BULGARISTAN DA TARIMCILIK VE GIDA

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "BULGARISTAN DA TARIMCILIK VE GIDA"

Transkript

1 Investing in your future EUROPEAN UNION European Regional Development Fund OP Development of the Competitiveness of the Bulgarian Economy Project Promoting the advantages of investing in Bulgaria BG 161PO C0001, with beneficiary InvestBulgaria Agency, has been implemented with the financial support of the European Union through the European Fund for Regional Development and the national budget of the Republic of Bulgaria. BULGARISTAN DA TARIMCILIK VE GIDA

2

3 İÇINDEKILER 1. Giriş 4 2. Bulgaristan ın tanıtımı 8 3. İnsan Kaynakları Tarımcılık ve gıda sektörünün tanıtımı 5. Gıda ve Tarım alt sektörlerine genel bakış ve Başarı Öyküleri 32

4 Introduction GIRIŞ 4

5 Giriş Bulgaristan, tarımcılık ve gıda sektörlerinin kalkınmasına ilişkin kapsamlı bir öneri sunmaktadır... Bitkiler, meyveler ve sebzeler gibi çeşitli kültürlerin yetiştirilmesi için benzersiz doğal koşullar Ülke topraklarının % 50 si tarım arazisidir Ekolojik Temiz ve verimli topraklar Çok yüksek kalitede organik ürünler (GDO ürünleri yasağı) Tanınmış yerel üreticilerin ve sektörde güçlü gelenekler Eski Doğu blokü ülkelerinde güçlü dağıtım kanalları Avrupa Birliği nin gıda mevzuatı Bulgaristan mevzuatına entegre edilmiştir Sağlık ve çevreye ilişkin çok yüksek standartlar Bulgaristan malı gıda ürünlerini tüketicilerin en büyük ve zorlu şartlarını yerine getirmeye tamamen hazırlıklı hale getirmektedir Çok uluslu şirketler tarafından yapılan önemli derecedeki yabancı yatırımlar tatlıcılık, süt, gıda ve içecekler gibi birkaç kilit sektörde büyük ve hatta hakim Pazar payına sahiptir Batı Avrupa da ve onun dışında yeni ve yerel gıda ve içeceklere duyulan ilginin artması geleneksel Bulgaristan ürün ve içeceklerine duyulan talebin artmasına ivme kazandıracaktır Bulgaristan, Coca-Cola nın 65 yılında üretimini konuşlandırdığı eski komünist ülkeler arasındaki ilk ülkedir. Coca-Cola şubeleri Bulgaristan a resmi olarak 92 yılında girmiştir. 5

6 Giriş...kurulmuş altyapı sayesinde milyon nüfusu olan Avrupa nın en hızlı büyüyen ve en büyük pazarına direkt erişim Avrupa, Rusya, BDT ülkeleri, Orta Doğu ve Kuzey Afrika ya hizmet verilmesi için stratjik konum Kuzey Avrupa yı Orta Doğu ya ve Kuzey Afrika ya bağlayan ve ülkeyi kesen 5 Pan-Avrupa koridoru Ülkenin 2012 yılında Schengen üyesi olması bekleniyor Organize sanayi bölgelerinin ve lojistik merkezlerin sayısı 50 den fazladır Bulgaristan iyi gelişmiş ve sürekli iyileşen altyapıya sahiptir - 6 otoyol, 230 tren istasyonu, 5 uluslararası havaalanı, Tuna nehrinde 7 limanı ve Kara Denizde 6 tane limanı bulunmaktadır Coğu Balkan ülkerelinden daha iyi gelismiş lojistik ağı Çifte vergilendirmenin önlenmesine ilişkin 68 ikili anlaşma Bulgaristan, 2011 yılında dünyanın en büyük lavanta yağı üreticisi ve ihracatçısıdır. 6

7 Giriş...nitelikli ve erişilir insan kaynakları... Kolejler, üniversiteler ve liselerden ibaret gelişmiş eğitim sistemi Çok sayıda kamu ve özel araştırma ve analiz merkezleri ve den fazla araştırmacı Bütün ülke genelinde bulunabilecek ve Avrupa nın en rekabetçi işgücü Bulgaristan araştırma enstitüleri ve üniversiteler kalifi ye işgücü oluşturmak amacıyla sektördeki şirketlerle birlikte çalışıyoruz... Ve özel devlet teşvkileri ile Avrupa fonlarından fi nansman sağlama... Kırsal Bölgeleri Kalkındırma Operasyonel Programı Bulgaristan da en büyük bütçeye sahiptir (AB , ulusal eş-fi nansman ) Program ülkede kaynaklarının kullanılmasına ilişkin seviyenin en yüksek olduğu programdır %20 Bulgaristan tarım sektörü 2011 yılında, geçmiş yılların ortalamasından %10 daha fazla olarak operasyonel programlar fi nansmanı olarak direkt alacak Şu anda çiftçilerin faydalanabileceği ve sanayinin muhtelif alt sektörlerini kapsayan 15 adet mali yardım mekanizması mevcut Şarap üretim süreci Yunanlara, şimdiki Bulgaristan sınırları içerisinde yaşayan kadim Trak kavimlerince verilmiştir 7

8 BULGARISTAN A GENEL BAKIŞ

9 Bulgaristan a genel bakış Bulgaristan stratejik konuma sahip olup, siyasi istikrar ve düşük genel iş yürütme giderleri sunmaktadır Ülkenin stratejik lokasyonu aşağıdaki pazarlara erişim imkanı sunmaktadır: Güneydoğu Avrupa yüksek potansiyel ve 122 Milyon luk nüfusu olan bir pazar Avrupa Birliği - Bulgaristan nüfusu 500 milyon kişiden ibaret olan bir pazara erişimde en düşük maliyetleri sunar Rusya/BDT, Ortadoğu ve Kuzey Afrika Bulgaristan siyasi ve makroekonomik istikrar birleşimi ile bir çok iş geliştirme teşvikleri sunmaktadır İstikrarlı parlamenter demokrasi AB, NATO ve Dünya Ticaret Örgütü üyeliği Bulgaristan para birimi Para kurulu şartlarında Euro ya sabitlenmiş durumdadır En düşük vergi oranları ile AB de en düşük işgücü masrafl arı, ülkedeki yatırımcılara yönelik spesifi k teşviklerle takviye edilmektedir AB fi nansmanı önümüzdeki birkaç yıl içerisinde Avrupa fonlarından 10 Milyar Euro nun üzerinde 9

10 Bulgaristan a genel bakış Bulgaristan: Genel İstatistikler Nüfus: 7,4 milyon İşgücü: 4,6 milyon Kentsel nüfus: 73 % Başkent: Sofia Zaman Dilimi: EET (UTC +2) Yaz Saati : EEST (UTC+3) İller: Alan: Göller: İklim : Dil : Bulgarca (Resmi) 85,2% Türkçe 9,1% Romanca 4,2% İngilizce, Almanca, Rusça, Fransızca Din: Doğu Ortodoks 76% Müslüman 10% Diğer 14% kilometre kare kilometre kare kilometre kare Ilıman kıtasal iklim Nüfusun büyük kısmı tarafından konuşulur Para Birimi : Bulgar Levası (BGN) Sabit Kur : 1 =BGN 1,95583 Kurumlar Vergisi 10% Gelir Vergisi 10% KDV (Standart ) 20% Yönetim Şekli : Yüksek seçim makamı : Yürütme Organları : Parlementer Demokrasi 240 sandalyelik tek kamaralı ulusal meclis Bakanlar Kurulu, Başbakan ın başkanlığında 2007 yılından bu yana Avrupa Birliği üyesi yılından bu yana NATO üyesi. 96 yılından bu yana Dünya Ticaret Örgütü üyesi. 10 Kaynak: Bulgaristan Merkez Bankası, Ulusal İstatistik Enstitüsü

11 Bulgaristan a genel bakış Bulgaristan ın makroekonomik göstergeleri elverişli 2011 Ekonomik özeti GSYİH (milyar ): 38,5 İhracat (milyar ): 25,6 Net doğrudan yabancı 3,5 yatırım (GSYİH%) GSYH büyümesi (2012P,%): 1,7 İşsizlik oranı (%): 10,4 Enfl asyon (%): 3,4 Hükümet açığı (GSYH%): 2,1 Devlet Borcu (GSYİH%): 17,0 Cari işlemler dengesi 0,9 (GSYH%): Açık Borç 2011 yılında Devlet borç ve bütçe açığı, Bulgaristan, Romanya, Polonya ve AB 27, (% GSYH) 82,0 17,0 38,6 53,8 Bulgaristan Romanya Polonya AB 27 Uzun vadeli kredi notu: Moody s: S&P: Fitch: Baa2 sabit BBB sabit BBB sabit -2,1-4,4 Kaynak: Bulgaristan Ulusal Bankası, Eurostat, bu şirketlerin web sayfalarının konu değerlendirmesi -5,6-6,4 Bulgaristan ekonomisi yılları arasında yaklaşık %6 civarında istikrarlı bir büyüme kaydetti Ekonomi 2011 yılında, %1,7 oranında reel GSYİH büyümeyle istikrara kavuştu ve bu büyümenin 2012 yılında %2,8 e olması bekleniyor 2011 yılında %2,1 olan Bulgaristan ın bütçe açığı - Avrupa da en düşük seviyeler arasında yer alıyor Bulgaristan %17 GSYİH ile AB içinde en düşük devlet borcu olan ikinci ülkedir 97 de Bulgaristanda düzenlenen para kurulu düzenlemesi sayesinde Bulgaristan dövizi stabildir Bulgaristan son zamanlarda kredi notu Moody s tarafından yükseltilen Avrupa da tek ülkedir. Kaynak : Bulgaristan Merkez Bankası, Eurostat 11

12 Bulgaristan a genel bakış Danube Ruse Veliko Turnovo Varna Sofia Plovdiv Stara Zagora Burgas Black Sea Blagoevgrad Belediye nüfusu Havaalanları Limanlar Hizmetler 6% GSYİH Kompozisyonu 2011 Sanayi 31% Tarım 63% İhracat Kompozisyonu Metaller 16% Petrol Ürünleri ve Elektrik 14% Yiyecekler 8% Makine ve teçhizat 17% Diğer hammaddeler 20% Tüketim malları 25% 12

13 Bulgaristan a genel bakış Bulgaristan, Sofya dan sadece bir kaç saatlik mesafede her türlü eğlence ve yaşantılar sunar......çok sayıda sanat galerileri,festivaller, konserler, müzeler ile dolu canlı şehirler;...dünya düzeyinde golf sahaları;...altın kumsalları ile güzel sahil şeridi; Dünya Kayak Kupası na evsahipliği yapan Bansko da dahil olmak üzere birçok kayak merkezi;...rila, Pirin, Rodop ve Stara Planina gibi en güzel dağlarda yürüyüş ve doğa sporları;...harika bir mutfak ve butik şarap izbeleri;... Avrupa da en büyük tarihsel zenginlikleri ile ünlüdür...trakya ve Roma kalıntıları ve eserleri;...birinci ve İkinci Bulgar Krallıkları ndan kalma ortaçağ kaleleri ve eserleri;...manastırlar ve M.S 4. Yüzyıldan kalma tapınaklar;...aydınlanma döneminden köy manzaraları Sofya Avrupa nın en eski başkentlerinden birisi ve Kudüs ile birlikte bir kilometre karelik alan içinde Ortodoks Kilisesi, Katolik katedrali, cami ve sinagogu bulunan Avrupa nın tek şehridir. 13

