OAKA BÖLGESEL POLİTİKALAR AÇISINDAN AZERBAYCAN-İRAN İLİŞKİLERİ AZERBAIJAN-IRAN RELATIONS FROM A REGIONAL PERSPECTIVE. Halit MAMMADOV* ÖZET ABSTRACT

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "OAKA BÖLGESEL POLİTİKALAR AÇISINDAN AZERBAYCAN-İRAN İLİŞKİLERİ AZERBAIJAN-IRAN RELATIONS FROM A REGIONAL PERSPECTIVE. Halit MAMMADOV* ÖZET ABSTRACT"

Transkript

1 OAKA Cilt: 8, Sayı: 15, ss , 2013 BÖLGESEL POLİTİKALAR AÇISINDAN AZERBAYCAN-İRAN İLİŞKİLERİ AZERBAIJAN-IRAN RELATIONS FROM A REGIONAL PERSPECTIVE ÖZET Halit MAMMADOV* Azerbaycan ve İran ortak tarihsel ve kültürel öğeleri paylaşan komşu ülkelerdir. Azerbaycan İran ilişkilerinde söz konusu öğelerin varlığı ciddi bir biçimde hissedilmektedir yılında bağımsızlığını yeniden kazanan Azerbaycan ın, güney komşusu ile ilişkileri inişli çıkışlı bir seyir izlemiştir. Azerbaycan ve İran arasındaki temel sorunlar, tarihsel kültürel arka plan ve günümüz uluslararası ilişkileri bağlamında düşünülmelidir. Tarihsel kültürel anlamda ilişkilerde öne çıkan noktalar, İran da yaşayan Azerbaycan Türk nüfusunun varlığı ve Azerbaycan ın bir kısmının İran ın resmi ideolojisi olan İslam ın Şiilik mezhebine mensup olmasıdır. Bu iki nokta ilişkilere yön veren temel faktörlerdir. İran, kuzeyinde yaşayan Azerbaycan Türk nüfusu arasında etnik milliyetçiliğin yükselmesini tehdit olarak algılamaktadır. İran söz konusu milliyetçiğin Azerbaycan kaynaklı olduğunu iddia etmektedir. Azerbaycan ise İran ın Şiilik vasıtasıyla iç işlerine müdahalesinden rahatsızlık duymaktadır. Şii ve Sünni nüfusun Türk kimliği altında birlikte yaşama arzusu İran ın Azerbaycan da Şiiliği siyasallaştırmasıyla tehlikeye girebilir. Diğer yandan, günümüz Azerbaycan İran ilişkilerini bölgesel ve küresel sorunlar çerçevesinde değerlendirmek mümkündür. Hazar ın hukuki statüsünün belirsizliği ve İran nükleer krizi etrafında cereyan eden süreç, Azerbaycan İran ilişkilerinin geleceğini tayin edecek önemli faktörlerdir. Hazar ın hukuki statüsü etrafındaki belirsizlik Batı merkezli enerji projeleri açısından sorun teşkil etmektedir. Son dönemde Azerbaycan ın Batıyla ve özellikle İsrail le kurduğu yakın askeri ve siyasi ilişkiler İran rejimi tarafından kendisine yönelik güvenlik tehdidi olarak görülmektedir. Makalenin temel amacı, bölgesel politikalar çerçevesinde Azerbaycan ve İran arasındaki ikili ilişkileri incelemektir. Anahtar Kelimeler: Azerbaycan, İran, İsrail, Hazar Sorunu, Milliyetçilik, Şiilik ABSTRACT Azerbaijan and Iran are neighboring countries with common historical and cultural elements. The presence of these elements in their bilateral relations will be felt seriously. * Dr., Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi. E-posta: 45

2 Halit MAMMADOV Azerbaijan has had volatile relations with its southern neighbor since securing its independence in The main problems between Azerbaijan and Iran must be considered from a historical and cultural context and current international affairs. The most crucial historical and cultural points are that there is an Azeri Turk population living in Iran, and some regions of Azerbaijan are under the influence of Iran s official ideology of Islamism and Shiite sectarianism. These two points are the main factors influencing bilateral relations. Iran perceives the growing Azeri nationalism in its northwest as an imminent threat and declares that the roots of this nationalism are in Azerbaijan. Azerbaijan, for its part, is disturbed by Iran using Shia sectarianism to interfere in its internal affairs. Iran s promotion of Shiite sectarianism in Azerbaijan threatens the desire of Sunni and Shia Turks to unite under a singular Turkish nationalism. The geopolitics of the broader region offer additional insight into problems inherent in bilateral relations. The Iranian nuclear crisis and the indefinite legal status of the Caspian Sea will both impact the future of Azerbaijan Iran relations, as well as Azerbaijan s relations with the Western countries due to the energy resources located there. Iran will interpret Azerbaijan s military and political relations with the West particularly Israel as a an attempt to intimidate Iran. The main aim of this article is to study Azerbaijan-Iran bilateral relations from a regional perspective. Key Words: Azerbaijan, Iran, Israel, Legal Status of Caspian Sea, Nationalism, Shiite Giriş Muhtelif kültürler arasındaki karşıtlık veya uzlaşmaların buluştuğu Kafkasya bölgesinde yerleşen Azerbaycan, tarihsel olarak dünya güçlerinin ilgi odağında bulunmuştur. Kafkasya bölgesi, halkların, uygarlıkların ve imparatorlukların yaşam alanı, geçiş yeri ve çatışma noktası olmuştur. Kafkasya tarihsel olarak Orta Doğu, Asya ve Avrupa arasında kara köprüsü rolünü oynamış, kuzey güney ve doğu batı ticaret yolları üzerinde yerleşmiştir. 1 Günümüzde de Azerbaycan ve Kafkasya bölgesi dünyanın önemli tabii kaynaklarının bulunduğu ve stratejik enerji yollarının kesiştiği bir konuma sahiptir. İran köklü devlet geleneği ve güçlü ideolojik (Şii) yapısıyla Orta Doğu, Orta Asya ve Kafkasya bölgelerinin başlıca aktörlerindedir. İran, Kafkasya ve Hazar da Türkiye ve Rusya ile beraber üç önemli bölgesel aktörden biridir. Stratejik açıdan dünyanın en önemli bölgeleriyle komşu olan, bölgedeki su ve enerji nakil hatlarının tam ortasında yer alan İran, gerek sahip olduğu tabii kaynakları, köklü devletçilik geleneği, gerekse kültürel zenginliği, etnik yapısı ve potansiyelleriyle bölgesinin en önemli ülkelerinden biri olarak kabul edilmektedir. 2 1 Jim Nichol, Armenia, Azerbaijan, and Georgia: Political Developments and Implications for U.S. Interests, Congressional Research Service, CRS Report for Congress,15 Nisan 2011, ss Kaan Dilek, İran ın Orta Asya Politikaları, Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi Raporu, Yayın No. 7, Ankara, 2011, ss

3 Bölgesel Politikalar Açısından Azerbaycan-İran İlişkileri Dış politikada jeopolitik çıkarlarla ideoloji çatıştığı zaman Tahran hemen hemen her zaman, jeopolitik temelli kaygılara öncelik tanımaktadır. Bu bağlamda İran ın Orta Asya ve Kafkasya politikaları, öncelikle jeopolitik kaygılara dayanmaktadır. 3 Fakat İran Azerbaycan politikasında ideoloji ve pragmatizmi paralel yürütmektedir. İran ın diğer Kafkasya ülkeleri ile ilişkilerinde veya Orta Asya politikalarında jeopolitik ve pragmatizm daha ön plandadır. Modern İran dış politikasının ideolojik temelleri, 1979 İran Devrimiyle atılmıştır. Böylece, 1979 sonrası İran Şii teokrasisi ve Ayetullah (Dini lider) tarafından idare edilen bir ülke konumuna gelmiştir. Bu bağlamda İran dış politikası, dini liderlik gözetimindeki teokratik devletin devrim ve kuruluş felsefesi üzerinde inşa edilmiştir. Dolayısıyla, İran dış politikasının öncelikleri teokratik rejim ve onun egemen elitinin arzusuyla belirlenmektedir. 4 Azerbaycan İran ilişkilerinin gelişimi, tarihi ve modern paralel bağlamlarda düşünülmelidir. Azerbaycan bölgesi uzun yıllar İran (Pers) imparatorluğu ile muhtelif düzeyli ilişkiler içerisinde olmuştur. Tarihi Azerbaycan ın (şimdiki Güney Azerbaycan bölgesi ve Safevi sonrası Kuzey Azerbaycan ın bir kısmı) büyük bir kısmının Şii mezhebine mensup olması ve aynı zamanda İran Caferiliği etkisinde olduğu göz önünde bulundurulduğunda İran ve modern Azerbaycan kimlikleri arasında yakınlığı anlamak mümkündür. Mezhepsel anlamda Sünni olan Şirvanşahlarla ve Kızılbaş Şii olan Safeviler arasındaki mücadele, Azerbaycan kimliğine yön vermiştir yılında Şirvanşahlar ın Safeviler tarafından ilhakıyla tek mezhep li döneme geçiş başlamıştır. Bu süreçle birlikte o zamana kadar hüküm süren dinsel hoşgörü dönemi sona ermiş, mezhepsel çatışmalar hız kazanmıştır. Bu bağlamda Şirvan ve Horasan bölgeleri tarihsel kültürel yapılarını muhafaza etmeye çalışmış, diğer bölgeler ise Safevi tesirine girmişlerdir. Tarihsel olarak dünya medeniyetlerinin geçiş noktasında bulunan ve bu medeniyetlerden etkilenen Azerbaycan, dil olarak Türkçeye, inanç mezhep anlamında İran a, siyasi açıdan ise Rusya ya bağlı olarak milletleşme süreci geçirmiştir. 3 Brenda Shaffer, Iran s Role in the South Caucasus and Caspian Region: Diverging Views of the U.S. and Europe, SWP Berlin Iran and Its Neighbors, Temmuz 2003, ss Ziba Moshaver, Revolution, Theocratic Leadership and Iran s Foreign Policy: Implications for Iran-EU Relations, The Review of International Affairs, Cilt: 3, Sayı: 2, Kış 2003, ss

4 Halit MAMMADOV Şiiliği siyasallaştıran Safeviler in ve Çarlık Rusyası nın Osmanlı yı kendilerine tehdit olarak görmesiyle, söz konusu mezhebin Sünni olan Kuzey Azerbaycan da (özellikle Şirvan ve Kuzey Batı bölgelerde) yaygınlaşması söz konusu devletlerce desteklenmiştir. Bu süreç kendi tabii seyri ile gelişmemiş, Şiiliğin halka kabul ettirilmesinde zor kullanılmıştır. Kuzey Azerbaycan bölgesinde Kızılbaş baskılarına ve Şiileştirme politikalarına direnen Sünniler Osmanlı devletinin desteğine güvenerek Safevilere karşı birçok ayaklanmalarda bulunmuşlardır. 5 SSCB döneminde Azerbaycan la İran dini kimliği arasında bir kopma yaşanmışsa da, bağımsızlık sonrası İran Azerbaycan politikasını mezhepsel bir perspektifte geliştirmiştir. İran ın söz konusu politikalarının karşısında en büyük engeli Azerbaycan da mevcut olan seküler sistem ve Türkiye nin Azerbaycan üzerindeki etkisi oluşturmuştur. Türk kimliğinin halk tarafından daha çok benimsenmesi, İran ın Azerbaycan istikametindeki mezhepçi politikalarının ve en nihayetinde devrim ihracının önünü kesmiştir. Her şeye rağmen, İran Şiilik üzerinden Azerbaycan kamuoyunda etki kurma çabasından vazgeçmemiştir. Makalede Azerbaycan İran ilişkileri yukarıda bahsettiğimiz tarihsel süreç ve modern uluslararası ilişkiler çerçevesinde ortaya çıkan bölgesel sorunlar kontekstinde incelenmiştir. Azerbaycan ın tarihsel ve kültürel alış verişte bulunduğu ülkelerden biri olan İran la ilişkileri söz konusu bölgesel kontekste inişli çıkışlı bir seyir izlemiştir. Azerbaycan İran ilişkilerini etkileyen ve yön veren etkenler sıralanırken, Azerbaycan nüfusunun bir bölümünün İslam dininin Şia mezhebine mensup olması ve İran ın kuzeyinde yaşayan 25 milyona yakın Azerbaycan Türkü nün varlığı üzerinde durulması gereken önemli iki husustur. İran Şiiliği bölgeselleştirirken Azerbaycan da, etnik milliyetçiliği bölgeselleştirerek İran karşısında statükoyu muhafaza etmeye çalışmaktadır. Azerbaycan İran ilişkilerine yön veren faktörler sadece bu sorunlarla sınırlı değildir. Hazar ın hukuki statüsü sorunu ve İran nükleer krizi etrafında oluşan 5 Safevi tarihi için bkz. Oktay Efendiyev, Azerbaycan Safeviler Dövleti, (Bakü: Azerbaycan Dövlet Neşriyyatı, 1993), ss Ayrıca bkz., Fahrettin Kırzıoğlu, Osmanlılar ın Kafkas Ellerini ni Fethi ( ), (Türk Tarih Kurumu: Ankara, 1998), ss ; Sadık Müfit Bilge, Osmanlı Çağında Kafkasya ( ), (Kitabevi Yayınları: İstanbul, 2012), ss ; Tofik Mustafazade, XVIII Yüzillik XIX Yüzilliyin Evvellerinde Osmanlı Azerbaycan Münasebetleri, (Azerbaycan Milli Elmler Akademiyası: Bakü, 2002), ss ; Behram Hasanov, Sovyet Kuşağından Sovyet Sonrası Kuşağına Azerbaycan da Din, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, Din Sosyolojisi Bilim Dalı, İstanbul, 2007, ss

