SOSYAL HİZMET UYGULAMALARI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "SOSYAL HİZMET UYGULAMALARI"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2875 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1832 SOSYAL HİZMET UYGULAMALARI Yazarlar Dr. Reyhan ATASÜ TOPÇUOĞLU (Ünite 1, 2) Dr. Ercüment ERBAY (Ünite 3) Tülin KUŞGÖZOĞLU (Ünite 4) Prof.Dr. İlhan TOMANBAY (Ünite 5) Doç.Dr. Özlem CANKURTARAN ÖNTAŞ (Ünite 6) Aziz ŞEKER (Ünite 7) Dr. Emrah AKBAŞ (Ünite 8) Editör Prof.Dr. İlhan TOMANBAY ANADOLU ÜNİVERSİTESİ i

2 Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Öğretim tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz. Copyright 2013 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN ÖĞRETİM TASARIM BİRİMİ Genel Koordinatör Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Genel Koordinatör Yardımcısı Doç.Dr. Hasan Çalışkan Öğretim Tasarımcıları Yrd.Doç.Dr. Seçil Banar Öğr.Gör.Dr. Mediha Tezcan Grafik Tasarım Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Öğr.Gör. Cemalettin Yıldız Öğr.Gör. Nilgün Salur Kitap Koordinasyon Birimi Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Öğr.Gör. Cemalettin Yıldız Grafikerler Gülşah Karabulut Özlem Ceylan Dizgi Açıköğretim Fakültesi Dizgi Ekibi Sosyal Hizmet Uygulamaları ISBN Baskı Bu kitap ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Web-Ofset Tesislerinde adet basılmıştır. ESKİŞEHİR, Ocak 2013 ii

3 İçindekiler Önsöz... iv 1. Sosyal Hizmet Uygulamasında Kuram Sosyal Çalışma Yöntemleri Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ve Sosyal Hizmet Uygulamaları Sağlık Alanında Sosyal Hizmet Uygulamaları Eğitim Alanında Sosyal Hizmet Uygulamaları Adalet Alanında Sosyal Hizmet Uygulamaları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Alanında Sosyal Hizmet Uygulamaları Diğer Sosyal Hizmet Alanlarında Sosyal Hizmet Uygulamaları ve Genel Değerlendirme iii

4 Önsöz Sosyal hizmet uygulaması, sosyal hizmet alanlarında sosyal çalışma mesleği ve benzer diğer sosyal mesleklerin yaptıkları uygulamadır. Sosyal hizmet uygulaması yapılan tüm sosyal hizmet etkinliklerine sosyal çalışma mesleğinin de disiplinli, planlı, programlı, düzenli katkılarıdır. Bir meslek belirli temel ögelerden oluşur. Bunların biri, dayandığı bilim dalıdır. Buna disiplin de deniyor. Bilimsel dayanaktır. Bir diğeri, buna bağlı olarak sürekli işleyen, gelişen, yeni katkılarla zenginleşen bilgidir. Bilim temeldir, bilgi işleyen sistemin makine yağıdır; sürekli olarak işleyişi kolaylaştırır. Bir başka öge ilkelerdir. Bir mesleğin belirli ilkeleri vardır. İlkeleri olmayan meslek olmaz. Sonra, mesleğin kuralları vardır. Sonra mesleğin etik değerleri vardır. Etik ahlak demektir. Meslek ahlakı da diyebiliriz. Meslek ahlakı mesleğin toplumsal değerlere uygun işlemesi için gereklidir. Meslek ahlakını biçimlendiren meslek değerleri vardır. Meslek değerleri meslek ahlakının gelişmesine malzeme sağlar. Bunlar gibi mesleğin gelenek ve görenekleri vardır. Mesleki gelenek ve görenek uzun yıllarboyu süren uygulama süreci içinde gelişir. Gelenek ve görenek zanaat uygulamalarında çok daha önemlidir. Zanaat adeta gelenek ve göreneklerle yaşar. Mesleklerde bilim, bilgi, ilke ve kurallar gelenek ve göreneklerin önüne geçer. Gene uygulama içinde bir başka öge, beceri gelişir. Beceri de bir mesleği meslek yapan ögelerden biridir. Bilgisiz beceri olmaz, becerisiz bilgi işlerli olmaz. Mesleği meslek yapan ögelerden bir başkası da o mesleğin uygun bir makamdan alınan uygun bir mesleki belgeye sahip olmasıdır. Böyle bir belge ile tescillenmemiş meslek süreklilik sağlayamaz. Belgeli mesleğin hukuksal çerçevesi daha kolay belirlenir. Bunun için uygun makamlardan diploma, ruhsat, lisans gibi belgelerin alınması mesleği bağımsız bir kişilik durumuna getirir. Bir mesleğin meslek olarak kabulü, hatta yasal olarak kabulünün kolaylaşması için bu belge ögesi gereklidir. Meslek standartları ve yeterlikler bir mesleği meslek yapan diğer iki ögedir. Standartlar mesleğin yapılanmasını, yeterlikler niteliğinin yükselmesini sağlar. Bir başka öge meslek eğitimidir. Eğitim ve öğretim süreci olmayan bir sürekli etkinlik meslekleşemez. Mesleği meslek yapan ögeler arasında son olarak örgütlenme gelir. Meslek örgütlenir. Örgütlenme meslek olmanın yapısında vardır. Meslek örgütü mesleğin tanınmasını, gelişmesini, yaygınlaşmasını ve güçlenmesini sağlar. Tanınma, yaygınlaşma, gelişme ve güçlenme de her mesleğin hedefidir. Bütün bu ögelerin bütünlük içinde işlemesi ile mesleki tutum ve davranışlar gelişir. Temel ögelerin geliştirdiği bu iki ikincil ögelerle de mesleğin görünümü ortaya çıkar. Tüm bu süreçler meslek uygulamasıyla gelişir. Sosyal çalışma mesleği ve sosyal hizmet alanında görev yapacak olan tüm ara meslekler de bilim ile temellenecek, bilgi ile beslenecek ve uygulama içinde gelişecektir. Uygulama bilgilerini yazan öğretim elemanı ve uygulamacı arkadaşlarımız alanlarında yetkin birer akademisyen ve uygulamacıdırlar. Bilgi ve birikimlerini yeni öğrencilerimize sunmuşlardır. Bu yolla sosyal hizmet alanına yaptıkları katkılarla huzurlu ve mutludurlar. Bu kitabın hazırlanmasında kararı veren, başlatan, bizlere, öğrencilere yeni kapılar açan, başta Anadolu Üniversitesi Rektörü Sayın Prof. Dr. Davut AYDIN a, Açıköğretim Fakültesi Dekanı Sayın Prof. Dr. Kerim BANAR a, Açık Öğretim Fakültesi Sosyal Hizmetler Önlisans Programı Koordinatörü Sayın Doç. Dr. A. İlhan ORAL a teşekkür borcumuz yürektendir. Bu kitapların yazılmasındaki karar ve girişimleri sosyal çalışma ve sosyal hizmetlerin Türkiye de gelişmesine çok önemli itici güç olmuştur. Anadolu Üniversitesi tüm karar verici ve çalışanlarıyla teşekkürü hak etmiştir. Editör Prof.Dr. İlhan TOMANBAY iv

5

6 1 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Sosyal çalışmanın ana unsurlarını listeleyebilecek, Sosyal çalışmanın bilgi ile olan ilişkisini tanımlayabilecek, Sosyal çalışmanın meslek olma unsurlarını ve etik değerler ve ilkelerini açıklayabilecek, Sosyal çalışmada kabul gören ana yaklaşımları ve bazı sık kullanılan kuramları (teorileri) özetleyebilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar Müracaatçı Müracaatçı Sistemi Sosyal Çalışma Müdahalesi Etik Değerler Sosyal Çalışma Kuramı ve Felsefesi Sosyal Çalışmacılar İçin Kuramlar İçindekiler Giriş Kavramlar Sosyal Çalışmanın Bilgi ile Olan İlişkisi Sosyal Çalışma Kuramı ve Felsefesi Sosyal Çalışma ile İlgili Kuramlar ve Modeller 2

7 Sosyal Hizmet Uygulamasında Kuram GİRİŞ Sosyal çalışmanın sunduğu hizmetlerin çeşitliliğine söyle bir göz atalım, örneğin çocuk refahı alanında, gündüz bakımevleri, yuvalar, yatılı bakımevleri, okullarda danışmanlık, sokak çocuklarına yönelik sokak çalışmaları, sanat çalışmaları, çocuklara gelişim aktiviteleri Alanın zenginliğini hemen fark ederiz. Sosyal çalışmacı bu ve benzer alanlarda çalışan meslek elemanıdır. Sosyal çalışma alanlarındaki bu çeşitlilik açıkça gösterir ki, sosyal çalışma modern hukuk ve refah devleti anlayışı içinde giderek gelişmiş etkinlikleri çok çeşitlenmiş karmaşık bir meslektir. Ülkemizde toplumun gelişmesi ve buna koşut olarak sosyal hizmetlerin çeşitlenmesi sürecinde sosyal çalışma meslek olarak giderek daha da çeşitlenen işlevlere, uygulama alanlarına, bürokratik kadrolara kavuşmaktadır. Bu süreçte gelecekte hem uzmanlaşma hem iş bölümü dahilinde sosyal çalışmacıların da mesleki odak ve kurumlarındaki işlevlerine göre aralarına alt meslek gruplarına bölüneceğini öngörülebilir. Ancak büyüme ve çeşitlenme ne kadar artarsa artsın sosyal çalışmacıyı sosyal çalışmacı yapan üç temel özellik aynı olmalıdır. Bu üç temel özelliği Sheafor & Horejsi (2002) şöyle dile getirmişlerdir: Sosyal çalışmacı, formel (biçimsel) mesleki eğitim almış, Kamu ya da özel sektör kuruluşu veya sivil toplum örgütleri/girişimleri bünyesinde toplumsal olarak yetkilenmiş ve ödevlenmiş, Bireylerin ve grupların gelişimini tamamlayarak kendilerine özgü potansiyeli gerçekleştirmelerinde ve şiddetten, baskıdan ve ayrımcılıktan uzak, eşitlikçi, katılımcı, demokratik, insan haklarını sağlayan ve insan onuruna yaraşır biçimde yaşam kalitelerini arttırmak amacıyla çalışan meslek elemanlarıdır. Bu üç özellikle yapılan çalışmanın ne olduğunu, nasıl olduğunu ve nasıl uygulandığını anlamak için bu mesleğin kuramsal bilgisine bakmamız gerekiyor. Bu bölümde sosyal hizmet uygulamasında kuram hakkında genel bilgiler edineceğiz. Sosyal hizmet uygulamasında kuramsal bilgi, sosyal çalışmacının alanda sunduğu hizmetin nasıl planlanacağından nasıl sunulacağına ve nasıl değerlendirileceğine kadar geniş bir alanda felsefi, düzenli, tutarlı ve sistematik bilgiler bütünü demektir. Sosyal çalışmada zaman içerisinde büyük ya da küçük çaplı bir çok kuram geliştirilmiştir. Bu ünitede bu kuramsal zenginliğe beraberce bir giriş yapacak, sosyal çalışmaya yön vermiş ana yaklaşımları özetleyecek ve alanda sıklıkla kullanılan kuram ve modellerden bazılarını tanıyacağız. Sosyal çalışmanın kuramsal bilgi birikimine doğru bu yolculuğa çıkmadan önce bazı kavramları kısaca açıklamak bize yardımcı olacaktır. Bu nedenle, önce anahtar kavramlarla ilgili bilgilerin bulunduğu kavramlar kısmını okumalısınız. KAVRAMLAR Bu bölümde konuya ilişkin bazı temel kavramlar ayrıntılı bir biçimde tartışılacaktır. 3