14 Bulgaristan a genel bakış Sahip olduğu küçük yüzölçümüne göre Bulgaristan alışılmadık çeşitli iklime sahiptir Dünyada Akdeniz bölgelerinde Dört mevsimi ile ılıman kıta iklimi(yılda güneşli saat) Ortalama yıllık sıcaklık 10,5 C Kuzey Bulgaristan ın alçak yerlerinde yıllık ortalama sıcaklıklar : 11 C 12 C, Güneyde ise 14 C ye kadardır Ovalara düşen yıllık ortalama yağış değerleri mm, dağlarda ise mm 540 nehirden oluşan yoğun bir nehir ağ ve 400 kadar göl Bulgaristan mevcut, gelişmiş ve kayıtlı (sertifi kalı) maden suyu kaynakları bakımından Avrupa da ikinci sıradadır 42 alt tipe ayrılan 15 çeşit toprak türüyle çeşitli toprak yapısına sahiptir 14

15 İNSAN KAYNAKLARI 15

16 İnsan kaynakları Seçkin üniversitelerin Profili Plovdiv Tarım Üniversitesi öğrenci Ziraat, bağcılık ve bahçecilik, koruma ve tarımsal çevre, ekonomi ve dil eğitimi fakülteleri Çiftçilik, şifalı bitkiler bilimi, hayvancılık bilimleri, ekim bilimleri, bitkisel jenetik ve çoğaltma, botanik ve zirai meteoroloji, Tarımsal Kimya ve Toprak Bilimi, Bitki Fizyolojisi ve Biyokimya, meyve bahçeleri,tarım makinaları, sulama ve jeodezi, fi topatoloji vs kürsüleri Trakya Üniversitesi - Stara Zagora öğrenci Ziraat ve Veteriner Tıp Fakülteleri Ziraat, zirat mühendisliği, hayvan mühendisliği, çevre, balıkçılık ve ziraat kültürleri bölümler Ormancılık Üniversitesi - Sofya öğrenci Tarım Bilimleri ve Veteriner Tıp Fakültesi Ormancılık, Bitkisel koruma, derleme ve bitki yetiştirme, veteriner tıp bölümleri 16

17 İnsan kaynakları Seçkin üniversitelerin Profili Gıda Teknolojileri Üniversitesi - Plovdiv öğrenci Teknoloji, teknik, ekonomi, dil eğitimi, beden eğitimi ve spor Fakülteleri Kimya ve fi zik kimyası, organik kimya ve mikrobiyoloji, biyokimya ve moleküler biyoloji, şarap ve bira teknolojisi, tahıl ve yem teknolojisi, ekmek ve un mamuleri üretimi, süt ve süt ürünleri teknolojisi, koruma ve soğutma, gıda endüstrisi, biyoteknolojiler ekonomisi Kürsüleri Plovdiv Ziraat Koleji öğrenci Bahçecilik veşarapüretim, ekonomi, turizm, alternatifturizm, tarımekonomisi, tarımsal teknoloji, çiftçilik teknolojileri Teknik Üniversite -Sofya öğrenci Elektronik teknik ve teknoloji, elektroteknik, enerji, bilgisayar sistemleri,iletişim teknolojileri,makina, ulaştırma,uygulamalı Matematik ve Enformatik Fakülteleri Yabancı dilde eğitim veren üç fakültesi mevcut Almanca mühendislik ve endüstri işletmeciliği eğitimi, İngilizce mühendislik eğitimi ve Fransızca elektroteknik eğitimi 17

18 İnsan kaynakları Sektörde ve bütün olarak ekonomideki işgücü maliyetleri son derece rekabetçidir Ülkede tarım sektörüne olduğu gibi gıda sanayine de işgücü potansiyeli mevcuttur Son derece cazip işgücü maliyetleriyle istihdam edilebilecek deneyimli mühendisler, teknikerler ve biyoteknoloji uzmanları mevcut. Genel kalite/ İşgücü açısından maliyetler oranında çok elverişli seviyeler 2011 yılında seçilen ülkelerdeki ortalama yıllık maaşlar, ( ) Bulgaristan Sırbistan Romanya Macaristan Slovakya Polonya Çek Cumhuriyeti Hırvatistan Slovenya Aylık maaş, ( ) Tarım Yiyecek Üretimi İçecek Üretimi Tarım sektörü ücretlerin en düşük olduğu sektörlerden biridir. Ortalama aylık ücret 450 leva olarak değerlendiriliyor Yiyecek ve içecek imalatı sektöründe ücretler düzeyi ülke ortalamasına yakındır. Aylık ortalama maaş leva arasındadır. Sanayide ve bir bütün olarak ekonomideki maaşlar düzeyi AB de en rekabetçi düzeylerdedir Yakın gelecekte de ücretlerin düşük kalması bekleniyor. 18 Kaynak: Tarım Raporu 2010, Elana Tarımsal Arazi Fonu

19 1 BULGARISTAN IN TARIM VE GIDA SEKTÖRÜNE BAKIŞ

20 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda Sektörüne bakış Bulgaristan gıda sektöründe güçlü geleneklere sahiptir Traklar şimdiki bulgarları oluşturan üç büyük kabileden biridir. Yeşil bitkilerden laktoz bakterileri ile izole edip süt fermantasyonuna dair yeni yöntem keşfetmişlerdir. M.Ö. 500 sene Franz Milde, bazı girişimci Şumenliler ile birlikte en eski bira fabrikalarından biri olan Şumensko Pivo markasını yaratmıştır Belçikalı sanayi topluluğu Solvay in ünlü kurucusu Ernest Solvay, Sofya da Bulgaristan ın ilk şeker fabrikasını kırmuştur yy Osmanlı yönetimi sırasında, tarım Bulgaristan ın ağırlıklı olarak kırsal olan nüfusunun ana geçim kaynağı olmuştur yılında üç İsviçreli girişimci tarafından açılan Kamenica bira fabrikası Brüksel de gerçekleşen Prestijli Exposition Internationale de Boissons fermenteshy giéniques sergisinde altın madalya kazanmıştır. 20

21 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda Sektörüne bakış Bulgaristan şişelenmiş şarap ihracatında dünyada ikinci sırada yer alır. 90 lı yıllarda Bulgaristan parfüm üretiminde kullanılan gül yağı ihracatında birinci sıradadır ler 70 ler - 80 ler 90 ler Bulgaristan eski komünist bloğunda Coca-Cola üretilen ilk ülkedir. Bulgaristan Avrupa da domates ihracatında ilk sıralarda yer alır ortalama yıllık ton. 21

22 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda Sektörüne bakış Bulgaristan gıda sektöründe güçlü geleneklere sahiptir Bulgaristan da üretilen organik menşeili gıdaların %90 ı gelişmiş ekonomilere ihraç edilmektedir. 90 dan sonra Razgrad Mısır Ürünleri LTD fabrikası, Belçikalı grum Amilum a katıldı. 93 Gıda sektöründeki dünya çapında en büyük fi rmalar Bulgar pazarına girdi Kraft Foods ve NestleS.A. O zamandan beri iki fi rmada ülkeye önemli yatırımlar yaptı Coca-Cola nın resmi şubeleri Bulgaristan a 92 yılında girmiştir. Danone devlet fi rması Serdika yı satın alarak Bulgar pazarına girdi. O zamandan beri ülkeye 50 milyon eurodan fazla yatırım yaptı. 22

23 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda Sektörüne bakış Bulgaristan dan taze süt, yoğurt ve Feta peniri dahil olmak üzere beyaz peynir ihracataı önceki yıla göre %30 artmıştır. Bulgaristan malı süt ve süt ürünleri dünya çapında sağlıklı nitelikleri ile bilinir. Unilever Bulgaristan pazarının Nestle den sonra ikinci büyük dondurma fi rması olan Darko yu satın alır Uluslararası fi rma olan Carlsberg, Şumensko Pivo markasını satın alarak Bulgaristan bira pazarına girdi. Dünya pay yatırımları donu Advent International Bulgaristan ın lider konumundaki mineral su şişeleme şirketi olan Devin in önemli orandaki hissesini satın alır. 23

24 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda Sektörüne bakış Gıda Endüstrisi hızla gelişen tarım tarafından desteklenmektedir 2010 yılında tarım sektörünün sağladığı toplam katma değer Bulgaristan ın GSYİH nın %5,2 ve ekonominin toplam katma değerinin %6 sı (2010 yılında 1,876 milyon) oranındadır. Sektörün %10,9 oranındaki katma değeri bütün ekonomide en hızlı büyüyen orandır Tarımda brüt hasıla, 2007, 2008, 2009 ve 2010 değeri. (milyon olarak) yılında tarım sektörü yılın her çeyreğinde büyüme kaydeden tek sektördür 2010 yılında Bulgaristan ın tarımsal ticari dengesi pozitif olup, $ dır, 2009 yılında ise 385 milyon ABD dolarıdır. Sektör, Bulgaristan ın toplam ihracatın %17 sini ve toplam ithalatın %10 unu oluşturmaktadır Bulgaristan ın tarım ürünleri ihracatının değeri milyar ABD dolarıdır. Bir önceki yılda $ olan ihracata değerine göre de %24 artış kaydeder Bulgaristan ın tarım ürünleri ihracatının yaklaşık %72 si AB ye ihraç edilmektedir, Rusya,Ukrayna,Türkiye ve Arap dünyası ise önemli ihracat piyasaları olarak konumunu tekrar kazanmaya başlıyor Bulgaristan tarım sektöründen elde edilen ortalama gelirin yıllık büyümesi açısından AB içerisinde ilk sekiz ülke arasında yer alıyor yılında Bulgaristan da tarımdan elde edilen ortalama gelir %23 oranında artarken AB27 de ortalama artış %12,3 oranındadır. 24 Kaynak: Tarım Raporu 2011

25 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda Sektörüne bakış Çeşitli ekim ürünleri çin mükemmel doğa koşulları 2010 yılına ilişkin genel gelir değerlerinde en büyk aşağıdaki bitkisel sektörlere aittir Tahıllar : %,6 (755 milyon ) Teknik kültürler : %15,8 (593 milyon ) Yem kültürleri : %5,9 (228 milyon ) Sebzeler : %5 (1 milyon ) Hayvancılık ürünlerden elde edilen toplam gelirin %16,7 sini oluşturur(640 milyon ), üretilen hayvansal ürünler ise genel gelirlerin %14,2 sini oluşturur(544 milyon ) Tarımda değerli brüt çıktı yapısı (2010) Tarım dışı faaliyetler 9% Tarımsal faaliyetler 7% Tarımsal ürünler 53% Hayvansal ürünler 31% Bulgaristan da yetiştirilen ana bitkiler (2009) Tarıma elverişli alan Hektar (2009) % olarak tarıma elverişli alan Buğday ,9% Ayçiçeği ,7% Mısır ,0% Arpa ,3% Tarıma elverişsiz alan(nadas) ,9% Teknik ve yağ tohumları ,3% Baklagiller ile hasat alanları ,9% Diğer endüstri bitkileri ,2% Yulaf ,6% Yeşil sebzeler ,6% Tütün ,6% Bulgaristan, 2003 ila 2010 yılları arasında AB de tarım arazisi kullanımında en büyük artışı kaydetti. Kaynak: Tarım Raporu

26 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda Sektörüne bakış Bulgaristan -dünya kalitesinde gıda üreticisi 2010 yılında tarım sektörünün GSYİH ndaki payı %5,2 dir. Önceki yıla göre %10,9 olan sektörün katma değeri bütün ekonominin en yüksek değeridir Üretim yaklaşık şirket tarafından gerçekleşir ve bunların yaklaşık yarısı Güney Merkez ve Güneybatı Bölgelerinin sınırları içerisinde bulunmaktadır İçecek üretimi sektörü ülkedeki endüstriyel üretimin yaklaşık olarak %4 lük kısmını kapsar ve yine endüstride %4 oranında katma değer sağlar Bu ürünler 6 altı planlama bölgesinde nispeten eşit şekilde dağılmış olan fi rmanın faaliyetlerinin neticesidir 2010 yılında gıda sektörünün durumu Gıda ürünleri imalatı İçecek imalatı Tütün ürünleri imalatı 4,60% 21,60% 0,40% 23,50% 73,80% 76,10% Çalışanlar Firma sayısı Sektör ciddi şekilde parçalanmış olup, küçük ve orta ölçekli işletmeler hakimdir Bulgaristan daki Tarım ve Gıda Sektörü Danone, Coca-Cola, Kraft vb gibi en büyük uluslararası şirketlerin bazılarını celpetmeyi başardı. 26 Kaynak: A.T. Kearney, Amadeus