5 Bölgesel Politikalar Açısından Azerbaycan-İran İlişkileri jeopolitik açmaz ikili ilişkileri etkileyen diğer önemli nedenlerdir. Son dönemde Azerbaycan ın İsrail ile geliştirdiği ilişkileri de bu iki bölgesel sorun çerçevesinde değerlendirmek mümkündür. Hazar ın hukuki statüsü sorunu, Nabucco ve Trans Hazar gibi enerji projelerinin geleceğine yönelik soru işaretlerinin artmasına neden olmaktadır. Hazar sorununun belirsizliği ve nükleer kriz süreci, Azerbaycan İran ikili ilişkilerinin karakterini değiştirerek, bölgesel ve küresel konjonktüre dayalı bir ilişkiler bütünü ortaya çıkarmaktadır. Diğer yandan, İran ın Azerbaycan la savaş halinde olan Ermenistan a sağladığı iktisadi ve siyasi destek, ilişkilerde ciddi güven bulanımı olduğunu gözler önüne sermektedir. İran ın Kafkasya politikasında ideoloji ve pragmatizm arasındaki çelişkiyi müşahede etmek mümkündür. İran ın jeopolitik kaygılarından ötürü Ermenistan yanlısı tutumu, Azerbaycan ve İran arasındaki ilişkilerin menfi zeminde gelişmesinin esas nedenidir. İran, Azerbaycan ın Türkiye ve Batı istikametinde kurduğu ilişkilerden her zaman rahatsızlık duymuş ve Dağlık Karabağ meselesinde Ermenistan yanlısı bir politika yürütmüştür. İran, son dönemde Kafkasya istikametindeki politikasına hız vermektedir yılında Ermenistan la imzalanan demiryolu anlaşması Bakü Tiflis Kars demiryolu hattına karşı cevap niteliğindedir. ABD nin bölgedeki etkinliği arttıkça İran ın Kafkasya politikası, hızlı bir şekilde Rusya ve Ermenistan istikametli gelişmeye devam edecektir. Azerbaycan İran ilişkilerini etkileyen faktörlerden biri de, Azerbaycan dış politikasının Batı merkezli olarak gelişmesidir. Azerbaycan, bir yandan coğrafyanın ona sunmuş olduğu meydan okuma ve imkânları çok yönlü ve dengeli dış politikayla bertaraf etmeye veya değerlendirmeye çalışırken bir yandan da küresel sistem içerisinde kendine yer edinmeye çalışmıştır. Azerbaycan ın küresel sisteme entegrasyonunda ABD ve AB ile ilişkiler bu çerçevede önem kazanmıştır. Azerbaycan ın petrol zenginliği, Kafkasya da ABD ve İran çıkarları arasındaki rekabette potansiyel bir odak noktasıdır. Bağımsızlığını kazanmasından bu yana Azerbaycan, Hazar Denizi nde en kolayca ulaşılabilir petrol rezervi erişimi olan, Batılı şirketler için cazip bir hedef olagelmiştir. 6 İran nükleer krizi etrafında gelişen süreçte Azerbaycan her ne kadar resmi söylemde tarafsız bir pozisyona sahip olduğunu ifade etse de, bu konuda Batılı ülkelerle ortak bir kaygı taşıdığı açıktır. 6 Varun Vira, The United States and Iran: Competition Involving Turkey and the South Caucasus, A Report of the CSIS Burke Chair in Strategy, Mart 2012, ss

6 Halit MAMMADOV Etnik ve Mezhepsel Sorunların Gölgesinde Gelişen İlişkiler Azerbaycan İran ilişkilerini etkileyen iki önemli sorunsaldan bahsetmek mümkündür. Birincisi, Şii kimliğinin Azerbaycan üzerindeki etkisidir. İran Şiiliği, Azerbaycan ile ilişkilerinde temel avantajı olarak görmektedir. Zira Azerbaycan nüfusunun bir kısmını Şii mezhebine inanalar oluşturmaktadır. 7 İran, Şiiliğin ruhani merkezi olan Kum da Şii din adamlarının eğitim ve faaliyetlerini desteklemek için olağanüstü miktarda para harcayarak etrafındaki Şii toplumları üzerinde etki kurmaktadır. 8 Tahran böylece Şii topluluklarla dayanışma bağları oluşturarak ülkelerin iç işlerine müdahalede bulunmaktan da çekinememektedir. İran yönetimi, 1979 İslam Devrimini bu metotla komşu ülkelere ihraç etmeyi hedeflemiştir. Azerbaycan Şiiliğinin Caferi koluna mensup olması İran ın bu ülke üzerindeki mezhep politikalarını daha da elverişli duruma sokmaktadır. 9 Azerbaycan İran ilişkilerinin gelişim sürecini etkileyen ikinci önemli faktör İran da yaşayan Azerbaycan Türklerinin varlığıdır. 10 Azerbaycan ın bağımsız devlet olarak varlığı, İran da yaşayan çok sayıda Azerbaycan Türkü arasında kimlik keşfi sürecini tetiklemiştir. 11 Azerbaycan coğrafyasının bugünkü haliyle ikiye bölünmesi, İran ve Çarlık Rusya arasında gerçeklesen savaşlar neticesinde imzalanan 1828 tarihli Türkmençay Andlaşması na dayanmaktadır. 12 Bu antlaşmaya göre Aras Nehrinin kuzeyinde kalan kısım Çarlık Rusyası na, güneydeki Azerbaycan Türklerinin 7 Azerbaycan ın kuzeyi ağırlıklı olarak Sünni, en güney ve Orta Azerbaycan Şia mezhebine mensuptur. Sünni mezhebine mensup insanlar %30-35 oranındadır. Şia nüfusun %65 civarındadır. Ancak bu farklılık hiçbir şekilde örneğin, Irak toplumunda mevcut olan bir mezhepsel ayırımın Azerbaycan toplumunda söz konusu olduğunu göstermemektedir. Azerbaycan da birçokları (özellikle Sovyet dönemi kuşağı) Şii ve Sünni İslam arasındaki temel ayırımların farkında bile değildir. Bu konuda geniş bilgi için bkz. Svante E. Cornell, The Politicization of Islam in Azerbaijan, Silk Road Paper, Central Asia Caucasus Institute Silk Road Studies Program, John Hopkins University, Washington DC, Ekim 2006, ss Michael Eisenstadt, The Strategic Culture of the Islamic Republic of Iran Middle East Studies, MES Monographs, Sayı: 1, Ağustos 2011, ss Şialığın diğer önemli kolları Zeydiyye ve İsmailiyye kollarıdır. Şialığın siyasal nazariyesi için bkz., Ahmet Vaezi, Shia Political Thought, (London: Islamic Centre of England, 2004). 10 Azerbaycan Türklerinin önemli kısmı İran ın beş bölgesinde Batı Azerbaycan, Doğu Azerbaycan, Zencan, Erdebil ve Gilan da yaşamaktadır. İran ın başkenti Tahran ın yarısını ve Şialar açısından önemli Kum Azerbaycan Türklerinin çoğunlukta olduğu bölgelerdir. Bu konuda bkz. Rasim Agayev, İran. Naçionalniy Faktor, Vestnik Analitiki, 3(29), 2007, ss Brenda Shaffer, Sınırlar ve Kardeşler, Çev. Ali Gara, Vüsal Kerimov, (İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2008), ss Cemil Doğaç İpek, Güney Azerbaycan Türklerinde Kimlik Sorunu, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt: 12, Sayı: 1, Yaz 2012, ss

7 Bölgesel Politikalar Açısından Azerbaycan-İran İlişkileri nüfusun çoğunluğunu içeren bölge ise İran a bırakılmıştır. Tarih boyunca söz konusu bölgenin büyük bir kısmı, İran coğrafyasında yönetimde olan Ağkoyunlu, Karakoyunlu, Safevi, Afşari ve Kaçar hanedanlarına ev sahipliği yapmıştır. 13 Soğuk Savaşın ardından Azerbaycan ın bağımsızlığını yeniden kazanması güneyde yaşayan Azerbaycan Türkleri için motivasyon kaynağı oluşturmuştur yılından beri aktif olan milliyetçi şiarlarla güneyde yaşayan Azerbaycan Türklerinin İran dan ayrılması konusu gündeme gelmiştir. Elçibey döneminde siyasal söylem olarak dile getirilen bu düşünce İran yönetimini rahatsız etmiştir. Tahran yönetimi 25 milyona yakın Azerbaycan Türkünün varlığını ve yükselen Azeri milliyetçiliğini ulusal birliği ve toprak bütünlüğü için tehdit olarak algılamıştır. 14 Söz konusu nüfusun Azerbaycan devletinin yanı başında bulunması ve İran ın kuzeybatısında yoğunlaşan bu nüfusla kuzey ve güney arasında etnik konsolidasyonun sağlanmış olması bütünleşme idealinin coğrafi anlamda nesnel dayanağını oluşturmuştur. 15 Bütün bunların ışığında, Elçibey in Birleşik Azerbaycan retoriği İran açısından ciddi endişeyle karşılanmıştır. 16 İran, Elçibey yönetiminin milliyetçi söylemlerine, Dağlık Karabağ da Ermenistan a sağladığı iktisadi ve siyasi destekle cevap vermiştir. Diğer yandan İran da yaşayan Azerbaycan Türkleri Güney Azerbaycan Milli Oyanış (Uyanış) Hareketi (GAMOH) çatısı altında örgütlenerek bağımsızlık taleplerini kurumsallaştırmışlardır. GAMOH un esas faaliyet istikametini İran da yaşayan Azerbaycan Türklerinin bağımsızlığına ulaşması oluşturmuştur Saleh Kamrani, Why South Azerbaijan Matters, Turkish Policy Quartely, Cilt: 8, Sayı: 4, Kış 2009/2010, ss Svante E. Cornell, The Politicization of Islam in Azerbaijan, Silk Road Paper, Central Asia Caucasus Institute Silk Road Studies Program, John Hopkins University, Washington DC, Ekim 2006, ss Turgut Demirtepe, Türkiye İran-Azerbaycan İlişkileri: Sorunlar ve Fırsatlar, USAK Gündem, 19 Nisan 2011, (http://www.usakgundem.com/yazar/2066/türkiye-iran-azerbaycan-ilişkilerisorunlar-ve-fırsatlar.html) (Erişim Tarihi: ). 16 Elçibey dönemi Azerbaycan dış politikası için bkz. Nazim Cefersoy, Elçibey Dönemi Azerbaycan Dış Politikası, (Ankara: ASAM Yayınları, 2001), ss Örgütün liderliğini Dr. Mahmud Ali Çehregani yapmaktadır. GAMOH Azerbaycan Türklerinin yaşadığı İran topraklarının 1924 den beri Farslar tarafından işgal altında oldukları görüşünü savunmakta ve bu yönde uluslararası ve bölgesel faaliyetlerde bulunmaktadır. Fakat GAMOH un İran da yaşayan bütün Azerbaycan Türkleri üzerinde tam anlamda etkili olduğunu söylemek zordur. GAMOH hakkında geniş bilgi için bkz., (http://www.gamoh.biz) (Erişim Tarihi: ). 51