8 Sosyal Çalışma ve Yardım Her yardım sosyal hizmet, her yardım sunumu sosyal çalışma değildir. Örneğin, bir açı doyurma, dertli bir iş arkadaşının sorunlarına çözüm bulma ya da arada yapılan hayır işleri sosyal hizmet değildir. Bu örneklerdeki yardımlar diplomalı bir sosyal çalışmacı tarafından yapılsa da bunlar sosyal hizmet olmazlar. Yardım ancak, muhtaç kişinin durumunun toplumsal bir sorun olduğu, toplumdaki başka bir takım eşitsizlik, ayrımcılık ve şiddetten kaynaklandığı algılanır ve kişinin ihtiyacının karşılanması onun insan olmaktan ve vatandaş olmaktan doğan bir hakkı olarak kabul edilir ve mesleki disiplin ve kurallara uyarak kurumsal bir şekilde sağlanırsa sosyal hizmet olur. Sosyal çalışma ile sağlanan sosyal hizmetler, yardımı, veren elin alan elden üstün olduğu olumsuz anlayışını yansıtan tek taraflı bir lütuf olmaktan çıkartır, vatandaşa sunulan bir hak, bir hizmet, bir sorumluluk haline getirir. Sosyal çalışmanın bir meslek olması, mesleki değerleri olmasını gerektirir; dahası, yukarıda bahsettiğimiz gibi sosyal hizmetlerin sunumunun, hak temelli, kurumsal, sistematik, insan hakları, insan onuru, eşitlik, ayrımcılığın ortadan kaldırılması gibi mesleki değerler çerçevesinde gerçekleştirilmesini sağlar. Müracaatçı (Başvuran, Başvuru Sahibi) Sözcük olarak müracaatçı başvuran kimse demektir, ancak mesleki jargon içindeki anlamı: Sosyal hizmetlerden faydalanmak için başvuran ya da kendisiyle sosyal çalışma yapılan kişi, grup ya da topluluktur (Barker, 1987: 26). Başka bir deyişle, mesleki jargonda hizmet sunulan kişiye müracaatçı denir. Müracaatçı Sistemi Müracaatçı sistemi (client system), müracaatçı ve onun çevresinde müracaatçının sorununu ya da sorunun çözümünü etkileyen ve bunlardan etkilenen etkileşimli aktörlerden oluşur. Örneğin bir çocukla çalışan sosyal çalışmacı için, çocuk müracaatçıdır, müracaatçı sistemi ise ebeveynler, ailedeki diğer yakın kimseler, komşular, mahalle arkadaşları, okul arkadaşları, öğretmen gibi kimseleri içerir. Kavram aslında sistem kuramının sosyal çalışmanın kuramsal bilgisine eklenmesinden ortaya çıkmıştır. Müracaatçı sistemi kavramı sosyal çalışmanın bireyi çevresinde ele alma temel ilkesiyle örtüştüğü için mesleki jargona eklenmiştir. Müdahale ve Sosyal Çalışma Müdahalesi Müdahale, karışma, el atma, araya girme demektir. Müracaatçının sorunuyla ilgilenen sosyal çalışmacı bu sorunu çözmek için harekete geçer ve bir şeyler yapar, yani soruna müdahale eder. Ya da kendisinin ve/ya kurumunun çalışma alanı dışında kalan bir sorun söz konusuysa müracaatçıyı daha uygun bir sosyal hizmet kurumuna yönlendirir, yani araya girer. Sosyal çalışmacı ve müracaatçı arasındaki müracaatçı açısından olumlu sonuçlar doğuran ilişkilenmeye kısaca sosyal çalışma müdahalesi diyoruz. Sosyal çalışma müdahalesinde sosyal çalışmacı, ilişkilere, kişinin içsel çatışmalarına, gruplara, topluluklara müdahale eder. Sosyal çalışmada müdahale tıpta tedavi neyse odur. Sosyal çalışma müdahalesi kavramı iyileştirmeyi içerir ve sosyal çalışmacının yaptığı psikoterapi, savunuculuk, arabuluculuk, vaka yönetimi, grupla çalışma, toplulukla çalışma gibi tüm mesleki etkinlikleri içerir (Barker, 1987). Sosyal çalışma ve yardım ilişkisini göz önünde tutarsak sosyal çalışmacı ve müracaatçı arasında ilişki nasıl olmalıdır? SOSYAL ÇALIŞMANIN BİLGİ İLE OLAN İLİŞKİSİ Sosyal çalışma kuram ve uygulamanın birbirinden ayrılamayacağı bir alandır. Sosyal çalışmada kuram ve uygulama sürekli birbirlerini dolayımlarlar. Çünkü sorun çözmek için organize bilgi, yani kuram 4

9 gerekmekte, sorun çözmenin bilgisini biriktirip düzenlemek ve kuramsallaştırmak da sorun çözme uygulamalarını gerektirmektedir. Sosyal çalışmayı düşünürken ve uygularken sürekli somuttan soyuta ve soyuttan somuta geçişler yapmamız gerekir. Eklektik Bilgi Birikimi Sosyal çalışmanın bilgisi, kuramla uygulamanın, düşünceyle yaşamın sürekli birbiriyle yoğrulmasıyla oluşturulur. Hepimizin bildiği gibi yaşam ele avuca sığmaz, sürekli değişir, devinir. Bu nedenle yaşamla içiçe bir mesleğin bilgisi de sabit, durağan, tek tipçi olamaz. Bu nedenle sosyal çalışma konusu dahilinde ve konusuyla ilgili geliştirilmiş her türlü bilgiden, özgürce yararlanır, tek bir kurama tek bir doktrine saplanıp kalmaz. Onları o anki uygulamadaki ihtiyaç neyse ona göre keser, biçer ve birleştirir. Burada söz konusu olan psikoloji, sosyoloji, ekonomi, antropoloji gibi farklı disiplinlerin geniş alanlarından yaralanma haline sosyal çalışmanın eklektik bilgi temeli deriz. Sosyal çalışmanın eklektik bilgi temelini aşağıdakiler oluşturur: Psikoloji Sosyoloji Ekonomi Antropoloji Felsefe Siyaset bilimi İşletme Hukuk Sosyal çalışmanın kendi ürettiği bilgiler. Sosyal çalışmanın bilgi temeli eklektiktir; buna ek olarak sosyal çalışmacının mesleki yaşamında bilgiyi kullanması da eklektiktir. Eklektik, seçmeci demektir. Yani, sosyal çalışmacı bir vaka ile çalışırken, farklı disiplin ve kuramlardan ihtiyacına göre kavramlar ve bilgiler alır, birbiriyle bütünleştirir, bir benzetme yaparsak, bir kırkyama-işi (patchwork) diker. Önemli olan bu kırkyama işinin, içeriğinin kaliteli, tutarlı, işlevsel bir çerçevede birbirini bütünleyen bir şekilde birleştirilmiş olmasıdır. Sosyal çalışmanın eklektik bilgi temeli, hakkında daha çok bilgi için, Emre Kongar ın Sosyal Çalışmaya Giriş kitabının Sosyal Çalışmanın Nitelikleri adlı bölümünü okuyabilirsiniz. Uygulama kitabına kuramla başlamamızın nedeni, birbirimizi anlayacak, yani mesleki iletişimimizi gerçekleştirilecek ortak kavramlara, tanımlara ihtiyaç duymamızdır; yani kavramsal çerçeve oluşturmaktır. Kuramla başlamamızın bir diğer nedeni de uygulamaya başlarken de, yani bir müracaatçıyla ilgilenmeye başladığımız ilk andan itibaren kurama bir araç olarak ihtiyacımızın olmasıdır. Ancak böyle bir birikimle bundan sonra okuyacağımız üniteleri daha iyi anlayabiliriz. Kavramsal Çerçeve, Yaklaşım, Kuram, Model Kavramsal çerçevenin bağlamını oluşturan şey sosyal çalışma ve kuramı ve felsefesidir. Sosyal çalışma kuramı ve felsefesi, bizatihi yapılan işin soyut olarak tanımlanması ve ona dair derin düşünce üretilmesidir. Sosyal çalışma kuramı ve felsefesi, sosyal çalışmanın ne olduğunu, ne için olduğunu, neden var olduğunu tanımlar; sosyal çalışmanın temel ilkelerini ortaya koyar. Sosyal çalışma kuramı ve felsefesi temel mesleki anlayış ve etik değerler ve ilkelerin bütünüdür. Mesleki anlayış, etik değer ve ilkeleri bir sonraki bölümde inceleyeceğiz. 5

10 Sosyal çalışmacılar için kuramlar, sosyal çalışmanın kuramı ve felsefesi dahilinde uygulamayı yaparken ihtiyaç duyduğumuz kuramlardır. Bu tür kuramları Sheafor & Horesji (2002); yön bulmaya yönelik kuramlar ve uygulama çerçeveleri olarak ikiye ayırmış ve aşağıdaki gibi tanımlamıştır. Yön bulmaya yönelik kuramlar genelde sosyoloji, psikoloji ya da antropoloji gibi alanlardaki kuramların aktarılmasıdır. Bu tür kuramlar davranışların ya da bazı bireysel ya da toplumsal sorunların nasıl ya da neden ortaya çıktığını anlamamıza yardımcı olur. Bu tür kuramlar bir sorunu anlamak ve bir bağlama oturtmak için gereklidir. Belirli bir durumda nasıl değişim yaratacağımızı ise uygulama çerçevelerine bakarak çıkartabiliriz. Uygulama çerçeveleri, uygulama yaklaşımları, uygulama kuramları ve uygulama modellerinden oluşur. Sosyal çalışmada yaklaşımlar, sosyal çalışmanın öznelerini ve nesnelerini belirler, uygulamanın nasıl yapılması gerektiğine dair anafikirler ortaya koyar. Uygulama kuramları davranışın ya da durumun (sorunun) nasıl açıklanacağı ve değişimin nasıl yaratılabileceğini anlatırlar. Uygulama modeli ise, bir sosyal çalışma müdahalesinin nasıl yapılacağını ayrıntılı olarak ortaya koyan çerçevelerdir (Sheafor & Horesji, 2002). Sosyal çalışmanın kuramla olan ilişkisi döngüseldir. Kavramsal çerçeve bir ortak kelime hazinesi yaratır. Bu ortak kelime hazinesi mesleki anlayışı yani sosyal çalışma kuramı ve felsefesini oluşturmamızı sağlar, yani ortak bir dil kurmamızı sağlar. Nasıl ki kelime dilin yapı taşı, dil kelimenin bağlamı ise, kavramsal çerçeve de sosyal çalışma kuramı ve felsefesinin yapı taşı ve sosyal çalışma kuramı ve felsefesi de kavramsal çerçevenin bağlamıdır. Yaptığımız işi anlamlandırma sürecimiz ve bu süreçte yarattığımız bilgi olan sosyal çalışma kuramı ve felsefesi, işi nasıl yapacağımız tartışmasını da getirir, böylece sosyal çalışmacılar için kuramların bilgisine yöneliriz. Bu bilgi eklektik ve soyuttan somuta doğru inen sosyal çalışmayı nasıl yapacağımızı anlatan bilgidir. Bu bilgilerin ışığında uygulamayı yaparız. Yani bilgilerimizi yaşama aktarırız. Hem bu aktarım esnasında hem de uygulamadan sonra ne yaptığımızı, nasıl yaptığımızı durup düşünmemiz, değerlendirmemiz gerekir. Değerlendirme sosyal çalışma uygulamasının istenilen sonuçları verip vermediğini kontrol etmemiz ve yaptığımız uygulamanın kuramsal bilgimizle örtüşüp örtüşmediğini kontrol etmemizdir. Uygulama deneyimimizi soyutlar; buradan öğrendiklerimizle yeni kavramlar geliştirebilir ya da mesleğin ne olduğuna dair yeni düşünceler üretebilir, uygulamak için aldığımız bir kuramı ya da bir kuramsal karışımı değiştirip geliştirebiliriz. Sosyal çalışma kuramı ve felsefesi ile sosyal çalışmacılar için kuramlar arasındaki fark nedir? 6

