Tüberküloz Hastalarının Tedaviye Uyumu (Hasta Kompliyansı)

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Tüberküloz Hastalarının Tedaviye Uyumu (Hasta Kompliyansı)"

Transkript

1 Tüberküloz Hastalarının Tedaviye Uyumu (Hasta Kompliyansı) Ferhan ÖZŞEKER, Esen AKKAYA, İlknur DİLEK, Ebru DAMADOĞLU SSK Süreyyapaşa Göğüs Kalp ve Damar Hastalıkları Eğitim Hastanesi, İSTANBUL ÖZET Tüberküloz (TB) uzun bir tedavi süresi gerektiren kronik bir hastalıktır. TB kontrolünde en büyük güçlük bu uzun sürede hastaların ilaçlarını düzenli kullanmaları için ikna edilmesidir. Tedavinin başarı ile tamamlanması için hastaların önerilen tedavi rejimine uymaları şarttır. Dünya Sağlık Örgütü parametrelerine göre TB de tedavi uyumsuzluğu; birbirini takip eden en az iki ay boyunca veya bir yıllık periyotta üç ay veya daha uzun sürede klinik randevuya gelmeme olarak tanımlanmaktadır. Tedaviye uyumu etkileyen nedenler (hasta ve hastalıkla ilgili nedenler, ilaçlarla ilgili nedenler) iyi bilinmesine rağmen, hangi hastanın tedaviye uyumsuz olacağını önceden bilmek zordur. Tedavide uyumu arttırmak için hasta-doktor iş birliği şarttır. Bu da; özel teknik terimlerin daha az kullanılması, kültürel farklılıkların en aza indirilmesi, klinik ve dispanserlerdeki problemlerin çözülmesi ile sağlanır. TB li hastalarda tedaviye uyum; karşılıklı görüşme, klinik değerlendirme, ilaç sayımı, idrarda ve kanda ilaç veya metabolitlerinin aranması ile değerlendirilebilir. TB kontrol programlarında kullanılan teşvik edici ve ödüllendirme yöntemleri tedaviye uyumu desteklemektir. Doğrudan gözetim altında tedavi (DGT), günümüzde daha etkin bir yöntem bulunana kadar hasta uyumunu arttıran en etkin ve ekonomik yoldur. ANAHTAR KELİMELER: Tüberküloz, tedavi, kompliyans, eğitim, tedaviye uyum SUMMARY COMPLIANCE OF PATIENTS TO TUBERCULOSIS THERAPY Tuberculosis (TB) is a chronic disease that requires prolonged treatment. The most difficult aspect of TB control is to persuade patients to take their medications regularly and adequately. World Health Organization defines nonadherence to treatment as not keeping clinic appointments for at least two consecutive months or three or more months in a year. Although the factors that affect adherence and compliance to therapy (patient, disease, medication related) are well known, it is difficult to evaluate which patient will be non compliant. To improve compliance to therapy, patient and doctor cooperation is a must. This can be achieved by not using special technical terms, minimizing cultural differences, and by solving the problems of clinics and health houses. Adherence to therapy can be evaluated by special appointments with the patient, clinical evaluations, counting the pills, examination of blood and urine samples for drug or drug metabolites. Currently, one of the most successful procedures used in tuberculosis control programmes is supporting adherence to therapy by enhancing and reinforcing methods. And direct observational treatment (DOT) is the most effective method to improve adherence to tuberculosis treatment. KEY WORDS: Tuberculosis, treatment, compliance, education, adherence to treatment 109

2 Özşeker F, Akkaya E, Dilek İ, Damadoğlu E. Akciğer grafisi çekildi, tüberkülin deri testi yapıldı ve balgamda asidorezistan basil (ARB) arandı. Sonuçta tüberküloz (TB) tanısı konuldu, uygun ilaçlarla hasta altı-dokuz ay tedavi oldu ve tedavi kür ile tamamlandı. Tanımlanan bu güzel senaryodaki mutlu son, hastanın ilaçlarını düzenli kullanmasına bağlıdır. Birçok kronik hastalıkta olduğu gibi TB için de ilaçların sadece reçete edilmesi yeterli değildir (1,2). Son 20 yılda yapılan çalışmalar hastaların yarıya yakınının ilaçlarını kullanmadığını göstermiştir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) nde, yılda yazılan 1.8 milyar reçetenin yarısının önerilen dozda alınmadığı düşünülmektedir (3). Tıbbi uyarılara uyum sağlanamaması, günümüzde ABD de TB nin eradike edilememesinde ana neden olarak görülmektedir (4) yılında yapılan TB kontrol programları yaklaşık %24.2 hastanın 12 aylık TB tedavisini tamamlamadığını, hatta bazı bölgelerde bu sonucun %55 e çıktığını göstermiştir (1). Kronik hastalıklarda reçete edilen ilaçların kullanımındaki eksiklik, tedavinin etki ve yan etkilerini değiştirerek önem kazanır. TB tedavisinde ise bu daha da önemlidir. Tedaviye uyumsuzluk; TB nin yayılmasına, nüks olguların artmasına, ilaçlara dirençli olguların oluşmasına neden olacak ve sonuçta bunların yanı sıra tedavi maliyeti de artacaktır (5-9). HASTA UYUMU TANIMI Tedaviye uyum iki alt başlık altında tanımlanabilir ve başarılı bir tedavi için ikisinin de olması gerekir: a. İtaat etmek (compliance): Hastanın randevularına uyumu, ilaç alımı gibi tıbbi önerilere uyması, yaşam koşullarını hastalığın ve tedavinin gerektirdiği şekilde düzenlemesi, b. Kooperasyon, uyum (adherence): Hastanın yazılan ilacı gerektiği şekilde, sayıda ve sürede içmesi, sağlık kuruluşu randevularına aksatmaksızın gitmesi olarak tanımlanabilir (4,10). Amaç hasta ve doktorun isteklerinin ortaya konması, sorumlulukların paylaşılması, tedavi planı için iş birliğinin sağlanması olmalıdır. Hasta neyi, ne zaman, nerede kullanacağını, nasıl yardım isteyeceğini bilebilmelidir. Dünya Sağlık Örgütü parametrelerine göre TB de tedavi uyumsuzluğu birbirini takip eden en az iki ay boyunca veya bir yıllık periyotta üç ay veya daha fazla sürede klinik randevuya gelmeme olarak tanımlanmaktadır. Daha başta tedaviyi reddeden hasta da uyumsuz olarak düşünülmelidir. Makul bir nedenle (yurt dışı seyahati gibi) tek bir randevuyu kaçırmak uyumsuzluk olarak adlandırılmamalıdır (7,9,11). O Boyle ve arkadaşları ise doğrudan gözetim altında tedavi (DGT) ile ilgili bir çalışmalarında, hastanın birbirini takip eden yedi günden fazla ilaç almamasını tedavi uyumsuzluğu olarak tanımlamışlardır (12). Hastaların ilaç kullanımı dört şekilde gruplandırılabilir: 1. Uygun kullanım: Hasta ilaçlarını önerilen şekilde alır (uyumlu hasta). 2. Eksik kullanım: Hasta ilaçlarını önerilenden az kullanır (uyumsuz hasta). 3. Fazla kullanım: Hasta ilaçlarını önerilenden fazla kullanır (uyumsuz hasta). 4. Yanlış kullanım: Hasta ilaçlarını farklı zamanlarda önerilenden az veya çok kullanır (uyumsuz hasta). Son üç durumda da uyumsuzluk söz konusu olduğu halde, sadece hastanın ilaçlarını önerilenden az kullanması uyumsuzluk olarak düşünüldüğünden, diğerleri yanlışlıkla uyumlu olarak sınıflanır. Sonuçta hepsi de tedavinin etki ve yan etkileri üzerine etkilidir (13). HASTA UYUMUNU ETKİLEYEN FAKTÖRLER Hangi hastanın tedaviye uyum sağlamayacağını önceden tahmin etmek pek mümkün değildir (14). Her çeşit hastalıkta ve her sosyodemografik gruptaki hastada tedavi uyumsuzluğu olabilir. Hastanın uyumunun önemi anlaşıldıkça bunu etkileyen faktörlerin araştırılması da hız kazanmıştır. Bunlar hasta ve/veya hastalıkla ve ilaçlarla ilgili nedenler olarak gruplandırılabilir (Tablo 1) (15). 1. Hasta ve Hastalıkla İlgili Nedenler Hastaların kişisel özellikleri: Pek çok çalışmada hastaların yaş, gelir, ırk, eğitim gibi kişisel özellikleri ile tedaviye uyum arasında ilişki saptanmazken, Pablos-Mendez ve arkadaşları çalışmalarında siyah ırktaki hastaları tedaviye uyumsuz bulmuşlardır (5,7,9). Cinsiyetin tedaviye uyuma etkisine bakıldığında; Liam ve arkadaşları etkisiz bulurken, Balbay ve arkadaşları kadın cinsiyette tedaviye uyumu yüksek bulmuştur (7,16). Hastaların hastalıkları ile ilgili durumları: Hastaların hastalıkları ile ilgili durumlarını (semptom, akciğer grafisi vs.) değerlendiren Balbay ve arkadaşları hemoptizi, kilo kaybı ve göğüs ağrısı varlığında tedaviye uyumu yüksek bulmuşlardır (16). Akciğer grafisindeki lezyonların fazlalığı tedaviye uyumu negatif etkilemiştir. Liam ve arkadaşlarının 110