8 Halit MAMMADOV Fakat milliyetçi söylemlere rağmen Kuzey ve Güney Azerbaycan arasında, yirminci yüzyıl siyasi gelişmeleri bağlamında önemli sosyo-kültürel farklar oluştuğunu ve bu farkların, toplumların zihninde kurumsallaşması dikkate alındığında, kuzey ve güneyin entegrasyonu ciddi engellere takılmıştır. 18 Sosyo-kültürel farklılıklar İran da yaşayan Türkler arasında, İranlılık kimliği daha da güçlendirmiş ve böylece İran ın toprak bütünlüğü korunmuştur. 19 Ayrıca bölgede oluşan yeni siyasi şartlarda söz konusu söylemler dar alana sıkışmıştır. İran yönetimi, Dağlık Karabağ da Ermenistan ı destekleme politikası izleyerek Azerbaycan ın kendi iç işlerine müdahalesini minimalize etmeye çalışmıştır. Böylece İran her ne kadar kendini bütün Müslümanların haklarının koruyucusu ve savunucusu olarak tanımlasa da, dış politika uygulamalarına bakıldığında, dini bir meşruiyet aracı olarak kullandığı anlaşılmaktadır. 20 Dağlık Karabağ da Ermenistan a sağlanan destekte bu gözükmektedir. İran, Dağlık Karabağ sorununda Ermenistan ın yanında yer almakla yetinemeyerek, savaş sürecinde Azerbaycan ın güney bölgesinde bulunan Talış 21 etnik grubu içerisindeki ayrılıkçı fikirlere destek vermiş ve mikro milliyetçiliği tetiklemiştir. Haydar Aliyev in iktidara gelmesinden sonra, milliyetçi söylemlerin yerini rasyonel ve pragmatik söylemler alsa da, Azerbaycan İran gerginliği devam etmiştir. Cumhurbaşkanı Aliyev, Azerbaycan da propaganda amaçlı faaliyette gösteren İran destekli grupları bertaraf etse de İran, halk nezdinde özellikle sosyal ve kültürel alanda söz konusu gruplardan (özellikle mollalardan) kendi menfaati için yararlanmaya devam etmiştir. 22 Bu bağlamda İran Azerbaycan Şiilerinin dini duyguları ve bu amaçla tesis edilmiş olan Azerbaycan İslam Partisi vasıtasıyla, 18 Cemil Doğaç İpek, Güney Azerbaycan Türklerinde Kimlik Sorunu, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Cilt: 12, Sayı: 1, Yaz 2012, s Atay Akdevelioğlu, İran İslam Cumhuriyeti nin Orta Asya ve Azerbaycan Politikaları, Uluslararası İlişkiler, Cilt: 1, Sayı: 2, Yaz 2004, ss Mehmet Şahin, İran Dış Politikasının Dini Retoriği Akademik Orta Doğu, Cilt: 2, Sayı: 2, 2008, ss Talış etnik grubu Azerbaycan ın güneyinde İran sınırında yaşamaktadırlar. Farsçaya yakın bir dil konuşmaktadırlar. Tamamı Şii mezhebine mensuptur. Sayıları 76 bindir larda İran ın desteğiyle Alikram Hummatov liderliğinde Talış-Muğan Cumhuriyeti ni kurulmuş, fakat Haydar Aliyev in iktidara gelmesiyle Hummatov tutuklanmış, sözde Cumhuriyetin varlığına son verilmiştir. Günümüzde son bölgesel gelişimler ışığında İran Talış ayrılıkçıklarına destek sağlamakta ve bu yolla Azerbaycan da siyasi istikrarsızlık yaratmaya çalışmaktadır. 22 Svante E. Cornell, The Politicization of Islam in Azerbaijan, s

9 Bölgesel Politikalar Açısından Azerbaycan-İran İlişkileri kamuoyunun üzerinde etkili olmuş ve kontrol sağlamıştır. 23 Bu dönemde İran Dağlık Karabağ sorununda Ermenistan ın yanında olmaya devam etmiş, bu ülkeyi ekonomik olarak desteklemiştir yıllarında Azerbaycan İran ilişkilerinde bir yumuşama dönemi yaşanmış ticaret, güvenlik ve enerji sektörü dâhil olmakla farklı alanlarda işbirliği yapılmıştır. Bu çerçevede 20 Aralık 2005 yılında Aliyev ve İran Cumhurbaşkanı Ahmedinejad ın katılımıyla, Nahçivan için yeni bir doğalgaz boru hattının açılışı gerçekleştirilmiştir yılında İran ın Ermenistan ın doğalgaz ihtiyaçlarını karşılamak için boru hattı projesi gerçekleştirilmesi, ilişkileri olumsuz yönde etkilemiştir. İran bu dönemde de Azerbaycan ın Türk kimliğini Şia kimliğinden daha çok önemsemesinin devam ettiğini ve Azerbaycan ın bunu içselleştirdiğini endişeyle izlemiştir. Bu bağlamda İran 2008 yılında yaşanan Rusya Gürcistan savaşından sonra, Türkiye tarafından bölgesel güvenliğin sağlanmasına yönelik geliştirilen Kafkasya İstikrar ve İşbirliği Platformu inisiyatifine karşı kendi projesini ortaya atmıştır. İran diplomasisi, söz konusu girişime alternatif 3+3 formatını (üç Güney Kafkasya ülkesi ve İran, Türkiye ve Rusya yı kapsayan) Dışişleri Bakanı Mottaki nin Azerbaycan a yaptığı ziyaret çerçevesinde ilk kez müzakereye açmıştır yılından itibaren İran, Ermenistan ın bölgesel izolasyondan kurtulması için 2008 yılında ilk aşaması biten doğalgaz boru hattının ikinci aşamasına başlamıştır. İran rejimi ayrıca Bakü Tiflis Kars demiryolu projesine cevap olarak İran ve Ermenistan arasında bir demiryolu inşası yapmayı düşünmektedir. İki ülke arasındaki sorunlara rağmen, ekonomi ve ticaret alanlarında işbirliğinden bahsetmek mümkündür. 23 Emil Souleimanov & Ondrej Ditrych, Iran and Azerbaijan: A Contested Neighborhood, Middle East Policy, Cilt: 14, Sayı: 2, Yaz 2007, ss Varun Vira, Erin Fitzgerald, Brandon Fite, The United States and Iran: Competition Involving Turkey and the South Caucasus, CSIS, Mart 2012, ss Sergey Drujilovskiy, İrano Tureçkoe Soperniçestvo v Zakavkazie, Obozrevatel, Sayı: 4, 2012, ss

10 Halit MAMMADOV İran Nükleer Krizi Etrafında Gelişen Azerbaycan İsrail İlişkileri Azerbaycan İran ilişkilerinin önemli sorunsallarından birini İran nükleer krizi etrafında yaşanan süreç ve bu çerçevede Azerbaycan ın Batı ve İsrail ile ilişkilerinin son dönemdeki gelişimi teşkil etmektedir. Azerbaycan ın bağımsızlık sonrası Batı yanlısı bir politika izlemesi, İran rejimi tarafından memnuniyetle karşılanmamıştır sonrası İran politikalarını Batı (özellikle Amerikan) karşıtlığı üzerine inşa etmiştir. İran ın bu yönde bir hedefi olduğuna dair yaşanan kaygı başta ABD olmakla Batı ülkelerinin tepkisiyle karşılanmıştır. Bu bağlamda ABD öncelikle İran ın nükleer silah üretmesini engellemeyi ve yine İran ın İslam dünyası ve Orta Doğu daki nüfuz genişlemesini dengelemeyi hedeflemiştir ların ilk yıllarından itibaren ABD ve AB enerji politikaları çerçevesinde, Azerbaycan ve Güney Kafkasya ülkeleriyle ilişkilerini koordineli yürütmüştür. Bu bağlamda ABD açısından Azerbaycan sahip olduğu doğal kaynaklarla Batı için alternatif bir tedarikçi olarak stratejik önem taşımıştır. 27 Azerbaycan ve Batı arasındaki ilişkilerde temel noktayı 1994 yılında imzalan ve siyasi tarihe Yüzyılın Anlaşması olarak geçen petrol anlaşmaları oluşturmaktadır yılında imzalanan bu anlaşma ile Azerbaycan Batı eksenli bir dış politika yürüteceğini adeta deklare etmiştir. Azerbaycan ın bu tercihi onun bağımsızlığını daha güçlendirmiş ve milli çıkarlarını daha iyi muhafaza etmesi açısından yeni bir aşamayı başlatmıştır. Azerbaycan Hazar bölgesinde sahip olduğu doğal kaynakların Batı pazarlarına ulaştırılmasında ABD ve Avrupa Birliği ile ilişkilere önem vermiştir. ABD Hazar enerji kaynaklarının küresel pazarlara çıkışını desteklemiş, ayrıca Güney Kafkasya ülkelerinin Rusya veya İran ın etkisine dâhil olamaması istikametinde bölge ülkeleriyle stratejik işbirliğini geliştirmiş ve derinleştirmiştir. Batı yla ilişkiler çerçevesinde Azerbaycan NATO nun barış yaratma (peace making) misyonlarına destek vermiş, 2000 yılında Avrupa Konseyi ne üye seçilmiştir. NATO nun 1994 yılındaki Brüksel Zirvesinde Güney Kafkasya ülkelerinin bağımsızlıklarına, toprak bütünlüklerine ve egemenliklerine destek belirtil- 26 ABD İsrail İran Türkiye: Ortadoğu da Değişen Güç Dengeleri, Dış Politika, Stratejik Araştırmalar Enstitüsü, SAE, Eylül 2009, ss Daniel Fried, United States and Turkey and Azerbaijan: A Strategic Partnership, The Defence Institute of Security Assistance Management (DISAM) Journal, Mart 2008, ss

11 Bölgesel Politikalar Açısından Azerbaycan-İran İlişkileri miştir. Aynı yılda Azerbaycan ın NATO nun Barış için Ortaklık programına katılmasını içeren bir anlaşma imzalamıştır. 28 Bu anlaşmayla Azerbaycan Batı yla ilişkilerin stratejik önem içerdiğini ve bölgesel konularda Batı nın desteğini kazanma niyetinde olduğunu göstermiştir. Böylece, Trans Atlantik kurumlara entegrasyon, Azerbaycan ın uluslararası arenadaki konumunu güçlendirmesi açısından önem taşımıştır yılında İran ın UAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı) nın bilgisi dışında nükleer silah yapımında kullanılabilecek uranyum zenginleştirilmesi çalışmaları yaptığının duyulması ve bu amaçla Natanz da uranyum zenginleştirme ve Arak ta ağır su tesisi inşa ettiğinin ortaya çıkması, ABD İran ilişkilerini daha riskli bir duruma sokmuştur. 30 İran rejimi özellikle 11 Eylül sonrasında Azerbaycan ın da bulunduğu Orta Asya ve Kafkasya daki bölgesel gelişmelerin kendi ulusal güvenliğine nasıl bir etkide bulunacağını hesaplamaya çalışmıştır. 31 Söz konusu bölge ülkelerinin terör konusunda ABD nin yanında yer alması ve lojistik destekte bulunması İran rejimi tarafından ciddi endişeyle karşılanmıştır. Azerbaycan, jeopolitik konumu, güney Azerbaycan da yaşayan yirmi beş milyon Azeri nüfusun politik etkinliği ve bu nüfusun rejim değişikliğinde olası rolü nedeniyle İran etrafında cereyan sorunda dikkate alınması gereken önemli bir aktör olarak ön plana çıkmıştır. 32 İran ın nükleer programı ve ABD ve müttefiklerinin İran a karşı yürüteceği herhangi bir askeri operasyon en fazla Azerbaycan ı etkileyecektir. İran la 618 km sınıra malik olan Azerbaycan bu nedenle iki blok arasında dengeli bir politika izlemek zorunda kalmıştır. Azerbay- 28 Elnur Mehdiyev, Geostrategiçeskie İntresi NATO v Azerbaydjane, Obozrevatel, Sayı: 7, 2009, ss Sudaba Zeynalova, Azerbaydjano Germanskie Otnoşeniya v Kontekste İntegratsyi Azerbaydjana v Evropeyskoe Soobşestvo, (Mütercim: Bakü, 2008), ss Talha Köse, İran Nükleer Programı ve Orta Doğu Siyaseti: Güç Dengeleri ve Diplomasinin İmkânları, SETA Yayınları, I. Baskı, Ağustos 2008, ss Kaveh Afrasiabi & Abbas Maleki, Iran s Foreign Policy After 11 September, International Institute for Caspian Studies, Cilt: 9, Sayı: 2, Kış/Bahar 2003, ss ; Ayrıca bkz. Iran: Time for a New Approach, Co-Chairs Zbigniew Brzezinski, Robert M. Gates, Council on Foreign Relations, New York, 2004, ss Nihat Ali Özcan, İran Sorununun Geleceği, Senaryolar, Bölgesel Etkileri ve Türkiye ye Öneriler, TEPAV Orta Doğu Çalışmaları, Haziran 2006, ss

