.kose@usak.edu.tr Öğr. Gör. Durmuş

Detaylı

Çocuğunuzun uyumu, öğrenimi ve gelişimi

Çocuğunuzun uyumu, öğrenimi ve gelişimi Çocukları günlük bakımcıya veya kreşe gidecek olan vede başlamış olan ebeveynlere Århus Kommune Børn og Unge Çocuğunuzun uyumu, öğrenimi ve gelişimi Tyrkisk, Türkçe 9-14 aylık çocuklar hakkında durum ve

Detaylı

22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ

22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ 22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ Eğitimde Rehberlik Hizmetleri kitabına gösterilen ilgi, akademik yaşamımda bana psikolojik doyumların en büyüğünü yaşattı. 2000 yılının Eylül ayında umut ve heyecanla

Detaylı

hasta EĞİTİMİ Bel fıtığını anlamak ve Anüler Kapama için Barricaid Protezi

hasta EĞİTİMİ Bel fıtığını anlamak ve Anüler Kapama için Barricaid Protezi hasta EĞİTİMİ Bel fıtığını anlamak ve Anüler Kapama için Barricaid Protezi İçindekiler Bel fıtığı nedir? 4 Bel fıtığı teşhisi nasıl yapılır? 6 Bel fıtığı tedavisi nasıl yapılır? 7 Barricaid için bir aday

Detaylı

Bu çalışma insan kaynakları dersinde yapılan kariyer yönetimi konulu sunumun metin halidir.

Bu çalışma insan kaynakları dersinde yapılan kariyer yönetimi konulu sunumun metin halidir. Eğitişim Dergisi. Sayı: 16. Ağustos 2007 GİRİŞ Bu çalışma insan kaynakları dersinde yapılan kariyer yönetimi konulu sunumun metin halidir. KARİYER YÖNETİMİ 1 / 13 Kariyer, bireyin iş yaşantısındaki aktivite,

Detaylı

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Satıcılar Hizmetlerini Nasıl Farklılaştırırlar? Wilson Learning in beş farklı kuruluşla yaptığı araştırmanın amacı, satıcıların farklılık ve rekabet avantajı yaratmadaki

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı.

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri

Detaylı

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi / Logopedi Alanındaki Standartların ve Eğitim Programlarının Niteliklerinin

Detaylı

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa KADINA YÖNELİK ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa PERSPEKTİF STRATEJİ ARAŞTIRMA ANALİZ - HAZİRAN 2015 ANALİZ NO: 6 Araştırma; doğru, nitelikli bilginin

Detaylı

T.C. Artvin Valiliği Halk Sağlığı Müdürlüğü Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Programlar ve Kanser Şube Müdürlüğü Ruh Sağlığı Birimi OTİZM

T.C. Artvin Valiliği Halk Sağlığı Müdürlüğü Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Programlar ve Kanser Şube Müdürlüğü Ruh Sağlığı Birimi OTİZM T.C. Artvin Valiliği Halk Sağlığı Müdürlüğü Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Programlar ve Kanser Şube Müdürlüğü Ruh Sağlığı Birimi OTİZM BENİ KOŞULSUZ SEVİN! OTİZM NEDİR? O Bireyin sosyal iletişimini, dil

Detaylı

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 ENDÜSTRİYEL YAPININ YENİLİKÇİ VE BİLGİ ODAKLI DÖNÜŞÜMÜNÜN BURSA ÖRNEĞİNDE İNCELENMESİ PROJE RAPORU İÇİNDEKİLER

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ Hafta 13 Yrd. Doç. Dr. Semra BORAN Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak

Detaylı

FİZYOTERAPİ DE YÖNETİM VE ORGANİZASYON AKTS. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori. Uygulama. (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) ve 2.Yarıyıl.

FİZYOTERAPİ DE YÖNETİM VE ORGANİZASYON AKTS. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori. Uygulama. (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) ve 2.Yarıyıl. FİZYOTERAPİ DE YÖNETİM VE ORGANİZASYON Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar AKTS (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) Fizyoterapi de FTR 4.SINIF/ 2 - - 5 Yönetim ve 2.Yarıyıl Organizasyon 430 Bahar

Detaylı

Proje Yönetimi ve İş Analizi: Entegre İki Disiplin Proje yönetimi ve iş analizi şirketlerin daha stratejik olmasını sağlayan iki farklı disiplindir

Proje Yönetimi ve İş Analizi: Entegre İki Disiplin Proje yönetimi ve iş analizi şirketlerin daha stratejik olmasını sağlayan iki farklı disiplindir Proje Yönetimi ve İş Analizi: Entegre İki Disiplin Proje yönetimi ve iş analizi şirketlerin daha stratejik olmasını sağlayan iki farklı disiplindir 1 İçindekiler Önzsöz. 3 Tecrübe Aktarımı 4 İş ve Projeler..

Detaylı

TÜRKİYE DE EV ZİYARETLERİ (HOME VISITING) VE BENZERİ HİZMETLER

TÜRKİYE DE EV ZİYARETLERİ (HOME VISITING) VE BENZERİ HİZMETLER TÜRKİYE DE EV ZİYARETLERİ (HOME VISITING) VE BENZERİ HİZMETLER Prof. Dr. İbrahim H. DİKEN Arş. Gör. Seçil ÇELİK Arş. Gör. Gözde TOMRİS Anadolu Üniversitesi Erken Özel Eğitim Hizmetleri Erken Özel Eğitim

Detaylı

HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI

HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI DOKTORA PROGRAMINA GİRİŞ KOŞULLARI Hemşirelik, Ebelik, Sağlık Memurluğu Programlarında Lisans eğitimi alarak Hemşirelik veya herhangi bir programda yüksek lisans yapmış olmak.

Detaylı

ESNEKLİK GELİŞTİRME VE PROGRAMLAMA

ESNEKLİK GELİŞTİRME VE PROGRAMLAMA ESNEKLİK GELİŞTİRME VE PROGRAMLAMA 1 ESNEKLİK Tanımlar Esneklik Bir eklem ya da bir dizi eklemin kendi hareket genişliğinde tamamen hareket edebilmesi Ya da bir eklemin ya da eklem dizisinin hareket genişliği

Detaylı

MÜHENDİSLİK KARİYERİ Mühendislik Kariyeri Mezun olduktan sonra çalışmak için seçtiğiniz şirket ne olursa olsun genelde işe basit projelerle başlayacaksınız. Mühendis olmak için üniversitede 4 yıl harcamanıza

Detaylı

YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER ÇALIŞTAYI

YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER ÇALIŞTAYI YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER ÇALIŞTAYI SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER

Detaylı

ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANELERİNDE GELİŞİMSEL PEDİATRİ ÜNİTELERİ

ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANELERİNDE GELİŞİMSEL PEDİATRİ ÜNİTELERİ ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANELERİNDE GELİŞİMSEL PEDİATRİ ÜNİTELERİ Prof. Dr. İlgi Ertem Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Gelişimsel

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

Futbol ve Maç Analizi

Futbol ve Maç Analizi Futbol dünyada en çok tercih edilen spor dallarından biridir. Bilim ve teknoloji alanındaki gelişmeler, FİFA nın liglere kattığı yenilikler Transfer ücretlerinin yükselişi bu spor dalına olan ilgi ve Başarı

Detaylı

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Tiedot turkiksi DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu)

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 2 Sınıfı ve Materyalleri Düzenleme 11

İÇİNDEKİLER. 2 Sınıfı ve Materyalleri Düzenleme 11 İÇİNDEKİLER 1 Sınıf Yönetimine Giriş 1 Sınıflar Karmaşık Yerlerdir 2 Sınıf Yönetimini Öğrenmek 3 Sınıf Yönetiminin Öğretimin Diğer Yönleriyle İlişkisi 7 Bölümün Özeti 9 Okunması Önerilen Yayınlar 9 Önerilen

Detaylı

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ GELİŞİM PSİKOLOJİSİ Yaşa bağlı organizmadaki değişimleri inceler Çocuk psikolojisi Ergen Psikolojisi Yetişkin Psikolojisi Deneysel Psikoloji Temel psikolojik süreçler

Detaylı

Performans Yönetimi: İş Analizi. 8 Haziran 2007 Akmerkez Stylus

Performans Yönetimi: İş Analizi. 8 Haziran 2007 Akmerkez Stylus Performans Yönetimi: İş Analizi 8 Haziran 2007 Akmerkez Stylus İŞ ANALİZİ Tanımı Diğer performans yönetimi araçlarıyla kesişmeleri Ne işe yaradığı, nasıl kullanıldığı, performansı arttırmada nasıl kullanıldığı

Detaylı

Personel Seçimi ve Testler (PSY 412) Ders Detayları

Personel Seçimi ve Testler (PSY 412) Ders Detayları Personel Seçimi ve Testler (PSY 412) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Personel Seçimi ve Testler PSY 412 Seçmeli 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

ABILITY. Effective. Simple. Affordable. Şimdi ipsum Dolor sit Amet SWITZERLAND

ABILITY. Effective. Simple. Affordable. Şimdi ipsum Dolor sit Amet SWITZERLAND LYRA Effective. Simple. Affordable. Şimdi ipsum Dolor sit Amet Versiyon 1.0 / 2015 LYRA Çünkü yürüme engelli hastalar en iyi tedaviyi hak ediyor LYRA hastalara ve terapistlere en etkili yürüme terapisini

Detaylı

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker****

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi Yoğun Bakım Sorumlu

Detaylı

RİSK ANALİZİ TALİMATI

RİSK ANALİZİ TALİMATI AĞRI İL AMBULANS SERVİSİ BAŞHEKİMLİĞİ RİSK ANALİZİ TALİMATI DÖK. KOD NO : AĞRI-112-YÖN-TL- 22 YAY. TRH: 31.02.2014 REV.TRH: REV.NO: SA YFA NO: 5 1. AMAÇ: Ağrı İl Ambulans Servisi Başhekimliğinde hizmet

Detaylı

I. YARIYIL (ZORUNLU) İLERİ NÖROFİZYOLOJİ (FTR

I. YARIYIL (ZORUNLU) İLERİ NÖROFİZYOLOJİ (FTR T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) İLERİ NÖROFİZYOLOJİ

Detaylı