3 Tüberküloz Hastalarının Tedaviye Uyumu (Hasta Kompliyansı) Tablo 1. Tüberkülozda tedaviye uyumu etkileyen faktörler*. Hasta ve hastalıkla ilgili nedenler Hastaların kişisel özellikleri Hastaların hastalıkları ile ilgili durumları Daha önceki tedaviyi yarım bırakma Madde bağımlılığı Psikolojik bozukluklar Fiziksel bozukluklar, unutkanlık Sağlık personelinden hoşnutsuzluk Yanlış anlama ve bilgilendirilmeme İlaç yan etkileri hakkında korkular Hastalığın ciddiyetinin anlaşılamaması Yetersiz takip Sosyokültürel faktörler (işsizlik, evsizlik vb.) Damgalanma endişesi Hastalık hakkında yanlış kanılar Tedavi rejiminin uzunluğu Birlikte HIV infeksiyonunun bulunması Hastanede tedavi olma Hasta eğitimi İlaçlarla ilgili nedenler İlaç rejimini anlamama Kullanımı zor ilaç rejimleri İlaç yan etkileri Tedavi maliyeti İlacı sevmeme İlacın elde edilememesi * Global Initiative for Asthma dan yararlanılarak tüberküloz için yeniden uyarlanmıştır (15). çalışmalarının sonuçları da benzerdir. Yine bu çalışmada hastalığın akciğer veya akciğer dışında oluşunun tedaviye uyumu etkilemediği görülmüştür (7). Daha önceki tedaviyi yarım bırakma: Daha önceki TB tedavisini yarım bırakan hastalar, tedavi uyumsuzluğu açısından yüksek riskli grup içinde yer alır. Oral kontraseptif, oral antihipertansif, oral antidiyabetik gibi ilaçlarını düzenli ve yeterli almayan hastalar, TB tedavisi görmeleri gerektiğinde bu tedaviye de uyum sağlamama yönünden yüksek riskli gruplardır (1,16,17). Madde bağımlılığı: Alkolizm, intravenöz ilaç kullanımı, kokain vb. kullanımı hasta uyumunu olumsuz etkiler. Çünkü madde bağımlılığı olan kişilerde organizasyon ve kognitif düşünme bozukluğu geliştiği için öncelikler değişir. Hastaların hissettiği öfori nedeniyle ilaç alımı karıştırılabilir ya da unutulabilir. Birçok hastada, ilaçları alırken mide bulantısı ya da kusma görülebilir. Bu nedenle, madde bağımlılığı olan hastalar, ilaçları almak yerine bağımlısı oldukları maddeyi almayı seçerler (1,9,17,18). Psikolojik bozukluklar: Hasta uyumunu olumsuz yönde etkileyen karakter özelliği olmamakla birlikte, bronş astımı ile ilgili çalışmalarda boşanmış bayanların, sosyoekonomik düzeyi düşük olan kişilerin ve ergenlik çağındaki hastaların daha uyumsuz olduğu gözlenmiştir. Mental bozukluğu, serebrovasküler yetmezliği, Alzheimer hastalığı ya da benzeri durumları olanlar; ilaç almaları gerektiğini hatırlamada da güçlük çeker ya da bazen yüksek dozda ilaç alabilirler. Bu grup hastaların ilaç yuttuklarından emin olmak için özel ilgi gerekir (1,7,17,19). Fiziksel bozukluk: Boyun alt tarafından itibaren felç durumu, şiddetli artrit, bazı kas hastalıkları özefagustan mideye ilaç pasajını engelleyerek rutin ilaç kullanımını kısıtlayabilir (1). Unutkanlık: Vizitten beş dakika sonra doktorun bir kez söylediği mesajı hastaların yarısı, üç kez tekrarladığını ise hastaların tamamının hatırladığı gösterilmiştir. Bu nedenle doktor söylediklerini hastaya tekrarlatmalı ve yazılı olarak da vermelidir (20). Avukatlar, öğretmenler, doktorlar, üniversite öğretim üyeleri gibi toplumda saygın kişiler veya hoşsohbet, tatlı yaşlı kadın ve erkekler hayal kırıklığı yaratan hasta grubudur. Bu hastalar hastalıkları ve tedavileri ile ilgili soru sorarlar, sağlık çalışanları ile iyi kooperasyon kurarlar, ilaçlarının önemini bilirler, almaya niyet ederler, ancak yoğun iş tempoları ve aktif günlük yaşantıları nedeniyle ilaçlarını almayı unuturlar (1,10). Sağlık personelinden hoşnutsuzluk: Uyumsuzluğun en önemli nedenlerinden biri hasta-doktor ilişkisinin bozukluğu ve hastaların tatminsizliğidir. Hastanın merak ve beklentilerini karşılamayan doktor güvensizliğe ve hastanın tedaviye uyumsuzluğuna yol açar. Anlayışlı, güven veren, hastaya zaman ayıran, dikkatle dinleyen, soruları yanıtlayan tedavi önerilerini açık ve tam olarak ortaya koyan, yakınlık gösteren doktor hastanın tedaviye uyumunu arttırır (1,21). Yanlış anlama ve bilgilendirilmeme: Hastalar hastalıkları ve uygulanacak tedavi konusunda bilgilendirilmelidir. Hastanın kaygı, merak ve beklentile- 111

4 Özşeker F, Akkaya E, Dilek İ, Damadoğlu E. ri belirlenmeli ve bunları doktorla tartışma şansı verilmelidir. Hastaların ilaçlar hakkındaki korkuları, hasta yanında yapılan tıbbi tartışmalara bağlı olarak hastanın endişelenmesi ve farklı doktorlar tarafından takip edilen hastalara uygulanan değişik tedaviler hasta uyumunu olumsuz yönde etkiler (1,10). İlaç yan etkileri hakkında korkular: İlaçların yan etkileri konusunda verilecek bilgiler, ileride oluşabilecek kaygılarını en aza indirecek, doktor-hasta iş birliği ile tedaviye uyumunu devam ettirecektir. Rifampisin kullanımı ile vücut salgılarının kırmızıya boyanacağını, INH kullanımı ile yüzünde ve sırtında papül benzeri deri lezyonlarının olacağını, bazı ilaçların tadının kötü olacağını önceden bilmesi, hastanın tedaviye ve doktoruna olan güvenini arttıracaktır. Hepatotoksisite konusunda bilgilendirme, hastanın semptomlarını doktoruna daha çabuk iletmesini sağlayacaktır (20). Hastalığın ciddiyetinin anlaşılmaması: TB li hastalar, ağır formlarda olmadıkça, genellikle genel durumları iyidir. İlk birkaç haftalık tedaviden sonra, halsizlik, kilo kaybı, gece terlemesi gibi semptomları da ortadan kalkınca, kendilerini iyi hissederler. Böylesine sağlıklı gibi görünen bir insanın en az altı ay sürecek bir tedaviye neden gereksinimi olduğunu, onlara ancak bu konuda yapılacak eğitimlerle anlatmak mümkündür (7,9,18). Yetersiz takip: TB li hastalar, bu konuda bilgi ve deneyim sahibi ekipler tarafından tedavi edilmelidir. Bir kez tanı konulduktan sonra belirli aralarla takip sağlanmalıdır. Hastalara verilen randevu aralıkları ne kadar uzunsa hasta uyumunun o kadar yüksek olduğu gösterilmiştir. Tedaviye başladıktan ya da hastaneden taburcu olduktan sonraki ilk randevunun uzun tarihe verilmesi hastanın tedaviye ve randevulara uyumunu arttırmaktadır (7). Randevular takvime kişi adları ile yazılmalı, randevuya gelmeyenlere telefon ya da mektup ile ulaşılarak ikinci randevu verilmelidir. Sadece bu yakın takip bile hastanın tedaviye uyumunu arttıracaktır (4). Sosyokültürel faktörler: Hastanın yaşam tarzı; tedaviye uyumu önemli ölçüde etkiler. Sağlık kurumları ile ilgili organizasyonun yetersizliği hastanın devlet tarafından sağlanan ücretsiz, resmi bakım olanaklarından yoksun olması hasta uyumsuzluğuna katkıda bulunur. Sosyal güvenliği olmayan kişiler doktora geç başvurmaktadır. İşsizlik, evsizlik, göçmen nüfusun çok olduğu yörelerde aynı dilde konuşamama, kültürel faktörler, inanç ve adetler tedaviye uyumu güçleştirebilir (9,14,17,22). Damgalanma hissi: TB nin tedavi edilmediğinde toplum üzerindeki tehlikeli sonuçlarının yanı sıra, toplumun da TB li hasta üzerine etkisi vardır. Hastalığın bulaşıcı olduğunun bilinmesi nedeniyle, hasta bazen hastalığının çevresi tarafından bilinmesini istemez. Bu durum özellikle evlilik çağındaki kişilerde ve patronları tarafından hastalıklarının bilinmesini istemeyen işçilerde görülür. Bu, tanıyı geciktirebileceği gibi, daha sonraki günlerde tedavi uyumunu da etkileyebilir (4,7,17,22). Yanlış kanılar: Toplumun hastalık hakkındaki yanlış bilgileri (havlu, çatal, kaşığı ayırma ve ayrı yıkama gibi) faydalı olmadığı gibi hastanın psikolojik durumunu da kötü etkiler ve tedaviyi yarım bırakmasına neden olabilir (1,10). Tedavi rejiminin uzunluğu: Tedavi rejiminin uzunluğu, tedaviye uyum açısından bir risk faktörü olarak tanımlanmasına rağmen; Liam ve arkadaşlarının çalışmalarında 6, 9 ve 12 aylık tedavilerde tedaviye uyumda fark saptanmamıştır (7,10). Birlikte HIV infeksiyonunun bulunması: TB li bir hastada beraberinde HIV infeksiyonunun bulunması en sık görülen tedavi uyumsuzluğu nedenidir (9,17,23). HIV infeksiyonu nedeni ile yan etkileri çok olan ilaçların alınması, bu hastaların evsiz ve madde bağımlısı hastalar olması, sosyoekonomik düzeylerinin düşük olması nedeni ile bu grup hastaların tedaviye uyumsuz olacağı ön görülebilir. Bu hastalarda çok ilaca dirençli TB basilinin sıklıkla etken olduğu da düşünülürse tedaviye uyumu arttırmak için DGT uygulanmalıdır (5). Hasta eğitimi: Hastalar, genellikle hastalıkları hakkında az bilgiye sahiptirler ve daha çok bilgilendirildiklerinde daha uyumlu olacakları düşünülür. Hasta ve/veya hasta yakınlarının eğitimi hastalığın ciddiyetinin anlaşılmasına ve tedaviye uyumu arttırmaktadır (4,10,12). En etkili yol hekimle hastanın birebir karşılıklı görüşmesidir (10,12). Aynı zamanda hastalık hakkında hasta yakınlarının bilgilendirilmesi, kişilerin sosyal yaşantılarının etkilenmemesini de sağlayacaktır. Bununla birlikte Liam ve arkadaşları hastalık hakkında bilgi sahibi olmanın (bulaş yolları, tedavi rejimleri, korunma yolları gibi) tedaviye uyumu etkilemediğini bulmuşlardır (7). 2. İlaçlarla İlgili Nedenler İlaç rejimini anlamama: Tedaviye uyum için tedavi rejimini bilmek gereklidir, ancak yeterli değildir. Kısa süreli tedavilerde, bilgi vermek uyumu arttırabilir, ancak uzun süreli tedavilerde bu sınırlı değere sahiptir (4). 112