27 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda Sektörüne bakış Bulgaristan -dünyaya doğal bir şekilde açık bir ülke Sektörün ülkenin dış ticaretine katkısı önemli ölçülerdedir ülkenin toplam ihracatının %8,5 ve toplam ithalatının %9,1 Başlıca tarım ürünleri ve gıda maddeleri ihracatı Ürün Adı Miktar(ton) Değer(USD) Toplam tarımsal ihracatın % payı Buğday ve mahlut ve çavdar ,95 Ayçiçeği tohumları, ezilmiş veya ,74 değil Kolza tohumları, ezilmiş veya değil ,39 Ham veya işlenmemiş tütün ,62 Purolar, sigarillolar ve sigaralar ,83 Ekmek ürünleri ,82 Mısır ,69 Şeker ,09 Et ve sakatat ,59 Ayçiçeği tohumu, aspir veya ,98 pamuk yağı Arpa ,21 Peynir ve ekşimik ,17 Meyveler, konseve dahil ,34 Taze üzüm şarabı ,83 Çikolata ve kakao ürünleri ,82 İsveç Bulgaristan ın en önemli ihracat partnerleri Birleşik Krallık Çek Cumhuriyeti Slovakya Almanya Rusya Polonya Romanya İtalya Sırbistan Yunanistan Kaynak: Tarım Raporu 2010, Ekonomi ve Enerji Bakanlığı 27

28 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda Sektörüne bakış Kalitesi yüksek tarım arazileri Tarım arazilerinin sınıflandırılması Lejand : I ve II Kategori III ve IV Kategori V ve VI Kategori VII ve VIII Kategori IX ve X kategori ve işlenmeyen arazi Bulgaristan daki tarım amaçlı araziler sadece hektar olmasına rağmen, çiftçilere Orta ve KuzeyAvrupa ülkelerinden çok daha fazla imkanlar sağlamaktadır Ülkedeki elverişli ikli koşulları ile birlikte tarım arazilerinin y üksek kalitesi çok çeşitli kültürlerin yetiştirilmesine olanak sağlamaktadır 2009 yılında tarım arazilerinin payı ülke topraklarının %49,5 nden ibarettir Ekilebilir alanlar, dönüşümlü prensibe göre ekilen araziler sistemine dahil topraklar, geçici otluk araziler ve buğdayla fasulyegillerin ekildiği arazilerden ibarettir yılında bu topraklar hektardan ibaret olup ekilebilir arazilerin %62,1 ini temsil etmektedir Arazi kullanımı (2009) Orman alanı 26,67% Tarla ve zaten ekilen alan già seminati 49,50% Diğer alanlar 23,83% 28 Kaynak: Tarım Raporu 2010, Elana Tarımsal Arazi Fonu

29 11,4 11,0 10,0 10,0 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda Sektörüne bakış Sektörün kaynak bakımından garanti edilmesi 34, için Avrupa da ortalama arazi fiyatları (000 / hektar) 25,7 21,1 20, ,0 5,0 5,0 4,0 3,9 3,0 2,5 2,0 1,6 Hollanda Danimarka İrlanda Belçika Birleşik Krallık İspanya İtalya Almanya Finlanda Polonya Çek Cumh. Bulgaristan tarım arazileri fi yatı Avrupa nın en düşük seviyelerindedir Tarım arazileri sahipleri birliği nin verilerine göre 2010 yılında, arazinin ortalama satış fi yatı hektar başına euro olduğu tespit edildi Fransa Yyunanistan İsveç Macaristan Letonya Romanya Bulgaristan 2010 yılında hektar başına kiralama bedeli euro idi(bölgeye göre). İstisnai olarak Dobruca bölgesinde hektar başına kiralama bedeli euro idi Arazi kiralama bedelleri çiftçi tarafından alınan sübvansyon miktarına bağlıdır. Arazi kiralama bedelinin ortalama fi yat düzeyi yaklaşık olarak çiftçiler tarafından beyan edilen işlenen araziye ödenen sübvansyona eşittir Bölgeye göre kiralama fiyatı ( 000 / hektar / yıl) Kuzey Merkez Kuzeydoğu Kuzeybatı Güneydoğu Güney Merkez Güneybatı Kaynak: Savills (2008/2009), Eurostat (2007); Tarım Raporu

30 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda Sektörüne bakış Alt sektörlerin yoğunlaşması Kuzeybatı bölgesi: Sektörde çalışan: Bölgede çalışanların %3,5 i Sektörde çalışanların %9,9 u Firma sayısı: 483 (%11) Kuzey Merkez bölgesi: Sektörde çalışan: Bölgede çalışanların %4,4 ü Sektörde çalışanların %14,1 i Firma sayısı: 589 (%13,5) Güneybatı bölgesi: Sektörde çalışan: Bölgede çalışanların %2,3 ü Sektörde çalışanların %29,5 i Firma sayısı: 1 091(%24,9) Güney Merkez bölgesi: Sektörde çalışan: Bölgede çalışanların %3,8 i Sektörde çalışanların %20,7 si Firma sayısı: 969 (%22,1) 30

31 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda Sektörüne bakış Kuzeydoğu bölgesi: Sektörde çalışan: Bölgede çalışanların %3,3 ü Sektörde çalışanların %12,7 si Firma sayısı: 549 (%12,5) Lejand : Ekmek ve unlu mamuller üretimi Süt ve süt ürünleri üretimi Çikolata ve şekerli ürünler üretimi Konserve ve işlenmiş meyve ve sebze Et ve et ürünleri üretimi Bitkisel ve hayvansal yağlar üretimi Diğerleri Güneydoğu bölgesi: Sektörde çalışan : Bölgede çalışanların %3,4 ü Sektörde çalışanların %14,1 i Firma sayısı: 695 (%15,9) 31

32 GIDA VE TARIM ALT SEKTÖRLERINE GENEL BAKIŞ

33 Gıda ve Tarım alt sektörlerine genel bakış Hammaddede Mükemmel kalite Konserve sanayi Bulgaristan ın gıda sektörünün en eski önemli ve gelecek vaat eden sektörlerinden biridir. Sektör toplam gıda üretiminin yaklaşık %6 sını sağlamaktadır, toptan çalışan sayısı ise %9 unu oluşturuyor Bulgaristan konserve endüstrisi geleneksel olarak ihracat odaklıdır Bulgaristan son yıllarda yaklaşık olarak bin ton konserve ihraç ediyor 2009 yılında ihraç edilen işlenmiş gıdaların değeri 1,36 milyar dolar olup, ülkenin toplam ihracatının %7 sini oluşturmaktadır 2010 yılında işlenmiş meyve ve sebzeler (bin ton) Meyveler Sebzeler Karışık Mantarlar Patatesler Paketlenmiş n/a 0,59 n/a 0,35 0,05 Dondurulmuş 9,89 12,03 n/a 0,15 0,14 Kurutulmuş 0,49 0,38 n/a 0,07 n/a Turşular n/a 1,34 n/a n/a n/a Konserve 11,35 40,33 0,05 0,98 n/a Meyve Suyu 12,56 13,78 n/a n/a n/a Diğer 12,88 0,75 n/a n/a n/a Totale 47,17 69,2 0,05 1,55 0, Komünizm döneminde Bulgaristan Doğu Bloğuna taze ve işlenmiş meyve ve sebze ihraç eden ana tedarikçiymiş. Kaynak: Tarım ve Gıda Bakanlığı 33

34 Tarım ve Gıda Sektörüne genel bakış İşlenmiş meyve ve sebze. Doğal seçim Vişne Şeftali Armut Kiraz Elma İşlenmiş meyve (bin ton) 2,3 2, 3 2 3,6 3,7 7,1 5,8 6,8 10,0 10,2 9, ,1 18,2 15, yılında meyve ve sebze işleyen şirketlerin sayısı 188 olup bunların 92 si meyve, 96 sı ise sebze işliyor Aynı dönemde 56.3 bin ton meyve işlendi, bunların %49 u ise direkt üreticilerden satın alındı İmalat sektöründe payı en büyük olan meyveler elma(%32), kiraz(%28), erik(%10) ve şeftali(%7) dir Bezelye Patlıcan Patates 0,2 Domates Biber İşlenmiş sebze(bin ton) 5,6 4,4 4,7 8,4 6,6 6,7 6,7 5,9 15,4 18,5 21,9 25,8 25,1 32, yılında 62.4 bin ton sebze işlendi ve bunların %77 si üreticilerden direk olarak satın alındı İmalat sektöründe en büyük payı olan sebzeler biber(%30), domates(%25), bezelye(%9) ve patlıcan(%8)dır Bulgar malı konserve meyve ve sebzeler, eski komünist ülkelerinde hala iyi kalitesi ile meşhurdur. 34 Kaynak: Tarım ve Gıda Bakanlığı

35 Başarı Öyküleri Konex-Tiva Ltd Konex-Tiva Ltd Kuruluş: 95 Şehir: Stara Zagora, Orizovo Köyü Çalışanlar: 215 Ürünler: Sebze ve meyve konserveleri Firmanın ürün listesinde farklı tat ve ambalajda 100 ün üzerinde ürün mevcut Konex-Tiva 99 yılında ISO 9002 sertifi kası alan ilk Bulgaristanlı konserve fi rmasıdır. Günümüzde fi rma daha yeni standartlar olan TUV Rheinland den ISO belgesiyle onaylanmıştır ve IFS nin şartlarına uygun gıda güvenliği kontrol sistemini uygulamıştır. Konex-Tiva markaları: Sofra, Sofra Gourmet, Avrora, Avrora Dietar Konex-Tiva dünya çapındaki müşterileri ile uzun vadeli ilişkilerin kurulması ve devam ettirilmesine yatırım yapmaktadır. Başlıca pazarlar : ABD, Kanada, Avrupa, İsrail, Bulgaristan Konex-Tiva 2010 yılında işgücü piyasasında eşit olmayan durumda olan kişi gruplarına mensup işsizler arasında en çok kişi istihdam eden işveren sıralamasında 3.Sırada yer alıyor. 35

36 Başarı Öyküleri Deroni Deroni Kuruluş: 91 Şehir: Haskovo Çalışanlar: 102 Ürünler: Gıda üreticisi Şirket 500 ün üzerinde ürün üretiyor Üretim devresinin tamamını bağımsız olarak yürütüyor DERONI Şirketi çağdaş gıda sanayinin en iyi ve modern tesisleriyle donatılmış dört fabrikaya sahiptir DERONI 30 yıllık deneyime sahip uzman ve teknikerlerden oluşan ekiplere ve en yeni Avrupa trendlerini takip eden genç uzmanlara sahiptir Ürünlerini bütün dünya çapında 15 in üzerinde ülkeye ihrac ediyor (Belçika, Büyük Britanya, Almanya, Yunanistan, İsrail, İspanya, Makedonya, Kıbrıs, Romanya, Rusya, ABD, Hırvatistan ve diğerleri) Uluslararası ticari zincirlere ve yabancı şirketlerin markalarına Private label ürünler üretiyor 12 ülkede temsilcileri var Deroni aşağıdaki sertifikalara sahiptir: ISO 9001 : 2008 kalite yönetim sistemi ISO : 2005 kalite yönetimi ve gıda güvenliği sistemi IFS sertifika uluslararası gıda standardı Deroni markaları 2009 ve 2010 yılında Superbrand ın Bulgaristan a yönelik prestijli ödülüne ve bunun gibi birçok ödüle layık görülmüştür 36