11 SOSYAL ÇALIŞMA KURAMI VE FELSEFESİ Sosyal çalışma kuramı ve felsefesi, sosyal çalışmanın ne olduğunu, ne için olduğunu, ne yaptığını tanımlar, sosyal çalışmanın temel ilkelerini ortaya koyar. Ne olduğu sorusunun yanıtı; bir meslek olduğudur. Onun için ilk önce meslek olmak ne demek onu inceleyeceğiz. Ne için olduğu sorusu ise yanıt olarak, bu mesleğin felsefesi ve etik değerlerini açıklamamızı gerektirir. Ne yaptığı sorusuna zaman içinde verilen yanıtlar gelişmiştir, bunları sosyal çalışma kuramındaki yaklaşımlar bölümünde beraberce inceleyeceğiz. Bir Meslek Olarak Sosyal Çalışma Mesleği herhangi bir işten ayıran temel unsurların neler olduğuna dair bir çok çalışma (Greenwood, 1957; Kongar, 2007; O Neilll 1999; Flexner, 2001) mevcuttur, bu tartışmalar ışığında bir işin meslek olabilmesi aşağıdaki unsurlar gerçekleşmelidir: Mesleğin ortaya koyduğu işe dair bilgi ve deneyim birikimi, Bu birikimin sistematik bilgi haline gelmiş olması, Sistematik bilginin belirli bir soyutlama düzeyine ulaşması, yani kuramsal bilgi birikiminin üretilmesi, Bilginin kullanılmasında teknik uzmanlık, Hem kuramsal bilginin üretilmesi hem de öğrenilmesi için uzmanlaşmış kurumsal eğitimi olması, Söz konusu mesleki eğitimin bu mesleğin öğrencilerine: Özel beceri ve teknikler öğretmesi, Bir sosyalizasyon sunması, Ortak değer, kabul ve özelliklerin yaratılması, Bir topluluk algısının geliştirilmesi, Mesleğin uygulamasında mesleki örgütlerin olması Meslek örgütü aracılığıyla: Eğitimde kazanılan sosyalizasyon ve değerlerin meslek yaşamı boyunca tazelenmesi, Mesleğin kendi kendini denetim sisteminin oluşturulması Toplumsal kabul. Bu gün ülkemizdeki sosyal çalışma, denetim mekanizması hariç yukarıda saydığımız bütün özellikleri haiz bir meslektir. Burada sosyal çalışmanın ruhu ve geliştirildiği terminoloji bakımından denetim mekanizması yerine yaygın ve örgütlü süpervizyon mekanizması demek çok daha yerinde ve doğrudur. Giriş bölümünde bahsettiğimiz mesleki gelişim açısından da düşünürsek, böyle bir süpervizyon mekanizması ilerde daha da belirgin bir ihtiyaç haline gelecektir. Meslek olarak sosyal çalışmanın kendi özgü amaçları vardır. Bu amaçları Landon ve Feit (1999: 28) aşağıdaki sıralamaktadır. İnsanların sorun çözme ve baş etme kapasitelerini artırmak, Kaynak, hizmet ve olanak sağlayacak sistemlerle müracaatçıları bağlantılandırmak, Sistemlerin etkili ve insancıl olarak işlemesini sağlamak, Sosyal politikaların gelişimi ve ilerlemesi için katkıda bulunmak, Güçler perspektifi ve işbirliğine dayalı çalışmayla müracaatçı sistemini güçlendirmek, Sosyal adaleti geliştirme ve eşitlik için çalışma (Landon ve Feit, 1999: 28). 7

12 Sosyal Çalışmanın Etik Değerleri ve İlkeleri Etik değerlerin farkındalığı sosyal çalışma mesleğinin temeli, yapılan işin anlamı ve sınırıdır. Etik değerler öz olduğu gibi sınırdır aynı zamanda; çünkü etik değerler dışında yapılan uygulama sosyal çalışma olamaz. Etik değerler sosyal çalışmacının hem mesleki hem kişisel yaşamının ilkelerini oluştururlar. Etik değerler bu mesleğin Hipokrat yeminidir. Mesleki örgütlenme, hem mesleki sosyalleşmenin tazelenmesi hem topluluk duygusunun yaratılıp korunması hem de mesleğin özgün standartlarının ve kendi iç denetiminin sağlanması açısından gereklidir. Sosyal çalışmacılar yalnız Türkiye değil dünya çapında da mesleki örgütlenmeye sahiptirler. Etik değerler ve ilkelerde iki temel mesleki değer ve bunlara eşlik eden dokuz temel ilke vardır. Uluslararası Sosyal Çalışmacılar Federasyonu nun ve Uluslararası Sosyal Çalışma Okulları Birliği nin paylaştığı mesleki etik değerleri dünya çapında uzlaşılmış mesleki değerler ve ilkelerdir. Bunlar, Sosyal Çalışmada Etik İlke Beyanı (IFSWA ve IASSW, 2004) belgesinde aşağıdaki gibi ifade edilmiştir. İnsan Hakları, İnsan Onuru Sosyal çalışma, tüm insanların içsel değer ve onuruna ve bu içsel değer ve onurdan doğan haklarına saygıya dayanmaktadır. Sosyal çalışmacı her bir bireyin fiziksel, psikolojik, duygusal ve ruhsal bütünlüğü ve refahını korumalı ve savunmalıdır. Bu şu anlama gelir: 1. Kendi kaderini belirleme hakkına saygı - Sosyal çalışmacılar sundukları sosyal hizmetlere insanların kendi hayatlarını her bakımdan etkileyecek, başkalarının hak ve meşru çıkarlarını tehdit etmeyen müdahalelerde bulunurken, müracaatçının kendi değerlerini ve yaşam seçenekleri, kendi seçimlerini ve kararlarını ve insanların haklarına saygı teşvik etmelidir. 2. Katılım hakkını teşvik - Sosyal çalışmacılar, hizmetlerinden istifade eden kişilerin, hayatlarını etkileyen karar ve eylemlerin her boyutuna ilişkin olarak güçlendirilmelerini sağlayacak şekilde, sosyal hizmet müdahale sürecine bütünüyle dahil olmalarını ve katılmalarını teşvik etmelidir. 3. Bireyin bütünsel olarak ele alınması - Sosyal çalışmacılar, bireyi, ailesi, topluluğu, doğal ve toplumsal çevresi içinde bir bütün olarak ele almalıdır. 4. Güçlü yanların belirlenip geliştirilmesi - Sosyal çalışmacılar, bütün birey, grup ve toplulukların güçlü yanlarına odaklanmalı ve güçlendirilmelerini teşvik etmelidir, geliştirmelidir. Sosyal Adalet Sosyal çalışmacıların hem toplumun geneli hem de hizmet sundukları bireyler açısından sosyal adaleti teşvik etme sorumlulukları vardır. Bu şu anlama gelir: 1. Negatif ayrımcılığa meydan okuma - Engelli olup olmama, yaş, kültür, toplumsal cinsiyet, cinsiyet, medeni durum, sosyo-ekonomik durum, politik görüş, cilt rengi, ırksal ya da diğer fiziksel karakteristikler, cinsel yönelim ya da manevi inançlar bazında negatif ayrımcılığa meydan okumak sosyal çalışmacıların sorumluluğudur. 2. Farklılığa saygı - Sosyal çalışmacılar, birey, aile ve grup düzeyindeki farklılıkları da dikkate alarak, etkinlikte bulundukları topluluklardaki etnik ve kültürel çeşitliliği tanımalı, anlamalı ve saygı göstermelidirler. 3. Kaynakların adilane dağılımı - Sosyal çalışmacılar ellerinde bulundurdukları kaynakları ihtiyaca göre ve adaletli bir şekilde dağıtmalıdırlar. 4. Adaletsiz politika ve uygulamalara meydan okumak - Sosyal çalışmacılar, kaynakların ya da kaynakların dağılımının, politikanın ve uygulamaların baskıcı, adaletsiz veya zararlı olduğu durumları kamuoyunun, politika yapıcıların ve kendi işverenlerinin dikkatine sunmakla yükümlüdürler. 8

13 5. Dayanışma içinde çalışmak - Sosyal çalışmacılar, sosyal dışlanmaya, yaftalamaya ya da boyun eğdirmeye neden olan sosyal koşullara meydan okumakla ve (dışlamayan tersine) daha kapsayıcı (daha içeren) bir toplum için çalışmakla yükümlüdürler 1. Bu ana ilkeler ışığında sosyal çalışmacının etik sorumlulukları da vardır. Ülkemizde sosyal çalışmacıların mesleki örgütü olan Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği bu etik sorumlukları altı alanda ifade etmektedir. Bunlar; 1. Müracaatçılara ilişkin etik sorumluluklar 2. Meslektaşlara ve diğer meslek elemanlarına ilişkin etik sorumluluklar 3. Uygulama ortamına ilişkin etik sorumluluklar 4. Meslek elemanı olarak sosyal hizmet uzmanlarının etik sorumlulukları 5. Sosyal hizmet uzmanlarının sosyal hizmet mesleğine ilişkin etik sorumlulukları 6. Topluma ilişkin etik sorumlulukları. (http: //www.shudernegi.org/etikilkeler.htm) (Erişim: ) Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği tarafından ortaya konulan altı alandaki etik ilkeler hakkında daha detaylı bilgi sosyal çalışma alanını tanımak açısından yararlı olacaktır. Bu nedenle derneğin internet sayfasını ziyaret edebilirsiniz. http: //www.shudernegi.org/etikilkeler.htm Sosyal Çalışma Kuramındaki Yaklaşımlar Bu bölümde sosyal çalışma kuramındaki yaklaşımlar incelenecektir. Yaklaşımlar tarihsel gelişim sırasında ele alınmıştır. Bu nedenle öncelikle, (a) genel yaklaşım, ardından (b) uzmanlaşma yaklaşımı ve en son, (c) genelci yaklaşım incelenecektir. Özellikle genelci yaklaşıma vurgu yapılmasının nedeni ülkemizde örgün sosyal hizmet eğitiminde genel olarak kabul edilmiş yaklaşım olması ve halen yaygın olarak kullanılmakta olmasıdır. Genel Sosyal Çalışma Yaklaşımı Sosyal çalışma bizatihi alandan doğmuş bir meslek olduğu için, mesleğin doğuşuyla birlikte meslek midir, değil midir tartışmaları sürerken bile, vakaya müdahaleye yönelik bir yaklaşım kendiliğinden vardı. Bu ilk yaklaşım İngilizce de generic social work olarak adlandırılan genel sosyal çalışma anlayışıdır. Bu anlayış sosyal hizmet eğitimini ve dolayısıyla da uzmanların alanda uyguladıkları müdahaleleri doğrudan etkilemiştir. 1 Uluslararası Sosyal Çalışmacılar Federasyonu ve Uluslararası Sosyal Çalışma Okulları Birliği nin ortaya koyduğu Sosyal Çalışmada Etik Prensip Beyanı ndan yazarın çevirisidir. Parantez içindeki metinler anlamı daha açık kılmak için yazar tarafından eklenmiştir. 9

14 Genel yaklaşımda ağırlık müdahalenin türlerine verilir. Bu anlayışta sosyal çalışmacının ya vaka, ya grup, ya da topluluk bazında çalışan bir uzman olması gerektiği düşünülür (Zastrow,1999: 7). Bu anlayışa göre sosyal çalışmacı, müracaatçıyla karşılaşıp onun sorununu dinlemesi, müracaatçıyı anlaması ve ona yardımcı olması süreçlerindeki düşüncelerini ve eylemlerini bireyle, grupla ya da toplulukla çalışmasından sadece biri üzerine kurgulayıp uygulamalıdır. Bir başka deyişle bu yaklaşım içindeki sosyal çalışmacı karşına çıkan sorunlu durumu çözmeye çalışırken aldığı mesleki eğitimini, öğrendiği kuramları, edindiği bilgi ve becerileri üç çalışma odağından sadece birisi doğrultusunda kullanır. Bu üç çalışma odağı, bireyle, grupla ya da toplulukla çalışmadır. Özellikle bireyle çalışırken ya da vaka çalışmasında bireyle çalışma yöntemi kullanılır. Bireyle sosyal çalışma müracaat eden bireyle sosyal çalışmacı arasında birebir, doğrudan kurulan bir ilişkidir. Grupla çalışma, ortak bir amacı ya da ortak bir sorunu olan gruplarla sosyal çalışmacın yürüttüğü bir iyileştirme sürecidir. Burada sosyal çalışmacı grup içindeki bireylerle tek tek çalışmaz, onun yerine benzer ihtiyacı ya da amacı olan bireyleri bir grup içinde toplar ve amaca grup süreci içinde ve grup düzeyinde ulaşmayı hedefler. Topluluklarla çalışmada ise, müdahale birimi doğrudan topluluktur. Bu çalışmaya toplum örgütlemesi de denir. Amacı bir topluluktaki ihtiyaçları, topluluğun örgütlenmesi, öz kaynaklarının harekete geçirilmesi yoluyla sağlamaktır. Günümüzde artık giderek daha az kullanılıyor olsa da genel yaklaşımın önemine dikkat edelim. Bu yaklaşımın önemi bir ilk yaklaşım olmasıdır ve sosyal çalışmacının alanda uyguladığı mesleğine dair toplu, tutarlı ve organize bir bilgi bütünü ortaya koymasıdır. Genel sosyal çalışma yaklaşımının bir diğer önemi ise, sosyal çalışma açısından akademik disipliner bilginin üretildiği ilk yaklaşım olmasıdır. Bu yaklaşım önemine rağmen ortaya konan bilginin tekrar uygulamaya dönmesi sonucunda önemli bir sorun doğurmuştur. Bu sorun kısaca şudur. Genel sosyal çalışma eğitimi alan sosyal çalışmacı vakayla karşılaştığında ona belirli bir yöntem üzerinden çözümler üretmek amacıyla yaklaşıyordu. Yani gelen kişiye bireyle sosyal çalışma olarak ne yapılabilir ya da grup çalışması olarak ne yapılabilir seçeneklerini analiz edip; bu analiz üzerinden bir müdahale planı geliştiriyordu. Bu noktada sosyal çalışmacının müracaatçıyı dinlerken, anlarken ve onunla çalışmasını planlayıp uygularkenki yaklaşımının ana odağı müracaatçının sorunundan uygulanacak yönteme kaymış olabiliyordu. Genel sosyal çalışma uygulamasından vazgeçilmesinin ana nedeni: uygulamada aracın, yani kullanılan yöntemin, amacın, yani çözülecek sorunun yerini alabilmesiydi. Gerçek yaşamda sosyal çalışmacı birey, aile, grup, topluluk ve toplum düzeylerindeki sorunlara, birey ve grup, kuruluş ve kurumsal-toplumsal düzeyde müdahalelerde bulunmaktadır. Her sosyal çalışmacının iş yaşamı boyunca değişik gruplarla çalışma deneyimi farklılık gösterse de alandaki ihtiyaç sosyal çalışmacının her boyutta müdahale için gerekli bilgi, beceri ve değerlere sahip olmasını gerektirmektedir. Bu durumda, genel sosyal hizmet anlayışının birey, grup ve topluluk temelli ayrışması sosyal hizmet uygulaması açısından yeterli olmamaktadır. Daha sonra bu genelci anlayış yerini özellikle Amerika kökenli olarak uzmanlaşma (specialist) yaklaşımına bırakmıştır. Uzmanlaşma Yaklaşımı Genel sosyal çalışma yaklaşımı zamanla yerini uzmanlaşma anlayışına bırakmıştır. Uzmanlaşma yaklaşımı özellikle Amerika da gelişmiştir. Bu yaklaşımda sosyal çalışmacı belirli bir uygulama alanında yani, sosyal hizmetlerin sunulduğu değişik hizmet alanlarından birinde uzmanlaşır. Örneğin, çocuk refahı uzmanı, tıbbi sosyal çalışmacı, psikiyatrik sosyal çalışmacı gibi (Şahin ve Küçükkaraca, 2002: 170). 10