5 Tüberküloz Hastalarının Tedaviye Uyumu (Hasta Kompliyansı) Kullanımı zor ilaç rejimleri: 1970 li yıllara kadar kullanılan uzun süreli tedavi rejimlerini tamamlamak zordu. Bu rejimlerde en büyük güvence DGT idi li yılların ortalarında, dikkatler, gözetimli 18 aylık intermittant rejimlerden kısa süreli kemoterapiye kaydı. Rifampisin içeren rejimlerle altı aylık başarılı tedaviler, hastaların reçetelenen tedaviyi tamamlama olasılığını arttırdı. Yan etkiler: Kronik hastalıklarda tedaviye uyumu etkileyen önemli faktörlerden birisi de ilaç yan etkisidir. Reçete edilen ilaçla ilgili yan etkiler yaygınsa doktor bunu hastaya belirtmelidir. Bazı yan etkiler rahatsız edicidir, ama ilacı bırakmayı düşündürecek ölçüde ciddi değildir. Geçmişte bunun en güzel örneği gastrointestinal sisteme irritan etkisi nedeniyle PAS olmuştur. TB ilaçlarının hepsinin az veya çok yan etki riski vardır. Hasta açısından en çabuk fark edilen hepatotoksisitedir. Hasta-doktor iş birliğinin iyi kurulması bu yan etkilerin erken tanınmasına ve önlem alınmasına olanak sağlar (11). Tedavinin maliyeti: Tedavide kullanılan ilaçların maliyeti de hastanın tedaviye uyumunu etkiler (22). Ülkemizde TB tedavisi Verem Savaş Dispanserleri nde ücretsiz olarak yapılmaktadır. Tedavide kullanılan ilaçları sevmeme: Kronik hastalıkların tedavisinde, hastaların ilaçlarını sevmemelerinin (yan etkileri, kullanım zorluğu, kötü tatları vs. nedeni ile) veya nefret etmelerinin tedaviye uyumu azalttığı gözlemlenmiştir (24). TB ilaçları içerisinde Promid, PZA ve PAS kötü tatları ile hastaların sevmedikleri, şikayetçi oldukları ilaçlardır. İlaçların elde edilememesi: TB tedavisinde ülkemizde bu durum çok olası görünmemektedir. Sağlık güvencesi olmayan hastalar bile ilaçlarını Verem Savaş Dispanseri nden ücretsiz temin edebilmektedir. Sadece dispanserler uzak olduğunda yol parası ve ulaşım problemi nedeniyle hastalar sorun yaşayabilir (22). TEDAVİYE UYUMU ARTTIRICI YÖNTEMLER TB tedavisi uzun süren, birçok ilacı birarada düzenli, yeterli süre ve dozda almayı gerektiren bir tedavidir. Amaç tedavinin sonuna kadar hastayı ilaçlarını almaya ve kontrollerine gelmeye ikna edebilmektir. Burada en büyük görev hastaya ve sağlık çalışanlarına düşmektedir. Hasta-doktor iş birliğinden, tedavisine ve kontrollerine düzenli gelen hastayı ödüllendirmeye kadar birçok yöntem denenebilir (Tablo 2). Tablo 2. Tedaviye uyumu arttırıcı yöntemler. Hasta-doktor iş birliği Özel teknik terimlerin azaltılması Kültürel farklılıkların azaltılması Klinik veya dispanserlerdeki problemler Teşvik edici ve kuvvetlendirici yöntemler Doğrudan gözetim altında tedavi (DGT) Hasta-Doktor İş Birliği TB hastalığının tedavisi uzun ve can sıkıcıdır. Bu durum, bir de ilaçların yan etkisi olursa daha da artar. Hastaları, bu can sıkıcı durumdan uzaklaştırmak onlarla iyi iletişim kurmak beceri işidir. Uzman bir doktorun mu, yoksa bir hemşirenin mi hasta ile daha iyi iletişim kuracağı bilinemez. Sağlık çalışanının agresif ve kuralcı tutumu hasta için itici olurken, pasif ve karar vermekte zorlanması da hastayı negatif yönde etkileyecektir. Özel teknik terimlerin daha az kullanılması, kültürel farklılıkların en aza indirilmesi, klinik ve dispanserlerdeki problemlerin çözülmesi hasta-doktor iş birliğini arttıracaktır (1,4,10,14,25). Özel Teknik Terimlerin Azaltılması TB, kompleks bir hastalıktır. Doktor ya da hemşire ile ilk defa konuşan hastanın kafasında pek çok soru vardır. Ölmekten ya da sanatoryuma gönderilmekten korkar. Bu arada doktorun söyleyeceklerinin zaten pek azını anlayacağından, bu konuşmaların bir de tıbbi terimlerle yapılması, hastanın daha da korkması ve kafasının karışmasına neden olur. Kültürel Farklılıklar Hastanın eğitim seviyesinin düşük olması hastaya verilecek TB eğitimini güçleştirmektedir. Buna bir de kültürel farklılıklar eklendiğinde durum daha da karışık bir hal alır. ABD de özellikle göçmenlerin yoğun olduğu bölgelerdeki bazı kliniklerde doktorların pek çok dili konuşması hastalarla daha iyi iletişim kurmalarını sağlamakta, bu da hastaların tedaviye uyumunu büyük oranda arttırmaktadır. Klinik veya Dispanserlerdeki Problemler Klinik veya dispanserlerdeki bazı problemler hastanın tedaviye uyumunu etkilemektedir. Hasta buralarda (klinik, dispanser, hastane, doktor muayenehaneleri vs.) kendini rahatsız hisseder. Doktorla görüşünceye kadar uzun zaman beklemesi gerekir, aptal gibi görünmekten korktuğu için soru sorma- 113

6 Özşeker F, Akkaya E, Dilek İ, Damadoğlu E. ya da isteksizdir. Klinikle ilgili bazı rutin uygulamaları anlamakta zorluk çeker. Ücret öderken utanır, bazen ücreti ödeyemeyecek durumdadır. Bütün bunlar hasta için büyük problemlerdir ve bunları anlamayan ve/veya çözmeye çalışmayan doktorlar; onların randevularına neden gelmediklerini de anlamayacaklardır. Teşvik Edici ve Kuvvetlendirici Yöntemlerle Tedaviye Uyumu Destekleme (Ödüllendirme ve Destekleme) Günümüzde TB kontrol programlarında kullanılan, en başarılı yöntemlerden biri teşvik edici ve kuvvetlendirici yöntemlerle tedaviye uyumu desteklemedir. Teşvik edici ödüller büyük ya da küçük olabilir, yiyecekten eşyaya veya bazı şeyleri yapmaya kadar değişik çerçevede olabilir. Her hasta için farklı olacağından, hastalar için bireysel düşünülmeli, gerekirse hasta ve yakınları ile görüşülerek en uygun ödül belirlenmelidir. Morisky ve arkadaşları çalışmalarında parasal ödüllerin en etkili olduğunu bildirmişlerdir (4). Kuvvetlendirici yöntemler arasında hastanın yol parasını karşılamak, otobüs ya da tren bileti vermek, çocuğu olanlar için randevu saatinde çocuk bakıcısı sağlamak, çalışan hastalar için randevuların iş saati dışında verilmesi, hastayla yapılacak tedaviye uyum sözleşmesi, DGT nin hastanın istediği yerde verilmesi, hastanın yaşam tarzına göre intermittant tedavi uygulanması gibi yöntemler sayılabilir ve tedaviye uyumu arttırmak için etkili yöntemlerdir (4,5,17). Doğrudan Gözetim Altında Tedavi (DGT) TB ilaçlarına karşı gelişen direnç, tüm dünyada önemli bir problemdir. TB tedavisine uyumsuz hastaların bu sorunun en büyük kaynağı olduğu düşünüldüğünde, Dünya Sağlık Örgütü tüm hastalara tedavinin başlangıcında en az iki ay DGT önermektedir. Yukarıda anlatılan ve hastanın tedaviye uyumunu arttırmadaki en etkin yöntem halen DGT olmakla birlikte bunu uygulamak da kolay değildir. Hem sağlık çalışanlarının hem de hastanın büyük çaba harcaması gerekir (8). Eğer DGT teşvik edici yöntemlerle desteklenirse tedaviye uyum % , nüks % arasında değişmektedir. Eğer teşvik edici yöntemler kullanılmazsa bu oran % olarak bulunmuştur. İlk iki aydan sonra hasta kendi kendine ilaçlarını almaya devam ederse uyumun yeniden % arasında bir orana düştüğü gösterilmiştir (5). DGT sağlık çalışanları tarafından yapılabileceği gibi, hastanın aile üyeleri, komşuları, iş yerinde arkadaşları tarafından da uygulanabilir. TÜBERKÜLOZLU HASTALARDA TEDAVİYE UYUMU DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ Hastanın tedaviye uyumunu değerlendiren pek çok yöntem vardır. Fakat hastalar bunları çok çabuk öğrenirler. O nedenle sağlık çalışanı hemen değişiklikler yapabilmelidir (Tablo 3). Karşılıklı Görüşme Hasta uyumunu değerlendirmek için en fazla kullanılan yoldur. Metodun değeri görüşme yapan kişinin kabiliyetine, hastanın hatırlama gücüne göre değişir. Sorulan soruların şekli de cevabı etkileyebilir. Örneğin ilacını alıyor musun? yerine hepimiz bazen ilaç almayı hatırlamada güçlük çekeriz, bu sizde de oluyor mu? sorusu tercih edilirse daha doğru cevaplar alınacaktır. Bu görüşmede, hastaya ilaç kullanım şeması sorularak da uyum değerlendirilebilir (14,26). Klinik Değerlendirme Doktor verdiği tedavi ile alacağı sonucu az çok tahmin edeceği için bu da bir uyum indeksi olabilir. Hasta düzeliyorsa uyumlu, düzelmiyorsa uyumsuz diye düşünülebilirse de bu düşünceye uymayan olguların varlığı da bir gerçektir (14,26). İlaç Sayımı Uzun zamandır kullanılan bir yöntemdir. Hastaların evlerine yapılan sürpriz hemşire ziyaretleri ile kalan ilaçların sayımı en iyi yoldur. Fakat kutuda olmayan ilaçları hastanın yuttuğundan emin olunamaz (kutudan çıkardı, fakat kullanmayarak çöpe attı!). Bu metot yaşlılarda ve herhangi bir nedenle ilacını almayı unutanlarda etkilidir. Haftanın günlerine göre ilaçların işaretli yerlere konduğu kutular, bu unutkan hastalar için çok faydalıdır ve eczanelerden çok ucuza temin edilebilir (ülkemizde henüz yok) (1,8). Kanda ve İdrarda İlaç ya da Metabolitlerinin Araştırılması Anti-TB ilaçların etkinliğini gösteren kan testleri olmakla birlikte çok pahalı yöntemlerdir ve Türki- Tablo 3. Tüberkülozlu hastalarda tedaviye uyumu değerlendirme yöntemleri. Klinik değerlendirme Karşılıklı görüşme İlaç sayımı Kanda ve idrarda ilaç ya da metabolitlerinin araştırılması 114