37 Başarı Öyküleri Filikon-97 A.Ş. Filikon-97 A.Ş. Kuruluş: 74 Şehir: Plovdiv Çalışanlar: 270 Ürünler: Domates sosları, salça, marinatalı sebze ve salatalar, komposto ve konserve Filikon-97 A.Ş. Şirketi PHILICON ve FRESH adında kendisine ait tescilli markalara sahiptir Şirket ABD, Büyük Britanya, Fransa, Polonya, Romanya, İsveç, Çin, Japonya ve Batı Afrika gibi ülkelerde Pazar pozisyonlarına sahiptir. Filikon-97 üretim sürecinin tamamına uygulanan sürekli kontrol ve izleme aracılığıyla tüm avrupa ve uluslar arası standartlarına uygundur. Nişan ve Ödüller Madrid de Dünya kalite komitesi nden Altın Kalite yıldızı Uluslararası Plovdiv Fuarından altın madalyalar La Philikon-97 è produttrice di un succo e confetture di rose senza pari 2011 yılında şirket Devin A.Ş. ile işbirliği kurarak Fresh markasının geliştirilmesi ve Bulgaristan ile Romanya pazarlarında satışı üzerinde çalışmaya başladı. Filikon-97 A.Ş. sütün tadı, içeriği ve besleyici niteliklerinin korunması konusunda en etkili olduğu düşünülen UHT (Ultra High Temperature ultra yüksek ısı) teknolojisi ile Milky Fresh sütleri üretmektedir. Bu ürün Kuzey ve Batı Afrika pazarında çok iyi tanınıyor 37

38 Özel Durum Arı Balı Ülke topografi sinin büyük bir bölümü balarısı yetiştirilmesine elverişlidir 2009 yılında arı çiftliklerinin sayısı Arıcılık sektörünün temelini çok sayıdaki küçük boylu üreticiler oluşturuyor, 150 nin üzerinde arı ailesi yetiştiren profesyonel arıcıların sayısı ise nüspeten düşük 2009 yılında yılında Bulgaristan da arı ailelerinin sayısı civarında, elde edilen bal miktarı ise ton 2010 yılında Bulgaristan şimdiye kadar ulaşılamayan miktar olan ila ton arasında, yani toplam üretiminin %70 i kadar, bal ihrac etmiştir Uçucu yağlar Asırlardır Bulgaristan en değerli yağveren gül cinsi olan damastsena gülün yetiştirmektedir Bulgaristan dünya çapında ikinci en büyük gül yağı üreticisidir Bulgaristan aynı zamanda dünyanın en büyük lavanta yağı üreticisidir Bulgaristan 2011 yılında dünyanın en büyük lavanta yağı üreticisi ve dünyanın en büyük üç gül yağı üreticisinden birisidir. 38

39 Bulgaristan da Tarım ve Gıda sektörüne genel bakış Süt ürünleri. Gelenek ve Yenilik Binlerce yıldan beri, yoğurt Bulgarların geleneksel besin maddesidir. Bu evsel gıda ürününün keşfi dönemin Bulgaristan topraklarında yaşayan Trak kavimlerine aittir Sanayi koşullarında yoğurt üretimi 60 yılında Serdika Sofya süt fabrikasına mekanik süt pastörize prosesinin uygulanmaya alınmasıyla başlatılmıştırt Bulgaristan da genel süt ve süt ürünleri (Süt, litre, yoğurt ve peynir, 000 t) Süt Yoğurt Peynir Kaşar Ekonomik iyileşme ve Bulgaristan ın AB ye girişi, Bulgaristan ın süt sektörüne geleneksel süt segmanlarına olduğu gibi, gelişmekte olan süt segmanları da dahil olmak üzere - yeni yatırımların yapılmasına imkan sağlamıştır Ortaya yeni çıkan süt ürünleri çeşitlerinin satışlarında yaşanan büyük artış süt segmanında yatırımlar için büyük olanaklar oluşturmaktadır La Bulgaria è fra i primi 15 produttori di latte di bufala e di pecora nel mondo. Kaynak: Tarım ve Gıda Bakanlığı 39

40 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda sektörüne genel bakış Bulgaristan yaşlanmayı geciktiren eşsiz bir sır saklıyor asır önce bu topraklara gelen kavimler yaşlanmaya karşı bir mucizevi bir şifa keşfetmiştir. Sağlık ve uzun ömür formulü nesilden nesile aktarılmıştır - yoğurdun hazırlanışı Tarihçiler bu orijinal gıda ürününün popüler tıpta kullanıldığını uzun yıllardan beri teyit etmektedir İlk Rus mikrobiyolog, Nobel ödülü sahibi İlya Meçnikov Paris Lui Pasteur Enstitüsü de Bulgar malı yoğurdun insan organizması üzerindeki etkisi ili ilgili ayrıntılı bir araştırma yapmıştır. Meçnikov, yaşlanmanın bağırsaklarda bulunan ve toksik maddeler üreten ve ateroksleroza neden olan zararlı bakterilerin etkisinden başladığını keşfetmiştir İl bakterilerden biri zararlı bakterilere saldırır ve onları etkisiz hale getirir. Meçnikov, her gün yoğurt yiyen bulgarların uzun ömürlü olmalarının sırrını bu şekilde açıklıyor Aynı zamanda bulgar bilim adamı Stamen Grigorov 05 yılında, bulgar malı yoğurdun ekşimesine, çubuk ve kok şekilli bakterilerin sebep olduğunu keşfetmiştir Bundan bir yıl sonra alman bilimci Lafar bu buluşu teyit eder, 08 yılında ise Loersen ile Coen, bulgar süt bakterisi Lacto bacterium Bulgaricum u bulmuşlardır 40

41 Başarı Öyküleri Danone Serdika Danone Serdika Kuruluş: 95 Şehir: Sofya Çalışanlar: Ürünler: Taze süt ürünleri üretimi Danone, dünyanın en büyük yoğurt üreticisidir Danone Serdika, Bulgaristan ın taze süt tünleri pazarının mutlak lideridir Sirket portfölyosunda 50 nin üzerinde yüksek ve devamlı kalitesi olan ürüne sahip 5 marka mevcut Yıllar boyunca yapılan toplam yatırım miktarı 100 milyon levanın üzerindedir Şirket aralarında Madrid Dünya Kalite Komitesi nin Kalite Altın Yıldız ı ve Uluslararası Plovdiv Fuarı ndan altın madalyalar dahil olmak üzere çok sayıda ödül kazanmıştır. Danone Serdika, ürün dağıtımını Bulgaristan da olduğu gibi, Yunanistan ve Akdeniz Bölgesi pazarlarına yoğunlaştırmıştır yılında entegre edilen yeni makine ile yeni bir süreç başlatılmıştır - Tetra makina yeni nesil makina olup Tetra Top formatında ürünler üreten Bulgaristan ın tek makinasıdır. Danone Serdika Uluslararası Akredite Gıda Güvenliği Sertifikasına sahip Bulgaristan ın ilk fi rmasıdır 41

42 Başarı Öyküleri LB Bulgarikum LB Bulgarikum Kuruluş: 65 Şehir: Sofya Çalışanlar: 200 Ürünler: Süt ürünleri, maya ve teknolojiler üretimi ve ihracatı LB Bulgarikum, Bulgaristan süt sanayinin teknoloji lideridir Şirket, Bulgar malı yoğurt ve süt ürünlerine yönelik know-how, teknoloji ve maya ihracatında öncü konumundadır LB Bulgarikum, peynir ve kaşar peynir ihracatında da öncü konumlara sahiptir Şirket Sofya ve Vidin de olmak üzere iki ayrı üretim tesisine ve son 10 yıl içerisinde yeni nesil maya ve sağlıklı gıda formüllerinin geliştirildiği modern Araştırma Geliştirme Merkezi ne sahiptir LB Bulgarikum : Bulgar süt ürünlerine ait 11 adet patent Bulgaristan da tescilli 45 ürüne ait ticari marka 26 ülkede tescil edilmiş ticari marka 6 adet menşe ismine sahiptir...şirkete ait maya ve teknolojilerle 30 yıldan beri Japonya, Almanya, İsviçre, Hollanda, Kıbrıs, Finlanda, Filipinler, Fransa ve Avusturya da Bulgar lisanslı yoğurt üretilmektedir. 42

43 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda sektörüne bakış Et endüstrisine yönelik yüksek kaliteli hammadde Kırmızı ve beyaz et üretimi ( ), tonları Beyaz Et Kırmızı Et Piliç üretimi Bulgaristan hayvancılık sektörünün önemli kısmını kapsamaktadır yılında etin yaklaşık %49 u piliç sektöründen elde edilmiştir Numero delle fattorie per l allevamento del bestiame e specie di animali (2010) Hayvan Türleri Hayvancılık Çiftlikleri Hayvan sayısı Sığır Manda Atçılık Keçi Koyun Domuz Kuşlar Tavşanlar Arı aileleri Bulgaristan, kaz, eşek ve tavşan eti üretiminde ilk 10 ülke arasında yer almaktadır Kaynak: Yıllık Tarım Raporu,

44 Bulgaristan ın Tarım ve Gıda sektörüne bakış Bulgaristan da et endüstrisi Bulgaristan hayvancılık ve et ürünleri imalatında uzun yıllara dayanan geleneklere sahiptir Yerel üreticiler salam, sucuk ve başka et ürünlerine ait bazı eşsiz tarifl ere sahiptir. Halihazırda ülke orijinal bir ürünün patentine sahiptir Gorna Oryahovitsa sucuğu. Aynı zamanda başka 7 et ürününe ilişkin olarak AB sınırlarına yönelik Mahfuz Coğrafi İsim etiketini alma sürecindedir Modern imalat tesisleri yerel üreticilerle en titiz uluslararası ve ulusal sağlık gereksinimlere riayet etme imkanı sağlamaktadır Et imalat sanayi, 65 kırmızı et işleme tesisi 30 beyaz et mezbahası, 283 imalat fabrikası ve otomasyonlu et kesim fabrikalarını kapsamaktadır, yani et sanayide toplam 378 şirket faaliyet göstermektedir 2010 yılında Bulgaristan da et üretimi aşağıdaki gibidir : Büyükbaş hayvanlardan elde edilen toplam et miktarı 610 ton Toplam ton koyun eti Toplam ton keçi eti Toplam ton domuz eti Toplam ton kanatlı hayvan eti Bulgaristan Avrupa nın en büyük kaz ciğeri üreticilerinden birisidir 44

45 Başarı Öyküleri Bella Bulgaristan Bella Bulgaristan Kuruluş: 92 Şehir: Plovdiv Çalışanlar: Ürünler: Et ürünleri imalatı Bella Bulgaristan, ülkenin en büyük gıda üreticisidir ve et imalatı sanayiinde öncü konuma sahiptir Şirket 5 adet et işleme fabrikasına sahiptir 2004 Kasım ayından itibaren tüm üretim hatları НАССР sistemi sertifi kasıyla belgelendirilmiştir noktya kadar direk dağıtım yapılmaktadır Bella Bulgaristan, kendi ticari yapısını kurduğu Romanya pazarında da başarılı bir şekilde çalışmaktadır Şirket, ürünlerini dört kıtada daha 20 ülkeye ihrac etmektedir - Türkiye, Slovenya, Moldova, Belçika, Hollanda, Malta, İtalya, İspanya, İsviçre, Dubai, Lübnan, ABD, Avustralya, İngiltere, Yunanistan vs Belle Bulgaristan 2011 yatırımcısı......holding, 2011 yılında 1.2 milyon levalık yatırım yapmıştır yılından buyana yatırımları 10 milyon levayı aşmıştır. Bella ürünlerini nüfusluk pazarlara ihraç etmektedir 45