15 Uzmanlaşma yaklaşımı sosyal hizmetlerin sunulduğu farklı alanlarda derinlemesine bilgi birikimini arttırmıştır. Ancak, bu yaklaşım alanda çalışan sosyal çalışmacılar açısından umulduğu kadar pratik bir çalışma biçimi olmamıştır. Bu yaklaşımdaki en büyük sıkıntı, bir uzmanlık alanı içinde konuların kompartmanlara ayrılması mümkün olsa da yaşamın içindeki deneyimler için aynı şeyin geçerli olmamasıdır. Bir vaka üzerinde çalışırken çoğu zaman çeşitli sorunlar içiçe geçmiş durumdadır. Örneğin, çocuk istismarı, aile içi şiddet, işsizlik, yoksulluk ve göç durumu bir vakada bir arada bulunabilir. Bu noktada bu alanda uzmanlaşan elemanın çeşitli uygulama alanlarının bilgi ve becerisine aynı anda sahip olması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu noktada uzmanlaşmacı sosyal çalışma anlayışı bir vakanın çok boyutlu değerlendirilmesinde ve çeşitli çözümlerin bir arada sunulmasında işlevsel olamamaktadır. Uzmanlaşma yaklaşımında karşılaşılan pratik problem belki de en iyi, sosyal çalışmanın odaklarından biri olan aile örneğinde anlaşılabilir. Örneğin, babanın alkolik olduğu, çocuklardan birinin evden kaçtığı, diğerinin çalıştığı, içinde şiddet olan ve yoksul bir aileyi düşündüğümüzde, bu aileye ne sadece alkoliklerle çalışmada uzmanlaşmış bir sosyal çalışmacı, ne sadece aileyle çalışmada uzman, ne de sadece çocuklarla çalışmada uzman bir sosyal çalışmacı deva olabilir. Bunun yerine aileyi bir bütün olarak ele alacak bir yaklaşım gereklidir ki iç içe geçmiş olan problemlere çözüm bulmak mümkün olsun. Bu noktada birazdan inceleyeceğimiz genelci yaklaşım gündeme gelmiştir; uzmanlaşma yaklaşımı lisans eğitimleri çerçevesinde terk edilmiştir. Ancak bu durum uzmanlaşmanın sosyal çalışmadan tamamen dışlanması gerektiğini göstermez. Yakın zamana kadar birçok ülkede sosyal çalışma eğitiminde uzmanlaşma yaklaşımı dışlanmıştır. Çünkü sosyal çalışmacıların önüne gelen vakalar adeta farklı sorunlardan oluşan birer kokteyle benzetilebilecek niteliktedir. Ancak, zaman içinde sosyal çalışmacın da tüm sorunları aynı anda çözebilecek sihirli bir değneğinin olmadığı da görülmüştür. Bazı sorunların, özelikle şiddet, madde bağımlılığı, alkolizm gibi sorun alanlarından başlayarak çözümleyebilmek için okulda alınan eğitimin sosyal çalışmacıya yetmediği görülmüş, birazdan aşağıda inceleyeceğimiz dört yıllık genelci eğitimin üzerine uzmanlaşmaya yönelik bir takım meslek içi eğitim programları ve yüksek lisans programları açılmıştır. Sosyal hizmetlerin sunumunda uzmanlaşma yaklaşımının tek ve mutlak olmasında karşılaşılan sorun, kuram ve uygulama (teori ve pratik) arasındaki uyumsuzluktur. Genelci Sosyal Çalışma Yaklaşımı Sosyal çalışmada genel yaklaşımın ve uzmanlaşma yaklaşımının sosyal çalışma eğitiminde ana paradigma (ana model, ana örnek anlamında) olarak kullanılmasının alandaki uygulamalarda yarattığı sorunları ilgili kısımlarda inceledik. Genelci sosyal çalışma yaklaşımı bahsettiğimiz sorunları gidermek için geliştirilmiş ve bu gün tüm sosyal çalışma okulları tarafından kabul edilmiş bir yaklaşımdır. Sosyal Hizmet Eğitimi Konseyi (The Council of Social Work Education) akreditasyonun gereği olarak her sosyal çalışma okulunda lisans ve yüksek lisans düzeylerinde genelci sosyal hizmet eğitimini şart koşmuştur. Genelci yaklaşım, sorun çözme odağında çeşitli müdahale düzeyleri ve uygulama alanları çerçevesinde sosyal hizmet sunmayı amaçlar. Genelci sosyal çalışma perspektifinin amacı, sosyal çalışmacının her müracaatçı ve duruma çeşitli model, kuram ve tekniklerin farklı düzeylerde (mikro, mezzo ve makro) kullanımına açık olarak yaklaşmasıdır (Sheafor & Horejsi, 1989: 87). Kısaca, genelci yaklaşımın amacı, sosyal çalışmanın eklektik bilgi birikimini karşımızdaki durum ya da müracaatçının tekil durumunun gereksinmelerine göre harekete geçirerek, söz konusu problemin çözümüne orijinal bir yaklaşım biçmektir. Yaşam içinde deneyimlenen birbirine girift sorunlarla kişilerin baş etme kapasitelerini artırmak ve onların sosyal işlevselliğini geliştirmek amacıyla genelci yaklaşım ortaya atılmıştır. Bu perspektifle sosyal çalışmacı sosyal işlevsellikte soruna yol açan çeşitli faktörleri tanımlamaya ve bunlara odaklanmaya yetkin ve istekli olur (Sheafor & Horejsi, 1989: 87). Genelci yaklaşım geliştirildiği 11

16 yıllar itibariyle Amerika da hem psikolojide hem de sosyolojide hakim olmuş işlevselci bakış açısını devşirmiştir. Ancak, bu gün itibarıyla bu işlevsellik anlayışını biraz değiştirmek gerekmektedir. Buradaki işlevselliği klasik roller gibi kalıp algılarla değerlendirmek yanlıştır. Genelci yaklaşımda müracaatçının işlevselliğini, kendi yaşam koşulları içinde kişinin ya da grubun potansiyelini en üst düzeyde gerçekleştirebilmeleri olarak düşünmek gerekir. Sorun çözme odağında, müracaatçıyı tanırken, müdahalelerde bulunurken ya da planlı değişim süreci içinde genelci sosyal çalışmacı çeşitli varsayımlarla hareket eder. Bu varsayımlar genelci sosyal çalışma perspektifinin varsayımlarıdır. Miley ve arkadaşlarına (1996) göre genelci sosyal hizmet yaklaşımının dört varsayımı vardır. 1. İnsan çevresi içinde ve çevresiyle birlikte ele alınmalıdır. Çünkü insan davranışı sosyal ve fiziksel çevre ile ilişkilidir. 2. Değişim için kişiye değil ilişkilere ve sistemlere müdahale etmek gereklidir. Müracaatçı sisteminde değişimler yaratmak sistemin kendisini, onun çevresiyle olan etkileşimlerini ve onu çevreleyen diğer sistemleri değiştirmeyi içerir. 3. Genelci sosyal çalışmacı, birey, aile, grup, topluluk, toplum ve sosyal hizmet sistemi olmak üzere her düzeyde müdahalede bulunabilir. Bir vaka özelinde çalışırken de sorun odaklı yaklaşır, eklektik bilgi temelini kullanarak, analiz edilecek şey neyse ona göre olan bilgi kaynaklarından yararlanır. 4. Sosyal çalışmacı sadece alandaki müdahalelerle kısıtlı değildir. Araştırma yapması ve sosyal politikalara katkı vermesi de gerekmektedir. Bu varsayımlardan çıkan sonuç, genelci sosyal çalışmacı her düzeydeki tüm müracaatçı sistemleri ile doğrudan çalışabildiğini gösterir ve uzmanın mikrodan makroya geniş çok kapsamlı bilgi ve becerilerle donanması gerektiğini ortaya koyar. Kısaca özetleyecek olursak, genelci sosyal çalışma uygulamasında 10 temel kavram vardır (Şahin ve Küçükkaraca, 2000: 173). Bunlar; eklektik bilgi temeli, mesleki değerler, mesleki becerilerin her düzeyde kullanımı, her büyüklükteki sisteme yönelme, örgütsel yapı içinde çalışma, süpervizyon, mesleki roller, eleştirel düşünme, planlı müdahale süreci ve müracaatçının güçlendirilmesine vurgudur. Bu kavramları kısaca şöyle açıklayabiliriz: Eklektik bilgi temeli: Genelci yaklaşımda sosyal çalışmacı, müracaatçı sistemini anlamak ve sorunu analiz etmek için çeşitli kuramsal yaklaşımlardan bir arada yararlanır (Örn. Sistem kuramı, ekolojik yaklaşım, v.b.). Mesleki değerler: Genelci sosyal çalışma yukarıda incelediğimiz etik değerler ve ilkeler çerçevesinde uygulanır. Mesleki becerilerin her düzeyde kullanımı: Bir sorunu çözmek için genelci sosyal çalışmacı gereken her düzeyde (Mikro, mezzo, makro ve sosyal hizmet sistemi) çalışır (Derezotes, 2000; Zastrow, 1999), Her büyüklükteki sisteme yönelme: Genelci sosyal çalışmacı, her düzeyde müracaatçı (birey, grup ve topluluk) ve her düzeyde sorunu (bireysel, grupsal, kurumsal, topluluk, sosyal hizmetlerin sunumu ve sosyal politika düzeyleri dahil) çözmek için çalışır. Örgütsel yapı içinde çalışma: Genelci sosyal çalışmacı örgütlü yapı içinde çalışır. Süpervizyon: Genelci sosyal çalışmacılar birbirlerine sürpervizyon sağladıkları mesleki ilişkiler ve mesleki örgütlenme içinde çalışırlar. Mesleki roller: Bu kısmı Ünite 2 de ayrıntılı olarak inceleyeceğiz. Eleştirel düşünme: Genelci sosyal çalışmacı özgür düşünebilmelidir. Özgür düşünebilmesi için müracaatçı sistemine, kendi bilgi birikimine ve içinde bulunduğu sosyal hizmetler sistemine karşı eleştirel olabilmelidir. Buradaki eleştirellik yıkıcı bir bakış açısıyla karıştırılmamalıdır. Eleştirmek, objektif olarak bir durum ya da olgunun artı ve eksilerini, zayıf ve güçlü, kapalı ve açık yanlarını, tamamlarını ve eksiklerini değerlendirmek, katı ve skolastik olmamak demektir. 12