7 Tüberküloz Hastalarının Tedaviye Uyumu (Hasta Kompliyansı) ye de bulunmamaktadır. Bunun yanı sıra idrarda TB ilaçlarını ya da metabolitleri araştırılabilir. Basit kimyasal testler ya da stick yöntemi kullanılabilir. İlacın alım zamanı, sonuçları etkileyeceğinden testin etkinliğinde şüpheler olabilir (1,14). Sonuç olarak; TB tedavisinde hastanın tedaviye uyumsuzluğu TB kontrol programlarının başarısızlığının ana nedenidir. Sağlık çalışanı hastaya bir yandan sevgi ile yaklaşırken, bir yandan da tedavi ile ilgili kurallarını koyarsa, TB tedavisi ve tedaviye uyuma karşı savaş kazanılmış demektir. Sosyal hizmet uzmanlarının devreye girmesi ve çalışmaları bu durumu daha da kolaylaştırır (14,27). Tedaviye uyumsuz hastalar basil konversiyonu gecikmiş, bireysel epidemi yapabilme yeteneğine sahip, bir de çok ilaca dirençli basil ile infekte ise toplum sağlığı açısından büyük tehlike yaratabilen hastalardır. Daha önce tedaviye uyumsuz olanlar, HIV ile infekte kişiler, evsizler, işsizler, alkolikler ve diğer madde bağımlısı kişilerin tedaviye uyumsuz olacağı öngörülebilir. Özellikle bu grup hastalarda mutlaka DGT uygulanmalıdır. Günümüzde halen DGT TB tedavisinde, tedaviye uyumu arttırmada en etkin ve ekonomik yöntemdir. KAYNAKLAR 1. Pozsik CJ. Compliance with tuberculosis therapy. Med Clin North Am 1993;77: Melli RB. Patient compliance: Are we wasting our time and don t know it? Am Rev Respir 1992;146: Kelloway JS, Wyatt S, Adlis A. Comparison of patients compliance with prescribed oral and inhaled asthma medications. Arch Intern Med 1994;154: Morisky DE, Malotte CK, Choi P et al. A patient education program to improve adherence rates with antituberculosis drug regimens. Health Educ Q 1990;17: Chaulk CP, Kazandijian VA. Directly observed therapy for treatment completion of pulmonary tuberculosis. JAMA 1998;279: Çalışır HC, Ulukavak T, Türker G ve ark. Tüberküloz tedavi başarısızlığına neden olan etkenler. Solunum Hastalıkları 1997;8: Liam CK, Lim KH, Wong CM, Tang BG. Attitudes and knowledge of newly diagnosed tuberculosis patients regarding the disease and factors affecting treatment compliance. Int J Tuberc Lung Dis 1999;3: Moulding TS, Caymittes M. Managing medication compliance of tuberculosis patients in Haiti with medications monitors. Int J Tuberc Lung Dis 2002;6: Pablos-Mendez A, Knirsch CA, Barr RG et al. Nonaderence in tuberculosis treatment: Predictors and consequences in New York City. Am J Med 1997;102: Cuneo WD, Snider DE. Enhancing patient compliance with tuberculosis therapy. Clin Chest Med 1989;10: WHO Tuberculosis Programme. FrameWork For Effective Tuberculosis Kontrol. Geneva. Switzerland. WHO/TB/ 1994;94: O Boyle SJ, Power JJ, Ibrahim MY, Watson JP. Factors effecting patients compliance with antituberculosis chemotherapy using the directly observed treatment, short-course strategy (DOTS). Int J Tuberc Lung Dis 2002; 6: Spector SL,Levis CE. Worhshop 6: Compliance factors. J Allegy Clin Immunol 1986;78: Sumartojo E. When tuberculosis treatment fails. A social behavioral account of patient adherence. Am Rev Respir Dis 1993;147: Global Strategy for Asthma Management and Prevention. National Heart, Lung, and Blood Institute 2002; Balbay O, Annakkaya AN, Arbak P et al. Do the clinic and chest X-ray findings effect patient compliance to treatment? Torax 2002;3(Suppl): Davitson H, Schluger NW, Feldman PH et al. The effects of increasing incentives on adherence to tuberculosis directly observed therapy. Int J Tuberc Lung Dis 2000;4: Sevim T, Aksoy E, Ataç G et al. Treatment adherence of 717 patients with tuberculosis in a social security system hospital in Istanbul, Turkey. Int J Tuberc Lung Dis 2002;6: Özkurt S, Oğuzhanoğlu NK, Özdel O ve ark. Tüberkülozlu olguların tedaviye ve sosyal yaşama uyumlarının değerlendirilmesi. Tüberküloz ve Toraks 2000;48: Taggart VS. Implementation of the guidelines. Eur Respir Rev 1995;5: Erdenen F. Astımda hastanın tedaviye uyum eksikliğinin ilaç dışı nedenleri. Solunum 1998;21: Rubel AJ, Garro LC. Social and cultural factors in the successful control of tuberculosis. Public Health Reports 1992;107: Naing NN, D este C, Isa AR et al. Factors contributing to poor compliance with anti-tb treatment among tuberculosis patients. Southeast Asian J Trop Med Public Health 2001;32: Allegra L. Delibarete noncompliance due to dislike of medications. Eur Respir Rev 1995;5: Pitchenik AE. Monitoring compliance with antituberculosis therapy. N Engl J Med 1984;311: Akkaya E. Bronş astımında tedaviye uyum. Solunum 1998;21: Schluger N, Ciotoli C, Cohen D et al. Comprehensive tuberculosis control for patients at high risk for noncompliance. Am J Respir Crit Care Med 1995; 151: Yazışma Adresi Ferhan ÖZŞEKER Altayçeşme Mahallesi Farabi Sokak Akbulut Apartmanı No: 2/1 Maltepe/İSTANBUL 115

Türkiye'de Yıllara Göre Yeni Verem Hasta Sayıları. 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2007 Yıllar

Türkiye'de Yıllara Göre Yeni Verem Hasta Sayıları. 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2007 Yıllar Verem Haftası etkinlikleri çerçevesinde Akkuş İlçe Sağlık Grup Başkanımız Dr. Mustafa AKDOĞAN 18/01/2010 tarihinde ilçemizde çalışan din adamları ve halka yönelik verem hastalığı ile ilgili çeşitli bilgiler

Detaylı

TÜBERKÜLOZ Tüberküloz hastalığı gelişimi için risk faktörleri

TÜBERKÜLOZ Tüberküloz hastalığı gelişimi için risk faktörleri TÜBERKÜLOZ Tüberküloz, Mycobacterium tuberculosis mikrobu ile oluşan bulaşıcı bir hastalıktır. Kişiden kişiye solunum yoluyla bulaşir. Hasta kişilerin öksürmesi, aksırması, hapşurması, konuşması ile havaya

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VEREM (TÜBERKÜLOZ) NEDİR? Verem hastalığı; verem mikrobunun solunum yolu ile alınmasıyla oluşan bulaşıcı bir

Detaylı

Doğrudan Gözetimli Tedavi Uygulamaları. Dr.Dilek Polat

Doğrudan Gözetimli Tedavi Uygulamaları. Dr.Dilek Polat Doğrudan Gözetimli Tedavi Uygulamaları Dr.Dilek Polat Sunum Planı DGT nedir? Neden DGT? Gözetim planı DGT uygulamaları DGT nin izlenmesi, denetimi Sorunların giderilmesi Doğrudan Gözetimli Tedavi Bir hastanın

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı. VEREM HASTALIĞI ve VEREM HAFTASI

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı. VEREM HASTALIĞI ve VEREM HAFTASI T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI ve VEREM HAFTASI VEREM EĞİTİM VE PROPAGANDA HAFTASI Geleneksel olarak her yıl Ocak ayının ilk Pazar gününden

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

1. OLGU. Tüberküloz Kursu 2008 Antalya

1. OLGU. Tüberküloz Kursu 2008 Antalya 1. OLGU Tüberküloz Kursu 2008 Antalya 49 yaşında kadın hasta, ev hanımı Yakınması: Öksürük, balgam Hikayesi: Yaklaşık 2 aydır şikayetleri olan hasta akciğer grafisinde lezyon görülmesi üzerine merkezimize

Detaylı

AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr. M. Bülent Sönmez 9. Ulusal Alkol ve Madde Bağımlılığı Kongresi 10-12 Aralık 2015, Edirne

AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr. M. Bülent Sönmez 9. Ulusal Alkol ve Madde Bağımlılığı Kongresi 10-12 Aralık 2015, Edirne AKILCI İLAÇ KULLANIMI Dr. M. Bülent Sönmez 9. Ulusal Alkol ve Madde Bağımlılığı Kongresi 10-12 Aralık 2015, Edirne AKILCI İLAÇ KULLANIMI Akılcı İlaç Kullanımı tanımı ilk defa 1985 yılında Dünya Sağlık

Detaylı

SSK Ballıdağ Göğüs Hastalıkları Hastanesi nde Yılları Arasında İzlenen Tüberküloz Olgularında İlaç Direnci

SSK Ballıdağ Göğüs Hastalıkları Hastanesi nde Yılları Arasında İzlenen Tüberküloz Olgularında İlaç Direnci SSK Ballıdağ Göğüs Hastalıkları Hastanesi nde 1995-1997 Yılları Arasında İzlenen Tüberküloz Olgularında İlaç Direnci Sefa Levent ÖZŞAHİN*, Özgür KARACAN**, Remziye EL***, Zuhal GÜLLÜ**** * SSK Ankara Eğitim

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VE VEREM HAFTASI

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VE VEREM HAFTASI T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VE VEREM HAFTASI VEREM EĞİTİM VE PROPAGANDA HAFTASI Geleneksel olarak her yıl Ocak ayının ilk Pazar gününden

Detaylı

Tüberküloz Hastalarında Tüberküloz Hakkında Bilgi Düzeyinin Değerlendirilmesi

Tüberküloz Hastalarında Tüberküloz Hakkında Bilgi Düzeyinin Değerlendirilmesi Tüberküloz Hastalarında Tüberküloz Hakkında Bilgi Düzeyinin Değerlendirilmesi A. Berna DURSUN*, Z. Müjgan GÜLER*, Ömür AYDIN*, Selma FIRAT GÜVEN*, Aydın YILMAZ*, Durdu SERTKAYA** * Atatürk Göğüs Hastalıkları

Detaylı

3. OLGU. Tüberküloz Kursu 2008 Antalya

3. OLGU. Tüberküloz Kursu 2008 Antalya 3. OLGU Tüberküloz Kursu 2008 Antalya 43 yaşında erkek hasta, çiftçi Yakınması: Öksürük, balgam, balgamla karışık kan tükürme, nefes darlığı Hikayesi: Yaklaşık 5 aydır öksürük ve balgam yakınması olan

Detaylı

AKILCI İLAÇ KULLANIM PROSEDÜRÜ

AKILCI İLAÇ KULLANIM PROSEDÜRÜ 1. AMAÇ : Hastanedeki akılcı ilaç kullanımına yönelik uygulamaların belirlenmesi. 2. KAPSAM : Hastalara verilecek ilaç tedavilerinin uygunluğunu, bunun kontrolü için kurulan Akılcı ilaç kullanımı sorumlu

Detaylı

TÜBERKÜLOZ. Verem; TB; TBC; Tüberküloz nasıl yayılır? Tüberküloz şikayetleri nelerdir?

TÜBERKÜLOZ. Verem; TB; TBC; Tüberküloz nasıl yayılır? Tüberküloz şikayetleri nelerdir? TÜBERKÜLOZ Verem; TB; TBC; Hava yoluyla yayılan bulaşıcı akciğer hastalığıdır. Akciğer dışında kemik, lenf bezleri, böbrek, beyin zarları gibi diğer organları da tutabilir. Tüberküloz bakterisi Mycobacterium

Detaylı

Hastaların Tedaviye Uyumunu ve Sağlık

Hastaların Tedaviye Uyumunu ve Sağlık Hastaların Tedaviye Uyumunu ve Sağlık Sisteminde Kalmasını Artırıcı Önlemler Prof. Dr. Dilara İnan 26.12.2015 İstanbul HIV hastasının takipte kalması, HIV hastalığının sonuçlarını hem bireysel hem toplumsal

Detaylı

Tedavi Uyum. Alper Şener Onsekiz Mart Üniversitesi Tıp Fakültesi Çanakkale

Tedavi Uyum. Alper Şener Onsekiz Mart Üniversitesi Tıp Fakültesi Çanakkale Tedavi Uyum Alper Şener Onsekiz Mart Üniversitesi Tıp Fakültesi Çanakkale SGK SUT Güncellemeler ECZANE İlaç temini Sisteme kayıt Reçetenin muadille değişimi HASTA UYUM HEKİM Tedavi kararı Günlük aktivite

Detaylı

SAĞLIK ÇALIŞANLARININ ENFEKSİYON RİSKLERİ

SAĞLIK ÇALIŞANLARININ ENFEKSİYON RİSKLERİ SAĞLIK ÇALIŞANLARININ ENFEKSİYON RİSKLERİ Sağlık hizmeti veren, Doktor Ebe Hemşire Diş hekimi Hemşirelik öğrencileri, risk altındadır Bu personelin enfeksiyon açısından izlemi personel sağlığı ve hastane

Detaylı

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın?

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Dr. Beste Atasoy Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı & Sağlık Bakanlığı-Marmara Üniversitesi Pendik

Detaylı

Çok ilaca dirençli tüberküloz tedavisinde cerrahinin yeri. Dr. Kemal Tahaoğlu Antalya 2007

Çok ilaca dirençli tüberküloz tedavisinde cerrahinin yeri. Dr. Kemal Tahaoğlu Antalya 2007 Çok ilaca dirençli tüberküloz tedavisinde cerrahinin yeri Dr. Kemal Tahaoğlu Antalya 2007 Tüberküloz tedavisinin tarihçesi İkinci Yüzyıl İstirahat, Diyet Öksürüğün önlenmesi Onsekizinci Yüzyıl Kır havası

Detaylı

TÜRKİYE DE HASTA UYUMU VE SORUNLAR

TÜRKİYE DE HASTA UYUMU VE SORUNLAR TÜRKİYE DE HASTA UYUMU VE SORUNLAR 51. Ulusal Diyabet Kongresi 22-25 Nisan Antalya Dr. İlhan TARKUN Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı Sağlık sistemi ve sağlık sunucuları

Detaylı

Tütün Kullanımı Hastalık Yükü ve Epidemiyolojisi

Tütün Kullanımı Hastalık Yükü ve Epidemiyolojisi Tütün Kullanımı Hastalık Yükü ve Epidemiyolojisi Doç.Dr.Mustafa N.İLHAN Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı mnilhan@gazi.edu.tr Sağlık Tanımı (DSÖ) Yalnızca sakatlık ve hastalık

Detaylı

Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı

Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı 3. Ulusal Hastane ve Kurum Eczacıları Kongresi 23-27 Mart 2016, Muğla Uz. Ecz. Metin Deniz KARAKOÇ Denizli Devlet Hastanesi Hasta

Detaylı

Bununla birlikte tüberkülozla savaş yeterli bütçeyi büyük ölçüde bulamamaktadır. Bu kabul edilemez bir durumdur.

Bununla birlikte tüberkülozla savaş yeterli bütçeyi büyük ölçüde bulamamaktadır. Bu kabul edilemez bir durumdur. DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ (DSÖ) 2012 KÜRESEL TÜBERKÜLOZ RAPORUNU YAYIMLADI - Genç Gelişim K Tüberküloz, ülkemizdeki adıyla verem, havayolu ile bulaşan ve öldürebilen bir hastalıktır. Çok az maliyetle tedavi

Detaylı

Muzaffer Fincancı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Muzaffer Fincancı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Muzaffer Fincancı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi HIV infeksiyonlu hastalarda tüberküloz sıklığı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi 212 HIV infeksiyonlu hasta - 8 Akciğer tüberkülozu - 4

Detaylı

Prof. Dr. Ayşe Yüce. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Nisan-2014

Prof. Dr. Ayşe Yüce. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Nisan-2014 Prof. Dr. Ayşe Yüce Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Nisan-2014 1 Global Tuberculosis Report 2013, World Health Organization 2 Kötü sosyo-ekonomik

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Verem Savaşı Dairesi Başkanlığı. Sayı : B.10.0.VSD.0.00.00.06-010/ Konu : Doğrudan Gözetimli Tedavi

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Verem Savaşı Dairesi Başkanlığı. Sayı : B.10.0.VSD.0.00.00.06-010/ Konu : Doğrudan Gözetimli Tedavi T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Verem Savaşı Dairesi Başkanlığı Sayı : B.10.0.VSD.0.00.00.06-010/ Konu : Doğrudan Gözetimli Tedavi.VALİLİĞİNE (İl Sağlık Müdürlüğü) GENELGE 2009/51 İlgi: 2006/78 tarih ve 857 sayılı

Detaylı

HIV SÜRECİNDE DEPRESYON VE OLASI İLİNTİLİ DURUMLARI ELE ALMAK. Dr. M.Kemal Kuşcu. Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri ABD

HIV SÜRECİNDE DEPRESYON VE OLASI İLİNTİLİ DURUMLARI ELE ALMAK. Dr. M.Kemal Kuşcu. Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri ABD HIV SÜRECİNDE DEPRESYON VE OLASI İLİNTİLİ DURUMLARI ELE ALMAK Dr. M.Kemal Kuşcu Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri ABD I GÜNDEM HIV.. AKUT-ÖLDÜRÜCÜ KRONİK HIV.. AKUT-ÖLDÜRÜCÜ KRONİK HEKİM HASTA

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Tedarik Yönetimi ve Tanıtım Daire Başkanlığı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Tedarik Yönetimi ve Tanıtım Daire Başkanlığı T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Tedarik Yönetimi ve Tanıtım Daire Başkanlığı Tüm maddeler zehirdir, ilacı zehirden ayıran dozudur 3 Akılcı İlaç Kullanımı

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Tedarik Yönetimi ve Tanıtım Daire Başkanlığı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Tedarik Yönetimi ve Tanıtım Daire Başkanlığı T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Tedarik Yönetimi ve Tanıtım Daire Başkanlığı Tüm maddeler zehirdir, ilacı zehirden ayıran dozudur 3 Akılcı İlaç Kullanımı

Detaylı

SİGARA BIRAKMA SÜRECİ

SİGARA BIRAKMA SÜRECİ SİGARA BIRAKMA SÜRECİ DOÇ DR ZEYNEP AYFER SOLAK EÜTF GÖĞÜS HASTALIKLARI AD Çevresel ve sosyal faktörler. Medya, merak, aile. Sosyoekonomik yapı. Kültürel yapı Davranışsal ve psikolojik faktörler. Öğrenme.