46 Başarı Öyküleri Ameta Holding Ameta Holding Kuruluş: 95 Şehir: Razgrad Çalışanlar: 1000 Ürünler: Piliç eti ürünleri Ameta, Bulgaristan ın en büyük soğutulmuş kanatlı hayvan eti tedarikçisidir Şirket, gıda sanayi sektöründe en büyük şirketlerden birisi olup kümes hayvanları üretiminde liderdir. Şirketin Bulgaristan daki piliç üretimindeki pazar payı yaklaşık % 30 dur. Ameta, birinci sınıf piliç üretim kompleksi olup şirketin şu ana kadarki büyümesini sağlayacak tüm fi ziki kaynaklara sahiptir. Ameta ana ürünlerini piyasaya Ludogorsko pile adı altında sunmaktadır. Şirket, Yunanistan ve Romanya daki devamlı müşterilerinin yanısıra Hollanda, Fransa, Almanya ve Büyük Britanya gibi ülkelere de ihracat yapmaktadır. Ameta, taze tanelerin teslim alınmasından taze, besleyici ve lezzetli piliç ürünlerine dönüştürülmelerine kadar gerekli olan tüm bireysel süreçler üzerinde tam denetim uygulamaktadır. 46

47 Başarı Öyküleri Gradus Gradus Kuruluş: 92 Şehir: Sofya Çalışanlar: Ürünler: Piliç eti imalatı Bulgaristan pazarının en büyük piliç eti üreticisi Şirket, kendisine ait yem fabrikası, yumurtlama tesisi, piliç aileleri sürüsüne ait çiftlik, piliç besleme çiftliği ve piliç eti imalatı tesisine sahip olup üretim devresini tamamlamıştır Gradus yem fabrikası, yılda tonun üzerinde yem üretmektedir. Yambol ve Ruse üreme sürüsü çiftlikleri yılda yumurta üretmektedir. Ruse, Çirpan, Yambol, Nova Zagora ve Haskovo daki Gradus piliç besleme çiftliklerinde yılda üzerinde piliç üretilmektedir. Şirketin ürün portföyünde, aralarında soğutulmuş, dondurulmuş ve kullanıma hazır olmak üzere 150 ürün bulunmaktadır Gradus bir günlük piliç üretimiyle ülkenin en büyük yumurta tesisine sahiptir. Gradus imalat fabrikasının kapasitesi satte / yılda ton piliç etidir 47

48 Bulgaristan un Tarım ve Gıda sektörüne genel bakış Şeker mamulleri sektörü Şeker mamulleri satışları son yılarda büyük artış kaydetmektedir Şeker mamulleri sektörünün temel özellikleri uzun yıllık gelenek ve mamullerde mükemmel kalitedir Son yıllarda ülkede üretim tesislerini kuran Nesstle ve Kraft Foods gibi fi rmalar tarafından sektöre önemli oranda yabancı yatırımlar yapıldı 2010 yılında şeker mamulleri satışları 41 milyon ton veya 421 milyon avro olarak değerlendirilmektedir Şeker, ülkenin temel ihracat ürünlerinden birisidir. Bulgaristan yılda yaklaşık ton ihraç etmektedir Sektörün 2015 yılına kadar %45 lik bir büyüme göstermesi bekleniyor Şeker ve şekerleme ürünleri satışı, ,8% 2,5% 2,5% 2,5% 2,5% 31,6% 31,1% 31,1% 31,1% 31,1% 65,6% 66,4% 66,4% 66,4% 66,4% Çikolata satışı Şeker ürünleri Sakız satışları Güneydoğu Avrupa nın tamamında satılan Kit Kat çikolataları Bulgaristan da üretilmektedir 48 Kaynak: Datamonitor, 2011

49 Başarı Öyküleri Zaharni Zavodi Zaharni Zavodi Kuruluş: 12 Şehir: Gorna Oryahovitsa Çalışanlar: 800 Ürünler: Şeker, Şeker mamulleri ve etil alkol üretimi Zaharni Zavodi, Bularistan ın en büyük gıda ürünleri üretim kompleksidir Zaharni Zavodi A.Ş. grubuna : şeker üretim fabrikaları, şeker mamulleri, etil alkol, matbaa, termik santral ve mekanik onarım hizmetleri fabrikası dahildir 2006 yılında şeker fabrikası Zahar EAD adında altında bağımsız şirket olarak ayrılmıştır Ayrı üretimlerin sanayi buharı ve elektrik enerjisine duyduğu ihtiyacın defalarca artması üzerine 60 yılında şirket bu ihtiyaçları karşılamak üzere kendisine ait termik santralini kurmuştur 70 yılında kağıt, mukavva, polietilen, polipropilen, alüminyum folyo ve başka malzemelerden ambalaj üretiminde uzmanlaşmış fabrika kurulmuştur Sladeya markalı şeker 2003 ve 2004 yıllarında Uluslararası Plovdiv Fuarı nda Kalite dalında altın madalya kazandı Zaharni Zavodi, sert şekerleme ve lokum üretiminde Bulgar pazarında liderdir Zaharni Zavodi A.Ş ve bağlı kuruluşlarının 2010 yılına ilişkin konsolide yıllık cirosu 54.4 milyon avrodur 49

50 Başarı Öyküleri Nesstle Bulgaristan A.Ş Nesstle Bulgaristan A.Ş Kuruluş: 39 Şehir: Sofya Çalışanlar: Ürünler: Çikolata ve Şeker mamulleri 94 yılında Nestle, en büyük çikolata ve şeker mamulleri üreticisi olan ŞZİ Sofya yı satın almıştır Nestle Bulgaristan A.Ş gıda sektöründe Bulgaristan ın en büyük stratejik yatırımcılarından birisidir Nestle Bulgaristan ın ürün yelpazesi : çocuk yemekleri, mutfak ürünleri, çikolata, çikolatalı şekerleme, tatlılar, çikolatalı ve sade bisküviler, süt ürünleri, tahıllı tatlılar, evcil hayvan mamaları vs gibi ürünler içerir Nestle Adil Çalışma Birliği (Fair Labor Association FLA) ile partner olan ilk gıda üreticisidir Şirketin satışları 2010 yılında %2 lik bir artışla 260 milyon levaya ulaşmıştır. 94 yılından bu yana şirket sadece sabit varlıklar ve çalışanlara eğitim programlarına 80 milyon levalık yatırım yapmıştır. Kit Kat çikolatalarının bazı değişik çeşitleri tamamen Bulgaristan da üretilir ve dünyanın çeşitli ülkelerine ihraç edilir. 50

51 Başarı Öyküleri Kraft Foods Bulgaristan Kraft Foods Bulgaristan Kuruluş: 24 Şehir: Svoge Çalışanlar: 600 Ürünler: Çikolata ürünleri üretimi ve kahve paketlemesi 93 yılında Kraft Foods Svoge şehrindeki çikolata fabrikasını satın alarak bulgar pazarına girmiştir Kraft Foods Bulgaristan, dünya gıda endüstrisinde ikinci sırada yer alan Kraft Foods Inc in şubesidir Şirket Bulgaristan da çikolatalı ürünler ve kahve üretiminde liderdir Şirket, iyi bilinen ve beğenilen Nova Brazilia, Yakobs, Milka, Tobleron, Sushcard ve Svoge markalarının sahibidir Nova Brazilia, paketlenmiş kafve sektöründe Bulgaristan da tartışmasız liderdir. Bulgaristan da satılan her iki paket kahveden birisi Nova Brazilia dır. Kraft Foods Svoge fabrikasında üretilen ürünlerin yaklaşık %25 i ihracat amacıyla üretilmektedir ana istikametler Romanya, Eski Yugoslavya Cumhuriyetleri, Türkiye ve Kuzey Amerika dır. Svoge fabrikasında üretilen ürün çeşitlerinin yıllık üretim kapasitesi yaklaşık 12 bin ton üründür. 51

52 Gıda ve tarım sektörüne genel bakış Ekmek ve ekmek ürünleri Bulgaristan ekmek ve ekmek ürünleri piyasası oldukça parçalı haldedir Sektör ürünlerinin %60 ı küçük ve orta ölçekli butik fi rmalar tarafından üretilmektedir Yakın gelecekte sektörün birleştirilmesi bekleniyor Sektör güçlü bir ihracat eğilimine sahiptir Prodotti di panificazione Ekmek yapım ürünleri (ton) Galeta ve diğer şekerleme ürünlerinin imalatı Galeta ve diğer şekerleme ürünlerinin ihracatı Bisküvi imalatı Bisküvi ihracatı Unlu Mamüllerin imalatı Unlu Mamüllerin ihracatı yılında tahıl ekilen alanların %62,4 lük bir kısmını buğday oluşturmuştur Hububat üretimi, Coltura Ekilebilir arazi (hektar) Ortalama verim (ton / hektar) Üretim (ton) Buğday Çavdar Tritikale Arpa Yulaf Tahıl için mısır Pirinç Dobruca (Kuzeydoğu Bulgaristan) bölgesi, Balkanların tahıl ambarı olarak bilinir 52 Kaynak: Yıllık Tarım Raporu, 2010, Business Monitort

53 Başarı Öyküleri Çipita Bulgaristan A.Ş Çipita Bulgaristan A.Ş Kuruluş: 95 Şehir: Sofya Çalışanlar: 700 Ürünler: Kruvasan üretim ve satışı Chipita Bulgaristan 35 ülkede güçlü varlığı olan Yunan Chipita SA şirketinin bir parçasıdır Şirket son 10 yıl içerisinde Bulgaristan a 45 milyon avroluk yatırım yapmıştır Chipita Bulgaristan, kruvasan ve ambalajlı kahvaltı ürünlerinde Bulgar pazarının %75 lik payına sahiptir Markalar: kruvasan, rulo ve pasta 7days, ekmek dilimleri 7days Bake Rolls ve diğerleri Chipita Bulgaristan şekerleme mamulleri pazarına sunduğu yeni kruvasanla, piyasada olay yarattı. Double kruvasanlari, Çipita nın mahfuz markası olan kruvasan sevenlerini fetheden en yeni lezzetleri oluşturmaktadır yılında Avrupa Altın Kalite Ödülü ne (New Millennium Award) layık görülmüştür. Chipita Bulgaristan fabrikaları ABD Fırıncılar Enstitüsü (American Institute of Baking) sertifi kaları ve Avrupalı ortakları tarafından istenilen diğer belgelere sahiptir. 53

54 Gıda ve tarım sektörüne genel bakış Bulgaristan da şarap üretimi uzun yıllara dayalı geleneklere sahiptir 2009 yılında Bulgaristan da üzüm bağları hektar olup, ortalama verim kg / ha olmuştur (kırmızı üzümde kg / ha, beyaz üzümde kg/ha ve sofralık üzümde kg / ha. Bulgaristan da toplam 710 milyon litre kapasiteli 220 den fazla şarap imalathanesi mevcut 2009 yılında ülkede ton üzüm üretilmiştir(% 93,6 şaraplık üzüm ve %6,4 sofralık üzüm) Toplam bağ hektar ( ) Üretilen üzüm dağılımı (2009) Dğer ürünler 8,3% Tüketim için üzüm 12,7% Endüstriyel revizyon üzüm 64,1% 2009 yınında elde edilen üzümün tonu doğrudan tüketim amaçlı iken, yaklaşık tonu şarap ve başka şarap türevleri üretiminde kullanılmıştır yılında hektolitre şarap üretilmiştir Diğer işlenmiş üzüm 14,9% Bulgarlar şarapçılık alanındaki becerilerini şarap tanrısı Dionysos ile birlikte üzüm yetiştirmeye, şarap üretimine ve şarap içmeye önem veren kadim taraklardan almıştır. 54 Kaynak: Tarımsal rapor 2010