12 Halit MAMMADOV can resmi söylem olarak İran ın nükleer programına tarafsız konumdadır. 33 Diğer taraftan Azerbaycan güvenlik alanında aktif bir şekilde ABD yle ilişkilerini geliştirmiş, uluslararası terörizmle mücadele çerçevesinde Irak ve Afganistan a askeri birlikler göndermiştir. Ciddi güven bunalımı içerisinde olan Azerbaycan İran ilişkileri, son dönemde İsrail in Kafkaslarda etkin bir politika hayata geçirmesi ve Azerbaycan ile askeri işbirliğini genişletmesiyle daha da gergin boyuta taşınmıştır. İsrail, İran ın nükleer silah elde etmesini kendi varlığına karşı bir tehdit olarak görmekte ve bunu dış politika stratejisinin ana maddesi haline getirmektedir. 34 İsrail bu çerçevede, İran meselesi bakımından en stratejik konumda bulunan ülke olan Azerbaycan la ilişkilerine önem vermektedir. Azerbaycan, Türkiye ve Mısır dan sonra İsrail ile stratejik ve ekonomik ilişkilerini en fazla geliştiren üçüncü Müslüman ülke konumundadır. İki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler, Nisan 1992 yılında tesis edilmiş, 1994 yılında İsrail Bakü Büyükelçiliği faaliyete başlamıştır. 35 Azerbaycan da yüzyıllardır bulunan Yahudi azınlık ve Yahudi cemaati söz konusu ilişkilerin geliştirilmesinde önemli bir faktör rolünü oynamaktadır. 36 Azerbaycan, Türkiye ile birlikte ABD deki Ermeni lobisine karşı Yahudi lobisiyle ilişkilerini geliştirmiştir. Ermeni diasporasının BTC projesine karşı faaliyetleri Yahudi lobisinin desteğiyle bertaraf edilmişti. Azerbaycan BTC tanıtımı için, Capitol Hill de Kafkas Yahudileri ve ABD deki örgütlü Yahudi cemaati arasında başarılı bir kamu diplomasisi hayata geçirmiş ve 1999 yılında İpek Yolu hakkındaki yasa ABD tarafından onaylanmıştı. 37 Azerbaycan İsrail ilişkileri özellikle 2009 sonrası petrol ve askeri teçhizat alanlarını kapsayacak şekilde stratejik işbirliği düzeyine çıkmıştır. Bu süreçte 1,6 milyar doları kapsayan askeri işbirliğin yanı sıra İsrail in Azerbaycan toprak- 33 David M. Herszenhorn, Iran and Azerbaijan, Already Wary Neighbors, Find Even Less to Agree On, New York Times, 5 Haziran Carol Migdalovitz, Israel: Background and Relations with the United States, CRS Report for Congress, Eylül 2008, ss. 1 2 ve ss Michael B. Bishku, The South Caucasus Republics and Israel, Middle Eastern Studies, Cilt: 45, Sayı. 2, Mart 2009, ss Shamkal Abilov, The Azerbaijan Israel Relations: Non Diplomatic, But Strategic Partnership, Orta Asya ve Kafkasya Araştırmaları, Cilt: 4, Sayı: 8, 2009, ss Alexander Murinson, Azerbaijan Turkey Israel Relations: The Energy Factor, Middle East Review of International Affairs, Cilt: 12, Sayı: 3, Eylül , s

13 Bölgesel Politikalar Açısından Azerbaycan-İran İlişkileri larını İran a karşı istihbarat alanı olarak kullanması da gündeme getirilmiştir. 38 Azerbaycan resmi olarak böyle bir faaliyetin bulunmadığını defalarca beyan etse de, İran Azerbaycan ın Tahran Büyükelçisini Dışişleri Bakanlığı na çağırmış ve bu konuda izahat talebinde bulunmuştur. 39 Azerbaycan la İsrail arasındaki askeri işbirliği süreci, 2011 yılından başlayarak hız kazanmıştır. Söz konusu dönemde İsrail, Azerbaycan da insansız hava uçakları (Aerostar ve Orbiter uçakları) üretmeye başlamıştır. 40 Son olarak Azerbaycan İsrail den mayın temizleme sistemleri POMİNS 2 (Portable mine neutarlization system) almıştır. Söz konusu sistem, kendi alanında son teknolojik unsurları kapsamaktadır. 41 Azerbaycan ın silahlanmasının nedenini, Ermenistan la savaş halinde olmasıyla izah etmek mümkündür. Zaman zaman resmi düzeyde de bu konu dile getirilmektedir. Fakat İsrail kendi stratejik çıkarları çerçevesinde hareket ederek ileride Azerbaycan ı İran a karşı istifade etmek için bir jeostratejik bölge olarak değerlendirmektedir. İran ve İsrail arasındaki rekabetin güçlenmesine paralel olarak, jeopolitik konumu itibariyle Azerbaycan ve Güney Kafkasya bölgesi söz konusu rekabetin yaşanacağı alan haline dönüşmektedir. 42 Tarafların argümanları ve çıkarları farklı olsa da, gelecekte yaşanacak olası bir İran müdahalesinde Azerbaycan en fazla zarar görebilecek ülkelerin başında gelmektedir. İsrail le askeri ilişkiler kısa vadede elverişli olsa da, orta ve uzun vadede nasıl bir katkı sağlayacağını öngörmek kolay değildir. Azerbaycan İsrail le ilişkilerinin gelişmesini üçüncü bir ülke aleyhine olmadığını resmi düzeyde deklare etmiş olsa da, İran söz konusu ilişkilerin ve geli- 38 Iran Rebukes Azerbaijan for Allegedly Aiding Israel s Mossad, Haaretz, 12 Şubat 2012, (http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/iran-rebukes-azerbaijan-for-allegedlyaiding-israel-s-mossad ) (Erişim Tarihi: ). 39 Bu konuda bkz., Vneshnaya Politika Azerbaydjana Vsegda Bila Mnogovektornoy i Sbalansirovannoy-MİD, Trend İnformatsionniy Agenstvo, 29 Şubat 2012, (http://www.trend. az/news/karabakh/ html) (Erişim Tarihi: ). 40 Elmira Tariverdiyeva, Iran Nedovolen Sotrudniçestvom İzrailya i Azerbaydjana v Voennoy Sfere, İnformaçionno Analitiçeskiy Çentr, İzuçenia Obşestvenno Politiçeskiy Prochessov na Postsovetskom Prostranstve, 1 Mart 2012, (http://www.ia-centr.ru/expert/12780/) (Erişim Tarihi: ). 41 Vladimir Yankeleviç, Protiv Kogo Drujit Budem, Polosa, 26 Mart 2012, (http://inosmi.ru/ asia/ / html) (Erişim Tarihi: ). 42 Emil Souleimanov, Is Azerbaijan Becoming Area of Confrontation Between Iran and Israel?, CACI Analyst, 2 Ağustos 2012, (http://www.cacianalyst.org/?q=node/5711) (Erişim Tarihi: ). 57

14 Halit MAMMADOV şen askeri işbirliğinin kendisine karşı yöneldiğini iddia etmektedir. İran rejimi bu çerçevede Azerbaycan karşı Ermenistan a daha açık bir destek vermekte ve mezhepsel politikalarla Azerbaycan ın iç işlerine müdahale etmeye devam etmektedir. 43 Hazar ın Hukuki Statüsü Sorunu SSCB nin dağılmasının ardından, Hazar bölgesinde yeni jeopolitik bir atmosfer oluşmuştur. Hazar jeopolitiği Yeni Büyük Oyun çerçevesinde yeniden şekillenmiştir. XIX. yüzyılda İngiltere ve Rusya arasında gelişen Büyük Oyun 44 un devamında bu ülkelerin yanı sıra yeni aktörler ABD, AB, Çin ve Türkiye söz konusu jeopolitik atmosfere dâhil olmuşlardır. Rusya, Azerbaycan, İran, Türkmenistan ve Kazakistan ın kıyıdaş ülkeler olduğu Hazar Denizi petrol ve doğal gaz olmak üzere, jeolojik olarak iki alana ayrılmaktadır. Bunlar, kuzeyde Rusya ve Kazakistan a ait olan bölge ile güneyde Azerbaycan, Türkmenistan ve İran sahillerinin yer aldığı bölgedir. 45 Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan sahillerindeki potansiyel petrol kaynaklarının Rusya ve İran sahillerinden daha çok olduğu bilinmektedir. Bu bakımdan Rusya ve İran dışındaki diğer kıyıdaş ülkeler açısından Hazar enerji kaynakları iktisadi kalkınma stratejisinin temelini oluşturmaktadır. 46 Azerbaycan ın Batılı şirketlerle yaptığı petrol anlaşmalarıyla birlikte yaşanan gelişmelere ve uluslararası petrol şirketlerinin söz konusu bölgedeki faaliyetlerine paralel olarak Hazar ın statüsü meselesi gündeme getirilmiştir. Hazar ın hukuki statüsünün çözümlenmemesi ve bu bağlamda var olan sorunlar bölgeye yönelik büyük ölçekli enerji yatırımlarına engel teşkil etmektedir. Burada temel mesele Hazar ın deniz ve göl olması sorunsalıdır. Mevcut koşullarda Hazar ın hukuki statüsü 26 Şubat 1921 tarihli ve 25 Mart 1940 tarihli Sovyet İran Anlaşmalarına göre belirlenmektedir Burada vurgulanması gereken nokta İran da yaşayan Azerbaycan Türklerinin örgütsel anlamda eksikleri olması ve Şiilik etrafında birleşmeleri nedeniyle Azerbaycan İran ilişkilerine tesir imkânları kısıtlı olmasıdır. Bu manada İran Türklerinin kendilerini İran ın asıl unsuru olarak görmeleri ve Şii mezhebine bağlı olmaları göz önünde bulundurulmalıdır. 44 Büyük Oyun (Great Game) Hazar ve Orta Asya bölgelerinde 19. yüzyılda Çarlık Rusyası ve Britanya İmparatorluğu arasındaki jeopolitik mücadeleyi tanımlamaktadır. 45 İsmail Hakkı İşcan, Uluslararası Enerji Güvenliği Açısından Hazar Bölgesi Enerji Ekonomisi ve Hazar Denizi ni Paylaşım Sorunu, Sosyo Ekonomi Özel Sayı, 2010, ss Stanislav Jiznin & İgbal Guliyev, Energetiçeskaya Diplomatiya v Kaspiyskom Regione, Vestnik MGİMO Universiteta, Cilt: 1, Sayı: 22, 2012, ss A.g.e., s

15 Bölgesel Politikalar Açısından Azerbaycan-İran İlişkileri 26 Şubat 1921 yılında imzalanan Sovyet İran anlaşmasının XI. maddesi ile İran ın Hazar da donanma bulundurmasını engelleyen 1828 Türkmençay Antlaşması iptal edilmiştir. Bu antlaşmaya göre iki taraf Hazar da kendi bayrakları altındaki gemilerle seyrüsefer konusunda eşit haklara sahip olmuşlardır. Hazar a ilişkin birçok düzenleme içeren antlaşma, statü konusunda açık bir düzenleme getirmemiştir. Ancak 1 Ekim 1927 tarihinde Pehlevi Limanı na ilişkin nota teatisinde Hazar ın Sovyet-İran denizi olarak nitelendirildiği görülmektedir. 48 Kıyıdaş Ülkelerin Tezleri Kıyıdaş ülkelerin Hazar ın hukuki statüsü konusundaki tezlerine bakıldığında, söz konusu ülkelerin bu konuda farklı bakış açılara sahip olduğunu görmek mümkündür. İran, Hazar ın her kıyıdaş ülkeye %20 pay verilmesini ve bu bağlamda beş eşit parçaya bölünmesini savunmaktadır. 49 İran özellikle Hazar a kıyısı olmayan ülkelerin bu bölgedeki etkisini kırmak için çaba harcamaktadır. Böylece İran (aynı zamanda Türkmenistan) Hazar ı deniz olarak kabul ederek diğer kıyıdaş ülkelere nispeten daha büyük bir ulusal alan elde etmeyi öngören bir strateji benimsemiştir. İran 1921 Sovyet İran anlaşmasına dayanarak yeni bağımsız kıyıdaş ülkelerin SSCB nin bir parçası olması itibariyle, sadece %50 bir paya sahip olduğunu iddia etmektedir. İran diğer %50 lik kısmın ise kendisine mahsus olduğunu ileri sürmektedir. 50 Doğal gaz zengini Türkmenistan ise Hazar ın hukuki statüsüne dair herhangi bir anlaşmayı imzalama konusunda acele etmemektedir. Türkmenistan için temel sorun, Azerbaycan la var olan tartışmalı Kepez petrol yatağı konusudur. Azerbaycan ve Türkmenistan kıyıları arasında Hazar ın ortasından geçerek Azerbaycan ve Türkmenistan sektörlerini birbirinden ayıran hat üzerinde tartışmalı alan- 48 Cavid Abdullayev, Uluslararası Hukuk Çerçevesinde Hazar ın Statüsü ve Doğal Kaynaklarının İşletilmesi Sorunu, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 48, Sayı: 1-4, 1999, ss Bu konuda ayrıca bkz., Samir Abdullayev, Sovremenniy Mejdunarodno Pravovoy Status Kaspiyskogo Morya, Naukovi Praçi MAUP, 2(25), 2010, ss ; Semed Semedov, Mejdunarodno Pravovoy Status Kaspiyskogo Morya, Obozrevatel, Sayı: 4, 2009, ss Semed Semedov, Mejdunarodno Pravovoy Status Kaspiyskogo Morya, Obozrevatel, Sayı: 4, 2009, ss Aby Temirbulatov, Pravovoy Status Kaspiyskogo Morya: Pozitsyi Prikaspiyskiy Gosudarstv, Geopolitika i Bezopasnost, Cilt: 4, Sayı: 12, 2010, (http://geobez.ru/index.php/20-new-one) (Erişim Tarihi: ). 59

16 Halit MAMMADOV lar vardır. Daha doğrusu orta hat petrol ve doğal gaz yatakları zengin bölgeden geçmektedir. 51 Şekil 1: Hazar a Kıyıdaş Ülkeler Kazakistan Hazar ın statüsü ile ilgili sorunlar gündeme gelmeye başladığından beri, Hazar ın deniz yatağının orta hat esasına göre ulusal sektörlere bölünmesi gerektiği tezini savunmuştur. 52 Kazakistan ın bu görüşü Azerbaycan ın teziyle aynıdır. Bu bağlamda 2003 yılında Kazakistan, Azerbaycan ve Rusya Hazar ın kuzey bölümünün orta hat esasına göre paylaşılmasını öngören bir konsensüs sağlamışladır. Rusya nın çıkarlarına en uygun çözüm olan Hazar a özel statü verilmesi fikri, Rusya nın bu özel statüye kendi çıkarları çerçevesinde şekil verebilme 51 Ömer Faruk Ünal, Azerbaycan ve Türkmenistan Arasında Kepez Problemi, Journal of Qafqaz University, Cilt: 1, Sayı: 2, 1998, ss Alter Kahraman, Hazar Ekseninde Boru Hatları Diplomasisi, Stratejik Öngörü, Sayı: 12, 2008, ss

17 Bölgesel Politikalar Açısından Azerbaycan-İran İlişkileri gücü de sağlamaktadır. 53 Rusya Hazar ın hukuki statüsünün düzenlemesinin yerine, Hazar sorunlarıyla ilgilenecek uluslararası bir örgütün kurulmasını öne sürmektedir. 54 Kurulacak olan örgüt, kurumlar aracılığıyla orta hat sorunu ve kıyıdaş ülkelerin müşterek eylemlerini koordine etmeyi öngörmektedir. 55 Fakat bu öneri Azerbaycan ve Kazakistan tarafından destek görmemiştir. Azerbaycan, Hazar ın sektörlere bölünmesini, fiili durum olarak kabul etmekte ve bu istikamette politikalarını geliştirmektedir. 56 Azerbaycan ın tezi, tüm kıyıdaş ülkelerin Hazar ı sınır göl olarak resmi olarak kabul etmesini kapsamaktadır. Azerbaycan, Hazar ın sınır gölü olduğu düşüncesinden hareketle, orta hat esasına göre beş ulusal sektöre bölünmesini savunmaktadır. 57 Azerbaycan söz konusu sorun kapsamında müzakere edilen milli deniz sınırların belirlenmesinde uluslararası deneyimlerden faydalanılmasını teklif etmektedir. 58 Bu bağlamda Azerbaycan tezi, Hazar ı uluslararası hukuktaki gibi bir göl olarak kabul edilip orta hat esasına göre ulusal sektörlere bölünmesini öngörmektedir İsmail Hakkı İşcan, Uluslararası Enerji Güvenliği Açısından Hazar Bölgesi Enerji Ekonomisi ve Hazar Denizi ni Paylaşım Sorunu, Sosyo Ekonomi Özel Sayı, 2010, s Samir Abdullayev, Sovremenniy Mejdunarodno Pravovoy Status Kaspiyskogo Morya, Naukovi Praçi MAUP, 2(25), 2010, s A.g.e. 56 Ömer Faruk Ünal, Azerbaycan ve Türkmenistan Arasında Kepez Problemi, s Cavid Abdullayev, Uluslararası Hukuk Çerçevesinde Hazar ın Statüsü ve Doğal Kaynaklarının İşletilmesi Sorunu, ss Samir Abdullayev, Sovremenniy Mejdunarodno Pravovoy Status Kaspiyskogo Morya, s Alter Kahraman, Hazar Ekseninde Boru Hatları Diplomasisi, s

18 Halit MAMMADOV Şekil 2: Hazar ın Kıyıdaş Ülkeleri Arasında Orta Hat Prensibine Göre Bölünmesi 62

19 Bölgesel Politikalar Açısından Azerbaycan-İran İlişkileri Sonuç itibariyle, Azerbaycan ve Kazakistan dan farklı olarak, İran, Rusya ve Türkmenistan Hazar ın hukuki statüsü çözümlenmesi meselesinde acele etmemektedir. İran ın Basra Körfezi nde sahip olduğu zengin petrol ve doğal gaz yatakları nedeniyle, Rusya ve Türkmenistan ın ise tabii kaynaklarının büyük bir bölümü karada bulunması nedeniyle bu ülkeler hukuki statü sorununda zaman kazanma stratejisi benimsemektedirler. Azerbaycan ve Kazakistan ekonomilerinin gelişimi ise Hazar da sahip oldukları tabii kaynakların uluslararası piyasalara ulaşmasına bağlıdır. Bu çerçevede, söz konusu ülkeler Hazar ın hukuki statüye kavuşması için uluslararası ve bölgesel girişimlerde bulunmaktadır. Hazar ın Hukuki Statüsünün Çözümüne Yönelik Kıyıdaş Ülkelerin Zirve Toplantıları ve İran ın Tutumu Hazar ın hukuki statüsü sorununa yönelik görüşmeler, 2002 yılından itibaren Hazar denizine kıyısı olan ülkelerin Devlet Başkan larını bir araya getiren Zirveler çerçevesinde sürdürülmüştür. İlk zirve Nisan 2002 tarihinde Türkmenistan ın başkenti Aşkabat ta gerçekleştirilmiştir. Bu zirve eski kıyıdaş iki ülkeyle- Rusya ve İran-SSCB nin dağılmasıyla bağımsızlıklarını ilan eden ve uluslararası hukukun sujesi olarak Hazar a kıyıdaş ülke konumuna gelen Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan ı bir araya getiren bölgesel bir platform olmuştur. Aşkabat Zirvesi, kıyıdaş ülkeler arasında olan sorunların boyutunu görmek açısından önemlidir. Zira Aşkabat ta ikinci görüşmenin 2003 yılında Tahran da geçirilmesi yönünde karar alınsa da, bu karar çeşitli nedenlerle uzatılmış ve nihayetinde yeni Zirve sadece dört yıl sonra Tahran da gerçekleşmiştir. Aşkabat Zirvesinde iki önemli husus etrafında sorun yaşanmıştır. Öncelikle, İran Hazar ın beş eşit parçaya bölünmesi tezinde ısrar etmiş, diğer üç kıyıdaş ülke (Azerbaycan, Rusya, Kazakistan) ise buna karşı çıkmıştır. Bu yüzden müzakereler tıkanma noktasına gelmiştir. İkinci ana sorun ise Azerbaycan ve Türkmenistan arasında yaşanan Hazar ın merkezinde yer alan petrol yataklarının bu iki ülkeden hangisine ait olması etrafında gelişmiştir. Azerbaycan tarafının Kepez, Türkmenistan ın ise Serdar diye isimlendirdikleri petrol yataklarının işletmesi sorunu müzakere sürecini etkileyerek bu iki ülkeyi karşı karşıya getirmiştir Bu konuda bkz. Lideri Irana, Azerbaydjana i Turkmenii Sporyat o Delenii Kaspii, Gazeta.Ru, 23 Nisan 2002, (http://www.gazeta.ru/2002/04/23/box_1939.shtml) (Erişim Tarihi: ); Vagif Guseynov, Kaspiyskaya Nefti. Ekonomika i Geopolitika, (Moskva: Olma Pres, 2002), ss

20 Halit MAMMADOV Aşkabat Zirvesi İran ın tezinin Rusya ile örtüşmediğini de göstermek bakımından önem taşımıştır. Zirveden önce İran Rusya nın diğer dört kıyıdaş ülkeyle anlaşmasından ve Hazar ın orta hat prensibine göre bölünmesinden rahatsızlık duymaktaydı. Bu nedenle zirveden nihai bir çözümün çıkacağını beklemek mucize olarak nitelendirilmekteydi Aşkabat zirvesiyle birlikte İran Hazar bölgesinde yalnız kalma endişesiyle statü meselesinde Türkmenistan ın desteğini almak için girişimlere başlamıştır. İran bu süreçte Türkmenistan ın Azerbaycan la yaşadığı petrol yatakları sorununda Aşkabat ın yanında yer almış, diğer yandan Rusya nın, Hazar daki bölgesel hegemonyası konusunda endişelerini devam ettirmiştir. Hazar a kıyıdaş ülkelerin ikinci zirvesine 16 Ekim 2007 de Tahran ev sahipliği yapmıştır zirvesi hukuki statü sorununun çözümünden ziyade, daha çok Hazar etrafındaki bölgesel güvenlik mesellerine yoğunlaşmıştır. Bu nedenle ikinci zirve İran tarafından ABD ye karşı bir jeopolitik platform olarak kullanılmıştır. Tahran zirvesi sonucunda beş kıyıdaş ülke, ortak bir deklarasyon imzalamışlardır. Hazar a kıyıdaş beş ülkeyi bir araya getiren 2007 Tahran Deklarasyonunu bölgesel güvenliği ön plana çıkaran ve Rusya İran ın Batı ya jeopolitik bir mesajı olarak değerlendirmek mümkündür. Bu çerçevede deklarasyonun 15. bölümünde kıyıdaş ülkelerin hiçbir koşulda kendi topraklarını herhangi bir kıyıdaş ülkeye saldırı amaçlı kullanımına izin vermeyeceklerinden bahsedilmiştir. 62 Böylelikle, 2007 Tahran zirvesinde kıyıdaş ülkeler Hazar bölgesinde üçüncü bir gücün aktivitesine karşı olduklarını deklare etmişlerdir. Deklarasyonda ayrıca, kıyıdaş ülkelerin uluslararası anlaşmalara ters düşmeyen ve barışçıl amaçlara yönelik nükleer enerji elde etme hakkına vurgu yapılmaktaydı Tahran Deklarasyonu çerçevesinde, Rusya bu konuda İran a destek vererek, bölge ülkeleriyle barışçıl amaçlı nükleer enerji işbirliği yapma hakkının olduğunu onaylamıştır Tahran zirvesinde, Hazar ın hukuki statüsü konusunda bir ilerleme sağlanamamıştır. Bu nedenle 18 Kasım 2010 yılında Bakü de geçirilen üçüncü 61 Viktoriya Panfilova, Kaspiy v Ojidanii Çuda, Nezavisimaya Gazeta, 23 Nisan 2002, (http:// (Erişim Tarihi: ). 62 Stanislav Jiznin & İgbal Guliyev, Energetiçeskaya Diplomatiya v Kaspiyskom Regione, s Sammiti Glav, Prikaspiyskiy Gosudarstv Spravka, RIA Novosti, 18 Kasım 2010, (http://ria.ru/ world/ / html) (Erişim Tarihi: ). 64

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

5. ULUSLARARASI MAVİ KARADENİZ KONGRESİ. Prof. Dr. Atilla SANDIKLI

5. ULUSLARARASI MAVİ KARADENİZ KONGRESİ. Prof. Dr. Atilla SANDIKLI 5. ULUSLARARASI MAVİ KARADENİZ KONGRESİ Prof. Dr. Atilla SANDIKLI Karadeniz bölgesi; doğuda Kafkasya, güneyde Anadolu, batıda Balkanlar, kuzeyde Ukrayna ve Rusya bozkırları ile çevrili geniş bir havzadır.