Detaylı

AĞRIDA AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Prof. Dr. Arzu Yağız On Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon AD, İzmir

AĞRIDA AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Prof. Dr. Arzu Yağız On Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon AD, İzmir AĞRIDA AKILCI İLAÇ KULLANIMI Prof. Dr. Arzu Yağız On Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon AD, İzmir AKILCI İLAÇ KULLANIMI -Tanım- Kişilerin klinik bulgularına ve bireysel özelliklerine

Detaylı

Akılcı İlaç Kullanımı Prof. Dr. Mehdi Zoghi

Akılcı İlaç Kullanımı Prof. Dr. Mehdi Zoghi Akılcı İlaç Kullanımı Prof. Dr. Mehdi Zoghi http://www.cardiovascularacademy.org/ Orijinal İlaç Geliştirme Süreci Türkiye İlaç Sektörü Vizyon 2023 Raporu Akılcı İlaç Kullanımı Nedir? Kişilerin hastalığına

Detaylı

KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?

KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? KOAH NE DEMEKTİR? KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? Hastalar için özet bilgiler KOAH nedir? KOAH, hastalığın belli başlı özelliklerinin tanımını içinde barındıran Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı teriminin

Detaylı

TÜBERKÜLOZUN MOLEKÜLER TANISINDA GÜNCEL DURUM

TÜBERKÜLOZUN MOLEKÜLER TANISINDA GÜNCEL DURUM TÜBERKÜLOZUN MOLEKÜLER TANISINDA GÜNCEL DURUM Doç. Dr. Alpaslan Alp Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Dünya Sağlık Örgütü 2009 Yılı Raporu Aktif tüberkülozlu hasta

Detaylı

SAĞLIK OKUR YAZARLIĞI

SAĞLIK OKUR YAZARLIĞI SAĞLIK OKUR YAZARLIĞI Doç.Dr.Miğraci TOSUN Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD 1/34 HASTALARDAN BEKLENEN Rahatsızlıklarını doğru ifade edebilmeleri ve semptomları olduğu

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI LEVOSOL 30 mg/5 ml Şurup Ağızdan alınır. Etkin madde: 1 ml de 6 mg levodropropizin içerir. Yardımcı maddeler: Sakkaroz, metil parahidroksi benzoat, propil parahidroksi benzoat, sodyum

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

KULLANMA TALĐMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALĐMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALĐMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALĐMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALĐMATI LEVOPRONT öksürük şurubu Ağızdan alınır. Etkin madde: 1 ml de 6 mg Levodropropizin içerir. Yardımcı maddeler: Metil paraben, propil paraben, sakkaroz, kiraz aroması, monohidrat sitrik

Detaylı

Yasemin ELİTOK. Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi. Pediatrik Hematoloji-Onkoloji BD, Erzurum

Yasemin ELİTOK. Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi. Pediatrik Hematoloji-Onkoloji BD, Erzurum Yasemin ELİTOK Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Hematoloji-Onkoloji BD, Erzurum Tanı olanaklarının gelişmesi ve sağlık kuruluşlarından yararlanma olanaklarının artması, Toplumun bilgi seviyesinin

Detaylı

HAZIRLAYAN : FATMA SALDUZ VEREM NEDİR? NASIL BULAŞIR? KORUNMA YOLLARI NELERDİR?

HAZIRLAYAN : FATMA SALDUZ VEREM NEDİR? NASIL BULAŞIR? KORUNMA YOLLARI NELERDİR? HAZIRLAYAN : FATMA SALDUZ VEREM NEDİR? NASIL BULAŞIR? KORUNMA YOLLARI NELERDİR? Verem Nedir? Tüberküloz: Akciğeri etkileyen ciddi bir enfeksiyon hastalığıdır. Verem, dünyanın en eski hastalıklarından

Detaylı

Tüberküloz kontrol programı kapsamında il değerlendirmesi

Tüberküloz kontrol programı kapsamında il değerlendirmesi doi 10.5578/tt.7899 Geliş Tarihi/Received: 05.04.2014 Kabul Ediliş Tarihi/Accepted: 07.08.2014 KLİNİK ÇALIŞMA RESEARCH ARTICLE Tüberküloz kontrol programı kapsamında il değerlendirmesi Tarkan ÖZDEMİR 1

Detaylı

İLACIM NE EKSİK, NE FAZLA! M.Ümit Uğurlu MÜTF Genel Cerrahi Ad.

İLACIM NE EKSİK, NE FAZLA! M.Ümit Uğurlu MÜTF Genel Cerrahi Ad. İLACIM NE EKSİK, NE FAZLA! M.Ümit Uğurlu MÜTF Genel Cerrahi Ad. 1948'de kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin 25.maddesi; "1. Herkesin kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme,

Detaylı

Astım tedavisinde yaygın olarak yapılan yanlışlar vardır. Bu doğru bilinen yanlışların düzeltilmesi

Astım tedavisinde yaygın olarak yapılan yanlışlar vardır. Bu doğru bilinen yanlışların düzeltilmesi Bölüm 17 Astım Tedavisinde Yapılan Yanlışlar Astım Tedavisinde Yapılan Yanlışlar Dr. Gülhan AYHAN ve Dr. Ömer AYTEN Astım tedavisinde yaygın olarak yapılan yanlışlar vardır. Bu doğru bilinen yanlışların

Detaylı

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ Zelha Türk*, Serpil Türker **, Pelin Gökoğlu***,Eda Ulutaş**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur.

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur. Dr.Armağan HAZAR ZATÜRRE (PNÖMONİ) Zatürre yada tıbbi tanımla pnömoni nedir? Halk arasında zatürre olarak bilinmekte olan hastalık akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Tedavi edilmediği takdirde ölümcül

Detaylı

AKILCI İLAÇ KULLANIMI AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI. Adana Devlet Hastanesi 2016 Ecz. Gonca DURAK

AKILCI İLAÇ KULLANIMI AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI. Adana Devlet Hastanesi 2016 Ecz. Gonca DURAK AKILCI İLAÇ KULLANIMI AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI Adana Devlet Hastanesi 2016 Ecz. Gonca DURAK Akılcı İlaç Kullanımı tanımı ilk defa 1985 yılında Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılmıştır. Kişilerin

Detaylı

TÜBERKÜLOZ SÜRVEYANS ÇALIŞMALARINA PRATİK YAKLAŞIM ve ÖNEMİ

TÜBERKÜLOZ SÜRVEYANS ÇALIŞMALARINA PRATİK YAKLAŞIM ve ÖNEMİ 21. Yüzyılda Tüberküloz Sempozyumu ve II. Tüberküloz Laboratuvar Tanı Yöntemleri Kursu, Samsun TÜBERKÜLOZ SÜRVEYANS ÇALIŞMALARINA PRATİK YAKLAŞIM ve ÖNEMİ Prof. Dr. Yıldız PEKŞEN Ondokuz Mayıs Üniversitesi,

Detaylı

Tüberküloz Kontrolünde Hasta ve Doktor Gecikmesi

Tüberküloz Kontrolünde Hasta ve Doktor Gecikmesi Tüberküloz Kontrolünde Hasta ve Doktor Gecikmesi Haluk C. ÇALIŞIR*, Ahmet S. YURDAKUL*, Mihriban ÖĞRETENSOY* * Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi, ANKARA ÖZET Tüberküloz

Detaylı

ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PROGRAMI

ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PROGRAMI KOD YÖN.PL.06 YAY. TAR OCAK 2013 REV.TAR OCAK REV. NO 02 SYF. NO 1/5 S. NO PLANLANAN FAALİYET SORUMLULAR PLANLANAN FAALİYET DÖNEM Her doktor ve hemşire odasında el hijyeni malzemeleri (alkol bazlı el antiseptikleri,

Detaylı

ÇOCUK VE AİLENİN SERVİSE KABULU

ÇOCUK VE AİLENİN SERVİSE KABULU ÇOCUK VE AİLENİN SERVİSE KABULU Hemşire Deniz YALÇIN Gazi Üniversitesi Sağlık Araştırma Ve Uygulama Merkezi Pediatri Hematoloji Onkoloji Kliniği Servis Sorumlu Hemşiresi Sunum Planı Hastanın servise kabulü

Detaylı

vardiyalı çalışma ve uyku bozuklukları

vardiyalı çalışma ve uyku bozuklukları vardiyalı çalışma ve uyku bozuklukları Dr.İbrahim Öztura Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Uyku-uyanıklık ritmi Sirkadiyen ve homeostatik süreçlerin etkileşimi sonucu uyku ve

Detaylı

Akut Hepatit C Tedavisi. Dr. Dilara İnan Akdeniz ÜTF, İnfeksiyon Hastalıkları ve Kl. Mikr AD, Antalya

Akut Hepatit C Tedavisi. Dr. Dilara İnan Akdeniz ÜTF, İnfeksiyon Hastalıkları ve Kl. Mikr AD, Antalya Akut Hepatit C Tedavisi Dr. Dilara İnan Akdeniz ÜTF, İnfeksiyon Hastalıkları ve Kl. Mikr AD, Antalya HCV DSÖ verilerine göre tüm dünya nüfusunun %3 ü (yaklaşık 170 milyon kişi) HCV ile infekte. İnsidans;

Detaylı

Hepatit B ile Yaşamak

Hepatit B ile Yaşamak Hepatit B ile Yaşamak NEDİR? Hepatit B, karaciğerin iltihaplanmasına sebep olan, kan yolu ve cinsel ilişkiyle bulaşan bir virüs hastalığıdır. Zaman içerisinde karaciğer hasarlarına ve karaciğer kanseri

Detaylı

REHBERLİK SERVİSİ. Anne-Babalar Okula Hazır Mıyız?

REHBERLİK SERVİSİ. Anne-Babalar Okula Hazır Mıyız? REHBERLİK SERVİSİ Anne-Babalar Okula Hazır Mıyız? OKULA GİTTİĞİNİZ İLK GÜNÜ HATIRLIYOR MUSUNUZ? Hayatınızda yeni bir sayfa açılıyor. Bu başlangıç hem onun hem de sizlerin hayatında yepyeni bir dönemin

Detaylı

TÜBERKÜLOZ. Verem; TB; TBC; Tüberküloz nasıl yayılır? Tüberküloz şikayetleri nelerdir?