55 Gıda ve tarım sektörüne genel bakış...bulgaristan dünyanın en büyük şarap ihracatçılarından biridir Bulgaristan geleneksel olarak ürettiği şarabın %80-90 ını ihraç etmektedir İhraç edilen şarabın %80 den fazlası şişelenmiş şekildedir 2010 yılının ilk üç ayında şarap ihracatı 2009 un aynı dönemine göre %50 lik artış kaydetmiştir Şarap İhracatı (bin litre) ( ) Halihazırda Bulgaristan dünyanın ilk 20 şarap ihracatçısından birisidir Şişelenmiş Şarap Ev yapımı şarap Köpüklü şarap Ülkelere göre şarap ihracatı (toplam ihracattan %) Diğerleri 11,5% Almanya 1,6% Çek Cumhuriyeti 4,6% Birleşik Krallık 3,1% Rusya 49,1% Polonya 30,0% Bulgaristan ın şarap ihraç ettiği ana dış ticaret partnerleri Rusya, Polonya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya ve Belarus gibi orta ve doğu Avrupa ülkeleridir. Son yıllarda bulgar şarapları Almanya, İngiltere, ABD ve başka ülkeler gibi yeni pazarlara girmektedir Geçen asrın yılları arasında Bulgaristan Fransa dan sonra en dünyanın en büyük şişelenmiş şarap ihracatçısı idi. Kaynak: Tarımsal rapor

56 Gıda ve tarım sektörüne genel bakış Bulgaristan ın neredeyse tamamı şarap üretimine müsaittir ve ülkede beş şarap üretim bölgesi oluşturulmuştur Bulgaristan da, sadece ülkeye özgü çeşitler de dahil olmak üzere, çok çeşitte şarap üretilmektedir Konum Aroma Renk Şeker seviyesi Pamid Doğu ve Güney Doğu Meyveli, hafi f, kırsal Mavrud Güney Bölgesi Keyifl i meyve ve baharat aromaları Yakut Kuzey Bölgesi Nebbiolo Zengin tadı ve Syrah baharatlı biberli aroması Geniş Melnik Güneybatı Yoğun aroma, meyveli kiraz aroması hakim, yeterli yoğunluk ve tipik baharatlı ekşilik Gamza Kuzey Bölgesi Topraktan gelen, güçlü tanenler ile kırmızı meyveler ve aromaları ile hafi f kırmızı şaraplar Dimyat Güney Bölgesi Bu üzüm, sulu, lezzetli ve vanilya bir tadi ile tazedir Misket Güney Bölgesi Ahenkli tadı ve hoş aroma, kuru aksan muscat kayısı, yabani çilek ve bal kırmızı üretimi için siyah, hafi f sofra şarapları Sık, koyu yakut kırmızısı şarap üretimi için kırmızı Yüksek kalitede tatlı masa şarabı üretimi için mavi - siyah renk Kiraz rengi ile mor üreten güçlü kırmızı şaraplar Hafi f yakut şarap üretimi için koyu mavi-siyah Brendi / raki için düşük beyaz sofra şarabı ve kaliteli madde için yeşil Sarı renkte sofra şarapları üretimi için menekşe pembe - kırmızı Asidite düzeyi 18 24% 4-5g/dm % dai 6,1 ai 10,7g/dm % 20-24% 6-8 g/dm3-22% 18-21% 5,4-6g/dm 3 56 Kaynak: şirket yönetimi ile görüşmeler

57 Gıda ve tarım sektörüne genel bakış Winery Vidin Winery Lopushna Maxima Sellars Telish/Kastra Rubra Winery Medi Valley Logodaj Winery Damianitsa Vinal Bouquet Telish Winery Pleven Rose Valley Chateau Copsa Bessa Valley / Enira Villa Vinifera Todoroff Maxima Sellars Winery Asenovgrad Winery Ruse Levent Domaine Boyar Midalidare Estate Edoardo Miroglio Korten, Sinite Santa Sarah skali Minkov Brothers Winery Burgas Winery Han Krum Via Pontica Domain Menada Katardzhina Evksinograd Winery Varna 57

58 Başarı Öyküleri Domein Boyar Domein Boyar Kuruluş: 91 Şehir: Sofya Çalışanlar: 290 Ürünler: Bulgar malı Şarap üretimi ve ihracatı Uzun yıllara dayanan tecrübe, nesillerdir süren becerikli şarapçılar, titiz laboratuvar çalışması ve en modern üretim teknolojilerinin kullanımı Ekonomik geçiş döneminde, Domein Boyar, Avrupa, Kuzey Amerika, Afrika ve Asya da Bulgar şaraplarının en büyük ve en prestijli üreticisi ve ihracatçılarından biri oldu Şirketin zengin portföyü muhtelif çeşit ve tarzlarda ürün yelpazesine sahip 120 nin üzerinde ürünü kapsamaktadır 2010 yılından itibaren Santa Ana Ventures yatırım fonu şirket sermayesinin %100 ne sahibi oldu Domain Boyar ve Sinite Skali prestijli İngiliz AC Nielsen in İlk 50 klasmanına girebilen tek Bulgar şaraplarıdır. Domain Boyar izbeleri Sliven Sinite Skali Şaraphane Korten İzbesi Şumen Şaraphanesi Domaine Boyar şarapları her yıl ulusal ve uluslararası yarışmalardan ödül kazanmaktadırlar. 58 Domain Boyar bütün dünyaya ihracat yapan en büyük Bulgar şarabı ihracatçılarından birisidir ve ürünlerinin %80 i dünya pazarlarına ihraç edilmektedir. Şirketin ana pazarları Büyük Britanya, Benelüks, Rusya, Kanada, ABD ve İskandinavya ülkeleridir.

59 Başarı Öyküleri Eduardo Mirolio Şarap İzbesi Eduardo Mirolio Şarap İzbesi Kuruluş: 2002 Şehir: Elenovo Köyü, Nova Zagora Çalışanlar: 130 Ürünler: Butik serilerde yüksek kaliteli ve sınırlanmış miktarlarda kırmızı şaraplar İzbe, ilk üretimini Ekim 2005 te gerçekleştirmiştir Halihazırda seçkin fransız ve bulgar fi liz malzemelerinden ekili 220 hektar üzüm bağı ekilmiştir Edoardo Miroglio, Cabernet Sauvignon, Merlot, Syrah, Cabernet Franc, Pinot Noir, Chardonnay, Muscat Ottonel, Traminer, Sauvignon Blanc, Mavrud, Rubin ve Melnik 55 gibi cinsler yetiştirmektedir Edoardo Mirolio şarap izbesinin yıllık üretim kapasitesi 1 Milyon litre şaraptır Şimdiye kadar Edoardo Mirolio şarap izbesine yaklaşık 22 milyon avroluk yatırım yapılmıştır. Bulgar ve ihracat pazarlarına sunulan 3 ana ticari marka : Edoardo Miroglio Sant Ilia Saint Ilia Estate Fransa da düzenlenen Uluslararası Mondial du Rosé Yarışmasının 8. de Edoardo Miroglio şarap izbesi Spiral 2010 Rose şarabıyla Gümüş Madalya ya layık görüldü. 59

60 Gıda ve tarım sektörüne genel bakış Su ve Alkolsüz içecek... Meşrubat satışları 0,9% 2,2% 0,9% 2,5% 0,9% 3,1% 0,8% 3,0% 27,2% 28,5% 28,0% 28,0% 69,6% 68,0% 68,0% 68,1% Gazlı içecekler Meyve Suları Buzlu çay/kahve Enerji içecekleri ve konsantreleri Su ve alkolsüz içecek üretimi Bulgaristan da iyi gelişmiş bir sektördür ve çok sayıda kaliteli üretici bulunmaktadır Bulgaristan da kişi başına alkolsüz içecek tüketimi Batı ve hatta orta Avrupa nın başka ülkelerine kıyasla hala nispeten düşük seviyelerdedir Sektörün en büyük temsilcileri ürünleri büyük ticaret zincirlerinde olduğu gibi küçük marketlerde de sunulan yerli şirketlerdir Şişelenmiş su satışları ( , milyon litre ve milyon Euro) Şişelenmiş su (milyon Euro) Şişelenmiş su (milyon litre) 250 den fazla mineral su kaynağı (Fransa - 64, İspanya - 89) Su kaynaklarının kapasitesi saniyede 0,5 litreden 63 litreye kadardır. Toplam kapasite litre / sn üzerindedir Derinlik m Sıcaklık - 13 С С Pazarda 44 su markası bulunmaktadır tmineral suyun alkolsüz içecek pazarındaki payı %27,5 dir 60 Kaynak: Yıllık Tarım Raporu, 2010

61 Gıda ve tarım sektörüne genel bakış Bira... Uzun yıllara dayanan gelenek Bulgaristan ın ilk bira fabrikası 1882 yılında açılmıştır En büyük uluslararası üreticilerden 3 ü Bulgaristan pazarında yer almaktadır Sektörde yaklaşık kişi istihdam edilmektedir 2010 yılında sektöre yapılan yatırımlar 23 milyon avroya ulaşmıştır 2010 yılında 5,7 milyon hl bira üretilmiştir 2009 yılında hl bira ihraç edilmiştir Arpa Şerbetçi otu Hasat alanı(hektar) Ortalama verim (ton / 3,32 3,40 0,89 0,99 hektar) Üretim (ton) Bira satışları, Bira (milyon Euro) Bira (Milyon Litre) Kaynak: Yıllık Tarım Raporu,

62 Başarı Öyküleri Coca-Cola Coca-Cola Hellenic Şişeleme Şirketi Bulgaristan Kuruluş: 65 Şehir: Sofya Çalışanlar: Ürünler: Alkolsüz içecek üretimi ve şişeleme Coca-Cola Bulgaristan pazarına 65 yılında girdi ve Bulgaristan Coca- Cola nın o yerel Texim işletmesiyle birlikte üretime başladığı eski sosyalist ülkeler bloğunun ilk ülkesi oldu 92 yılında, Coca-Cola Hellenic Şişeleme Şirketi Bulgaristan fabrikasını satın aldı Şirket ülkenin en büyük alkolsüz içecek üreticisidir. Şirketin portföyü Coca Cola, Coca-Cola Light, Fanta, Sprite, Kapi, Schweppes, Bankya, Nestea markalarını kapsar Bulgaristan da Coca-Cola portföyündeki ürünlerini sahip olduğu 3 fabrikada şişelemektedir Kostinbrod, Tırgovişte, Bankya 2011 sonbaharında Sofya aralarında başkentlerin de bulunduğu 14 Avrupa şehri arasında Coca-Cola Hellenic in yapacağı önemli yatırım için birinci seçildi İnsan kaynakları ve Maliye alanlarında Birleşik hizmetler merkezi. 62

63 Başarı Öyküleri Devin A.Ş Devin A.Ş Kuruluş: 92 Şehir: Devin Çalışanlar: 500 Ürünler: Mineral su, kaynak suyu, gazlı ve gazsız alkolsüz içecek şişeleme ve satışı Bulgaristan daki en büyük su şirketi Devin A.Ş., Devin markasıyla şişelenen mineral suyun elde edildiği Rodoplar dağınındaki Devin şehri bölgesinde 3 ve 5 nolu sondajlara ait imtiyaz hakkına sahiptir Devin suyunun şişelenmesi son derece yüksek kalite standartları ortamında gerçekleştirilmektedir. Standartlar her gün takip edilmektedir ve laburatuvar tarafından kaydedilmektedir ve uluslararası standart ve süreçlere uygun şekilde yerine getirilmektedir Devin mineral suyu Rodoplarda ekolojik temiz bölgede 700 merte derinlikten, 44 C sıcaklıkta kaynamaktadır yılında Devin şişeleme fabrikasını tamamen yenileyerek, kapasitesini, saatte şişeye yükseltmiştir İnternational in bir parçası olan Advent Water şirketin %97.9 luk hissesini satın almıştır 2011 yılında Devin ile Filikon uzun vadeli sözleşme imzalamıştır. Bu sözleşmeye göre Devin AŞ Fresh markasının gelişmesinden ve Bulgaristan ile Romanya pazarlarında satışından sorumlu olacaktır Ağustos ayında Devin A.Ş sermayesini arttırarak kamuya açılmıştır ve hisseleri Bulgaristan Menkul Kıymetler Borsasında satılmaya başlamıştır 2010 yılında Devin A.Ş Alkolsüz içecek sanayiinde Yenilik ödülünü kazandı. 63

64 Başarı Öyküleri Carlsberg Bulgaria Carlsberg Bulgaristan Kuruluş: 1882 Şehir: Şumen Çalışanlar: 600 Ürünler: Bira üretimi Carlsberg Bulgaristan, 2002 yılında satın aldığı en eski bulgar bira üreticisi olan Şumensko Pivo nun devamıdır Şirket, bira sektöründe Bulgaristan ın en hızlı gelişen şirketidir 2004 Eylül ayında Şumensko Pivo ile Pirinsko Pivo, kaynaklarını ve aktifl erini Carlsberg Bulgaristan çatısı altında birleşmiştir. Karlsberg Bulgaristan 2010 yılı boyunca sürekli büyüyen, 2011 yılının ilk iki ayı içerisinde ise Bulagr bira pazarında birinci sırada yerini alan ülkedeki tek bira şirketidir. Carlsberg Group 150 den fazla pazarda satış, Şumen ve Blagoevgrad da dahil olmak üzere 75 fabrikada üretim yapmaktadır. Bu bira fabrikaları 25 ülkeye yayılmış bir şekildedir, onlardan biri de Bulgaristan dır. Carlsberg in Bulgaristan da sunulan markaları arasında Şumensko, Prinsko, Tuborg, Carlsberg, Holsten, Budvaizer Budvar, Betari, Somersby... gibi markalar yer alır. Carlsberg Group: Batı Avrupa da 1 numaradır Doğu Avrupa 1 numaradır Dünya çapında 5. sıradadır 64

65 Başarı Öyküleri Kamenitza Kamenitsa A.Ş Kuruluş: 1881 Şehir: Plovdiv Çalışanlar: 780 Ürünler: Bira üretimi Kamenitsa Bulgaristan bira endüstrisine 1881 yılında girmiştir 95 yılında şirket InBev tarafından, 2010 yılında ise StarBev tarafından satın alınmıştır AC Nielsen verilerine göre Kamenitsa 2011 yılının Eylül ayında %31,3 lük bir payla tekrar bulgar pazarının lideri olmuştur. Kendi markaları: Kamenitsa Astika Burgasko Lisanslı Markalar: Beck s - Staropramen - Stella Artois Kamenitsa Plovdiv ve Haskovo bira fabrikalarında önemli yatırımlar gerçekleştirmiştir yılında toplam 18 milyon levalık yatırım yapılmıştır, son dört yılda ise toplam 68 milyon levalık yatırım yapılmıştır yılında planlanan yatırım miktarı yaklaşık 14 milyon levadır yılında Kamenitsa A.Ş ilk bulgar alkolsüz bira üretimine başlamıştır, bu bira şimdiye kadar Bulgar pazarında eşi olmayan bira olmayan devam etmektedir (Kamenitsa %0). 65

66 Başarı Öyküleri Heineken (Zagorka) Heineken(Zagorka) Kuruluş: 94 Şehir: Stara Zagora Çalışanlar: 570 Ürünler: Bira üretimi ve şişelemesi Zagorka A.Ş. 02 yılında Stara Zagora da kurulan ilk bira fabrikası ile başlayan 100 yıllık geçmişi olan biracılık geleneklerine sahiptir Şirket sektöründe lider, cazip bir işveren ve Bulgarlar için örnek toplayıcı bir imaj oluşturmaktadır Son yıllarda Zagorka AŞ nin üretimi ve satışları artmaktadır ve fi rma ilk kez olmamak kaydı ile alanında liderliğini korumaktadır. Zagorka AŞ, Zagorka, Ariana, Stoliçno gibi tüm fi yat segmanlarında ve Heineken, Amstel, Starobrno ve Kaiser gibi kurumsal segmanda kazandıran ticari markalardan oluşan dengeli portföyüne sahiptir 98 yılında, Zagorka AŞ. gıda ve içecek sanayi sektöründe ve Orta ve Doğu Avrupa da biracılık şirketleri atasında uluslararası standart ISO 9002 sertifikasına sahip olan ilk biracılık işletmesi olmuştur. Fabrikanın 94 yılında özelleştirilmesinden bu yana Zagorka AŞ üretimin modernizasyonu ve genişletilmesine 110 milyonun avronun üzerinde yatırım yaparak Bulgaristan ın en modern bira fabrikası haline gelmiştir Zagorka markasını taşıyan ürünler ABD, Yunanistan, İngiltere, İspanya, Portekiz ve vb. gibi ülkelere ihraç edilmektedir. 66 İlk bira müzesi olan Zagorka Dünyası Bulgaristan da Kültür Bakanlığı tarafından sertifikalı ilk bira müzesidır.

67 Başarı Öyküleri Organik bio üretim Organik bio üretim. Doğa ile uyum Bulgaristan daki toprağın %90 ı bio tarım için elverişlidir. Bulgaristan da GDO lu ürünlerin üretimi yasaktır Son yıllarda Bulgaristan da organik ve bio gıda ve ürünlerin arzında olduğu gibi talebinde de önemli ölçüde artış görülmektedir İç pazarda bio ürün yelpazesi son bir yıl içerisinde den dan fazla ürüne yükselmiştir Uygun agro - ekolojik koşulların, uygun yasal çerçeve, teknolojik beceri ve sürdürlebilir kalkınmaya bağlılığın birleşimi Bulgaristan ı en zorlu pazarlara uygun çeşitli ürünleri ile güvenilir bir üretici haline getirmektedir. Bulgaristan da üretilen organik ürünler süt ürünleri, bal, şifalı ot ve çay, taze ve konserve sebze, baharat, kuruyemiş kapsamaktadır Yerli üretimin %90 ından fazlası Almanya, İsviçre, Fransa ve Hollanda ya ihraç edilmektedir Bulgaristan ın 2013 yılına ülkede satılan gıda ürünlerinin en az %3 ünün organik kökenli olacağını garantilemek zorundadır Organik Avrupa (Organic Europe) örgütüne göre, 2004 yılında Bulgaristan daki sertifi kalı organik üretim sadece yaklaşık hektar kapsamaktadır yılının başında Avrupa Birliği ortak tarım politikası tarafından getirilen kısıtlamaya göre, bu rakamın önemli ölçüde artması gerekmektedir 2010 yılı içerisinde Bulgaristan daki organik çiftlik sayısı %75 artmıştır 67

Dünya ve Türkiye de Süt Sektör İstatistikleri

Dünya ve Türkiye de Süt Sektör İstatistikleri Dünya ve Türkiye de Süt Sektör İstatistikleri 2013 Dünya ve Türkiye de Süt Sektör İstatistikleri 2013 üyesidir içindekiler ÖNSÖZ 9 1. DÜNYA SÜT SEKTÖR İSTATİSTİKLERİ 12 1.1. HAYVAN VARLIĞI 12 1.1.1. Büyükbaş

Detaylı

1- Yaşar 2010 BM Küresel İlkeler Sözleşmesi İlerleme Bildirimi

1- Yaşar 2010 BM Küresel İlkeler Sözleşmesi İlerleme Bildirimi Yaşar 2010 BM Küresel İlkeler Sözleşmesi İlerleme Bildirimi 1- Yaşar 2010 BM Küresel İlkeler Sözleşmesi İlerleme Bildirimi İçindekiler 2 Yönetim Kurulu Başkanı nın Mesajı 3 İcra Başkanı nın Mesajı 4 Yaşar

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİNDE VE TÜRKİYE DE TARIMSAL ÖRGÜTLENME

AVRUPA BİRLİĞİNDE VE TÜRKİYE DE TARIMSAL ÖRGÜTLENME T.C. TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI Dış İlişkiler ve Avrupa Topluluğu Koordinasyon Dairesi Başkanlığı AVRUPA BİRLİĞİNDE VE TÜRKİYE DE TARIMSAL ÖRGÜTLENME AT Uzmanlık Tezi Semiha KÖROĞLU AT Uzman Yardımcısı

Detaylı

ORTA KARADENİZ KALKINMA AJANSI KALKINMA KURULU TARIM ALT KOMİSYON RAPORU

ORTA KARADENİZ KALKINMA AJANSI KALKINMA KURULU TARIM ALT KOMİSYON RAPORU 2010 ORTA KARADENİZ KALKINMA AJANSI KALKINMA KURULU TARIM ALT KOMİSYON RAPORU 1 1 GİRİŞ TR83 Bölgesi tarımsal alan ve üretim bakımından oldukça zengindir. Bölge, birçok bitkinin yetiştirilmesine uygun

Detaylı

AYDIN ORGANİK VE İYİ TARIM YOL HARİTASI RAPORU

AYDIN ORGANİK VE İYİ TARIM YOL HARİTASI RAPORU AYDIN DA ORGANİK VE İYİ TARIM UYGULAMALARININ YAYGINLAŞTIRILMASI STRATEJİSİ VE YATIRIM ÖNERİLERİ ANALİZİ PROJESİ AYDIN ORGANİK VE İYİ TARIM YOL HARİTASI RAPORU 02/05/2014 ZOBU CONSULTING impartially on

Detaylı

ORTA DOĞU DURUM RAPORU

ORTA DOĞU DURUM RAPORU ORTA DOĞU DURUM RAPORU Ocak, 2011 ORTADOĞU HARİTASI 1 BÖLGE VİZYONUMUZ Bölgenin üretken faktörlerini ve dinamiklerini bir araya getirerek; üretim ve istihdamı artırmak, sahip olduğu kültürel miras ile

Detaylı

GLOBAL EXPORT. HSBC BANK A.Ş. nin katkılarıyla hazırlanmıştır.

GLOBAL EXPORT. HSBC BANK A.Ş. nin katkılarıyla hazırlanmıştır. GLOBAL EXPORT HSBC BANK A.Ş. nin katkılarıyla hazırlanmıştır. Meksika beşinci büyük olma yolunda En büyük 11. ekonomi olan Meksika nın 2050 de dünyanın en büyük 5 ekonomisi içinde yer alacağı tahmin ediliyor.

Detaylı

Tarım ve gıda, insan yaşamının sürdürülmesinde olmazsa olmazlardan. 62 milyar $ la Avrupa tarımında lider olduk 3 RÖPORTAJ 8 YENİ ÜRÜN 7 ÖDÜL

Tarım ve gıda, insan yaşamının sürdürülmesinde olmazsa olmazlardan. 62 milyar $ la Avrupa tarımında lider olduk 3 RÖPORTAJ 8 YENİ ÜRÜN 7 ÖDÜL 1 PINAR ÜRETİCİSİNİN GAZETESİ SAYI: 117 / Ocak 2014 / 20.000 ADET 62 milyar $ la Avrupa tarımında lider olduk Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı M. Mehdi Eker, 62.5 milyar dolarlık hasılasıyla Türk tarımında

Detaylı

Polonya da Yatırım. kpmg.pl

Polonya da Yatırım. kpmg.pl Polonya da Yatırım kpmg.pl 2 Polonya da Yatırım Bölüm 1 İçindekiler Bölüm 1 Polonya Kısa bir Özet 4 1.1 Coğrafya ve İklim 4 1.2 Tarih 4 1.3 Hükümet ve Anayasa 6 1.4 Para Birimi 8 1.5 Nüfus ve Dil 8 1.6

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ İL TURİZM STRATEJİSİ VE EYLEM PLANI

KAHRAMANMARAŞ İL TURİZM STRATEJİSİ VE EYLEM PLANI KAHRAMANMARAŞ İL TURİZM STRATEJİSİ VE EYLEM PLANI 2012-2015 KAHRAMANMARAŞ İL TURİZM STRATEJİSİ VE EYLEM PLANI 1 ÖNSÖZ Turizm sektörü son yıllarda gelişmekte olan ve gelişmiş ülkeler için giderek daha büyük

Detaylı

OSMANİYE İL TURİZM STRATEJİSİ VE EYLEM PLANI

OSMANİYE İL TURİZM STRATEJİSİ VE EYLEM PLANI OSMANİYE İL TURİZM STRATEJİSİ VE EYLEM PLANI 1 2 OSMANİYE İL TURİZM STRATEJİSİ VE EYLEM PLANI ÖNSÖZ Turizm sektörü son yıllarda gelişmekte olan ve gelişmiş ülkeler için giderek daha büyük bir önem kazanmaktadır.

Detaylı

İzmir Atatürk Organize Sanayi Bölgesi (İAOSB) Makine, Metal ve Döküm Kümesi Yol Haritası

İzmir Atatürk Organize Sanayi Bölgesi (İAOSB) Makine, Metal ve Döküm Kümesi Yol Haritası İzmir Atatürk Organize Sanayi Bölgesi (İAOSB) Makine, Metal ve Döküm Kümesi Yol Haritası İçerik Takdim ve Teşekkür... 1 1. Giriş... 3 2. Küme Analizi... 7 2.1. Sektörel Analiz... 7 2.2. Yerel Ekonomi...

Detaylı

BULDAN STRATEJİK YOL HARİTASI

BULDAN STRATEJİK YOL HARİTASI BULDAN STRATEJİK YOL HARİTASI Mayıs, 2010 Hazırlayan: Denizli ABİGEM AB Türkiye İş Merkezlerinin Yaygınlaştırılması Projesi AB tarafından finanse edilen ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) tarafından

Detaylı

T. C. KALKINMA BAKANLIĞI OTOMOTİV SANAYİ ÇALIŞMA GRUBU RAPORU

T. C. KALKINMA BAKANLIĞI OTOMOTİV SANAYİ ÇALIŞMA GRUBU RAPORU T. C. KALKINMA BAKANLIĞI OTOMOTİV SANAYİ ÇALIŞMA GRUBU RAPORU ANKARA 2014 ISBN 978-605-4667-90-1 YAYIN NO: KB: 2890 - ÖİK: 733 Bu çalışma Kalkınma Bakanlığının görüşlerini yansıtmaz. Sorumluluğu yazara

Detaylı

KONYA İLİ İHRACAT ANALİZİ

KONYA İLİ İHRACAT ANALİZİ KONYA İLİ İHRACAT ANALİZİ Hazırlayanlar: Hakan AKIN Kıdemli Dış Ticaret Uzmanı Nazlı ÜSTÜN KTO Etüd Araştırma Md. Yrd. Feyzullah ALTAY KTO Etüd Araştırma Uzmanı Hacı Dede Hakan KARAGÖZ KTO Etüd Araştırma

Detaylı

TÜRKİYE SİYAH ÇAY SEKTÖR RAPORU

TÜRKİYE SİYAH ÇAY SEKTÖR RAPORU TÜRKİYE SİYAH ÇAY SEKTÖR RAPORU İÇİNDEKİLER 1.GİRİŞ 2.SEKTÖRÜN DURUMU 2.1.Çay Üretiminin Dünya Ekonomisindeki Yeri 2.1.1.Dünya Çay Ticareti 2.2.Türkiye de Çayın Ekonomideki Yeri ve Gelişimi 2.2.1.Çaykur

Detaylı

BANDIRMA BANDIRMA EKONOMİSİ GENEL TABLO

BANDIRMA BANDIRMA EKONOMİSİ GENEL TABLO BANDIRMA Bandırma, Güney Marmara da önemli bir yerleşim merkezi olması yanında, Limanı vasıtasıyla da bölgenin dünyaya açılan kapısı konumundadır. Bandırma nın, Balıkesir İlinde yaratılan toplam GSYİH

Detaylı

Türkiye ile Var, Türkiye İçin Var.

Türkiye ile Var, Türkiye İçin Var. İçindekiler Türkiye ile Var, Türkiye İçin Var. 2010 Faaliyet Raporu Sunuş 2 Vizyonumuz 2 Misyonumuz 3 Kurumsal Profil 4 Başlıca Finansal Göstergeler 6 T.C. Ziraat Bankası Tarihinden Satırbaşları 8 Yönetim

Detaylı

TUR CAS PETR OL A.Ş. 2013 FAALİYET RAPORU

TUR CAS PETR OL A.Ş. 2013 FAALİYET RAPORU Kısaca Turcas 03 Vizyonumuz, Misyonumuz, Değerlerimiz 04 Bir Bakışta Turcas 06 Finansal Göstergeler 09 Operasyonel Göstergeler 10 Kilometre Taşları ve Yabancı Ortaklıklar Yönetim den 12 Başkan ın Mesajı

Detaylı

23-26 Mayıs 2006 İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA GEZİSİ RAPORU

23-26 Mayıs 2006 İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA GEZİSİ RAPORU 23-26 Mayıs 2006 İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA GEZİSİ RAPORU Seda ÖLMEZ ÇAKAR Atilla Hakan ÖZDEMİR Haziran 2006, ANKARA 1. SUNUŞ Ülkemizde biyoteknoloji, ulusal strateji çalışmalarında uzun bir süredir

Detaylı

İTHAL ARA ÜRÜN ÜRETİLEBİLİRLİĞİ PROJESİ RAPORU Haziran 2012

İTHAL ARA ÜRÜN ÜRETİLEBİLİRLİĞİ PROJESİ RAPORU Haziran 2012 İTHAL ARA ÜRÜN ÜRETİLEBİLİRLİĞİ PROJESİ RAPORU Haziran 2012 İTHAL ARA ÜRÜN ÜRETİLEBİLİRLİĞİ PROJESİ RAPORU HAZIRLAYANLAR Emel KÖŞKER Mukaddes EREL Ömer Faruk DAĞLIOĞLUGİL Haziran 2012 Not: Bu rapor T.C.

Detaylı

DEMİR-ÇELİK SEKTÖRÜ DİSK

DEMİR-ÇELİK SEKTÖRÜ DİSK DEMİR-ÇELİK SEKTÖRÜ DİSK BİRLEŞİK METAL İŞÇİLERİ SENDİKASI 1 BİRLEŞİK METAL-İŞ YAYINLARI Tünel Yolu Cad. No.281110 Bostancı-İSTANBUL Tel: (0216) 380 8590 Faks: (0216) 373 6502 Teknik Hazırlık: Birleşik

Detaylı

TÜRKİYE 10. KALKINMA PLANI ( 2014-2018 ) PROJEKSİYONUNDA PLASTİK SEKTÖRÜ GENEL DEĞERLENDİRMESİ TASLAĞI

TÜRKİYE 10. KALKINMA PLANI ( 2014-2018 ) PROJEKSİYONUNDA PLASTİK SEKTÖRÜ GENEL DEĞERLENDİRMESİ TASLAĞI TÜRKİYE 10. KALKINMA PLANI ( 2014-2018 ) PROJEKSİYONUNDA PLASTİK SEKTÖRÜ GENEL DEĞERLENDİRMESİ TASLAĞI Hazırlayan : Kimya Müh. Neslihan ERGÜN Teknik Uzman neslihan.ergun@pagev.org.tr İÇİNDEKİLER A ) YAŞAMIMIZI

Detaylı

HABER. 2010 YILINDA BEKLENTiLERiMiZ. Hisarcıklıoğlu'ndan birlik çağrısı

HABER. 2010 YILINDA BEKLENTiLERiMiZ. Hisarcıklıoğlu'ndan birlik çağrısı Hisarcıklıoğlu'ndan birlik çağrısı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu, Türkiye nin ve Türk iş adamlarının geleceklerinin parlak olduğunu, ihtiyaç duydukları tek şeyin

Detaylı

www.pwc.com/tr 2041 de Türkiye Geleceğe bakış

www.pwc.com/tr 2041 de Türkiye Geleceğe bakış www.pwc.com/tr 2041 de Türkiye Geleceğe bakış Mayıs 2012 Yönetici özeti Türkiye nin ekonomik görünümü 2041 yılında oldukça farklı bir konuma gelecek. Uzun vadeli ekonomik büyümeyi sağlamak için sayısı

Detaylı

DEV HANGİ ÜNLÜ HANGİ SEKTÖRE MAKARNA ÜRETİMİNDE NASIL DÜNYA 5.Sİ OLDUK? İHRACATIN BAŞKANLARINA GÖRE YENİ TEŞVİK SİSTEMİ KONYA ŞEKER 700 MİLYON $

DEV HANGİ ÜNLÜ HANGİ SEKTÖRE MAKARNA ÜRETİMİNDE NASIL DÜNYA 5.Sİ OLDUK? İHRACATIN BAŞKANLARINA GÖRE YENİ TEŞVİK SİSTEMİ KONYA ŞEKER 700 MİLYON $ Dış Ticaret ve Ekonomi Dergisi Yıl 1 Sayı 5 Mayıs 2012 Fiyatı: 10 TL TİKA, UMUT OLDU TİKA, KARA KITAYA RÖNESANS'TAN DEV YATIRIM OTO FUARLARA 7 MİLYON ZİYARETÇİ KATILDI DOĞTAŞ 65 ÜLKEYE İHRACAT İHRACAT

Detaylı

KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ SANAYİ İŞLETMELERİ (KOBİ LER)

KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ SANAYİ İŞLETMELERİ (KOBİ LER) tmmob makina mühendisleri odası ODA RAPORU KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ SANAYİ İŞLETMELERİ (KOBİ LER) Genişletilmiş Dördüncü Baskı Hazırlayanlar Yavuz BAYÜLKEN Cahit KÜTÜKOĞLU Nisan 2012 Yayın No: MMO/583 tmmob

Detaylı

Avrupa Birliği ne Yönelik Düzenlemeler Çerçevesinde Türk Tarım Politikaları ve Sektörün Geleceği Üzerine Etkisi

Avrupa Birliği ne Yönelik Düzenlemeler Çerçevesinde Türk Tarım Politikaları ve Sektörün Geleceği Üzerine Etkisi YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Cilt:13 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA Avrupa Birliği ne Yönelik Düzenlemeler Çerçevesinde Türk Tarım Politikaları ve Sektörün Geleceği Üzerine Etkisi Neslihan

Detaylı

2013 Faaliyet Raporu. Sürdürülebilir başarılar için kendi okyanusunu yaratmak...

2013 Faaliyet Raporu. Sürdürülebilir başarılar için kendi okyanusunu yaratmak... 2013 Faaliyet Raporu Sürdürülebilir başarılar için kendi okyanusunu yaratmak... Mavi Okyanus Stratejisi Nedir? Günümüzde şirketler kârlı büyümek ve rekabette avantaj yakalamak, pazar paylarını artırmak

Detaylı