Detaylı

ULUSLARARASI KARADENİZ-KAFKAS KONGRESİ

ULUSLARARASI KARADENİZ-KAFKAS KONGRESİ STRATEJİK VİZYON BELGESİ ULUSLARARASI KARADENİZ-KAFKAS KONGRESİ Ekonomi, Enerji ve Güvenlik; Yeni Fırsatlar ( 20-22 Nisan 2016, Pullman İstanbul Otel, İstanbul ) Karadeniz - Kafkas coğrafyası, tarih boyunca

Detaylı

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 ( STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 Yeni Dönem Türkiye - Suudi Arabistan İlişkileri: Kapasite İnşası ( 2016, İstanbul - Riyad ) Türkiye 75 milyonluk nüfusu,

Detaylı

DİASPORA - 13 Mayıs

DİASPORA - 13 Mayıs DİASPORA - 13 Mayıs 2015 - Sayın Başkonsoloslar, Daimi Temsilciliklerimizin değerli mensupları, ABD de yerleşik Diasporalarımızın kıymetli temsilcileri, Bugün burada ilk kez ABD de yaşayan diaspora temsilcilerimizle

Detaylı

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ 1. "Azerbaycan Milli Güvenlik Stratejisi Belgesi", Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından 23 Mayıs 2007 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girmiştir.

Detaylı

Orta Asya daki satranç hamleleri

Orta Asya daki satranç hamleleri Orta Asya daki satranç hamleleri Enerji ve güvenlik en büyük rekabet alanı 1 Üçüncü on yılda Hazar Bölgesi enerji kaynakları Orta Asya üzerindeki rekabetin en ön plana çıktığı alan olacak. Dünya Bankası

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN i 1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ Ömer Faruk GÖRÇÜN ii Yayın No : 2005 Politika Dizisi: 1 1. Bası Ağustos 2008 - İSTANBUL ISBN 978-975 - 295-901 - 9 Copyright Bu kitabın bu basısı

Detaylı

Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri

Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri 27.12.2012 Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri 000 Sinem KARADAĞ Gözde TOP Babasının denge siyasetini başarıyla yürüten İlham Aliyev, Azerbaycan ın bölgesel nitelikli

Detaylı

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 ( TASLAK STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - İtalya İlişkileri: Fırsatlar ve Güçlükler ( 2014 ) Türkiye; 75 milyonluk nüfusu, gelişerek büyüyen

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 İNCE GÜÇ VE KAMU DİPLOMASİSİ ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI TÜRKİYE NİN ULUSLARARASI ÖĞRENCİ PROGRAMLARI

Detaylı

ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU

ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU DAĞLIK KARABAĞ SORUNU DAR ALANDA BÜYÜK OYUN ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU Avrasya Araştırmaları Merkezi USAK RAPOR NO: 11-07 Yrd. Doç. Dr. Dilek M. Turgut Karal Demirtepe Editör Eylül 2011

Detaylı

ORTADOĞU DA BÖLGESEL GELIŞMELER VE TÜRKIYE-İRAN İLIŞKILERI ÇALIŞTAYI TOPLANTI DEĞERLENDİRMESİ. No.12, ARALIK 2016

ORTADOĞU DA BÖLGESEL GELIŞMELER VE TÜRKIYE-İRAN İLIŞKILERI ÇALIŞTAYI TOPLANTI DEĞERLENDİRMESİ. No.12, ARALIK 2016 TOPLANTI DEĞERLENDİRMESİ No.12, ARALIK 2016 TOPLANTI DEĞERLENDİRMESİ NO.12, ARALIK 2016 ORTADOĞU DA BÖLGESEL GELIŞMELER VE TÜRKIYE-İRAN İLIŞKILERI ÇALIŞTAYI 30 Kasım 2016 Çarşamba günü Ortadoğu Stratejik

Detaylı

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI Sayın Âli Meclis Başkanı, Sayın Bakan, Sayın Oda Başkanları, Değerli İş Adamları,

Detaylı

PETROL BORU HATLARININ ÇUKUROVA'YA KATKILARI VE ÇEVRESEL ETKİLERİ

PETROL BORU HATLARININ ÇUKUROVA'YA KATKILARI VE ÇEVRESEL ETKİLERİ Dosya PETROL BORU HATLARININ ÇUKUROVA'YA KATKILARI VE ÇEVRESEL ETKİLERİ Hüseyin ERKUL Yrd. Doç. Dr., İnönü Üniversitesi İ.İ.B.F. Kamu Yönetimi Bölümü herkul@inonu.edu.tr Yeliz AKTAŞ POLAT Arş. Gör., İnönü

Detaylı

4. İslam İşbirliği Teşkilatı ( İİT ) Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Forumu

4. İslam İşbirliği Teşkilatı ( İİT ) Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Forumu BAŞKANIN SONUÇ DEKLARASYONU ( TASLAK ) 4. İslam İşbirliği Teşkilatı ( İİT ) Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Forumu Ana teması: İslam İşbirliği Teşkilatı Ülkeleri Arasında Ekonomik Entegrasyon: Beklentiler

Detaylı

İÇİMİZDEKİ KOMŞU SURİYE

İÇİMİZDEKİ KOMŞU SURİYE İÇİMİZDEKİ KOMŞU SURİYE Yazar: Dr. A. Oğuz ÇELİKKOL İSTANBUL 2015 YAYINLARI Yazar: Dr. A. Oğuz ÇELİKKOL Kapak ve Dizgi: Sertaç DURMAZ ISBN: 978-605-9963-09-1 Mecidiyeköy Yolu Caddesi (Trump Towers Yanı)

Detaylı

PINAR ÖZDEN CANKARA. İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr. EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD 2008-2013

PINAR ÖZDEN CANKARA. İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr. EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD 2008-2013 PINAR ÖZDEN CANKARA İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD Yüksek Lisans/MA Lisans/BA İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Siyaset

Detaylı

ÖZETLER VE ANAHTAR KELİMELER

ÖZETLER VE ANAHTAR KELİMELER ÖZETLER VE ANAHTAR KELİMELER Türkmenistan da Siyasal Rejimin Geleceği: İç ve Dış Dinamikler Açısından Bir Değerlendirme Yazar: Haluk ALKAN Özet: Türkmenistan, çok yönlü özelliklere sahip bir ülkedir. Sahip

Detaylı

Kafkasya da Etnik Grupların Boru Hatları Üzerindeki Etkisi

Kafkasya da Etnik Grupların Boru Hatları Üzerindeki Etkisi Kafkasya da Etnik Grupların Boru Hatları Üzerindeki Etkisi Onlarca etnik grubun yaşadığı Kafkasya bölgesi, kabaca Karadeniz ile Hazar Denizi arasında, İran, Türkiye ve Rusya nın kesiştiği bir noktada yer

Detaylı

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Yakın Doğu Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi ne aittir. Bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan

Detaylı

Engin Erkiner: Orta Asya ve Kafkasya daki doğal gazı Avrupa ülkelerine taşıması beklenen Nabucco boru hattı projesiyle ilgili imzalar törenle atıldı.

Engin Erkiner: Orta Asya ve Kafkasya daki doğal gazı Avrupa ülkelerine taşıması beklenen Nabucco boru hattı projesiyle ilgili imzalar törenle atıldı. Engin Erkiner: Orta Asya ve Kafkasya daki doğal gazı Avrupa ülkelerine taşıması beklenen Nabucco boru hattı projesiyle ilgili imzalar törenle atıldı. Planlanan, Türkmenistan dan başlayan Hazar Denizi nin

Detaylı

Orta Asya da Çin ve Rusya Enerji Rekabeti

Orta Asya da Çin ve Rusya Enerji Rekabeti Orta Asya da Çin ve Rusya Enerji Rekabeti 05.02.2013 Toplam 26.2 trilyon metreküp ispat edilen doğalgaz rezervleriyle dünyadaki ispat edilen doğalgaz kaynaklarının yüzde 11,7 sini elinde bulunduran Türkmenistan,

Detaylı

1915 OLAYLARINI ANLAMAK: TÜRKLER VE ERMENİLER. Mustafa Serdar PALABIYIK

1915 OLAYLARINI ANLAMAK: TÜRKLER VE ERMENİLER. Mustafa Serdar PALABIYIK 1915 OLAYLARINI ANLAMAK: TÜRKLER VE ERMENİLER Mustafa Serdar PALABIYIK Yayın No : 3179 Araştırma Dizisi : 12 1. Baskı - Şubat 2015 ISBN: 978-605 - 333-207 - 7 Mustafa Serdar Palabıyık 1915 Olaylarını Anlamak:

Detaylı

BÜLTEN İSTANBUL B İ L G İ AZİZ BABUŞCU. NOTU Yeni Dünya ve Türkiye 2 de İL SİYASİ VE HUKUKİ İŞLER BAŞKANLIĞI

BÜLTEN İSTANBUL B İ L G İ AZİZ BABUŞCU. NOTU Yeni Dünya ve Türkiye 2 de İL SİYASİ VE HUKUKİ İŞLER BAŞKANLIĞI AZİZ BABUŞCU 4 te AK AK PARTİ İL BAŞKANI 10 da YIL: 2012 SAYI : 169 24-31 ARALIK 2012-7 OCAK 2013 BÜLTEN İL SİYASİ VE HUKUKİ İŞLER BAŞKANLIĞI T E Ş K İ L A T İ Ç İ H A F T A L I K B Ü L T E N İ 3 te 2

Detaylı

İdris KARDAŞ Küresel Sorunlar Platformu Genel Koordinatörü

İdris KARDAŞ Küresel Sorunlar Platformu Genel Koordinatörü santralistanbul Küresel Sorunlar Platformu http://www.platformforglobalchallenges.org http://www.twitter.com/pgchallenges http://www.facebook.com/kureselsorunlarplatformu İdris KARDAŞ Küresel Sorunlar

Detaylı

2000 li Yıllar / 6 Türkiye de Dış Politika İbrahim KALIN Arter Reklam 978-605-5952-27-3 Ağustos-2011 Ömür Matbaacılık Meydan Yayıncılık-2011

2000 li Yıllar / 6 Türkiye de Dış Politika İbrahim KALIN Arter Reklam 978-605-5952-27-3 Ağustos-2011 Ömür Matbaacılık Meydan Yayıncılık-2011 Seri/Sıra No 2000 li Yıllar / 6 Kitabın Adı Türkiye de Dış Politika Editör İbrahim KALIN Yayın Hazırlık Arter Reklam ISBN 978-605-5952-27-3 BBaskı Tarihi Ağustos-2011 Ofset Baskı ve Mücellit Ömür Matbaacılık

Detaylı

Prof. Dr. NESİB L. NESİBLİ

Prof. Dr. NESİB L. NESİBLİ Prof. Dr. NESİB L. NESİBLİ ÖZEL BİLGİLER Hazırki görevi: Avrasya Üniversitesi, Trabzon Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölüm Başkanı, GünAz TV, Program yöneticisi Vatandaşlığı: Azerbaycan Cumhuriyeti

Detaylı

Bağımsızlık Sonrası Dönemde Azerbaycan

Bağımsızlık Sonrası Dönemde Azerbaycan Azerbaycan ın bağımsızlığını kazandığı sırada yönetimde Sovyet yanlısı Muttalibov vardı ve Rusya dış politikada en önemli aktördü. Dolayısıyla da Karabağ sorunun çözümü için Rusya dan yardım beklenmekteydi

Detaylı

NAZİLLİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ULUSLARARASI İLİŞKİLER BÖLÜMÜ(TÜRKÇE) 2016/2017 EĞİTİM-ÖĞRETİM PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ

NAZİLLİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ULUSLARARASI İLİŞKİLER BÖLÜMÜ(TÜRKÇE) 2016/2017 EĞİTİM-ÖĞRETİM PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ NAZİLLİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ULUSLARARASI İLİŞKİLER BÖLÜMÜ(TÜRKÇE) 2016/2017 EĞİTİM-ÖĞRETİM PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ULU101 Uluslararası İlişkiler (3+0)6 Uluslararası ilişkilerin temel

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI 2010 Eğitim Öğretim Yılı Bahar Dönemi Zorunlu Dersler Uluslararası İlişkilerde Araştırma

Detaylı

TÜRKİYE - HOLLANDA YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1

TÜRKİYE - HOLLANDA YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 ( TASLAK STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - HOLLANDA YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 Yeni Dönem Türkiye - Hollanda İlişkileri; Fırsatlar ve Riskler ( 2014 ) Türkiye; 75 milyonluk nüfusu, gelişerek büyüyen

Detaylı

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ Ekonomik İşbirliği Teşkilat (EİT), üye ülkeler arasında yoğun ekonomik işbirliğinin tesis edilmesini amaçlayan bölgesel düzeyde bir uluslararası teşkilattır. Teşkilat, 1964 yılında kurulan Kalkınma İçin

Detaylı

TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA

TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA Nurel KILIÇ Türk boya sektörü; Avrupa nın altıncı büyük boya üreticisi konumundadır. Türkiye de 50 yılı aşkın bir geçmişi olan boya sektörümüz, AB entegrasyon

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 GELECEK İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 SARIKONAKLAR İŞ TÜRKĠYE MERKEZİ C. BLOK ĠÇĠN D.16 BÜYÜME AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE ÖNGÖRÜLERĠ 02123528795-02123528796 2025 www.turksae.com Nüfus,

Detaylı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ Furkan Güldemir, Okan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Tarihsel Süreç Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Russian Foreign Policy in South Caucasus under Putin, Perceptions (Journal of International Affairs) 13, no.4 (Kış 2008), s

ÖZGEÇMİŞ. Russian Foreign Policy in South Caucasus under Putin, Perceptions (Journal of International Affairs) 13, no.4 (Kış 2008), s ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Fatma Aslı Kelkitli 2. Doğum Tarihi: 26 Eylül 1980 3. Ünvanı: Yar. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İşletme Boğaziçi Üniversitesi 2003 Y.Lisans Atatürk

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

BAŞBAKAN ERDOĞAN İRAN DA BAŞBAKAN ERDOĞAN, CUMHURBAŞKANI AHMEDİNEJAD, DİNİ LİDER HAMANE

BAŞBAKAN ERDOĞAN İRAN DA BAŞBAKAN ERDOĞAN, CUMHURBAŞKANI AHMEDİNEJAD, DİNİ LİDER HAMANE BAŞBAKAN ERDOĞAN İRAN DA BAŞBAKAN ERDOĞAN, CUMHURBAŞKANI AHMEDİNEJAD, DİNİ LİDER HAMANE Aralık 03, 2006-12:00:00 BAŞBAKAN ERDOĞAN İRAN DA BAŞBAKAN ERDOĞAN, CUMHURBAŞKANI AHMEDİNEJAD, DİNİ LİDER HAMANEY

Detaylı

------------- İSLAM DÜNYASI ------------- İSTANBUL ÖDÜLLERİ SUNUŞ

------------- İSLAM DÜNYASI ------------- İSTANBUL ÖDÜLLERİ SUNUŞ ------------- İSLAM DÜNYASI ------------- İSTANBUL ÖDÜLLERİ SUNUŞ İslam Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Platformu (İSTTP); TASAM öncülüğünde İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi devletlerin temsilcileri ile dünyanın

Detaylı

İran'ın Irak'ın Kuzeyi'ndeki Oluşum ve Gelişmelere Yaklaşımı Kuzey Irak taki sözde yönetimin(!) Parlamentosu Kürtçü gruplar İran tarafından değil, ABD ve çıkar ortakları tarafından yardım görmektedirler.

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI 2010 Eğitim Öğretim Bahar Dönemi ZORUNLU DERSLER Uluslararası Ġlişkilerde Araştırma ve Yazma

Detaylı

Türkiye ve Avrupa Birliği

Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği İlişkisi Avrupa Birliği 25 Mart 1957 tarihinde imzalanan Roma Antlaşması'yla Avrupa Ekonomik Topluluğu adı altında doğdu. Türkiye 1959 yılında bu topluluğun

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 1 Adana Gelecek Stratejisi Konferansı Çalışmanın amacı: Adana ilinin ekonomik, ticari ve sosyal gelişmelerinde

Detaylı

İNŞAAT SEKTÖRÜNÜN DIŞ PİYASALARDAKİ DURUMU

İNŞAAT SEKTÖRÜNÜN DIŞ PİYASALARDAKİ DURUMU İNŞAAT SEKTÖRÜNÜN DIŞ PİYASALARDAKİ DURUMU Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri, doğrudan hizmet ihracatını gerçekleştirmenin yanısıra, mal ve servis ihraç eden birçok sektörün yeni pazarlar bulmasına

Detaylı

KGAÖ NÜN KOLEKTİF GÜVENLİK SİSTEMİ

KGAÖ NÜN KOLEKTİF GÜVENLİK SİSTEMİ KGAÖ NÜN KOLEKTİF GÜVENLİK SİSTEMİ Valeriy SEMERIKOV KGAÖ (Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü) Genel Sekreter Yardımcısı Bir devletin ve müttefiklerinin güvenliğinin sağlanması, çağdaş toplumların bir

Detaylı

Amerikan Stratejik Yazımından...

Amerikan Stratejik Yazımından... Amerikan Stratejik Yazımından... DR. IAN LESSER Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve Jeopolitik Aldatma veya bağımsız bir Kürt Devletinden yana olmadığını ve NATO müttefiklerinin bağımsızlığını

Detaylı

Yenilenebilir olmayan enerji kaynakları (Birincil yahut Fosil) :

Yenilenebilir olmayan enerji kaynakları (Birincil yahut Fosil) : Günümüzde küresel olarak tüm ülkelerin ihtiyaç duyduğu enerji, tam anlamıyla geçerlilik kazanmış bir ölçüt olmamakla beraber, ülkelerin gelişmişlik düzeylerini gösteren önemli bir kriterdir. İktisadi olarak

Detaylı

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ 209 ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 20 Aralık 1993 tarihli ve 47/135 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.

Detaylı

1 İSMAİL GASPIRALI HER YIL BİR BÜYÜK TÜRK BİLGİ ŞÖLENLERİ. Mehmet Saray

1 İSMAİL GASPIRALI HER YIL BİR BÜYÜK TÜRK BİLGİ ŞÖLENLERİ. Mehmet Saray Mehmet Saray 1942'de Afyon'un Dinar kazasında doğdu. Orta öğrenimini Çivril ve Isparta'da yapan Saray, 1961-1966 arasında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü'nü bitirdi. 1968-1978 yılları

Detaylı

TÜRKİYE ve IRAK. I I. TARİHSEL ARKA PLAN: ABD İŞGALİNE KADAR TÜRKİYE-IRAK İLİŞKİLERİ İngiliz Ordusu, 30 Ekim 1918'de imzaladığı Mondros Mütarekesi'ne rağmen, kuzeye doğru yaptığı son bir hamle ile Musul

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Uluslar arası İlişkiler Bölümü

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Uluslar arası İlişkiler Bölümü TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Uluslar arası İlişkiler Bölümü Avrasya da Ekonomik İşbirliği İmkanları: Riskler ve Fırsatların Konsolidasyonu Mustafa Aydın Ankara, 30 Mayıs 2006 Avrasya Ekonomik

Detaylı

değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir

değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir Yalnız z ufku görmek g kafi değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir 1 Günümüz bilgi çağıdır. Bilgisiz mücadele mümkün değildir. 2 Türkiye nin Jeopolitiği ; Yani Yerinin Önemi, Gücünü, Hedeflerini

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. BÜLENT ŞENER

Yrd.Doç.Dr. BÜLENT ŞENER Yrd.Doç.Dr. BÜLENT ŞENER ÖZGEÇMİŞ DOSYASI KİŞİSEL BİLGİLER Doğum Yılı : Doğum Yeri : Sabit Telefon : Faks : E-Posta Adresi : Web Adresi : Posta Adresi : 1976 DİYARBAKIR - MERKEZ T: 46237730003227 F: bulentsener@ktu.edu.tr

Detaylı

Çepeçevre Karadeniz Devam Eden Sorunlar, Muhtemel Ortakl klar - Güney Kafkasya ve Gürcistan aç s ndan

Çepeçevre Karadeniz Devam Eden Sorunlar, Muhtemel Ortakl klar - Güney Kafkasya ve Gürcistan aç s ndan Çepeçevre Karadeniz Devam Eden Sorunlar, Muhtemel Ortakl klar - Güney Kafkasya ve Gürcistan aç s ndan Hasan Kanbolat 8 Ağustos ta Güney Osetya Savaşı başladığından beri Güney Kafkasya da politika üreten,

Detaylı

TÜRK-RUS ÝLÝÞKÝLERÝ: SORUNLAR VE FIRSATLAR. Prof. Dr. Ýlter TURAN

TÜRK-RUS ÝLÝÞKÝLERÝ: SORUNLAR VE FIRSATLAR. Prof. Dr. Ýlter TURAN TÜRK-RUS ÝLÝÞKÝLERÝ: SORUNLAR VE FIRSATLAR Prof. Dr. Ýlter TURAN 63 TÜRK-RUS ÝLÝÞKÝLERÝ: SORUNLAR VE FIRSATLAR GÝRÝÞ Prof. Dr. Ýlter TURAN Türk-Rus iliþkileri tarih boyunca rekabetçi bir zeminde geliþmiþ,

Detaylı

Türkiye ve Kitle İmha Silahları. Genel Bilgiler

Türkiye ve Kitle İmha Silahları. Genel Bilgiler Türkiye ve Kitle İmha Silahları Genel Bilgiler Nükleer Silahlar ABD nin nükleer güç tekeli 1949 a kadar sürmüştür. Bugün; Rusya, İngiltere, Fransa, Çin, İsrail, Hindistan ve Pakistan ın nükleer silahları

Detaylı

RİSKLER VE FIRSATLAR KAVŞAĞINDA IRAK'IN GELECEĞİ VE TÜRKİYE

RİSKLER VE FIRSATLAR KAVŞAĞINDA IRAK'IN GELECEĞİ VE TÜRKİYE RİSKLER VE FIRSATLAR KAVŞAĞINDA IRAK'IN GELECEĞİ VE TÜRKİYE Mustafa AYDIN Nihat Ali ÖZCAN Neslihan KAPTANOĞLU Temmuz 2007 TEPAV ORTADOĞU ÇALIŞMALARI II SUNUŞ Orta Doğu da yine önemli gelişmeler yaşanıyor.

Detaylı

AK PARTi Genel Başkanı ve Başbakan Erdoğan Bosna-Hersek te

AK PARTi Genel Başkanı ve Başbakan Erdoğan Bosna-Hersek te AK PARTi Genel Başkanı ve Başbakan Erdoğan Bosna-Hersek te Mart 25, 2008-12:00:00 AK PARTi Genel Başkanı ve Başbakan Erdoğan Bosna-Hersek te Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, bölücü terör örgütüne yönelik

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Volkan TATAR 2. Doğum Tarihi : 08.04.1977 3. Unvanı : Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Doktora Derece Alan Üniversite Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 Y.Lisans Uluslararası

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İ.İ.B.F. ULUSLARARASI İLİŞKİLER BÖLÜMÜ HAYDAR ALİYEV VAKFI TÜRKİYE TEMSİLCİLİĞİ BİRİNCİ ULUDAĞ ULUSLARARASI İLİŞKİLER KONFERANSI

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İ.İ.B.F. ULUSLARARASI İLİŞKİLER BÖLÜMÜ HAYDAR ALİYEV VAKFI TÜRKİYE TEMSİLCİLİĞİ BİRİNCİ ULUDAĞ ULUSLARARASI İLİŞKİLER KONFERANSI ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İ.İ.B.F. ULUSLARARASI İLİŞKİLER BÖLÜMÜ HAYDAR ALİYEV VAKFI TÜRKİYE TEMSİLCİLİĞİ BİRİNCİ ULUDAĞ ULUSLARARASI İLİŞKİLER KONFERANSI Güney Kafkasya da Güvenliğin Yeniden Değerlendirilmesi

Detaylı

İZMİR TİCARET ODASI AZERBAYCAN ÜLKE RAPORU

İZMİR TİCARET ODASI AZERBAYCAN ÜLKE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI AZERBAYCAN ÜLKE RAPORU TEMMUZ 2016 ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ 1. ÖZET BİLGİLER Resmi Adı : Azerbaycan Cumhuriyeti Nüfus : 9,780,780 Dil :Resmi dil Azerice dir. Rusca ve Ermenice

Detaylı

Kazakistan Ekonomisi ve Yatırım Fırsatları. 18 Şubat 2016, İstanbul. Açış Konuşması - Ömer Cihad Vardan, DEİK Başkanı

Kazakistan Ekonomisi ve Yatırım Fırsatları. 18 Şubat 2016, İstanbul. Açış Konuşması - Ömer Cihad Vardan, DEİK Başkanı Kazakistan Ekonomisi ve Yatırım Fırsatları 18 Şubat 2016, İstanbul Açış Konuşması - Ömer Cihad Vardan, DEİK Başkanı Kazakistan Cumhuriyeti Maliye Bakanı Sayın Bahıt Sultanov; KAZNEX INVEST Başkanı Sayın

Detaylı

Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler

Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler Oğuzhan KAYA TKHK Kaynak Geliştirme Daire Başkanlığı khk.kaynakgelistirme@saglik.gov.tr www.tkhk.gov.tr Slayt1/28 Bakanlığımızın 2013-2017

Detaylı

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 VİZYON BELGESİ(TASLAK) ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 (03-05 Aralık 2015, İstanbul) BÖLÜM 1 Nükleer Güç Programı (NGP) Geliştirilmesinde Önemli Ulusal Politika Adımları Temel

Detaylı

Kafkasya ve Türkiye Zor Arazide Komfluluk Siyaseti

Kafkasya ve Türkiye Zor Arazide Komfluluk Siyaseti Kafkasya ve Türkiye Zor Arazide Komfluluk Siyaseti Leyla Tavflano lu Çok sıklıkla Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan a gittiğim için olsa gerek beni bu oturuma konuşmacı koydular. Oraların koşullarını

Detaylı

DIŞ POLİTİKA AKADEMİSİ - III

DIŞ POLİTİKA AKADEMİSİ - III DIŞ POLİTİKA AKADEMİSİ - III Abant-Bolu Büyük Abant Oteli 11-14 Mayıs 2017 Program 09.00 İstanbul dan Hareket 09.00 Ankara dan Hareket 13.00-14.00 Öğle Yemeği ve Serbest Zaman 11 MAYIS 2017 PERŞEMBE 14.00-14.30

Detaylı

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013 Başkent Pekin Yönetim Şekli Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 Nüfus 1,35 milyar GSYH 8,2 trilyon $ Kişi Başına Milli Gelir 9.300 $ Resmi

Detaylı

TÜRKİYE NİN ENERJİ SATRANCI EKİM 2007

TÜRKİYE NİN ENERJİ SATRANCI EKİM 2007 EKONOMİ TÜRKİYE NİN ENERJİ SATRANCI EKİM 2007 SARIKONAKLAR İŞ MERKEZİ C. BLOK D.16 AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE 02123528795-02123528796 www.turksae.com TÜRKİYE NİN ENERJİ SATRANCI Yirmi birinci yüzyılda ekonomik

Detaylı

KUZEYDOĞU ASYA DA GÜVENLİK. Yrd. Doç. Dr. Emine Akçadağ Alagöz

KUZEYDOĞU ASYA DA GÜVENLİK. Yrd. Doç. Dr. Emine Akçadağ Alagöz KUZEYDOĞU ASYA DA GÜVENLİK { Yrd. Doç. Dr. Emine Akçadağ Alagöz Soğuk Savaş sonrası değişimler: Çin in ekonomik ve askeri yükselişi Güney Kore nin ekonomik ve askeri anlamda güçlenmesi Kuzey Kore nin

Detaylı

TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA GÜÇ KULLANMA SEÇENEĞİ ( )

TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA GÜÇ KULLANMA SEÇENEĞİ ( ) TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA GÜÇ KULLANMA SEÇENEĞİ (1923-2010) Teorik, Tarihsel ve Hukuksal Bir Analiz Dr. BÜLENT ŞENER ANKARA - 2013 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... iii TABLOLAR, ŞEKİLLER vs. LİSTESİ... xiv KISALTMALAR...xvii

Detaylı

K A N A Y A N Y A R A K A R A B A Ğ

K A N A Y A N Y A R A K A R A B A Ğ KANAYAN YARA KARABAĞ Astana Yayınları KANAYAN YARA KARABAĞ Derleyen: Yrd. Doç. Dr. Bahadır Bumin ÖZARSLAN Bu eserin bütün hakları saklıdır. Yayınevinden izin alınmadan kısmen veya tamamen alıntı yapılamaz,

Detaylı

Rus Dış Politikası: Güncel Sorunlar (IR418) Ders Detayları

Rus Dış Politikası: Güncel Sorunlar (IR418) Ders Detayları Rus Dış Politikası: Güncel Sorunlar (IR418) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Rus Dış Politikası: Güncel Sorunlar IR418 Seçmeli 3 0 0 3 5 Ön

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

ŞANGAY İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ VE TÜRK DIŞ POLİTİKASI

ŞANGAY İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ VE TÜRK DIŞ POLİTİKASI ŞANGAY İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ VE TÜRK DIŞ POLİTİKASI Tarihte ilk kez bir imparatorluk(sscb) büyük bir savaş vermeden dağıldı. Bunun sonucunda SSCB den ayrılan devletler savaşmadan bağımsız oldular. Kendilerinin

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Yönetim Kara Harp Okulu 1985 Yüksek Lisans Uluslararası ilişkiler Beykent Üniversitesi 2005

ÖZGEÇMİŞ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Yönetim Kara Harp Okulu 1985 Yüksek Lisans Uluslararası ilişkiler Beykent Üniversitesi 2005 ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı : Atahan Birol KARTAL Doğum Tarihi: 14.04.1967 Unvanı : Yrd.Doç.Dr. Mail : atahankartal@beykent.edu.tr Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Yönetim Kara Harp Okulu

Detaylı

16 Ağustos 2013 BURHANETTİN DURAN

16 Ağustos 2013 BURHANETTİN DURAN BURHANETTİN DURAN Analiz Niçin İhtiyaçtır? Siyasal vesayetlerinden kurtulmuş, ekonomisi büyüyen, kronik toplumsal sorunlarını çözüme kavuşturmuş ve bölgesinde itibarı artan bir Türkiye nin önündeki en

Detaylı

Demokrat Partiden Günümüze Siyasal Gelişmeler. XV. ve XVI. Yüzyıllarda Ortadoğu Ticaret Tarihi II

Demokrat Partiden Günümüze Siyasal Gelişmeler. XV. ve XVI. Yüzyıllarda Ortadoğu Ticaret Tarihi II SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ENSTİTÜ ANA BİLİM DALI-DOKTORA PROGRAMI-YENİ KATALOG BÖLÜM KODU : 82206 01.Yarıyıl leri Adı İngilizce Adı TE PR KR AKTS 02.Yarıyıl leri Adı İngilizce Adı TE PR KR AKTS Seçmeli

Detaylı

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI RAPOR: TÜRKİYE NİN LOJİSTİK GÖRÜNÜMÜ Giriş: Malumları olduğu üzere, bir ülkenin kalkınması için üretimin olması ve bu üretimin hedefe ulaşması bir zorunluluktur. Lojistik, ilk olarak coğrafyanın bir ürünüdür,

Detaylı

GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI

GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI (2015) GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI İRAN ANLAŞMASININ TÜRKİYE ÜZERİNE POTANSİYEL ETKİLERİ İRAN ANLAŞMASININ TÜRKİYE ÜZERİNE POTANSİYEL ETKİLERİ İran ın nükleer programı üzerine dünya güçleri diye

Detaylı

2 Ekim 2013, Rönesans Otel

2 Ekim 2013, Rönesans Otel 1 MÜSİAD Brüksel Temsilciliği Açı çılışı ışı 2 Ekim 2013, Rönesans Otel T.C. AB Bakanı ve Başmüzakereci Egemen Bağış,.... T. C. ve Belçika Krallığının Saygıdeğer Temsilcileri, 1 2 STK ların Çok Kıymetli

Detaylı

TÜRK DÜNYASI KIZIL ELMA ÖDÜLLERİ SUNUŞ

TÜRK DÜNYASI KIZIL ELMA ÖDÜLLERİ SUNUŞ -------------- TÜRK DÜNYASI -------------- KIZIL ELMA ÖDÜLLERİ SUNUŞ Dünya Türk Forumu; TASAM öncülüğünde Türk Devletleri nin temsilcileri ile Dünya nın dört bir yanında yaşayan Türk Diasporaları nın düşünce

Detaylı

TürkiyeEnerjiForumu. Enerji profesyonellerinin vazgeçilmez doruğu 12.yaşında! ANTALYA. 15-19 Nisan 2014. Club Med Palmiye, Kemer

TürkiyeEnerjiForumu. Enerji profesyonellerinin vazgeçilmez doruğu 12.yaşında! ANTALYA. 15-19 Nisan 2014. Club Med Palmiye, Kemer Uluslararası 06 TürkiyeEnerjiForumu 12. Yıl Club Med Palmiye, Kemer 2014 ANTALYA 15-19 Nisan 2014 Enerji profesyonellerinin vazgeçilmez doruğu 12.yaşında! Antalya da unutulmuz tarihi zirve için geriye

Detaylı

G-20 TÜRKİYE 2015 ÇALIŞTAYI

G-20 TÜRKİYE 2015 ÇALIŞTAYI VİZYON BELGESİ (TASLAK) G-20 TÜRKİYE 2015 ÇALIŞTAYI Küresel Güvenlik ve Refah için Güç ve Adalet İnşası (03-05 Aralık 2015, İstanbul) G-20, küresel hasılanın yaklaşık %90'ını, ticaretin %80'ini, nüfusun

Detaylı

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ 2014 OCAK SEKTÖREL YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri sektörü, ekonomiye döviz girdisi, yurt dışında istihdam imkanları, teknoloji transferi ve lojistikten ihracata

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)

Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) Lozan Antlaşması, Türk Kurtuluş Savaşı nı sona erdiren antlaşmadır. Bu antlaşma ile Misak-ı Milli büyük ölçüde gerçekleşmiştir. Şekil 1. Kasım 1922 de Lozan Konferansı

Detaylı

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/program Üniversite Yıl

Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/program Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı : Atahan Birol KARTAL Doğum Tarihi: 14.04.1967 Unvanı : Yrd.Doç.Dr. İletişim : atahankartal@beykent.edu.tr Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/program Üniversite Yıl Lisans Yönetim Kara Harp

Detaylı

Merkez Strateji Enstitüsü. Türkiye-Rusya İlişkileri Mevcut Durumu ve Geleceği

Merkez Strateji Enstitüsü. Türkiye-Rusya İlişkileri Mevcut Durumu ve Geleceği Merkez Strateji nstitüsü Türkiye-Rusya İlişkileri Mevcut Durumu ve Geleceği 1 Türkiye-Rusya İlişkilerinin Tarihsel Seyri: Savaş-Kriz-İşbirliği Savaş Kriz İşbirliği 16. yy 1917 1940 1990 2011 2015 2 Türkiye-Rusya

Detaylı

Doğudan Batıya...Batıdan Doğuya...İPEK YOLU 2 İPEK YOLU

Doğudan Batıya...Batıdan Doğuya...İPEK YOLU 2 İPEK YOLU Avrasya için Yeni Bir Fırsat: Tarihi İpek Yolu nun Yeniden Canlandırılması Hüseyin Erdem Avrasya Ticaret ve Sanayi Odaları 2. Zirve Toplantısı 28 Mayıs 2006 Doğudan Batıya...Batıdan Doğuya...İPEK YOLU

Detaylı

Yaşar ONAY* Rusya nın Orta Doğu Politikasını Şekillendiren Parametreler

Yaşar ONAY* Rusya nın Orta Doğu Politikasını Şekillendiren Parametreler Bilge Strateji, Cilt 7, Sayı 12, Bahar 2015, ss.17-21 Rusya nın Orta Doğu Politikasını Şekillendiren Parametreler Yaşar ONAY* Adına Rusya denilen bu ülke, Moskova prensliğinden büyük bir imparatorluğa

Detaylı

2. GENEL BİLGİLER TABLOSU (2012)

2. GENEL BİLGİLER TABLOSU (2012) T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 A. MISIR GENEL BİLGİLERİ 1. HARİTA ve BAYRAK 2. GENEL BİLGİLER TABLOSU (2012) Nüfusu : 85 milyon Yüzölçümü : 1.001.450 km 2 Dil : Arapça Din : Sünni Müslüman %90, Kıpti %9,

Detaylı

İZMİR TİCARET ODASI GÜRCİSTAN ÜLKE RAPORU

İZMİR TİCARET ODASI GÜRCİSTAN ÜLKE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI GÜRCİSTAN ÜLKE RAPORU TEMMUZ 2016 ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ 1. ÖZET BİLGİLER Resmi Adı : Gürcistan Cumhuriyeti Nüfus : 4,931,226 Dil :Resmi dil Gürcücedir. Rusca,Ermenice,Azerice

Detaylı