TÜBERKÜLOZ. Verem; TB; TBC; Tüberküloz nasıl yayılır? Tüberküloz şikayetleri nelerdir? TÜBERKÜLOZ Verem; TB; TBC; Hava yoluyla yayılan bulaşıcı akciğer hastalığıdır. Akciğer dışında kemik, lenf bezleri, böbrek, beyin zarları gibi diğer organları da tutabilir. Tüberküloz bakterisi Mycobacterium

Detaylı

EVDE BAKIM HİZMETLERİ. Ayşe Güler Aralık 2004

EVDE BAKIM HİZMETLERİ. Ayşe Güler Aralık 2004 EVDE BAKIM HİZMETLERİ Ayşe Güler Aralık 2004 Tanım Bireylere yaşam siklusu içinde, kendi yerleşim alanlarında sağlık hizmeti sağlayan, sağlık bakım sunum sisteminin geniş ve bütüncül bir parçasıdır. Diyabet

Detaylı

AGHH de 1997 Yılında Tüberküloz İlaç Direnç Oranları

AGHH de 1997 Yılında Tüberküloz İlaç Direnç Oranları AGHH de 1997 Yılında Tüberküloz İlaç Direnç Oranları Gülnaz ÇOBAN, Behiye AKKALYONCU, Tuğrul ŞİPİT, Bahadır BERKTAŞ, Berna DURSUN, Ayşe GÖZÜ Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma

Detaylı

HASTA DEĞERLENDİRME FORMU

HASTA DEĞERLENDİRME FORMU HASTA DEĞERLENDİRME FORMU TÜRK ECZACILARI BİRLİĞİ ECZANE KONTROL VE İZLEM PROGRAMLARI 1. BAKIM GÖRÜŞMESİ Hasta Adı Soyadı: Eczane Kaşesi: Tarih: HASTALIK VE İLAÇ BİLGİ DÜZEYİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Size

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

ÇOCUKLULARDA TÜBERKÜLOZ

ÇOCUKLULARDA TÜBERKÜLOZ ÇOCUKLULARDA TÜBERKÜLOZ FR-HYE-04-418-04 Tüberküloz (Verem) hastalığı nedir? Tıpta tüberküloz olarak adlandırılan verem hastalığına halk arasında ince hastalık da denmektedir. Tüberküloz, asıl olarak akciğerlerde

Detaylı

Akılcı İlaç Kullanımı ve İlaç Uygulama Hataları. Prof. Dr. Sinan ÇAVUN Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi

Akılcı İlaç Kullanımı ve İlaç Uygulama Hataları. Prof. Dr. Sinan ÇAVUN Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Akılcı İlaç Kullanımı ve İlaç Uygulama Hataları Prof. Dr. Sinan ÇAVUN Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi İLAÇ YÖNETİMİ Tüm ilaçlar tehlikelidir ama bazıları yararlıdır AKILCI İLAÇ KULLANIMI Kişilerin klinik

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. VİTA B 250/250/1 mg enterik kaplı tablet Ağızdan alınır.

KULLANMA TALİMATI. VİTA B 250/250/1 mg enterik kaplı tablet Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI VİTA B 250/250/1 mg enterik kaplı tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir enterik kaplı tablet 250 mg B 1 vitamini, 250 mg B 6 vitamini ve 1 mg B 12 vitamini içerir. Yardımcı madde(ler):

Detaylı

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ İnsomni Dr. Selda KORKMAZ Uykuya başlama zorluğu Uykuyu sürdürme zorluğu Çok erken uyanma Kronik şekilde dinlendirici olmayan uyku yakınması Kötü kalitede uyku yakınması Genel populasyonda en sık görülen

Detaylı

Epilepsi nedenlerine gelince üç ana başlıkta incelemek mümkün;

Epilepsi nedenlerine gelince üç ana başlıkta incelemek mümkün; Epilepsi bir kişinin tekrar tekrar epileptik nöbetler geçirmesi ile niteli bir klinik durum yada sendromdur. Epileptik nöbet beyinde zaman zaman ortaya çıkan anormal elektriksel boşalımların sonucu olarak

Detaylı

IX. BÖLÜM KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011

IX. BÖLÜM KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011 ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011 KRONİK HASTALIK ANEMİSİ IX. BÖLÜM TANI VE TEDAVİ KILAVUZU KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU GİRİŞ VE TANIM Kronik

Detaylı

Prediyaliz Kronik Böbrek Hastalarında Kesitsel Bir Çalışma: Yaşam Kalitesi

Prediyaliz Kronik Böbrek Hastalarında Kesitsel Bir Çalışma: Yaşam Kalitesi Prediyaliz Kronik Böbrek Hastalarında Kesitsel Bir Çalışma: Yaşam Kalitesi Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Kliniği, Prediyaliz Eğitim Hemşiresi Giriş: Kronik Böbrek Hastalığı (KBH); popülasyonun

Detaylı

AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr.Şenol Çomoğlu

AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr.Şenol Çomoğlu AKILCI İLAÇ KULLANIMI Dr.Şenol Çomoğlu 2 AKILCI İLAÇ KULLANIMI Akılcı İlaç Kullanımı tanımı ilk defa 1985 yılında Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılmıştır. Kişilerin klinik bulgularına ve bireysel özelliklerine

Detaylı

TB EDUCATIONAL PROGRAM FOR THE MULTICULTURAL COMMUNITIES OF ISTANBUL

TB EDUCATIONAL PROGRAM FOR THE MULTICULTURAL COMMUNITIES OF ISTANBUL Tüberküloz nedir? Genel olarak verem adıyla bilinen tüberküloz, tüberküloz mikrobu ile bulaşan bir hastalıktır. Dünya nüfusunun yaklaşık 1/3 ü verem mikrobu ile enfekte durumdadır. Yılda yaklaşık 8 milyon

Detaylı

Verem Eğitim ve Propaganda Haftası

Verem Eğitim ve Propaganda Haftası TÜRKİYE ULUSAL VEREM SAVAŞI DERNEKLERİ FEDERASYONU TUVSDF www.verem.org.tr Verem Eğitim ve Propaganda Haftası (Her yılın ilk haftası) TÜRKİYE ULUSAL VEREM SAVAŞI DERNEKLERİ FEDERASYONU Kuruluş: 1948 Ord.Prof.Dr.Tevfik

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

Uykuda Solunum Bozuklukları Merkezimize Başvuran Hastaların Demografik Özellikleri, Tedavi Yöntemleri ve Tedaviye Uyumları

Uykuda Solunum Bozuklukları Merkezimize Başvuran Hastaların Demografik Özellikleri, Tedavi Yöntemleri ve Tedaviye Uyumları Uykuda Solunum Bozuklukları Merkezimize Başvuran Hastaların Demografik Özellikleri, Tedavi Yöntemleri ve Tedaviye Uyumları E. Sevil Akkurt, Özlem D. Birben, Şerife S. Bozbaş, Elif Küpeli, Serdar Demirtaşoğlu,

Detaylı

TÜTÜN VE ASTIM. Kısa Ders 2 Modül: Tütünün Solunum Sistemine Etkileri

TÜTÜN VE ASTIM. Kısa Ders 2 Modül: Tütünün Solunum Sistemine Etkileri TÜTÜN VE ASTIM Kısa Ders 2 Modül: Tütünün Solunum Sistemine Etkileri Kısa Dersimizin Hedefleri KISA DERSİMİZİN AMACI: Öğrencileri tütünün astım üzerindeki zararlı etkileri ile astım hastalarına ve ebeveynlerine

Detaylı

YAŞLI HASTALAR, SAĞLIK HİZMETLERİ ve ZORLUKLAR. Uzm. Dr. Mehmet Emin KUYUMCU Hacettepe Üniversitesi İç Hastalıkları ABD, Geriatri BD

YAŞLI HASTALAR, SAĞLIK HİZMETLERİ ve ZORLUKLAR. Uzm. Dr. Mehmet Emin KUYUMCU Hacettepe Üniversitesi İç Hastalıkları ABD, Geriatri BD YAŞLI HASTALAR, SAĞLIK HİZMETLERİ ve ZORLUKLAR Uzm. Dr. Mehmet Emin KUYUMCU Hacettepe Üniversitesi İç Hastalıkları ABD, Geriatri BD Türkiye yaşlanıyor 2010 yılı Türkiye toplam nüfusu 73.722.988 65 yaş

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. ZİNCOPLEX 15 mg / 5 ml şurup Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI Etkin madde: Her 5 ml şurupta 15 mg çinkoya eşdeğer 66 mg çinko sülfat heptahidrat Yardımcı maddeler: Gliserin, sorbitol, esans olarak raspberry

Detaylı

İstanbul Tıp Fakültesi Sosyal Sorumluluk Projeleri

İstanbul Tıp Fakültesi Sosyal Sorumluluk Projeleri İstanbul Tıp Fakültesi Sosyal Sorumluluk Projeleri Sosyal Sorumluluk Projelerinin Amacı Yaşamın sürdürülebilirliği, Toplumsal yaşamın iyileştirilmesi için ortak evrensel değerlerin toplumlar tarafından

Detaylı

Akılcı İlaç Kullanımı ( ) Uzm. Dr. Şermin BÖREKÇİ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı

Akılcı İlaç Kullanımı ( ) Uzm. Dr. Şermin BÖREKÇİ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Akılcı İlaç Kullanımı (29.05.2016) Uzm. Dr. Şermin BÖREKÇİ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Sunu Planı 1. Akılcı İlaç Kullanımı Tanım 2. Akılcı İlaç Kullanımı Sorumluluk Sahibi

Detaylı

İlaç Direncinin Saptanmasında Güncel Moleküler Yöntemler. O. Kaya Köksalan Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü (DETAE) İstanbul Üniversitesi