17 Planlı değişme sürecinin kullanımı: Planlı değişme ya da başka bir deyişle planlı müdahale sürecini Ünite 2 de ayrıntılı olarak işleyeceğiz. (Kısaca, planlı müdahale süreci sekiz aşamalıdır: Konuları tanımlama-tanışma, veri toplama ve analiz, planı oluşturma, farklı müdahaleleri ortaya koyma; uygun müdahaleleri seçme ve uygulama; uygun bilimsel temelli bilgiyi kullanma, sonlandırma (Zastrow, 1999: 11). Müracaatçının güçlendirilmesine vurgu: Genelci sosyal çalışmacı, değerlendirme ve müdahale süreçleri boyunca müracaatçının zayıf ve güçlü yönleriyle ilgilenir, onu güçlendirmeyi müdahalenin ayrılmaz bir parçası olarak görür. Genelci yaklaşımda değişim tüm bu yukarda belirtilen anlayış temelinde düşünülür ve planlanır. Değişimin planlaması süreci müracaatçının yaşamındaki değişimin başladığı süreçtir. Bu nedenle ilerleyen alt bölümlerde deşiğimi düşünmek ve planlamakta işimize yarayacak bilgi birikimin ne olduğuna dair tanıtıcı bir gezinti yapacağız ardından ve Ünite 2 de planlı müdahale sürecini beraberce inceleyeceğiz. hangisidir? Sosyal çalışmada günümüzde kabul gören uygulama yaklaşımı SOSYAL ÇALIŞMA İLE İLGİLİ KURAMLAR VE MODELLER Sosyal çalışmanın eklektik bilgi temeli, ve bir uygulama disiplini olması yüzünden bilgiye pragmatik yaklaşımı gereği burada açıklayacağımız kuramların hepsi genelci yaklaşım dahilinde kullanılabilir hiçbiri bir diğerini dışlamaz. Farklı kuramlar vaka ve durum bazında farklı biçimlerde birleştirilerek kullanılabilir. Kuram bize iki araç sağlar, bir konuyu ele alacağımız kavramlar ve kavram arası ilişkiler. Sosyal çalışmada kuram uygulamadan ayrı düşünülemez. Önemli olan, kuramdan sağladığımız kavramlar ve kavramlar arası ilişkileri, yani düşünme araçlarını, karşımızdaki sorunu kapsamlı ve derinlemesine analiz etmek için ve çözüm yolları önerip uygulamak için kullanabilmek, ve bunu yaparken sosyal çalışmanın etik değer ve ilkelerini asla gözden kaçırmamaktır. Sistem Kuramı Biyoloji, makine ve bilgisayar mühendisliği disiplinlerinde geliştirilen ve buralardan sosyal çalışmaya aktarılmış olan sistem kuramı farklı sistemleri tanımaya ve onların birbirleriyle bağlantılarını ve birlikte işleme ilkelerini ortaya koymaya çalışır. Sosyal çalışmada sistem kuramının amacı, sosyal çalışmacının müracaatçının davranış ve işlevselliğini dinamik olarak etkileyen biyolojik ve sosyal sistemlere odaklanmasına yardım etmektir (Sheafor & Horejsi, 1988: 89). Sistem kuramı, sosyal çalışmacıya müracaatçıyı ve onun çevresiyle olan ilişiklerinin birer sistem olarak kurgulayacağı analitik bir bakış açısı geliştirmesine yardımcı olur, müracaatçıyla kaynakları ilişkilendirmede, değişim süreci planlamada ve değişim sürecini değerlendirmede kolaylık sağlar. Müracaatçıyı ve onun ilişkide bulunduğu çevreyi sistemler biçiminde düşünmek, bize her zaman değişimi sağlamak için müdahale edilebilecek bir değil birkaç noktanın olduğunu hatırlatır. Sistem kuramının temel kavram ve varsayımları vardır bunları şöyle açıklayabiliriz: Sistem, birbiriyle ilişkili ve bağlantılı eleman ve etkinliklerden oluşan ayrıştırılamaz, organize ve işleyen bir bütündür (Sheafor & Horejsi, 1988: 89). Sistem çok düzeyli hiyerarşik yapılardan oluşan ve belirli bir şekilde davranan bir bütündür (Sheafor & Horejsi, 1988: 89). Sistem çok sayıda kısımdan oluşabilir. Bir sistemin parçaları arasında simbiyoz bir ilişki bulunur. Buna ortakyaşam denir. Yani bir sistem birbiriyle birlikte var olan birbiriyle birlikte, birbirine bağlı olarak yaşayan elemanlardan oluşur. Bir başka deyişle, birbiriyle ilişkisel bağlarla bağlanmış elemanlar bir sistem oluştururlar. 13

18 Her sistemin bir takım sınırları vardır. Sosyal bir sistemin sınırları o sisteme ait olanlar ve olmayandan oluşur (Onat, 2002: 121). Sistem perspektifiyle analize tâbi tutulan sistem odak sistemdir. Bir odak sistemde başka alt sistemler tanımlamak mümkündür. Örneğin iki çocuklu bir aileye düşünelim. Burada odak sistem ailedir. Aile sistemi içinde çeşitli alt sistemlerden bahsetmek mümkündür. Örneğin anababa ilişkisi kendi içinde bir sistemdir ve odak sistemimiz olan aile sisteminin bir alt sistemidir. Anababa ve çocuk arasındaki ilişkiler bir alt sistem, çocuklar arasındaki ilişkilerde bir diğer alt sistem olarak düşünülebilir. Örneğimizdeki aile içindeki alt sistemler birbirlerinden etkilenir ve birbirlerini etkiler ve beraberce var olurlar, yani simbiyozdurlar. Beraberce var olan sistemlere simbiyoz sistemler denir. Her sistem daha büyük bir sistemin, bir üst-sistemin parçasıdır. Örneğin ebeveyn sistemi aile sisteminin bir parçasıdır. Aile sistemi anababa sisteminin üst sistemidir. Açık sistem dışardan etkileşimlere açık elemanları değişebilen bir sistemdir. Tüm biyolojik ve sosyal sistemler açık sistemdir. Sistemler açıklık seviyelerine göre değişiklik gösterir. (Sheafor & Horejhi: 89). Sistem Kuramının Sosyal Çalışmada Kullanılması: Pincus ve Minehan Modeli Sistem kuramı (ya da sistem yaklaşımı) sosyal hizmet çalışmalarında sıkça kullanılmaktadır. Sosyal hizmet içinde sistem yaklaşımın en sık kullanılma biçimiyse Pincus ve Minehan ın (1973) ortaya attıkları model çerçevesinde olmaktadır (Zastrow, 1999: 72). Pincus ve Minehan Modeli ne göre sosyal çalışma uygulamasında dört temel sistem vardır. 1. Değişim Ajanı Sistemi 2. Müracaatçı sistemi 3. Hedef Sistem 4. Eylem Sistemi Zastrow (1999), Pincus ve Minehan Modelini aşağıdaki gibi açıklamaktadır. 14

19 1. Değişim ajanı sistemi Değişim ajanı sistemi, özellikle planlı değişimi yaratmak için kurulmuş olan kurumlarda çalışan sosyal çalışmacılardan oluşur. Sosyal çalışmacıları çalıştıran kurum ve kuruluşlar da değişim ajanı sisteminin bir parçasıdır (Zastrow, 1999: 72). Buradaki çalıştıran kurum vurgusu önemlidir. Çünkü bu vurgu değişim ajanlığı işinin gönüllük temelinde değil, profesyonellik temelinde yapılabilecek bir iş olduğunu ortaya koymaktadır. 2. Müracaatçı sistemi Müracaatçı sistemi aşağıdaki üç temelde oluşur: a. Sosyal çalışmacıya da kuruluşuna başvuran, b. Müdahale sürecinden faydalanacak olan, c. Sosyal çalışmacıyla müdahale için anlaşmaya varan kişilerden oluşur. 3. Hedef sistem Hedef sistem, sosyal çalışmacının değişimini planladığı kişi grup ve örgütsel uygulamalardır. Hedef sistemdeki değişimler planlı müdahale süreci içerinde ölçülebilir değişimler olmalıdır. Hedef sistemi değerlendirerek, sosyal çalışmacı, müdahalenin etkinliğini ve etkililiğini değerlendirir ve müdahale sürecini hesap verilebilir bir uygulama olmasını sağlar. 4. Eylem sistemi Eylem sistemi, sosyal çalışmacının değişimi yaratmak için ilişkilendiği kişilerin ve planlı değişim süreci içerinde uyguladığı müdahalelerin tamamından oluşur. Sosyal çalışmacı planlı değişim içinde planladığı tüm değişimleri yaratmak bir çok farklı alt amaca yönelik bir çok farklı çalışma gerçekleştirir. Bu çalışmaların her biri bir eylem sistemidir (Pincus ve Minehan, 1973). Sistem kuramı müracaatçı ve sorununu hangi odakta (birey, çevresi içinde birey, toplumsallık) ele alır? Psiko-Dinamik Kuram Psiko-dinamik kuram, Freud un ortaya koyduğu ve psikanaliz kuramından sosyal çalışmaya aktarılmıştır. Psiko-dinamik kuram müracaatçının sorunun bireysel odaklı olduğunu varsayar. Bu kuramda sorunun analizinde ve sorun çözme stratejisinde bireye odaklanılır. Psiko-dinamik kuramın amacı, bireylerin çatışan duygu ve düşüncelerini anlamalarını sağlayarak onların sosyal işlevselliğini arttırmaktır (Sheafor & Horesji, 2002). Psiko-dinamik sosyal çalışma müdahalelerinin odağı geçmişte yaşanan deneyimlerin bugünkü ruhsal ve toplumsal yaşamdaki etkileridir. Bu kuram, bugünkü davranışların temelinin geçmişteki yaşantılar olduğunu varsayar. Psiko-dinamik kuram dahilinde baktığımızda, müracaatçı sorun yaşamaktadır, çünkü, müracaatçının çocukluğunda kötü olaylar bulunmaktadır. Müracaatçı geçmişte bu olayla başa çıkabilmek için bazı mekanizmalar geliştirmiştir. Ancak bu mekanizmalar zaman içinde işlevsiz hale geliştir ya da bu mekanizmaların kendileri sorun haline gelmiştir. Bu kuram, bireyin bilişsel ve psikososyal gelişimine odaklanır (Derezotes, 2000). Buradaki bilişsel ve psikososyal gelişim geçmişteki yaşantıya yönelik algının değişmesiyle kişinin kendine dair bir içgörü kazanmasıdır. Kişinin kendine ve kendi yaşantılarına dair farkındalığı artar. Psikososyal gelişim ise ilişki kurma odaklıdır, buradaki ilişki kurma geçmişteki ve şimdiki ilişkiler arasında ilişki kurmadır. Psiko-dinamik kuram, müracaatçının sorunun bireysel odaklı olduğunu varsayar ve soruna bireysel düzeyde çözüm üretmeyi amaçlar. 15

20 Kısaca, psiko-dinamik sosyal çalışma, sorunu, müracaatının kendi yaşanışıyla olan ilişkisinde, bastırılmış duygular ve düşüncelerinde, hayatla başa çıkabilmek için kişilerin kendilerini bastırmalarında görür. Psiko-Dinamik Kuramın Sosyal Çalışmada Kullanılması Psiko-dinamik kuram sosyal çalışmada, bireyle ya da grupla yapılan terapötik çalışmalarda kullanılır. Ayrıca müracaatçıyı tanırken de diğer kuramlarla birlikte bir yan unsur olarak kullanılabilir. Bu kuram bize müracaatçıyı tanırken onun geçmişiyle ve geçmişinin bugününe olan bağlarıyla da ilgilenmemiz gerektiğini, onu derinlemesine tanımaya çalışmamız gerektiğini bize hatırlatır. Psiko-dinamik kuramda, sağlıklı olma durumu üç ben; altben, ben/lik, üstben (ego; id, ego, süperego) arasında denge ve akış sağlamaktır. Bu denge ve akış bir eşitliği değil, gerektiği durumda gereken benlik durumuna kolayca geçilebilmesi anlamına gelmektedir (Derezotes, 2000). Bu sosyal çalışma açısından birey ya da gruba psikolojik danışmanlık ve destek sağlamak demektir. Psiko-dinamik sosyal çalışma müdahalesinde sosyal çalışmacı ve müracaatçı arasında dikey bir ilişki vardır. Sosyal çalışmacı müracaatçının duygu ve düşüncelerini sadece anlatmasına yardımcı olmaz onları yorumlaması için müracaatçıyı aktif olarak yönlendirir (Turan, 1999). Kişinin ve yakın çevresindekilerin (müracaatçı sistemindekilerin) bilmediği yanı, bilinçaltındaki yönleri aydınlatılmaya çalışılır. Kişi kendine dair derin bir içgörü kazanır. Sosyal çalışmada psiko-dinamik kuramdan yararlanan sosyal çalışmacının uyguladığı bazı müdahale tekniklerini Derezotes (2000) aşağıdaki gibi ifade etmektedir: a. Yorumlama: Burada sosyal çalışmacı, müracaatçı için olan yorumunu doğrudan söyler. Burada yorumdan yararı kimin sağladığı önemlidir. Yararlanan her zaman müracaatçı olmalıdır. b. Empatik tepki: Bu, yorumlamaya göre daha az doğrudan bir stratejidir. Sosyal çalışmacı müracaatçıyla empati kurarak (yani kendini müracaatçının yerine koyarak, onun duygularını duyumsamaya çalışarak) ben dili içerisinde mesajını verir. c. Sanatsal teknikler: Sosyal çalışmacı müracaatçıdan geçmişine yönelik yazı yazması, resim yapması ya da dans etmesi, şarkı söylemesi gibi sözü ve sözsüz sanatsal tekniklerle kendini anlatmasını talep edebilir. Böylelikle müracaatçıyı tanır, çözümler ve tedavi yönünde adım atabilir. d. Öykü anlatımı: En dolaylı olan stratejidir. Sosyal çalışmacı, müracaatçıya olan mesajını doğrudan değil bir öykü aracılığıyla verir. Sosyal çalışmacı genelde ilettiği öykülerini mutlu sonla bitirerek müracaatçının olumluluğunu ve motivasyonunu arttırmaya çalışır. Psiko-dinamik kuram müracaatçı ve sorununu hangi odakta (birey, çevresi içinde birey, toplumsallık) ele alır? Varoluşçu Psiko-Dinamik Kuram Psiko-dinamik kuramın sorunu ve çözümü birey bazında ele aldığını vurgulamıştık. Ancak artık bildiğimiz gibi sosyal çalışma bireyi çevresi içinde ele alır. Bu nedenle sosyal çalışmanın odağı ile psiko-dinamik kuramın odağı arasında bir fark bulunmaktadır. Psiko-dinamik kuramın gücü ve derinliği düşünüldüğünde bu kuramın hiçe sayılamayacağı açıktır. Zaman içinde sosyal çalışmacılar, bu kuramı kendi çevresi içinde birey odağına daha uyumlu hale getirmek için psiko-dinamik kuramla varoluşçu felsefeyi birleştirerek, varoluşçu psiko-dinamik kuramı ortaya koymuşlardır. Bu birleşimi Derezotes (2000) iletişimselvaroluşçu-psiko-dinamik paradigma, yani, psiko-dinamik model olarak adlandırır. Varoluşçu psiko-dinamik kuramdan faydalanan sosyal çalışma müdahalesinin odağı bireylerin kendi farkındalıklarını, kendilerini kabullerini ve kendilerini ifade etme kapasitelerini arttırarak kendilerini gerçekleştirme yönünde gelişmeleridir. Bu kuramdan yararlanarak bireyin duyusal yönüne dair farkındalığını, duygularını kabul ve ifade gücünü arttırmak amaçlanır. 16

EIS526-H02-1 GİRİŞİMCİLİK (EIS526) Yazar: Doç.Dr. Serkan BAYRAKTAR

EIS526-H02-1 GİRİŞİMCİLİK (EIS526) Yazar: Doç.Dr. Serkan BAYRAKTAR GİRİŞİMCİLİK (EIS526) Yazar: Doç.Dr. Serkan BAYRAKTAR SAKARYA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not II Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Eğitimde Rehberlik *Rehberlik, bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini ve doyum verici

Detaylı

Kadına Yönelik Şiddet mi? Aile İçi Şiddet mi? Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet

Kadına Yönelik Şiddet mi? Aile İçi Şiddet mi? Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Kadına Yönelik Şiddet mi? Aile İçi Şiddet mi? Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet TEMEL Kadına yönelik şiddetin tanımlanması: Fiziksel şiddet? Duygusal şiddet? Ekonomik şiddet? Cinsel şiddet? İhtiyaç- Hizmet

Detaylı

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Nedir?

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Nedir? Rehberlik Nedir? Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri; bireyin kendini tanıması, anlaması, sahip olduğu gizil güçleri keşfetmesi, geliştirmesi ve bulunduğu topluma aktif uyum sağlayarak kendini gerçekleştirmesi

Detaylı

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BTP104)

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BTP104) VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BTP104) Yazar: Doç.Dr. İ. Hakkı CEDİMOĞLU S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir.

Detaylı

Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel. Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer

Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel. Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer Temsilcileri, Hepinizi saygıyla selamlıyorum, Başbakanlık Sosyal

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ Psikolojik bozukluklar nasıl iyileştirilir? Tedavi için uygun kişi kimdir? En mantıklı tedavi yaklaşımı hangisidir? Bir terapi biçimi diğerlerinden daha iyi midir? Herhangi

Detaylı

1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi

1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi SOSYOLOJİ (TOPLUM BİLİMİ) 1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi Sosyoloji (Toplum Bilimi) Toplumsal grupları, örgütlenmeleri, kurumları, kurumlar arası ilişkileri,

Detaylı

Öğrenciler 2 yıllık çalışma sürecinde;

Öğrenciler 2 yıllık çalışma sürecinde; Diploma Programı Çerçevesi Diploma programı her kültürün kendisine adapte edebileceği esnek bir program sunarak kendi değerlerini yitirmeyen uluslararası farkındalığa ulaşmış bireyler yetiştirmeyi hedefler.

Detaylı

Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi S.B.E. İktisat anabilim Dalı İktisat Programı 7. Düzey (Yüksek Lisans Eğitimi) Yeterlilikleri

Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi S.B.E. İktisat anabilim Dalı İktisat Programı 7. Düzey (Yüksek Lisans Eğitimi) Yeterlilikleri AÇIKLAMALAR: İktisat Ana Bilim Dalı İktisat yüksek lisans programı için belirlenen program yeterlilikleri 20 tane olup tablo 1 de verilmiştir. İktisat Ana Bilim Dalı İktisat yüksek lisans programı için

Detaylı

128770-CP-1-2006-1-PT-COMENIUS-C21

128770-CP-1-2006-1-PT-COMENIUS-C21 Socrates-Comenius, Eylem 2.1. Projesi Bir Eğitim Projesi olarak Tarihi Olayları Yeniden Canlandırma Eğitimden Eyleme Referans: 128770-CP-1-2006-1-PT-COMENIUS-C21 ÖĞRETMEN EĞİTİMİ PROGRAMI PLAN DURUM Pek

Detaylı

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL PSI 501 İleri İstatistik Zorunlu 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 II. YARIYIL Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 III. YARIYIL

Detaylı

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BIP116) Yazar: Doç.Dr.İ.Hakkı.Cedimoğlu SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir.

Detaylı

MATEMATİĞİ SEVİYORUM OKUL ÖNCESİNDE MATEMATİK

MATEMATİĞİ SEVİYORUM OKUL ÖNCESİNDE MATEMATİK MATEMATİĞİ SEVİYORUM OKUL ÖNCESİNDE MATEMATİK Matematik,adını duymamış olsalar bile, herkesin yaşamlarına sızmıştır. Yaşamın herhangi bir kesitini alın, matematiğe mutlaka rastlarsınız.ben matematikten

Detaylı

Program Yeterlilikleri hazırlama Ders Öğrenme Çıktıları Yazma AKTS Hesaplama. Fahri YAVUZ 1 Nisan 2010, Kültür Merkezi Mavi Salon Erzurum

Program Yeterlilikleri hazırlama Ders Öğrenme Çıktıları Yazma AKTS Hesaplama. Fahri YAVUZ 1 Nisan 2010, Kültür Merkezi Mavi Salon Erzurum Program Yeterlilikleri hazırlama Ders Öğrenme Çıktıları Yazma AKTS Hesaplama Fahri YAVUZ 1 Nisan 2010, Kültür Merkezi Mavi Salon Erzurum Neden? Bilişimsel, eğitimsel ve teknolojik gelişmeler yüksek öğretim

Detaylı

HASAN KALYONCU ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ SINIF ÖĞRETMENLİĞİ ANABİLİM DALI DERSİN TANIMI VE UYGULAMASI

HASAN KALYONCU ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ SINIF ÖĞRETMENLİĞİ ANABİLİM DALI DERSİN TANIMI VE UYGULAMASI HASAN KALYONCU ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ SINIF ÖĞRETMENLİĞİ ANABİLİM DALI DERSİN TANIMI VE UYGULAMASI Ders ismi Ders kodu Dönem Teori+Pratik Kredi AKTS EĞİTİM FELSEFESİ SNF114 1 2+0 2 3 Ön Şartlı Ders(ler)

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETMEYE GİRİŞ SPRI 250 2 3 + 0 3 4

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETMEYE GİRİŞ SPRI 250 2 3 + 0 3 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETMEYE GİRİŞ SPRI 250 2 3 + 0 3 4 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 BİLGİ (Kurumsal ve Olgusal)

Detaylı

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin

Detaylı

PSİKOLOJİK REHBERLİK BÖLÜMÜ DANIŞMANLIK VE. Gamze EREN Anaokulu Uzman Psikoloğu

PSİKOLOJİK REHBERLİK BÖLÜMÜ DANIŞMANLIK VE. Gamze EREN Anaokulu Uzman Psikoloğu PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BÖLÜMÜ Gamze EREN Anaokulu Uzman Psikoloğu İÇERİK Rehberlik Birimi Tanıtımı Gelişim Dönemleri ve Okula Uyum Süreçleri Öğrencilerimizin; Zihinsel, bedensel, sosyal ve

Detaylı

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 BİLGİ (Kurumsal

Detaylı

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Analiz. Cilt 2. Ünite 8-14

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Analiz. Cilt 2. Ünite 8-14 ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI Analiz Cilt 2 Ünite 8-14 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 1082 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 600

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

BACIM - Ağırlıklı olarak Türkiye kökenli göçmen kadınlar için buluşma ve danışmanlık merkezi

BACIM - Ağırlıklı olarak Türkiye kökenli göçmen kadınlar için buluşma ve danışmanlık merkezi Deutsches Rotes Kreuz Kreisverband Berlin-City e. V. BACIM - Ağırlıklı olarak Türkiye kökenli göçmen kadınlar için buluşma ve danışmanlık merkezi BACIM projesinin tanıtımı BACIM Berlin-City ev Alman Kızıl

Detaylı

Programın Denenmesi. Hazırlanan program taslağının denenmesi uygulama sürecinde programda gerekli düzeltmelerin yapılmasına olanak sağlamalıdır.

Programın Denenmesi. Hazırlanan program taslağının denenmesi uygulama sürecinde programda gerekli düzeltmelerin yapılmasına olanak sağlamalıdır. Programın Denenmesi Hazırlanan program taslağının denenmesi uygulama sürecinde programda gerekli düzeltmelerin yapılmasına olanak sağlamalıdır. Deneme sonuçlarından yararlı bilgiler edinilmesi için program

Detaylı

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BIP116) Yazar: Doç.Dr.İ.Hakkı.Cedimoğlu SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir.

Detaylı

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67 İçindekiler Etkinlik Listesi Önsöz XII XIV BÖLÜM I GİRİŞ 1 1. Danışmanlık ve yardım nedir? 3 Bölüm sonuçları 3 Danışmanlık, psikoterapi ve yardım 4 Danışmanlık nedir? 9 Yaşam becerileri danışmanlığı yaklaşımı

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Pazarlama Yönetimi BBA 261 Güz 3+0+0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Pazarlama Yönetimi BBA 261 Güz 3+0+0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Pazarlama Yönetimi BBA 261 Güz 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri BBA 102 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Girişimcilik İlkeleri BBA 204 Bahar 3, 0, 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Girişimcilik İlkeleri BBA 204 Bahar 3, 0, 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Girişimcilik İlkeleri BBA 04 Bahar 3, 0, 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

ÇANKIRI KARATEKĐN ÜNĐVERSĐTESĐ STRATEJĐ GELĐŞTĐRME KURULUNUN KURULUŞ VE ĐŞLEYĐŞĐ HAKKINDAKĐ YÖNERGE. BĐRĐNCĐ BÖLÜM Genel Hükümler

ÇANKIRI KARATEKĐN ÜNĐVERSĐTESĐ STRATEJĐ GELĐŞTĐRME KURULUNUN KURULUŞ VE ĐŞLEYĐŞĐ HAKKINDAKĐ YÖNERGE. BĐRĐNCĐ BÖLÜM Genel Hükümler ÇANKIRI KARATEKĐN ÜNĐVERSĐTESĐ STRATEJĐ GELĐŞTĐRME KURULUNUN KURULUŞ VE ĐŞLEYĐŞĐ HAKKINDAKĐ YÖNERGE Amaç BĐRĐNCĐ BÖLÜM Genel Hükümler MADDE 1 Bu yönerge, Üniversitenin misyon, vizyon ve temel değerlerinin

Detaylı

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders)

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Dersin Kodu Dersin Adı T U/L Kredi ECTS EYD-504 Eğitim

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Çin Halk Cumhuriyeti nde Toplum ve Siyaset PSIR 452 7-8 3 + 0 3 6. Ön Koşul Dersleri -

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Çin Halk Cumhuriyeti nde Toplum ve Siyaset PSIR 452 7-8 3 + 0 3 6. Ön Koşul Dersleri - DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Çin Halk Cumhuriyeti nde Toplum ve Siyaset PSIR 452 7-8 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli

Detaylı

İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER

İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER Fowler ın kuramını oluşturma sürecinde, 300 kişinin yaşam hikayelerini dinlerken iki şey dikkatini çekmiştir: 1. İlk çocukluğun gücü. 2. İman ile kişisel

Detaylı

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ I.SINIF I.YARIYIL FL 101 FELSEFEYE GİRİŞ I Etik, varlık, insan, sanat, bilgi ve değer gibi felsefenin başlıca alanlarının incelenmesi

Detaylı

Yaşam Boyu Sosyalleşme

Yaşam Boyu Sosyalleşme Yaşam Boyu Sosyalleşme Lütfi Sunar Sosyolojiye Giriş / 5. Ders Kültür, Toplum ve Çocuk Sosyalleşmesi Sosyalleşme Nedir? Çocuklar başkalarıyla temasla giderek kendilerinin farkına varırlar ve insanlar hakkında

Detaylı

28.04.2014 SİSTEM. Sosyal Sistem Olarak Sınıf. Okulun Sosyal Sistem Özellikleri. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu.

28.04.2014 SİSTEM. Sosyal Sistem Olarak Sınıf. Okulun Sosyal Sistem Özellikleri. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu. SİSTEM SOSYAL BİR SİSTEM OLARAK SINIF Sınıfta Kültür ve İklim Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu.tr Sistem: Aralarında anlamlı ilişkiler bulunan, bir amaç doğrultusunda bir araya getirilen

Detaylı

Doç. Dr. ALİ ERYILMAZ. Bireyle Psikolojik Danışmada Sık Karşılaşılan PSİKOLOJİK SORUNLARA MÜDAHALE VE KENDİ KENDİNE YARDIM KİTABI

Doç. Dr. ALİ ERYILMAZ. Bireyle Psikolojik Danışmada Sık Karşılaşılan PSİKOLOJİK SORUNLARA MÜDAHALE VE KENDİ KENDİNE YARDIM KİTABI Doç. Dr. ALİ ERYILMAZ Bireyle Psikolojik Danışmada Sık Karşılaşılan PSİKOLOJİK SORUNLARA MÜDAHALE VE KENDİ KENDİNE YARDIM KİTABI ISBN 978-605-318-260-3 Kitap içeriğinin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.

Detaylı

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı.

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı. ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE KÜLTÜR Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan Örgütün amaçlarına uygun olarak görevlerini yerine getirebilmesi, yaşamını sürdürmesi, karşılaştığı sorunları çözmesi ve gelişimini

Detaylı

2015-2016 DÖNEM I MED 115: Temel Bilimler I Ders kurulu 14.09.2015-09.10.2015 4 Hafta/ 73 saat

2015-2016 DÖNEM I MED 115: Temel Bilimler I Ders kurulu 14.09.2015-09.10.2015 4 Hafta/ 73 saat 2015-2016 DÖNEM I MED 115: Temel Bilimler I Ders kurulu 14.09.2015-09.10.2015 4 Hafta/ 73 saat Dersler Teorik Pratik Toplam Davranış Bilimleri 25-25 Sağlıklı Yaşam ve Halk Sağlığı 25-25 Sosyal Bilimler

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU Yaş Dönem Özellikleri BÜYÜME VE GELİŞME Gelişme kavramı düzenli, sürekli ve uyumlu bir ilerlemeyi dile

Detaylı

Editörler Doç.Dr. Ahmet Akın & Yrd.Doç.Dr. Rukiye Şahin Psikolojik Danışma Kuramları ISBN: 978-605-5044-19-0

Editörler Doç.Dr. Ahmet Akın & Yrd.Doç.Dr. Rukiye Şahin Psikolojik Danışma Kuramları ISBN: 978-605-5044-19-0 Editörler Doç.Dr. Ahmet Akın & Yrd.Doç.Dr. Rukiye Şahin Psikolojik Danışma Kuramları ISBN: 978-605-5044-19-0 Kitapta yer alan bölümlerin sorumluluğu yazarlarına aittir 1.Baskı 2014 Bu kitabın basım,yayın

Detaylı

KOÇLUK SATIN ALMA SÜRECİNİN YÖNETİLMESİ

KOÇLUK SATIN ALMA SÜRECİNİN YÖNETİLMESİ KOÇLUK SATIN ALMA SÜRECİNİN YÖNETİLMESİ Şirketle çalışacak koç veya koçlar seçildikten sonra, koçun şirketi anlamasını ve koçluk ilişkisinin mümkün olduğunca sorunsuz ilerlemesini sağlamak için İnsan Kaynakları

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ ERUH MESLEK YÜKSEKOKULU Sosyal Hizmet ve Danışmanlık Bölümü /Sosyal Hizmetler Programı Ders İçerikleri

SİİRT ÜNİVERSİTESİ ERUH MESLEK YÜKSEKOKULU Sosyal Hizmet ve Danışmanlık Bölümü /Sosyal Hizmetler Programı Ders İçerikleri SİİRT ÜNİVERSİTESİ ERUH MESLEK YÜKSEKOKULU Sosyal Hizmet ve Danışmanlık Bölümü /Sosyal Hizmetler Programı Ders İçerikleri Yabancı Dil I / İngilizce Dersin İçeriği : To be (present), nouns and pronous,

Detaylı

Öğretme ve Öğrenme Çalıştay Derlemesi ve Teori Kitapçığı

Öğretme ve Öğrenme Çalıştay Derlemesi ve Teori Kitapçığı Öğretme ve Öğrenme Çalıştay Derlemesi ve Teori Kitapçığı İçerik 1. Öğretme ve Öğrenme Danışmanın Rolü 2. Temel Davranış Yönetiminin Tanımı 3. İleri Davranış Yönetiminin Tanımı 4. Öğrenme ve Öğretmede Eşitlik

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Türkiye Ekonomisi SPRI 470 2 3 + 0 3 4

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Türkiye Ekonomisi SPRI 470 2 3 + 0 3 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Türkiye Ekonomisi SPRI 470 2 3 + 0 3 4 Ön Koşul Dersleri Makro İktisat Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü

Detaylı

İçindekiler. xiii. vii

İçindekiler. xiii. vii Ön söz 1 Danışmaya davet 1 Giriş 1 Anlatı yaklaşımı 3 Bundan konuşmak için bir zemin ayırmak 5 Danışmanlık becerilerini öğrenmek 8 Sonuçlar 10 Okuma önerileri 10 2 Örtük danışmanlık modeli 11 Giriş 11

Detaylı

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Lineer. Cebir. Ünite 6. 7. 8. 9. 10

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Lineer. Cebir. Ünite 6. 7. 8. 9. 10 ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI Lineer Cebir Ünite 6. 7. 8. 9. 10 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 1074 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Uygulamalı İşletme İstatistiği BBA 282 Bahar 3+0+0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Uygulamalı İşletme İstatistiği BBA 282 Bahar 3+0+0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Uygulamalı İşletme İstatistiği BBA 282 Bahar 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin

Detaylı

Bir şey değişir, herşey değişir. KOÇLUK HİZMETLERİMİZ.! Hizmet Kataloğu / MART www.martgeldi.com

Bir şey değişir, herşey değişir. KOÇLUK HİZMETLERİMİZ.! Hizmet Kataloğu / MART www.martgeldi.com KOÇLUK HİZMETLERİMİZ Hizmet Kataloğu / MART www.martgeldi.com Gelişim Koçluğu Gelişim Koçluğu, bireyin isteği doğrultusunda, mevcut durumundan arzu ettiği duruma gerçekçi hedeflerle ulaşmasını sağlayan

Detaylı

T.C. UFUK ÜNİVERSİTESİ

T.C. UFUK ÜNİVERSİTESİ T.C. UFUK ÜNİVERSİTESİ FAKÜLTE: BÖLÜM: ANABİLİM DALI: PROGRAM: Eğitim Fakültesi Yabancı Diller Eğitimi Bölümü İngiliz Dili Eğitimi Lisans PROGRAM DERSLERİ VE ÇIKTILARI BAĞLANTI MATRİKSİ PROGRAM DERSLERİ

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS EKONOMİYE GİRİŞ I ECON 111 1 3 + 0 3 7. Yrd. Doç. Dr. Alper ALTINANAHTAR

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS EKONOMİYE GİRİŞ I ECON 111 1 3 + 0 3 7. Yrd. Doç. Dr. Alper ALTINANAHTAR DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS EKONOMİYE GİRİŞ I ECON 111 1 3 + 0 3 7 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili İngilizce Dersin Seviyesi Lisans Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5. Yrd.Doç.Dr.Can Tansel Kaya, Yrd.Doç.Dr. Çağatay Akarçay

Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5. Yrd.Doç.Dr.Can Tansel Kaya, Yrd.Doç.Dr. Çağatay Akarçay DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri BBA 241 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili PSİKOLOJİYE GİRİŞ Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans() Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim( )

Detaylı

SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI ÖMER MURAT PAMUK REHBER ÖĞRETMEN REHBER ÖĞRETMEN

SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI ÖMER MURAT PAMUK REHBER ÖĞRETMEN REHBER ÖĞRETMEN SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI 1 DERS AKIŞI 1.ÜNİTE: SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETİM PROGRAMININ GENEL YAPISI, ARADİSİPLİN, TEMATİK YAKLAŞIM 2. ÜNİTE: ÖĞRENME ALANLARI 3. ÜNİTE: BECERİLER

Detaylı

Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı (2012). 2013-2017 Stratejik Plan. Ankara: ASPB

Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı (2012). 2013-2017 Stratejik Plan. Ankara: ASPB DERS BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Yarıyılı (a) Sosyal Hizmet Yönetimi Önkoşul(lar)- var ise Dersin dili Dersin Türü Dersin verilme şekli Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin

Detaylı

Rehberlik bir süreçtir. Bir anda olup biten bir iş değildir. Etkili sonuçlar alabilmek için belli bir süre gereklidir.

Rehberlik bir süreçtir. Bir anda olup biten bir iş değildir. Etkili sonuçlar alabilmek için belli bir süre gereklidir. Rehberlik Servisinin Ve Rehberliğin Tanıtılması Rehberlik Nedir? Rehberlik; eğitimde bir hizmet alanı olarak demokratik ortam içinde öğrencinin bedensel, zihinsel ve sosyal bütün kapasitelerini en ileri

Detaylı

İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi

İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi İLETİŞİMLETİŞİİŞİM İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi amaçlarla iletişim kurmaya devam

Detaylı

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ BİRİNCİ AY EĞİTİMLERİ ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ Düzey Tarih Gün Zaman Seminerin Konusu Eğitimciler 25/10/13 26/10/13 27/12/13 Cuma 18:00-20:00

Detaylı

DEVLET MALZEME OFİSİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ UYGULAMA VE ÖDÜL YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

DEVLET MALZEME OFİSİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ UYGULAMA VE ÖDÜL YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar DEVLET MALZEME OFİSİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ UYGULAMA VE ÖDÜL YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde l - Bu Yönergenin amacı, Devlet Malzeme Ofisi Merkez, Taşra Teşkilâtı ve

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Üretim ve Operasyon Yönetimi BBA 382 Bahar 3+0+0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Üretim ve Operasyon Yönetimi BBA 382 Bahar 3+0+0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Üretim ve Operasyon Yönetimi BBA 382 Bahar 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri MATH 169, BBA 282 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans

Detaylı

Türkçe dili etkinlikleri, öğretmen rehberliğinde yapılan grup etkinliklerindendir. Bu etkinlikler öncelikle çocukların dil gelişimleriyle ilgilidir.

Türkçe dili etkinlikleri, öğretmen rehberliğinde yapılan grup etkinliklerindendir. Bu etkinlikler öncelikle çocukların dil gelişimleriyle ilgilidir. KİTAP VE ÇOCUK Türkçe dili etkinlikleri, öğretmen rehberliğinde yapılan grup etkinliklerindendir. Bu etkinlikler öncelikle çocukların dil gelişimleriyle ilgilidir. Türkçe dil etkinlikleri çocuğun kendi

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Yönetim Bilimi BBA 383 Güz 3+0+0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Yönetim Bilimi BBA 383 Güz 3+0+0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Yönetim Bilimi BBA 383 Güz 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri MATH 169, BBA 282 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III ÜNİTE: 1. PSİKOLOJİ VE GELİŞİM PSİKOLOJİSİ15

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III ÜNİTE: 1. PSİKOLOJİ VE GELİŞİM PSİKOLOJİSİ15 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III ÜNİTE: 1. PSİKOLOJİ VE GELİŞİM PSİKOLOJİSİ15 Bilimin Anlamı ve Özellikleri...17 Psikoloji...18 Gelişim Psikolojisi...25 Öğrenme Psikolojisi...26 Psikolojide Araştırma Yöntemleri...26

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Proje Yönetimi BBA 481 Güz 3+0+0 3 6

DERS BİLGİLERİ. Proje Yönetimi BBA 481 Güz 3+0+0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Proje Yönetimi BBA 481 Güz 3+0+0 3 6 Ön Koşul Dersleri BBA 282 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması

Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması Doç. Dr. Ender Ateşman Hacettepe Üniversitesi Mütercim-Tercümanlık Bölümü Gündem Dil Politikası Terminoloji Politikası Dil Planlaması Terminoloji

Detaylı

ATATÜRK ORTAOKULU REHBERLİK SERVİSİ

ATATÜRK ORTAOKULU REHBERLİK SERVİSİ ATATÜRK ORTAOKULU REHBERLİK SERVİSİ 7-19 YAŞ AİLE EĞİTİMİ PROGRAMI 7-19 YAŞ AİLE EĞİTİMİ PROGRAMI HAKKINDA GENEL BİLGİLER VELİ DAVETİYESİ.doc NEDEN ANNE BABA EĞİTİMİ? 7-19 Yaş Aile Eğitimi Programı ailelerin

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI Sosyal hizmet, toplumun farklı kesimlerinden gelen, kendi kontrolleri dışında ortaya çıkan psikososyal

Detaylı

BIP116-H14-1 BTP104-H014-1

BIP116-H14-1 BTP104-H014-1 VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BIP116) Yazar: Doç.Dr.İ.Hakkı.Cedimoğlu SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir.

Detaylı

Tam Öğrenme Kuramı -2-

Tam Öğrenme Kuramı -2- Tam Öğrenme Modeli Tam Öğrenme Kuramı Okulda öğrenme (Tam öğrenme) kuramı, başarıyı normal dağılım eğrisinden üçgen dağılıma götüren ya da okuldaki % 20 oranındaki beklendik başarıyı % 75 ile % 90'a hatta

Detaylı

SOSYAL HİZMET BİLİMİNE GİRİŞ -2015 VİZE SORULARI

SOSYAL HİZMET BİLİMİNE GİRİŞ -2015 VİZE SORULARI SOSYAL HİZMET BİLİMİNE GİRİŞ -2015 VİZE SORULARI 1- I-Koruyucu aile kavramı, 2828 sayılı SHÇEK Kanunu nun Koruyucu Aile Yönetmeliği nin 4.maddesinde tanımlanmıştır. II-Koruyucu aile olmak isteyen bir kişinin

Detaylı

KİŞİLER ARASI İLİŞKİLER ve İLETİŞİM. Feriha GÜNAY Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen

KİŞİLER ARASI İLİŞKİLER ve İLETİŞİM. Feriha GÜNAY Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen KİŞİLER ARASI İLİŞKİLER ve İLETİŞİM Feriha GÜNAY Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen İki öğenin birbiri ile kurduğu bağlantıya veya etkileşime ilişki denir. Eğer bu tek taraflı ise ilgi olarak tanımlanır.

Detaylı

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır.

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. DR.HASAN ERİŞ İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle yönetimin temel görevlerinden birisi, örgütü oluşturan

Detaylı

Bölüm 2 Kariyer Gelişimi Kuramlarını Anlama ve Uygulama 42

Bölüm 2 Kariyer Gelişimi Kuramlarını Anlama ve Uygulama 42 Bölüm 1 Kariyer Gelişimi Müdahalelerine Giriş 1 Zaman Boyunca Çalışmanın/İşin Anlamı 8 Çalışma ile Kendine Değer Verme Arasındaki Bağ 11 Sistematik Olarak Kariyer Gelişimi Müdahaleleri Sağlama 14 Kavramların

Detaylı

YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM FAKÜLTESİ

YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM FAKÜLTESİ YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM FAKÜLTESİ DOÇ.DR. ZEHRA ALTINAY SINIF YONETIMI Bu derste, Sınıf ortamı ve grup etkileşimi Grup türleri Grup ve lider Liderlik türleri Grup içi etkileşimin hedefleri

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. İşletme İçin Bilgisayar Uygulamaları BBA 181 Güz 3+0+0 3 6

DERS BİLGİLERİ. İşletme İçin Bilgisayar Uygulamaları BBA 181 Güz 3+0+0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS İşletme İçin Bilgisayar Uygulamaları BBA 181 Güz 3+0+0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin

Detaylı

Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological Study of Religion, London and Toronto: Associated University Press, 1989.

Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological Study of Religion, London and Toronto: Associated University Press, 1989. Ç. Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 2, Temmuz-Aralık 2002 KİTAP TANITIMI Yrd. Doç. Dr. Hasan KAYIKLIK Çukurova Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological

Detaylı

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi / Logopedi Alanındaki Standartların ve Eğitim Programlarının Niteliklerinin

Detaylı

EZİNE ÇOK PROGRAMLI LİSESİ HAYDİ! HALİL İBRAHİM SOFRASINA

EZİNE ÇOK PROGRAMLI LİSESİ HAYDİ! HALİL İBRAHİM SOFRASINA EZİNE ÇOK PROGRAMLI LİSESİ HAYDİ! HALİL İBRAHİM SOFRASINA 1-PROJENİN ADI: HAYDİ HALİL İBRAHİM SOFRASINA EZİNE ÇOK PROGRAMLI LİSESİ 2-PROJENİN ÖZETİ: 2013-2014 eğitim- öğretim yılında okulumuz da gerçekleştireceğimiz

Detaylı

KADIN ve TOPLUMSAL CİNSİYET ÇALIŞMALARI BİRİMİ BİZ KİMİZ?

KADIN ve TOPLUMSAL CİNSİYET ÇALIŞMALARI BİRİMİ BİZ KİMİZ? KADIN ve TOPLUMSAL CİNSİYET ÇALIŞMALARI BİRİMİ BİZ KİMİZ? Aralık 2011 de kurulan Türk Psikologlar Derneği Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları Birimi (TPD-KTCÇB),TPD bünyesinde düzenlenecek toplumsal

Detaylı

BİLGİSAYAR TEMEL ALAN KODU: 48

BİLGİSAYAR TEMEL ALAN KODU: 48 TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ () TEMEL ALAN YETERLİLİKLERİ SAYAR TEMEL ALAN KODU: 48 ANKARA 13 OCAK 2011 İÇİNDEKİLER 1.BÖLÜM: ÖĞRENİM ALANLARI VE ÇALIŞMA YÖNTEMİ...2 1.1.ISCED 97 (FOET

Detaylı

CHP CUMHURİYET HALK PARTİSİ PARTİ İÇİ EĞİTİM YÖNETMELİĞİ

CHP CUMHURİYET HALK PARTİSİ PARTİ İÇİ EĞİTİM YÖNETMELİĞİ CHP CUMHURİYET HALK PARTİSİ PARTİ İÇİ EĞİTİM YÖNETMELİĞİ 2012 1 PARTİ İÇİ EĞİTİM YÖNETMELİĞİ KAPSAM MADDE 1- Parti içi eğitim çalışmaları, Parti Tüzük ve Programında belirtilen amaç ve hedeflerini, partinin

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Staj BBA 491 Güz 0+0+0 NC 7

DERS BİLGİLERİ. Staj BBA 491 Güz 0+0+0 NC 7 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Staj BBA 491 Güz 0+0+0 NC 7 Ön Koşul Dersleri Üçüncü sınıf dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Sektörlere Giriş II Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü MESLEKİ GELİŞİM EĞİTİM PROGRAMI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü MESLEKİ GELİŞİM EĞİTİM PROGRAMI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü MESLEKİ GELİŞİM EĞİTİM PROGRAMI EK-2 1. ETKİNLİĞİN ADI Rehberlik Kursu 2. ETKİNLİĞİN AMAÇLARI Bu faaliyeti başarı ile tamamlayan

Detaylı

ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ VE MATERYAL TASARIMI

ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ VE MATERYAL TASARIMI ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ VE MATERYAL TASARIMI Öğretim Teknolojisinin Kavramsal Çerçevesi Dr. Erinç Erçağ Kaynak: Editör: Prof. Dr. Hüseyin Uzunboylu - Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı Eğitim Doğumdan

Detaylı

2014 2015 Öğretim Yılı Rehberlik Çerçeve Programı kapsamlı gelişimsel psikolojik danışmanlık hizmetleri anlayışına bağlı kalınarak hazırlanmıştır.

2014 2015 Öğretim Yılı Rehberlik Çerçeve Programı kapsamlı gelişimsel psikolojik danışmanlık hizmetleri anlayışına bağlı kalınarak hazırlanmıştır. K. K. T. C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI EĞİTİM ORTAK HİZMETLER DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜ PSİKOLOJİK DANIŞMA REHBERLİK VE ARAŞTIRMA ŞUBESİ 2014 2015 Öğretim Yılı Rehberlik Çerçeve Programı kapsamlı gelişimsel psikolojik

Detaylı

BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI - TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ İLE PROGRAM YETERLİLİKLERİ İLİŞKİSİ

BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI - TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ İLE PROGRAM YETERLİLİKLERİ İLİŞKİSİ Alana Özgü Yetkinlik YETKİNLİKLER İletişim ve Sosyal Yetkinlik Öğrenme Bağımsız Çalışabilme ve Sorumluluk Alabilme BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI - TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Makro İktisat SPRI 272 2 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Makro İktisat SPRI 272 2 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Makro İktisat SPRI 272 2 3 + 0 3 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Fransızca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ HAYAT BOYU ÖĞRENME İÇİN KİLİT YETKİNLİKLER

AVRUPA BİRLİĞİ HAYAT BOYU ÖĞRENME İÇİN KİLİT YETKİNLİKLER AVRUPA BİRLİĞİ HAYAT BOYU ÖĞRENME İÇİN KİLİT YETKİNLİKLER Özgül ÜNLÜ HBÖ- HAREKETE GEÇME ZAMANI BU KONU NİÇİN ÇOK ACİLDİR? Bilgi tabanlı toplumlar ve ekonomiler bireylerin hızla yeni beceriler edinmelerini

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not V Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Bireyi Tanıma ve Tanıma Teknikleri *Kendilerine özgü birer varlık olan bireyler, gerek doğuştan

Detaylı

İŞLETME BÖLÜMÜ YÜKSEK LİSANS (MBA) PROGRAMI

İŞLETME BÖLÜMÜ YÜKSEK LİSANS (MBA) PROGRAMI İŞLETME BÖLÜMÜ YÜKSEK LİSANS (MBA) PROGRAMI Vizyon: Farklı disiplinlerden gelen katılımcılara yönetim sanatının temel ilkeleri ve çağdaş bilgi birikiminin esaslarını vererek ulusal ve uluslararası işletmelerde

Detaylı

Yaratıcı Metin Yazarlığı (SGT 332) Ders Detayları

Yaratıcı Metin Yazarlığı (SGT 332) Ders Detayları Yaratıcı Metin Yazarlığı (SGT 332) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Yaratıcı Metin Yazarlığı SGT 332 Seçmeli 1 2 0 2 3 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Almanca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

SOSYAL HİZMET UZMANI (SOSYAL ÇALIŞMACI)

SOSYAL HİZMET UZMANI (SOSYAL ÇALIŞMACI) TANIM Ekonomik, sosyal ve kültürel yönden sıkıntı içinde bulunan kişi, grup ve topluluklara sorunlarını tanıyıp çözümlemelerinde sahip oldukları olanakları kullanma ve çevredeki olanakları araştırma ve

Detaylı

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Bu politika, Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. nin (Banka) faaliyetlerinin kapsamı ve yapısı ile stratejileri, uzun vadeli hedefleri ve risk yönetim yapısına

Detaylı

Ünite 1: İşyerinde Etkililik. Ünite 2: Liderlik Becerileri Geliştirme PEARSON İŞ PASAPORTU

Ünite 1: İşyerinde Etkililik. Ünite 2: Liderlik Becerileri Geliştirme PEARSON İŞ PASAPORTU PEARSON İŞ PASAPORTU Ünite 1: İşyerinde Etkililik 1 İşyerinde etkili davranış biçimlerinin anlaşılması 2 Etkili çalışma davranışlarının sergilenebilmesi 3 Kendi performansını değerlendirebilme 1.1 Çalışanların

Detaylı

ÖĞRENME PERFORMANSINI YÜKSELTME PROJESİ

ÖĞRENME PERFORMANSINI YÜKSELTME PROJESİ ÖĞRENME PERFORMANSINI YÜKSELTME PROJESİ Çağdaş eğitimin en önemli amaçlarından biri her öğrenciye kendi bireysel özelliklerine göre öğrenme fırsatı sağlamaktır. Bu yolla bireysel farklılıkları olan çocuklar

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO501 Eğitimde Program Geliştirme 3 0 3 8

Detaylı