İlaç Direncinin Saptanmasında Güncel Moleküler Yöntemler. O. Kaya Köksalan Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü (DETAE) İstanbul Üniversitesi İlaç Direncinin Saptanmasında Güncel Moleküler Yöntemler O. Kaya Köksalan Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü (DETAE) İstanbul Üniversitesi TB solunum yoluyla bulaşan önlenebilir bir hastalıktır Bulaşları

Detaylı

AKILCI İLAÇ KULLANIMI OTURUMLARI İÇİN ÖRNEK SUNUM. Dr. Sibel Aşçıoğlu Hayran Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları AD

AKILCI İLAÇ KULLANIMI OTURUMLARI İÇİN ÖRNEK SUNUM. Dr. Sibel Aşçıoğlu Hayran Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları AD AKILCI İLAÇ KULLANIMI OTURUMLARI İÇİN ÖRNEK SUNUM Dr. Sibel Aşçıoğlu Hayran Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları AD AKILCI İLAÇ KULLANIMI Akılcı İlaç Kullanımı tanımı ilk defa 1985

Detaylı

Nazilli Verem Savaş Dispanseri nde Haziran 1996-Mayıs 2000 Tarihleri Arasında Yürütülen Çalışmaların Değerlendirmesi: DGT Öncesi Durum

Nazilli Verem Savaş Dispanseri nde Haziran 1996-Mayıs 2000 Tarihleri Arasında Yürütülen Çalışmaların Değerlendirmesi: DGT Öncesi Durum Nazilli Verem Savaş Dispanseri nde Haziran 1996-Mayıs 2000 Tarihleri Arasında Yürütülen Çalışmaların Değerlendirmesi: DGT Öncesi Durum Seren ARPAZ*, Sevtap KESKİN*, Göksel KITER**, Nejat SEZGİN*, Dilek

Detaylı

Yaygın İlaç Dirençli Tüberküloz (YİD-TB)

Yaygın İlaç Dirençli Tüberküloz (YİD-TB) Şeref ÖZKARA Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi, ANKARA ÖZET Yaygın ilaç dirençli tüberküloz (YİD-TB), Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Görev Grubu tarafından Ekim 2006

Detaylı

HEMODİYALİZ HASTALARINDA HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİNİN KLİNİK SONUÇLAR İLE İLİŞKİSİ

HEMODİYALİZ HASTALARINDA HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİNİN KLİNİK SONUÇLAR İLE İLİŞKİSİ HEMODİYALİZ HASTALARINDA HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİNİN KLİNİK SONUÇLAR İLE İLİŞKİSİ DERYA DUMAN EMRE ERDEM Prof.Dr. TEVFİK ECDER DİAVERUM GENEL MERKEZ ÖZEL MERZİFON DİYALİZ MERKEZİ GİRİŞ Son yıllarda önem

Detaylı

İstanbul Küçükçekmece de Tüberküloz Çalışmalarının Durumu

İstanbul Küçükçekmece de Tüberküloz Çalışmalarının Durumu İstanbul Küçükçekmece de Tüberküloz Çalışmalarının Durumu Mithat KIYAK*, Önder GÜNERHAN**, Seyhan TEMİZ**, Seniha HACIOĞLU** * Marmara Üniversitesi Sağlık Eğitim Fakültesi, ** Küçükçekmece Sağlık Grup

Detaylı

KAN BASINCI KONTROLÜNÜ İYİLEŞTİRMENİN YOLLARI. Doç. Dr. Başol Canbakan Etlik İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi

KAN BASINCI KONTROLÜNÜ İYİLEŞTİRMENİN YOLLARI. Doç. Dr. Başol Canbakan Etlik İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi KAN BASINCI KONTROLÜNÜ İYİLEŞTİRMENİN YOLLARI Doç. Dr. Başol Canbakan Etlik İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi Plan Kan basıncı kontrolünün önemi ve kardiyovasküler sonuçlar üzerine etkisi Kan basıncı

Detaylı

İNFEKSİYON ÖNLEM. Uzm.Dr. Yeliz Karakaya İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Medicabil Yalın Sağlık Enstitüsü

İNFEKSİYON ÖNLEM. Uzm.Dr. Yeliz Karakaya İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Medicabil Yalın Sağlık Enstitüsü İNFEKSİYON ÖNLEM Uzm.Dr. Yeliz Karakaya İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Medicabil Yalın Sağlık Enstitüsü 25.03.2017 Sunum içeriği Hastane infeksiyonu tanımı Hastane infeksiyonunun maliyeti

Detaylı

Alevlenmelerin en yaygın nedeni, trakeobronşiyal enfeksiyonlar ve hava kirliliğidir. Şiddetli alevlenmelerin üçte birinde neden saptanamamaktadır

Alevlenmelerin en yaygın nedeni, trakeobronşiyal enfeksiyonlar ve hava kirliliğidir. Şiddetli alevlenmelerin üçte birinde neden saptanamamaktadır Toraks Derneği, Göğüs Hastalıkları Uzmanları ve solunum hastalıkları alanında çalışan diğer uzmanlık dallarındaki hekimler tarafından 1992 de kurulan bir ulusal uzmanlık derneğidir. Toraks Derneği nin

Detaylı

ATRİYAL FİBRİLASYON ABLASYONU KİMLERE, NE ZAMAN YAPILMALIDIR?

ATRİYAL FİBRİLASYON ABLASYONU KİMLERE, NE ZAMAN YAPILMALIDIR? ATRİYAL FİBRİLASYON ABLASYONU KİMLERE, NE ZAMAN YAPILMALIDIR? Dr. Serkan Topaloğlu 3. Atriyal Fibrilasayon Zirvesi 2014 Hız ve Ritm Kontrolü Hastanın tercihi Semptomatik durum (EHRA skoru) AF nin süresi

Detaylı

Tüberküloz hastaları nerede tanı alıyor ve tedavisi başlanıyor?

Tüberküloz hastaları nerede tanı alıyor ve tedavisi başlanıyor? doi 10.5578/tt.8029 Tuberk Toraks 2015;63(3):185-191 Geliş Tarihi/Received: 15.07.2014 Kabul Ediliş Tarihi/Accepted: 19.05.2015 KLİNİK ÇALIŞMA RESEARCH ARTICLE Tüberküloz hastaları nerede tanı alıyor ve

Detaylı

Ankilozan Spondilit BR.HLİ.065

Ankilozan Spondilit BR.HLİ.065 Gençlerde Bel Ağrısına Dikkat! Bel ağrısı tüm dünyada oldukça yaygın bir problem olup zaman içinde daha sık görülmektedir. Erişkin toplumun en az %10'unda çeşitli nedenlerle gelişen kronik bel ağrıları

Detaylı

Dr. Servet ALAN Memorial Sağlık Grubu

Dr. Servet ALAN Memorial Sağlık Grubu Dr. Servet ALAN Memorial Sağlık Grubu Olgu 1 56 y, Erkek Karaciğer sirozu, hepatit B, C, ve HCC Hepatik ensefalopati KC alıcı VDRL: + TPHA: + (1/640) Anti-TP : + Olgu 1 Preoperatif 10 gün seftriakson 1x1

Detaylı

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Sendromu Veno- Oklüzif Hastalık Engraftman Sendromu Hemşirelik İzlemi Vakamızda: KİT (+14)-

Detaylı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. Hipertansiyon Nedir? Çoğunlukla yüksek kan basıncı olarak

Detaylı

Bilgilendirme ve Onay Hakkı

Bilgilendirme ve Onay Hakkı Hizmetlerden Yararlanma Hakkı * Hastanemize başvuran her birey, dil, din, ırk veya mezhep ayrımı yapılmaksızın tüm hizmetlerden yararlanma hakkına sahiptir. * Hastalarımız, hastanemizin sunduğu tanı ve

Detaylı

TRSM de Rehabilitasyonun

TRSM de Rehabilitasyonun TRSM de Rehabilitasyonun Yeri Dr. Ayla Yazıcı BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi Koordinatörü 7.10.2010 Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım

Detaylı

Kronik Böbrek Hastalarında Eğitim Durumu ve Yaşam Kalitesi. Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Kliniği, Prediyaliz Eğitim Hemşiresi

Kronik Böbrek Hastalarında Eğitim Durumu ve Yaşam Kalitesi. Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Kliniği, Prediyaliz Eğitim Hemşiresi Kronik Böbrek Hastalarında Eğitim Durumu ve Yaşam Kalitesi Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Kliniği, Prediyaliz Eğitim Hemşiresi Giriş: Kaliteli yaşam; kişinin temel ihtiyaçlarını karşıladığı,

Detaylı

HASTANEDE TÜBERKÜLOZ HEMŞİRELİĞİ VE DOĞRUDAN GÖZETİMLİ TEDAVİ UYGULAMASI

HASTANEDE TÜBERKÜLOZ HEMŞİRELİĞİ VE DOĞRUDAN GÖZETİMLİ TEDAVİ UYGULAMASI HASTANEDE TÜBERKÜLOZ HEMŞİRELİĞİ VE DOĞRUDAN GÖZETİMLİ TEDAVİ UYGULAMASI Rahşan Erdal Ankara Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi 11. Servis Hemşiresi, Ankara GİRİŞ

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindekipayı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 Akılcı İlaç Kullanımı;

Detaylı

Tüberküloz Tedavisinde Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT)

Tüberküloz Tedavisinde Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT) Tüberküloz Tedavisinde Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT) Şeref ÖZKARA*, Seren ARPAZ**, Süha ÖZKAN***, Zafer AKTAŞ*, Osman ÖRSEL*, Hamdi ECEVİT**** * Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve

Detaylı

İstanbul Dispanserleri Çalışmalarının Yeni Akciğer Tüberkülozlu Olguların Tanı-Tedavi ve Takip İşlemleri Açısından Değerlendirilmesi

İstanbul Dispanserleri Çalışmalarının Yeni Akciğer Tüberkülozlu Olguların Tanı-Tedavi ve Takip İşlemleri Açısından Değerlendirilmesi İstanbul Dispanserleri Çalışmalarının Yeni Akciğer Tüberkülozlu Olguların Tanı-Tedavi ve Takip İşlemleri Açısından Değerlendirilmesi Turan KARAGÖZ*, Hülya ARDA*, Tülin ERBORAN**, Zeki KILIÇASLAN***, Emel

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı