YOLSUZLUK ,, ÜZERİNE'.EKONOMETRİK :BİR ÇALIŞMA. İpek ÖZKAL SAYAN Mustafa KIŞLALI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YOLSUZLUK ,, ÜZERİNE'.EKONOMETRİK :BİR ÇALIŞMA. İpek ÖZKAL SAYAN Mustafa KIŞLALI"

Transkript

1 YOLSUZLUK,, ÜZERİNE'.EKONOMETRİK :BİR ÇALIŞMA İpek ÖZKAL SAYAN Mustafa KIŞLALI ijzet: Yolsuzluk ilk çağlardan beri insanlığın temel sorunlarından birisi olmuştur. Ancak yapılan araştırmalarda konunun bilimsel boyutuna değinilmemiş. tartışmalar daha. çok s.kandallar üzerinden yür'ütalmüştar.bu makalede amaç yolsuzluğun etml!;nlerini kişisel. ijrgiitsel ve toplumsalolarak sı,nırlayıp. -bunlardan "toplumsal" olanların yolsuzluk ile ne derecede ilgili olduğunun ampirik olarak Belirlenmesidir. Ayrıntilı olarak gerçekleştirilen ekonomik araştırma, yolsuzluk yazını ve uluslararası kuruluşların savlarının aksine. kamu harcamaları büyüdükçe. o ülkedeki yolsuzluk düzeyinin düştağünü. gijatermektedir. Küresellf#Şme ve ekonominin büyüklüğü ilejlolsuzluk arasında da bir i lişki çıkmamaktadır. Öte yandan, kişi başına gelir, gelişmişlik düzeyi, cinsiyet gelişimi ve eğitim düzeyinin yüksek olduğu ülkelerdeyolsuzluk düşük çıkmaktadır. B,una karşın gelir dağılımındaki eşitsizliğin ve enflasyonun yolsuzluk üstandeki.olumsuz etkisi yolsuzluk yazınının ijn~rdiği kadar güçlü değildir. / Anllhttır Sllıeülder: Kamu yijnetimi. )'fjlsuzlu/c, küreselleşme. kamu büyüklüğü. gelir düzeyi. gelişmişlik düzeyi so~ında başta Türkiye olmakozere pek çok ülkenin siyasal tanışma gündeminin bit npmaralı maddesini politikacıların ve kamu yöneticilerinin 'yolsuzluklan oluşturmuştur. Son yıllarda yolsuzlukla mücadele konusunda gerekli önlemlerin alın~ğına, yasal düzenlemejerin yaptlacağına ilişkin hükümlere hemen hemen tüm hüldlmet programlarında rastlamak olanaklıdır. Bunun nedeni. ise, küreselleşmenin dünyada kamu bürokrasilerini yolsuzluk potansiyeli ya da fırsatı içeren dizgeler olarak ilan et!ilesidir. Golişmiş ülkelere oranla az gelişmiş ülkelerde yönetsel yolsuzluğun daha büyük bir sorun olduğuküreselleşme taraftarlarının iddialarından birtanesidir. Ancak, gerek akademik dünya<ia:gerekse medyada konunuıl bilimsel yönüyle ilgilenitmemekte; yolsuzluk tartışmaları daha çok skandallar üzerinden yürütülme~ir.. Bu bağlamda hem Türkiye'de, hem de diğer Ülkelerde yapılan pek çok yolsuzluk araştırmasının güvenirliğine kuşkuyla yaklaşmak gerekmektedir. Çünkü yolsuzluk tanımı gereği ortaya çıkarılması ve laip.ıtlanması oldukça zor bir davranış.türüdur. Bununla beraber sadece kamuoyiına yansıyan yolsuzluk olayları- ' * Araş. GlSr., Ankara üniversitesi SBF. - Doktora OArencisi. Ankara Oniversitesi SBF. A",,,,. Jdluai DergisI, ebı 37Sq' 2 Hııdr1Ul201J4, s. 31-SIJ.

2 32 Amme Idaresi Dergisi nın sıklığına bakarak, ancak çok sınırlı bir şekilde, bu davranış türünün yoğun luğu ile ilgili değerlendirmeler yapılabilmektedir. İşte bu ve bunun gibi neden lerden ötürü yolsuzluk konusunda bir araştırma yapmak araştırıcı sorunları beraberinde getirmektedir. Bu sorunlar göz önüne alınarak, bu makalede değinilecek olan yolsuzluk a raştırmasının rılmıştır. ' için birtakım kapsamı yolsuzluğun yalnızca toplumsal etmenleriyle sınırlandı YOLSUZLUK KAVRAMıNıN TANıMı Yolsuzluk; kötüye kullanma ve kuraldışılık anlamlarını ifade etmektedir. İn gilizce yazında ise "corruption" olarak kullanılan bu kavram, bozulma, çürüme ve doğru'yoldan sapma anlamına gelmekte ve kamu yönetiminin diğer olumsuz niteliklerini de -bürokrasinin siyasallaşması, yazçizcifik gibi- kapsayan bir bi çimde kullanılmakt3dır (Çulpan, 1980: 31). Kamu Yönetimi Sözlüğü'nde ise yolsuzluk "1- Yolunda yapılmayan, kurala aykırı, uygunsuz, usulsüz iş ve dav ranışlar,2- Hukuksal ve sosyolojik anlamda, kamusal görev, yetki ve kaynakla rın toplumsal düzenin temelini oluşturan hukuksal ve sosyal norm ve standartla ra aykırı olarak özel çıkarlar için kullanılması"dır (Bozkurt vd., 1988: 264). Bu bağlamda yolsuzluk kavramı'en geniş anlamıyla; "bir kamu yetkisinin kural dışı ve amaç dışı kullanımıdır.'~ (Emre, 2003: 222) Bir kamu yetkisinin kişisel çıkar sağlamak amacıyla kullanılması biçiminde kendini gösteren bu tür yolsuzlukla elde edilenin mutlaka parasalolması ya da maddi değer taşıması gerekmemek tedir. Sağlanan çıkar maddi ya da parasal bir boyut kazandığı' zaman ceza yasa larında' tanımlanmış olan rüşvet ve benzeri suçlar işlenmiş olur. Ancak yolsuz luğun tek biçimi bu değildir; siyasal ya da toplumsal itibar kazanmak ve psiko lojik doyum sağlamak için kamu yetkisinin kural dışı ve amaç dışı kullanımı da yolsuzluk kavramı içinde değerlendirilmelidir (TOBB, 2000: 1"14, 115). Başka bir açıdan yolsuzl~k kavramını' "kamu görevlilerinin konumlarından kaynaklanan kamusal yetkilerini maddesel ya da maddeselolmayan özel amaçları için yasal düzenlemelere aykırı bir biçimde kullanmaları" (Berkman, "1983: 17) olarak taı:ıımlamak ve yolsuzluk kavramını siyasal ve yönetsel yolsuzluk 0-, larak iki başlık altında ele almak mümkündür. Bu tanıma göre y'olsuzluk kav-, 'ramı, özünde kamu görevi, kamu hizmeti, kamu gücü ve yetkisi olgularını içermektedir. Kamu görevi ve hizmeti ise kamu gücü ve yetkisini kapsamaktadır. Kamı:ı gücü ve yetkisi kavramı da günümüz toplumlarında siyasal işlevlere ve yön~tsel işlevlere ilişkinolarak genelde iki düzeyde kullanılmaktadır. 1) Siyasa. yapımında, örneğin yasaların yapımında ve 2) Siyasa uygulamasında. Örneğin yasaların, hükümet politika ve programlarının kamu bürokrasisi tarafından uy-, gulanmasında. İşte bu açıdan bakıldığında yolsuzluğu iki ana sınıfa ayırmak 0- ' lanaklıdır. Siyasal yolsuzluk "siyasal işlevlere ilişkin kamu yetkisinin, siyasal yönetim ya dasiyasa yapımı sürecinde çıkar gözetilerek, yasal düzenlemelere

3 Yolsuzluk Üzerine Ekonometrik Bir Çalışma 33 aykırı bir biçimde kullanılması"dır (Berkman, 1983: 17, 18). A. Heidenheimer'in verdiği örnekte olduğu gibi eğer bir çıkar kümesinin kendisine' sağladığı menfaat karşıbğında bir parlamenter, bir yasa,taslağı üzerinde etkide bulunmaya yönelirse yada iktidardaki bir siyasal parti siyasal gücü ve yetkisini sadece partinin ve yandaşlarının çıkarlarını gözetecek biçimde kullanıesa ortaya siyasal yolsu~luk çıkmaktadır (Heidenheimer, 1970: 367). Ancak, yolsuzluk sözcüğü yalnızca siyasetçilerin ~lli tür davranış ve eylemlerini niteleyen bir terim olarak kullanılmamaktadır. Esas olarak yönetsel kadro. ların ya da kamu bürokrasisi üyelerinin tay ır ve tutumlarını kapsayacak bir biçimdeanlaşılmaktadır. Başka bir 4eyişle, yolsuzluk.sözcüğünün içerdiği anlam yönetim kadrolarında bulunan kişiler için çok daha' yaygın bir biçimde kullanılmaktadır (Şaylan, 1915: 91). Bu açıdan bakıldığında "yönetsel işlevlere ilişkin kamu yetkisinin kamu yönetimi ya da siyasa uygulama sürecinde çıkar gözetilerek yasal düzenlemelere aykırı 9larak kullanılması yönetsel yolsuzluk ola.. rak tanımı~ir." (Berkman, 1983: 18) Örneğin, bir memurun bir çıkar ~arşılığında, çıkar sağlayan kişi ya da kişilere ayrıcalıklı bb; işlem yapması' yönetsel yolsuzluktur (Berkman, 1983: 18). Siyasal yolsuzlukta siyasal yöneticilerin, yönetsel yolsuzlukta ise kamu bürokrasisinde ç~lışanların "baş aktörler"olduğu ileri sürülmektedir. Hem siyasal, hem, de yönetsel işlev ve görevleri olan bakanların ise heriki tür yolsuzluğa ka.. nşabilmelerinin olanaklı olduğu belirtilmektedir (Berkman, 1983: 18)~ Yolsuzlulun Etmenleri Bir ülkede yolsuzluk olgusunu etkileyen pek çok etmenden söz etmek olanaklıdır. Ancak, bu etmenleri bireysel, örgütsel ve toplumsalolarak sınıflandırma~ mümkündür. Bunlardan ilki, yani kişisel etmen insan doğasıyla ilgili bir unsurdur."dürüst insan" kavramı, bünyesinde bilimsellik.öğesi taşımasa da aslında her dönemde ve her toplumda atıf yapılan bir kavram olagelmiştlr.örneğin, insanların dürüst ve güvenilir'olmadığı zaman yönetim ve siyasikurumların birçok problemle karşı karşıya kalacakları iddia edilmektedir (Ankara Ticaret Odası, 2001: 52). Organizasyonda iletişimin sağlanarnaması, bilgi akışının tam olarak gerçekleşmemesi ve organizasyondaki diğer değerlerin (tutarhhk, süreklilik vb.) varlığını yitirmesi bu sorunlardan birkaç tanesidir.yolsuzluk olgusunun, aslında genelolarak iki nedeninin olduğu ileri sürülmektedir: Bunlardan ilki, insanın doğasına özgü nedenlerdir. Günümüzde insanlara yalnızca dürüst görundükleri için önemli işler emanet edil~emektedir. İkincisi ise, bugün içinde bulunulan sistemin doğasına ilişkin nedenlerdir. BugÜQ.kü koşulların yetersizliği yüzünden, genellikle "yolsuzluk yapan insanlar bunu içselleştirmektedirler ve yaptıkları yolsuzluğun gerekçelerini bulmakta ve bu durumu kendilerine göre meşrulaştırmaktadırlar (Ankara Ticaret Odası, 2001: 52). Böylece, yaptıkları yolsuzluklara haklı bir neden bulup kendi vicdanlarını da rahatlatmaktadırlar ~

4 34 Amme Idaresi Dergisi Örgütsel etmenlere gelince bunun yolsuzluk olaylarının ortaya çıkmasında oldukça büyok bir rolü olduau ileri sürülmektedir. G. Caiden'e göre "sorun or ganizasyonu oluşturan bireylerin hatalarından kaynaklanmaz, aksine organizasyonun sistematik hataları bireyleri yolsuzluklarından dolayı suçlu gösterir." (Caiden, 1991: 490) Öncelikle bir kamu kuruluşunun işlevleri ve kararları kişiler ya da kümeler için ekonomik deaer taşıyor ya da ekonomik fırsatlar yaratıyorsa yolsuzluaa konu olma olasılıaı artacaktır (Berkman, 1983: 42). Örgütün yapısı ile ilgili olan etmenleri incelediaimiz zaman ise yolsuzluk olgusu ile ilgili olarak kuqıluş i çindeki yetkinin daaılış biçiminin oldukça önemli olduaunu görürüz. Yetkilerin ' örgütsel kademeler arasında daaılım biçimi hangi basamakta ne tür kararların verilebileceaini ve bunların nasıl denetleneceaini belirler. Bu belirleme de yolstizluaun oluşumunu etkiler (Berkman, 1983: 43).Yetkinin daaılış biçimi gibi karar biçimi de yolsuzluk ilişkilerinin oluşumunda önemli bir roloynar. Örgütün işlevlerine ilişkin süreç ve kararlar programlandıaı ölçüde kamu görevlisinin seçenekler karşısında izleyeceai rol belirlenmekte, takdir yetkisi azalmakta ve üzerindeki bürokratik denetim olanaaı artmaktadır (Tekeli ve Şaylan, 1974: 44).! Örgüte ilişkin bir başka etmen "örgütün sabıkasının" ya da söz kon usu kuruluşta açıaa çıkmış yolsuzluk olaylarının bulunup bulunmamasıdır (Berkman, 1983: 45). Bir yolsuzluk olayının ortaya çıkarılması o kuruluşta çalışan kamu görevlileri için '~caydıncı" nitelikte bir örnektir. Yakalanma olasıhaının yüksek olduaunu göstermektedir. Bu açıdan, açlaa çıkmış rüşvet olaylarının bulunması, örgütteki görevlilerin yolsuzluk yapma olasılıaını azaltıcı bir etken gibi. görünmektedir. Ancak bu konuda bir genellemeye varmak zordur. ÖrneAin ihalelerde, gümrüklerde, tapu dairelerinde ya da sürücü ehliyet sınavlarında zaman zaman rüşvet olaylarının ortaya çıkarılmasına karşın, buralarda rüşvetin devam ettiai ileri sürülmektedir. AçlAa çıkan rüşvet olayları sonucunda ise yeni rüşvet biçimleri ve ilişkilerinin geliştirildiai belirtilmektedir. ÖrneAin aracılar kullanılmakta, iletişimde yeni işaretler' v~ simgeler oluşturulıpakta, para yerine, daha deaişik araçlar ile ödeme yapılmaktadır (Berkman, 1983: 45).. Bazı alanlarda kamu tarafından alınan kararlann gizliliai istisna olarak kabul edilirse, örgütün genelolarak dışa kapalı olması ve hiyerarşik bir yapı içinde çalışması, yolsuzluaun ortaya çıkmasının en önemli nedenlerinden birisidir. Yönetimde gizlilik ve dışa kapalılık olarak ifade edilen statükoculuaun, kurumlar i çindeki yolsuzlukların saklanmasına ortam hazırlamakta ve vatandaşı bürokrasi karşısında savunnıası~ ve güçsüzduruma getirmekte olduau ileri sürülmektedir (Eryılmaz, i 994:44)~Bu davranışlar ise kamu yönetiminde ortaya Çıkan aksaklıkların düzeltilmesine'engel olmaktadır (Çoban,I 999; 5).,

5 Yolsuzluk Ozerine Ekonometrik Bir Çalışma 35. YolsuzluktaToplumsal Et~enler \ Yolsuzluk, toplumsal bir olaydır. Bu yüzden özellikle toplumsal düzenin bozulduğu zamanlarda iyice yqzeye ç~kmaktadır. Büyük ekonomik' krizler ve savaşlar toplumun dengesinialtüst.etmekte, denge bozukluklan özeııikle paranın deaerini geniş ölçüde etkilemektedir. Enflasyon ile bir yandan, m.emur sınıfının gelirleri düşerken, diaer yandan, büj'ük sermaye gittikçe güçlenmektedir. Gelirlerdeki. dengesizliklerin artması durumu böylece be,raberinde yolsuz~uk olaylannı da getirmektedir (Mumcu,.ı 985: 18).. Toplumsal yapı içinde yolsuzluk olgusunu belirleyen deaişkcmlerin başında gelişmişlik düzeyi ya da başka deyişle potansiyel kaynaaın büyülelüaü ve top-' lumsal daadım biçimi gelmektedir. Ekonomik kaynakları kuııanma fırsatlannın kıtlıaının yolsuzluau teşvik ettiai ileri sürülmek~dir. ÖmeAin, fırsatların kıthaı. ve ekonomik gelişmenin yetersiz oluşu, kıt fırsatlan kullanma için rüşvet vermeyi teşvik ederken, kendisi ve ailesinin daha iyi yaşamaôıasllıaının var olması, memurun rüşvetalmasınaneden olmaktadır (Tekeli, Şaylan, 1974: 103).' Toplumsal deaişkenler arasında sayılabilecek olan bir başkaetmen yolsuzlu Aa karşı geliştirilen denetiııı mekanizmalar. ve bunların etkinliaidir. Basın, kamuoyu, baskt gruplan, siyasi partil~r, yasama, yflrqfme, yargı gıbi kurumlar yolsuzluk olasıhaınl ve yolsuzluk üzerindeki denetimleri etkilemektedir (Berkman, 1983:51, 52). Ayrıca toplumsal,sistem içinde deaerlerin gücü, biçimsel kontrol mekanizmalarının etkin çalışmasını desteklemektedir.' Y olsuzl", Aa karşı olan toplumsal deaerierin ya da başka deyimle ideolojinin gücünün, yaygın kontrolün etkinhaini arttıracaaı ileri sürqlıriekted~r (Tekeli, Şaylan, 1974: 104).:Tüm bunlarla, birlikte adalet sisteminin etkin çalışmasının da yol-, suzluk olgusu üzerinde büyük bir etkisi vardır. Adalet sisteminin. uygulamada yeterli olmayışı, özellikle bazıionularda yapılan yolsuzluklar~n gerekli 'cezaları görmeyişi-yolsuzluk yapmaya kişileri teşvik etmektedir (Ankara Ticaret Ödası, 2001: i 9). Adalet sisteminin yolsuzluau yapmadan önce caydırıcı, eaer yolsuzluk yapılmışsa cezalandıncı bir mekanizma olarakçalışması gerekmekte iken; gerek hukuk kuraııanndaki boşluklai'dan, gerekse adalet mekanizl1]asının iyi ça Iıştır.ılamamasından dolayı yolsuzluk olaylan engeııenmemektedir. Toplumsal deaişkenlerdeh bir diaeri ise sistemin'deaişme hızıdır. Toplumla-: nn yerleşik normlan belirli bir zaman dilimi içindeneyin iyi, neyin kötü oldu Adnu belirler. Örf-adet, aktöre, yasa gibi çeşitli biçimler olan' ve farkh düzeylerde kurumsallaşan bu deaerler\toplumdaki güç dengeleri, çekişmeler, teknolojik gelişmeler sonucu etkilenmekte ve zaman içinde yeni normlar ortaya çıknlakta-' dır. Ancak, geneilikle geçiş doneminde buieaerlerin belirsizleştiai ye bu zaman dilimiride, hoşgörü sınınnın genişlemesi ile, kural dışı. davranışl~ için göreli 0 larak daha uygun ve dahaserbest bir ortamın oluştuau ileri sürülmektedir. İşte yolsuzluk da böyle ortamc:la daha kolay işleme olanaat bulmaktadır (Berkman~

6 36 Amme idaresi Dergisi 1983: 48). Bazı,düşünürler de gelişmiş ülke~ere oranla azgelişmiş 'ülkelerde yol~ suzlukve rüşvetin daha yaygın oluşunu, toplumsal sistemin değişim hızına bağ~ lamaktadırlar. Bu görüşe göre günümüzün azgelişmiş ülkeleri büyük bir deği.. şim sürecinden geçmektedirler ve bu süreç' içinde devlet, vatandaş, kamu hiz.. meti, ekonomik ve toplumsal siyasa gibi kavram ve konularda toplumsal norm- ' lar yeniden biçimlenmektedir. Bu geçiş dönemlerinde ise yolsuzluk ve rüşvet yaygınlaşmaktadır (Heidenheimer, 1970: ). Bu çerçeve içinde.toplum.. sal sistemin hızlı bir değişim içinde olduğu azgelişmiş toplumlarda yolsuzl...k olasılığının göreli olarak artacağı ileri sürülmektedir (Berkman, 1983: 49). Toplumsal sistemin değişimi ve yeni sistemlere geçişin diğer önemli bir boyutu da, bu süreç içinde devletin yasal sisteminin örf-adet, aktöre, ekin gibi değerler ile koşut bir biçimde ve düzeyde değişip değişmedikleridir.. Yazılı ve yazılı olmayan bu değerlerin içeriklerinde belirgin farklılıklar olabilmektedir. Her ne kadar yasalar genellikle toplumsal değerl~rden kaynaklanmakta ise de, yasalann başka toplumlardan alındığı örnekler de bulunmaktadır. Böyle durumlarda, "devletin" ve "toplumun" yasalan farklı olabilir ve genellikle devletin koyduğu kurallar geçerliliklerini ve yaptınmıarını yitirirler. Örneğin, görevlilere hediye ya da bahşiş vermenin kültürel değerlere ters düşmediği bir toplumda, yasal ve bürokratik kurallann bunları rüşvet sayıp dışlaması pek de etklli olmayabilir. Bu bağlamda, "toplumun" ve "devletin" yasaları arasındakı uyum derecesinin yolsuzluk ve rüşvet olasılığını etkilediği İleri sürülebilir (Berkman, 1983:.49). Bir toplumda eğitim ve kültür düzeyinin. düşük olmasının da yolsuzlukları. arttıncı,bir neden olduğu ileri sürülmektedir. Özellikle azgelişmiş ülkelerin ö nemli bir sorunu olan eğitim ve kültür düzeyinin düşüklüğü nedeniyle çalışma ve başarıdan çok, yakınlık, aile bağları, eş dost, hemşehrilik gibi sosyal bağlar bu ülkelerde önem, taşı~aktadır. İnsanları çalışmaya ve başanya yöneitici motivasyonların. zayıflığı ve aksine fırsatçı ve spekülatif kazanç yollarına eğilimin fazlalığı sebebiyle yolsuzluk olaylanna bu ülkelerde daha çok rastlanmaktadır (Aktan, 1992: 54).. Aktan'a göre de modern demokrasi kültürünün yerleşmemiş olması, demokra$inin askeri müdahalelerle kf!sintiye uğraması da yolsuzluğu arttıncı nedenlerden bir tanesidir (Aktan,' 1992: 54). Y<ılsuzlukta toplumsal etmenlerden söz ederken üzerinde durulması gereken. diğe.- bir konu da refahdevleti ve yeni sağ politikalarının yolsuzluk üzerindeki etkilerinin tartışılmasıdır. Ergun'a göre refah devletiyle birlikte hükümetler top... lumsal ve ekonomik yaşamın düzenlenmesinde' daha etkin bir roloynamaya' başlamışlar ve bireylerin yönetime bağımhlıkları da giderek artmıştır. Bu etken otorite pozisyonlarındaki kamu göre-$lilerinin bozulmaları fırsatını' sağlamış ve bozulma eğiliminde bulunan kamu görevlilerinin aralarında daha çok bütünleşme gereğini ortaya koymuştur (E rgun, 1978: 25). Ancak Şaylan'a göre de yol..

7 Yolsuzluk Ozerine Ekonometrik Bir Çalışma' 37 suzluk girişimleri hiç o$dan kalkmamakla ber3:ber, özellikle refah devleti. uygulamalarının zayıflatılma çalışmalarının başladığı ve 'küreselleşme sloganının ortaya atıldığı 1980'li yıllardan başlayarak hızlı bir artma eğilimi göstermiştir. Özellikle de 1990'h yıllarda\ yolsuzluk ~avranışları olağanüstü olarak nitelenebilecek bir'yoğunluğa ulaşmıştır. Şaylan'a göre içindeyaşanılan dönemde g~rek akademik, gerek siyasal yaşamda çok etkin bir konuma gelmiş,olan "yeni sağ" akımının temsilcileri, yolsuzluğu devletin sosyo-ekonomikyaşama müdahalesinin sonucun~ indirgemektedirler. Bu yaklaşıma göre, devletin sosyo-ekonomik yaşama müdahalesi son bulur ve tqplumsal yaşamın her yönü pazar. mekanizmasının düzenleyiciliğine bırakılırsa, yolsuzluk ortadan, kalkacak ya da en azından minimuma inecektir. Ancak, Şaylan'ın da belirttiği gibi, yeni sagın gerçekleştirmeye çalıştığı "minimal devlet" uygulaması yolsuzluğu ortadan kaldırmamıştır. Aksine minimal devlet anlayışının ço~ populer hale g,eldiği 1~80'li ve 1990'h yıllarda yolsuzluk süreci evrensel ölçekte yoğunlaşmagöstermiştir (ŞayIan, 1995: 5). ' 'Yeni dünya düzeninin savunucularına göre devletin,sosyo-ekonomik yaşama müdahalesi, yani refah devleti uygulamaları kamu bürokrasisi için temel yolsuzluk nedenidir.' Devlet, yani bürokratlar,ekonomik yaşama düzenleyici olarak, müdahale yolu' ile, bizzat mal ve hizmet üreterek, gelir dağılımı sürecinde pazar mekanizmasının işlerliğini kısıtlayarak vb. girişimlerle rantlar ya da ekonomik değerler yaratmaktadır. Bu durumda bürokratın, kaçınılrriaz olarak, verdiği kararlara bağlı olarak oluşan rant ya da değerden kişisel payalma dürtüsü ile karşi karşıya kalacağı ileri sürülmektedir. Söz konusu dürtü yeni sağın savunuculanna göre yolsuzluk davranışı için en belirgin kaynak 'olma işlevi görecektir. Bu durumda yolsuzluklarla mücadele etmenin~ hatta yolsuzlukları ortadan kaldırmanın yolu bellidir. Her türlü ekonomik girişimi, kaynak kullanım ya da tahsisini tamamen pazar inekaniı;masına bırakan minimal devlet. ile beraber yolsuzluk sorunu ortadan kalkmış olacak ya da en azından minimum düzeye inecektir, Dünya Bankası vb. kurumlar özelliklegelişmekte olan ülkeler için' izlenecek politika önerilerinde bu tezi oldukça yoğun bir biçimde 'kullanmışlardır., Bu çözümlerin mantıksal sonucu ise, yolsuzlukların azalması ile minimal devlet uygulaması arasındaolumlu bir korelasyonun 'ortaya çıkmasıdır. Bir başka deyişle, i ' Reaganizm-Thatcherism olarak adlandrrıhm ideoloji ve uygul~manın etkinliğinin yükselmesi ile yolsuzluk davranışlarının ciddi ölçekte azalması,gerekmektedir. Ancak, 1980'li yıllardan itibaren yolsuzluk olaylarında büyük bir artış gerçekleşmiştir (Şaylan, ı 995: 13). Aslında yolsuzluk, tanımı gereği ortaya çıkarılması ve kanıtlanması hayli zor bir davranış türüdür. Bununla beraber yalnızca kamuoyuna yansıyan yolsuzluk olaylannın sıklığına bakarak bu davranış'türünün yoğunluğu ile ilgili değerlendirmeler yapılabilmektedir. 1980'li yıllardan itibaren de kamuoyunun bilgi alanı içine giren yolsuzluk olaylarında olağanüstü bir yoğunlaşma gözlemlenmiştk ve

8 38 Amme Idares.; Dergisi 1980'li yıllar, yolsuzluk davranışlarının yoğunlaştığı tarihsel bir danem olarak tanımlanmaya başlanmıştır (Şaylan, 1995: 15). Küreselleşme ya da yeni dünya düzeninin genelolarak yolsuzluk davranışlannda yoğunlaşmaya yol açtığı ileri sürülürken gerek akademik dünyada, gerekse medyada konunun bu yönüyle ilgilenilmernekte ve daha çok "skandallar" gündeme getirilmektedir. Konunun kuramsal boyutu incelenmernekte, örneklere bağlı kalınan ve konunun arka planını açıklamayan bir yaklaşım izlenmektedir. Bu nedenlerden dolayı, yolsuzluğun hangi etmenler tarafından "gerçekten" etkilendiğinin bilimselolarak ortaya konması, bu koniıda literatürde yer alan niceliksel araştırma boşluğ~nu dolduracaktır. Ancak, yolsuzluğun kişisel ve örgütsel etmenlerini konu alacak bir araştırma daha çok niteliksel karakterli olacaktır. Çünkü, kişisel ve örgütsel etmenleri sağlıklı olarak niceliksef biçimde tanımlamak, örneğin kişilerin dürüstlüklerini sayısalolarak ifade etmek, hayli güç gözükmektedir. Öte yandan, yolsuzluğu hangi toplumsal etmenlerin ortaya çıkardığı konusu, niceliksel olarak ölçülebilir. Y olsuzluğun literatnrde ifade edilen toplumsal etmenlerden hangileri tarafından~ hangi yönde, ve ne aerecede etkilendiğini ortaya koymak ve bu konuda literatürde yer alan boşluğu doldurmak' amacıyla aşağıdaki araştırma yapılmıştır. YOLSUZLUGUN TOPLUMSAL ETMENLERİ "ÜZERİNE EKONOMETRİK BİR ARAŞTIRMA Makalenin bu kısmında, yolsuzluğun toplumsal nedenleri ekonometrik bir, araştırmayla ortaya konulacaktır. Yolsuzluğun toplumsal nedenleri ile ilgili kuramların ve kamuoyunda genel kabul görmüş iddiaların gerçeği, ne derecede yansıttığı saptanmaya çalışılacaktır. Araştırma konusu olarak yolsuzluğun, makro nedenlerinin belirlenmesinin seçilmesi, yolsuzluk olgusunun bugün Türkiye'nin bit numaralı sorunu haline gelmiş olmasının yanı sıra, kamuoyu tarafından yolsuzluğun nedeni olarak varsayılan bazı etkenlerin, gerçekte yolsuzluk ile ne derecede ilgili olup olmadığının anlaşılması gereğindendir. Makalenin ilk kısmında d8 belirtildiği üzere, yolsuzluk, kamu yetkisinin kural dışı, 'çıkaramaçit kullanımıdır ve yönetimdeki yozlaşmanın en önemli \~ğelerinden biridir. Yolsuzluğun nedenleri arasında kişisel, örgütsel ve toplumsal 'etkenler roloynamaktadır. Araştırılacak Toplumsal Etmenler Literatür ve mevcut bilgiye bakıldığında arasında; ı. Toplumsal düzeninbozulması, yolsuzlutun' toplumsal etmenleri

9 Yolsuzluk Ozerine E/conometrik Bir Çalışma 39 ı. Büyük iktisadi krizler, 3. Savaşl!ll1n yaşanması, 4., Gelir $orunu (paranın degerinin düşmesi, enflasyon dolayısıyla gelirdeki dengesizliklerin artması, gelir dagılımının bozuk,olması), 5. Gelişmişlik düzeyi, 6. Toplumsal kaynagın bnyükıngn (toplumdaki kaynakların dagılımı esna sında yolsuzlugadavetiye çıkaran; hem kamusal pastanın ebadını belirleyecek kamu, kaynaklarının, hem de, bu pastadan payalacakların rüşvet, komisyon' gibi ödemelerini belirleyecek özel sektör kaynaklarının büyük.. _ iügü; bu kayn~ların dagılımında, özel kesim ile kamu kesiminin birbirlerine karşı büyüklügn ve rekabet ortamının keskinligi), ' 7. Denetim mekanizmalarının etkin olmayışı,, 8. Toplumsal degerlerin ya da ideolojinin varltgı ve etkililigi, 9. Adalet sisteminin kötü çalışıyor olması, ı p.toplumsal sistemin degişmehızı, ı L.Toplum kültürü, toplumdaki egitim ve kflltürdüzeyinin düşük olması, lı.demokrasi kültürününyerleşmemiş olması, 13. Küreselleşme gibi etken kategorileri sayılmaktadır. Bu etmenlerden; '1. Toplumsal düzenin bozulması, 2. Savaşların yaşanması, 3. Denetim mekanizmalarının etkin olmayışı, 4. Toplumsal degerlerin 'ya da ideolojinin varltgı ve etkililigi, 5. Toplumsal' sistemin degişme hızı. için gösterge olacak verilerin sayısalolarak elde edilmesi ve tanımlanması mümkün görülmediginden, bu etkenlerin yolsuzluga olan etkisi araştırma dışı bırakılmıştır. Araştırma, yolsuzluğun ekonometrik bir modeloluşturabilmek için, sayısal ol~ ifade edilebilecek etmen kategorileri 'açısından nedenlerinin aç ıklanmas ı nı amaçlamaktadır. Araştılmada niteliksel etmenler, ancak bu tur etmenleri ni celiksel hale çeviren bazı endekslerin bulunabildiği hallerde kullanılacak, araş.. tırma konusu içinde, niteliksel veri kullanımını gerektirecek etme,nlere, kapsamı dar tutmak ve yoğunlugu ekonomik etmenlerle kısıtlamak amacıyla, yukarıda belirtilen durum dışında girilmeyecektir.

10 40 Amme Idares~ Dergisi Araşbrma Kurgusu Araştırmada amaç, ekonometrik bir modelle yolsuzluğun nedenlerinin belirlenmesidir. Bu amaçla, araştırmada kullanılacak.veriler niceliksel yani sayısal, olacaktır. Niceliksel yapının 'doğası gereği kullanılacak veriler yapılandırılmış haldedirier.. ' Araştırma,' yine niceliksel yapısına da bağlı olar8.k, test edici bir özellik taşımaktadır. Burada literatüre ve mevcut bilgiyegöre yolsuzluk ile ilişkisi olduğu öne sürülen çeşitli etken kategorilerine aitdeğişkenlerin, varalduğu iddia edudiği ilişkilerinin gerçekte var olup olmadığı, eğer böyle bir ilişki varsa-bu ilişkinin nasıl (doğru ya da ters) ve ne derecede olduğu ortaya çıkanlacaktır. Yolsuzluğun toplumsal nedenlerini ekonometrik bir araştırmayla ortaya koyabilmek için yolsuzluk ile yukarıda söz konusu edilen etkenlerin göstergesi o lacak değişkenlerin kullanılması gerekmektedir. ' Veriler Araştırmada kullanılacak olan bağımlı değişken ile etmen kategoriler ile ilgili bağımsız değişkenl~rin nasıl ve ne şekilde bulunacağı aşağıya çıkarılmış, bunların söz konusuetken 'kategorilerini ne derecede temsil ediyor oldukları sorg~lanmıştır: Araştırmada yer alan tek bağımlı değişken kategorisi yolsuzluk, bu kategorinin bağımlı değişkeni ise Uluslararası Şeffaflık Kuruluşu'nun (International Transparency-ITi Yolsuzluk Algılama Endeksi'dir (Corruption Perception Index-CPI). IT bir ülkedeki yolsuzluğun derecesini 1996 yılından bu yana yayınladığı Yolsuzluk Algılama Endeksi ile ölçmektedir. TI'nin Yolsuzluk Algılama Endeksi, 91 ülkeyi, her bir ülkedeki kamu yetkilileri ve politikacılar arasında yolsuzluğun mevcutolduğuna dair oluşmuş kanılara göre sıralandırmaktadır Endeksi, 7 bağımsız kuruluş tarafından bir ülkedeki işadamları, ülke uzmanları ve ülke içinde ve dışında'yaşayan vatandaşla'r arasında gerçekleştirilen 14 farklı kamuoyu araştırma ve oylamasına göre belirlendi. Burada yolsuzluk, kamu yetkilerinin kişisel çıkar amaçlı kötüye kullanımı şeklinde tanımlandı. Endeks her ülke için,i Oijstünden bir not vermekte. ve bu not ne kadar düşük olursa o ülkedeki yolsuzluğun o derecede fazla, geniş ve etkili durumda olduğunu göstermektedir. 1. Bölümde literatüre ve mevcut bilgiye göre yolsuzluğun toplumsal nedenleri sıralanmış, bunlardan bu araştırmada kullanılmayacak olan beş kategori, belirtilmişti. Bu bağlamda geriye kalan sekiz işlevsel kategori aşağıyaçıkarılmıştır: ı. Büyük iktisadi krizler, 2. Gelir sorunu, 3. Gelişmişlik düzeyi,

11 Yolsuzluk Ozerine Ekonometrik Bir Çalışma 4 ı 4. TopIlıriısal kaynağın büyüklüğü, S.Adalet sisteminin kötü çahşıy~r olması, 6. Toplum kültürü, toplumdaki eğitim ve kültür düzeyinin düşük olması, 7. Demokrasi kültürünün yerleşmemiş olması, 8. Küreseljeşme Söz konusu araştırmada her bir işlevsel kategoti ile ilgili en az bir değişken kullanılacak, bazı kategorilerde birden fazla değişkene yer verilecektir. Yolsuzluğun toplumsal nedenleri ile ilgili,işlevsel kategoriler ve bunlarda kullanılacak, değişkenler şöyledir: ", 1. Büyük iktisadi krizler; gayri safi -milli.hasıladaki düşüşler ile, 2. Gelir sorun~ olarak adlandırılabilecek, paranın değerinin düşmesi, enflasyon dolayısıyla gelirdeki dengesizliklerin artması, gelir dağılımının bozukolması; söz konusu ülkenin para değerinin ortak bir kur sepetine 0-,. ranla ne kadar düştüğü veya yükseldiğine, enflasyon rakamına, gelir dağı-. Itmına (Gini Katsayısı bir ~lkedeki gelir dağılıniım ölçer) göre,. 3~ Gelişmişlik d~yi; Birleşmiş Milletler'in herül~e içinhesapladığı insani, Gelişim indeksi~ İnsani Yoksulluk İndeksi, Teknolojik Kazanım indeksi, Cinsiyet Hakları İndeksi gibi endekslere veya bu endekslerin de oluşturulmasında kullanılan doğumda ölüm oranı, yaşama süresi, okuma yazma oranı, zorunlu,eğitim yıit gibi değişik sosyal verilere göre,, 4. Toplumsal kaynağın büyüklüğü; o toplumdaki kaynaklann bilyüklüğünü göstermesi açısından ekonominin büyüklüğüne (hem kamusal pastanın ebadını belirleyecek kamu kaynaklarinın, heıııde bu pastadan pay alacak: lann rüşvet, komisyon gibi i;>demelerini belirleyecek özelsekt(>r kaynaklarının büyüklüğü yolsuzluğa davetiye çıkarabilir), zenginliğigösıern.ıesi itibarıyla kişi başına düşen gelire ve kamunun büyüklüğüne işaret etmesi nedeniyle kamu kesimi' harcamalarıııın gayri safi yurtiçi hasdaya oranına göre, S. Adalet sisteminin kötü çalışıyor olınası; adalet bütçeşinin toplam bütçeye oranına ve yolsuzluk ile ilgili istatistiklere göre,.' _ 6. Toplum kultüro, toplumd3ki eğitim ve kültür düzeyinin düşük olması; Dünya Bankası 'nın bir' ülkedeki eğitim ve kültür düzeyini gösterm~kte kullandığı okur-yazar oranı, kişi başı~a düşen sinema, tiyatro koltuğu sa, yısı, kültür ve eaitime ayrılan bütçenin büyükl(l~ü gibi verilerine göre, 7. Demokrasi, kültürünün yerleşmemiş olması; sözkonusu ülkenin insan h~ları ile ilgili helli başlı anlaşmalara imza:koyup koymadığına göre~ 8. Küreselleşme, bir ülkedeki ihracat ile ithalatın toplamından oluşan dış ıicaret rakamlarının gayri safi yurtiçi hasılaya olan oranına göre

12 42 Amme IdaresiDergisi ölçülecektir. Araşt",,", Soruları ve Yöntemi Araştırma sorusu her bir işlevsel kategorideki değişken' için benzer. şekilde oluşturulabilir.buna göre çıkarılan format soru şu şekildedir: Uı~slararası Şeffaflik Kuruluşu'nun Yolsuzluk Endeksiyle ölçtüail şekliyle bir ülkedeki yolsuzluk düzeyi, o ülkedeki işlevsel kategoride kullanılan degişkene baglı olarak degişn:aekte midir? f Dolayısıyla araştırmada saptanacakkonular şunlardır; 1. Yolsuzluk endeksi ile bağımsız değişken arasındaki ilişki (böyle 'bir ilişkinin var olup olmadığı sorusu, bu sorunun bir alt elemanıdır) ne kadar güçlüdür? (Yolsuzluktaki değişiminyüzde kaçı bu değişkenle açıklanabilir?),,. 2. Söz,konusu ilişki hangi yönde oluşmuştur? (Doğru ya da ters) 3. Ne 'derecede oluşmuştur? (Değişkendeki ı ~irinılik değişim yolsuzluk/ endeksini kaç birim değiştiriyor?), kategorilere göre bir araya getirilerek çoklu ( multiple) regresyonlar Şöyle ki; önce belirlenecek yıl, için,elde edileg değişkenler ile ilgili veriler kullanılarak, ayrı ayrı, aynı yıldaki Yolsuzluk Endeksi rakaıill~rı (ki bu endeks 200 ı yılı için yaklaşık 9 ı ülkenin rakamlarını sağlamaktadır) üzerine "crosssection" basit (simple) regresyonlar uygulanacaktır. Bundan sonra, mevcut değişkenler yapılacaktır. Bu regresyonlardan istatistiksel, olarak anlamlı çıkanlar toplanarak ekonometrik bir modeloluşturulacaktır. Böylece, birer birer ve topluca söz konusu değışkenlerin yolsuzluğu ne derecede açıkladıkları, yani aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olup oıina~:lığı ve' eğer varsa bu ilişkinin hangi yönde, ne derecede ve ne kadar güçlü olduğu ortaya çıkarılacaktır. Kategoriler ile ~eğişkenleri Çizelge ı de verilmiştir. Kategori Büyük Krizler i Gelir Sorunu Çizelge 1. Kategoriler ve Detişkenleri Dellşken ı 990 i 999 ydlan arasıoda yıllık ortalama kişi başına GSVIH delişimi, [yüzde olarak ı 9~ i 999 yıllan arasıoda yıııik ortalama TOketici Fiyatlan Endeksi delişimi (enflasyon), yüzde olarak Gini katsayısı gelir veya harcama dalıhmlodaki eşitsiz1ili ôlçer. Sayı 00 lursa o ülkede SQn derece eşit, 100 olursa son derece bozuk bir dajılım vardır. Gelişmişlik Düzeyi. Bir~şmiş Milletler'in Gelişmişlik Endeksi (H[)I-Human Development Index) o ülkedeki yaşam stıresi beklentisi, bilgı ve kişi başına doşen (satınalma paritesiyle) GSYİH rakamlanna sôre hesaplanır. Son yapılan ı999 sınilamasında Norveç puanla,birinci Sierra Leone puanla sonuncu olmuştur.

13 Yolsuzluk Ozeri~e Elconome(rik Bir,Çalışma 43 Kaynak BUyOklU~ü. \ GSYlH-Gayri-Sati Yurt tçi Hasıla, bir ülkedeki ekonomik ~üyüklü~ü ' satınalma gücüne göre, gelirler veya harc~alaı: toplamı' itibanyla ölçer, birimi milyar dolardır. Kişi başına dqşen GSytH~ birimi.bin dolardı~. Kamunun ekonomiden aldı~ı pay~ birillkedeki kamu harcamalarının 1999 yılı itidanyla o ülkedeki GSVtH'ya oranı, yüzde/olarak Volsuzluk istatistikleri, bir ülkede, biihükumet veya kamu' yetkilisi tara", Adalet Sistemi findan roşvet istenmiş"'ya ~ rüşvet vermesi beklenmiş kişılerin toplama 0 ranı olarakbclirlenmiştir,'yüzde olarak ' )' Birleşmiş Milletler'in E~itim Endeksi (Education Index) t>ir ülkedeki bilgi" düzeyini yetişkin okuma oranı ve e~itime katılım endeksine göre ölçer. i 999 sıralamasında en yüksek de~eri 0.99 ile Avustralya, tsveç, B~lçika, Toplum KültorO Hollanda, Finlandiya,Jngiltere ve Veni ~landa, en düşük de~eri ise O. ı 5 ile Nijer' almıştır." /., ' Birleşmiş MiIletlerln Cinsiyet Gelişim Endeksi (GDI-Gender Development Index), yine BM'nin Gelişmişlik Endeksini o toplumdakikadırl-erkek aynmına göre hesaplayarak.ölçer. i 999 yılında yapılan son sıralamaya göre Norveç ile birinci, NÜerO.260 ile sonuncu olmuştur. Bit ülkenin inşan haklan ile ilgili belli başhaltı anlaşmaya imza koyup koylliadı~na gore puanlar verilmesiyle hesaplanmıştır. B\lna göre her bir Demokrasi KültürO anlaşmayı ona)ilayanlar 2, anlaşmayı onayi8makla'birlikte henüz imza, koymay~lar ı, anlaşmayı ne onaylayan, ne ~e, i'mza edenter O,puan almışlardir. i Ihracat ileithalat toplamıolarak kabul edilendış ticaretin ekonomiye, yani Küreselleşme Sonuçlar GSVIH"ya oranı, yüzde olarak Yapılan araştırmada Uluslararasi Şeffaflık Kuruluşu'nqn Yolsıp;luk Endek- siyle ölçtüğü,şekliyle bir ülkedeki yolsuzluk düzeyinin, burada kullanılan 12 değişkene bağlı,.olarak değişiıı değişmediği incelenmiştir. Bu~ 'y~lsuz~uk endeksi ile 12 değişkenarasında gerçekleştirilen regresyonlarla spesifik olarak şu sorulara 'yanıt aranmıştır. Yolsuzluk ile l2;değişkenden her biri arasındaki i lişki;,. 1. Ne kadar guçlüdür? (Yolsuzluktaki d~ğişimin' yüzde kaçı bu,değişkenle ' 8Çıklanabilir?),., 2~ Hangi yöndedir? (Doğrii~ya da ters), ve 3. Ne derecededir? (Değişkendekiyüzde i ~lik bir değişim yolsuzluk endeksini yüzde kaçdeğiştiriyor1) - Çizelge 2'de gösterilen regresyonsonuçıarın~ göre I. sorunun yanıtı R'kare ' sütunundan, 2 ve 3. soruların yanıtı isedeğişken Katsayısı sütunundan, alınabilir. ' '..

14 44 Amme Idaresi Dergisi RKare R kare sütunu, ı. sorunun bir alt bilgisi olarak yolsuzluk endeksi ile söz konusu değişken arasında istatistikselolarak anlamlı bir ilişki olup olmadığına da yanıt vermektedir. R kare, söz konusu değişkenin, yolsuzluk endeksindeki değişimin yüzde ka~ çını açıkladığını ifade eden bir göstergedir. Bu rakam ne kadar yüksek olursa, söz konusu değişken ile yolsuzluk endeksi arasında o derecede güçlü bir ilişki vardır. ' Kaba bir standarda göre R kare rakamının yüzde i Otu'geçmesi, istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkiye işaret eder. Bu tür cross~section regresyonlarda R kare rakamının yüzde SO'nin üstünde olması ilişkinin gerçekten önemli ve güçlü olduğunu gösterir. Değişken Katsayısı DeğişIçen katsayısı iki soruya cevap verir: i. Değişken ile yolsuzluğun arasındaki ilişkinin yönünü belirler. Bu katsayının pozitif olması söz konusu değişke~ ile o ülkenin durüstlük notunun arasında doğrudan bir ilişki' olduğunu gösterir. Yani değişkenin değeri arttıkça, o ülke daha dürüst bir ülke haline gelmektedir. Burada unutulmamalı ki endeksin tanımına göre, yolsuzluk endeksi yükseldikçe, o ülkede yolsuzluklar azalıyor, yolsuzluk endeksi rakamı düştükçe, o ülkedeki yolsuzluklar artıyor demektl Transparency International' LO 200i yılı Yolsuzluk Endeksi'ne göre Finlandiya 9.9 puan la en az yolsuzluğun olduğu ülkeyken, Bengladeş OA puanla yolsuzluğun' en yüksek olduğu ülkeydi.. i, 2. Değişkendeki bir birimlik bir değişimin yolsuzluk endeksini kaç puan. değiştirdiğini belirler. Örneğin kişi başına GSYİH'daki, yani bir ülkedeki kişi başına gelirdeki bin dolarlık bir artış, söz konusu regresyona göre o ülkenin yolsuzluk endeksi puanın puan arttıra.caktı. Dolayısıyla örneğin, eğer Bengladeşin kişi başına düşen geliri i,483 dolar degil de 2,483' dolar olsaydı, Bengladeş'in yolsuzluk endeksi 0.4 değil olacaktı. Deiişken Çizelge 2. Regresyon Sonuçlan Gözlem Sayısı Delitken birimi Detitken katsayısı R-kare, yizde Kişi başı GSvtH degişimi 90 yüzde Enflasyon 88 yüzde ' II Gini katsayısı arası HDl-Gelişmişlik endeksi -90 O-I arası

15 Yolsuzluk Üzerine Elconometrik Bir Çalışma 45 GSvtH - l 90 trilyon dolar Kişi başına GSVIH 90 bin dolar Kamunun ekonomiye oranı 86 " 'yüzde IS Yolsuzluk istatistikleri, 19 yüzde EAitim endeksi 90 O-I arası ' \. GDI-Cinsiyet gelişim endeksi 87 O-I arası tnsan haklan anlaşmalan anlaşma O Dış ticaretin ekonom,iye oranı 90 yüzde ' 8 Genel Deterlendirme yols".duğu Hangi Toplumsal Etmenler Etkiliyor? Yolsuzluğu hangi tophimsal etmenlerin etkilediği sorusunun yanıtı Çizelge 2'de ortaya,çıkmaktadır. ', R Kare' sonuçları,bu ar8.ştırnıada mevcut değişkenleri yolsuzluğu etkileyenler, az etkileyenler ve etkilemeyenler olarak kabaca üçe ayırmayı mümkün kılmaktadır. Bu noktada R Kare rakamları yüzde 40'ın. üstündeolan'değişkenleri ' yolsuzluğu etkileyenler, yüzdelo'unhemen üstündeyer alaniarı yolsuzhiğu az etkileyenler ve yüzde 10'un altında kalanlan ise yols;uzluğu etkilemeyenler ola-, rak ayirmak mü~knndür. Yolsuzluğu Etkileyen Etmenler Yolsuzluğu etkileyen değişkenler büyük etkiden küçüğe, sırasıyla, kişi başı~ na.düşen gayri safi milli hasıla (GSYİlI), kötü adalet ile ilgili yolsuzluk istatis tikleri, GDI-cinsiyet gelişim in~eksi, HDI~gelişmişlik indeksi ve eğitim indek sidir. Bu değişkenlerin temsil ettiği ',kategoriler ise bir ülk.edeki ekonomik kay nakların bnyüklüğü;'adalet sistemi; toplum külidm ve gelişmişlik düzeyidir. (Bu değişkenlerle ilgili R kare rakamları yüzde 40'ın üstündedir.). Çizeıg~ 2'nin 4. sütununda değişkenkatsayısı rakamları yer almaktadır. Bu. radaki rakamların artı ya da eksi değerde olm~ı,bu değişkenlerin yolsuzluğu hangi yönde etkilediklerini göstermektedir. Buna göre' yolsuzlqğiı etkileyen (yani R karesi yüzde 40' dan ytıksek olan) değişkenler ile yolsuzluk endeksi arasında doğrudanbir ilişki vardır~ Değişken-, lerden biridışında, bu durum literatnrde beklenen 'şekliyl~ gerçekleşmiştir. Buna. göre kişi başına gelir düzeyi yüksek olan, yani kaynakları fazla olan ülkeler ile gelişmişlik düzeyleri (HDl İle gösteriliyor) ve toplum kültürleri (GDI ve eğitim endeksi ile gösteriliyor) Yüksek olan ülkelerde yolsuzluk düşüktür... Burada unutulmamuı gerekli bir 'nokta. şudur; yukarida açıklandığı üzere, Transparency Intematıonal'ın yolsuzluk indeksi tanımına göre, yols~luk en '..

16 46 Amme Idaresi Dergisi deksi yükseıdikçe, o ülkede yolsuzluklar 'azalıyor, yotsuzluk endeksi rakamı düştükçe, o ülkedeki yolsuzluklar artıyor demektir. (Örneğin Transparency International'ın 2001 yılı Yolsuzluk Endeksi'ne göre Finlandiya 9.9 puanla en az yolsuzluğun olduğu ülkeyken, Bengladeş 0.4 puanla yolsuzluğun en yüksek olduğu ülkeydi.) Böylece, literatüre göre adalet sistemi bozuk' ülkelerde yolsuzluğun daha yüksek olması beklenirken, regresyon sonuçlarına göre yolsuzluk istatistikleri yüksek olan ülkelerin yolsuzluk indeksi puanlarının da yüksek oldugu, yani daha dürüst oldukları/qrtaya çıkmıştır. Ancak bu durumu, araştırmada kullanılan yolsuzluk istatistiklerinin sadece i 9 ülkeyi ilgilendirmesi ve geneli kapsamaması nedeniyle ortaya çıktığı tahmin edilen bir sıradışılık olarak' kabul etmek makul görülmektedir. Yine yolsuzluğu etkileyen' değişkenlerle ilgili dikkat edilmesi gereken bir ba.ika nokta da,kaynak büyüklüğü'kategorisini temsil,eden bütün değişkenlerin yolsuzluğu aynı biçimdeetkilemiyor olmasıdır. Vukarı~ yolsuzluğu ciddi biçimde etkileyen kaynak büyüklüğq değişkeni kişi başına düşen GSVİH idi. Buna karşın ekonomik kaynakların büyüklüğüoü temsil eden diğer iki değişkenden GSYİH, yolsuzluğu etkilememektedir. Kamu ke~iminin büy.ukıüğü ise yoksul. lu4u az etkil~ekıe; ancak bu etki,literatürde iddia edilenin aksine ters orantılı olarak ortaya çıkmaktadır. Şöyle ki; kamu kesiminin' toplam ekonomideki payının büyümesi bir ülkedeki yolsuzluğu arttırmamakm, tersine düşürmektedir. Bu sonucun yazında beklendiğinin aksine çıkmasının nedeni, yolsuzluğun düşük olduğu gelişmiş batı ülkelerinde kamu kesiminin ekonomi içindeki payının, liberal çevrelerin iddialarının aksine, gelişmekte olan lllkelere göre daha büyük olmasıdır. / Yolsuzluğu Az Etkileyen 'Etmenler Regresyon sjnuçlarına' göre bir ülkede büyük krizler yaşanması ve gelir da-, ğılımının' bozuk olması yolsuzluğu az etkilemektedir. Yukarıda da belirtildiği gibi. araştırmada bir ülkede yaşanan,krizler kişi başına düşen GSvİH'daki çalkalanmayla, gelir dağılımının bozy.k olması ise enflasyon. ve Gini katsayısı ile ölçülmüştü. Söz konus\l üç değişkenin R Kareleri yüzde ıo ila 20 arasındadır ve bu değişkenlerin yolsuzluğu az etkilediğini ortaya koymaktadır. Vazına göre bir ülk~e kişi başına düşen GSVİH rakamlarının" yıldan yıla büyük değişimler sergilenıesi, o' ülkede istikrarlıhlr ekonominin olmadığını,. hattakrizlerin yaşandığını, bunun da.yolsüzlugu arttırdığını göstermektedir. Vi. ne literatürde enflasyonun yüksek ve gelir <hkğılımının bozuk olduğu' ülkelerde yolsuzluğun Yüksek olduğu ifade edilmektedir., Araştırmanın sonuçlarından da literatürde yer alan bu hususlar doğrulanmak, ta; ancak bu hususların. yolsuzluk üzerindeki etkilerinin, Çizelge 2'd.eki değişken katsayısı rakamlan~dan da anlaşılacağı şekilde, düşük old;uau anlaşılmakta

17 i YolsuZluk Ozerine E/conometrik ~;r Çalııma 47 i' dır. AraştırmayargOre, ekonomik kriıler ve gelir daaılımındaki bozukluklar yol. suzluau beklendiai kadar çoketkilememektedir. i -, Yolsuzluğu Etkilemeyen'Etmenler Regresyon sonuçlarına 'göre demokrasi kültnm ve kareseheşme kategorileri nin etkilerini ölçtm sırasıyla; insan hakları anlaşmaları ve dış ticaretin ekonomi.. ye oranlarının yolsuzluau etkilemediai ortaya çıkmıştır. Söz konusu kategorilerin deaişkenleri ile ilgili R kare rakamları yüzde ı O~nın altında kalmaktadır ve bu rakamlar, deaişkenlcrle yolsuzluk indeksi arasında istatisti~el olar~ ciddi bir ilişki olmadlaın.1 göstermektedir. ' ;' Bu sonuçlar birkaç a,çıdaı1ilginçtir.. Bunlardan birisi liberal çevreler ile ulusal çevrelerarasınqa cidditartışmalara yol açan küreselleşmenin yoısuzluaa etkisi hususunun; ulusalcı çevreler lehine, bir sonuç vermesidir" Sonuçlara göre bir ülkenin ulusl~ı ticaretinin yüksek veya düşük olmasının' yolsuzluau. herhangi bir şekilde etkilemediai ortaya çıkmıştır ve bu liberal çevrelerin küreselleşmenin yolsuzluau düşürdüan sayma tam anlal1.uyla ters düşmekte, ulusalcı çevrelerin küreselleşmenin yolsuzluau arttlr<baı yolundaki savlarım doarulamaktadır. Aynı şekilde araştırinadan demokrasi kültürünün, yerleşmiş olmasının da, yolsuzluau arttıncı ya da azaltıcı bir etkisi olmadı~ı ortaya çıkm8ktadır. Lioo.ral ' çevrelerin sıkça ba.şvurdukları bir başka söylem de artan 'demokrasinin, 'şeffaftaşma ve 'hesap verllebilirlik gibi ka~ramlar kullantlaratc yolsuzluau: düşardüaü yönündeydi. Ancak, 'araşıırma sonuçlarından,bu söylemlerin aksine, yolsuzlukla demokrasi kültnrü arasında bir 'ilişki olmadıai ortaya ç~kmak~dır. Tabii bu noktada demokrasi kültnranü araştırmada temsil eden insan hakları anlaşmalarının tek başına demo~i küttilrilnü alçmede yeterince ~çlübir de Aişken olmadial ve demokrasi kaıınmnü temsil,edebiletek başka deaişkenler de ~ulunarak araştırmanın geliştirilmesi gerektiai ileri sqri11ebilir. Yine de, bir,baş: 'langıç noktası olarakele.alınırsa, yolsuzluadn demokrasi kaltnrnnden etkilenme,diaini ortaya çı!wmul,açısından, araştırma sonuçtan ilginç bir görilnüm. sergilemektedir. ' ' i. ', ArtIŞtır",lıdlı Tırliye'nin Y~ri ~TOrkiye'nin rakamlarını söz konusu regresyonlar içinde kullanarak, h4;'rbir. dt;aişken için TOrkiye'nin Yplsuzluk Endeksi'nin kaç olması gerektiai tahmin +edilebilir. AşaAıd8. Çizelge 9'te ikinci sütunda Tüfkiye~nin rakamları, üçüncü sütunda da deaişkenlei'e göre Türkiye'nin olmasıgereken, projeksiyon yols)jzluk endeks~. rakaınl8n, çıkartılmiştır. Bu 'Çizelgeden de anlaşılacaaı, azere, Türkiye söz konusu deaişkenler dikkate alındıamda daha.az yolsuz ya da daha dürqst bir Ülke olmalıydı. Bu sonuçlara: ulaşılmamas~ın bir lledeni,,tdrkiye'deki yoısuz \

18 ,48 Amme idara; Dergisi luğun derecesini a~ıran aşağıdaki değişkenlerin ötesind~ bazı etkenlerin varoıması,olasılığıdır. Bu olasilık bundan sonra yapılabilecek bir araştırmanin konusu ohıbilir. Cizelge 3. Türkiye Rakamları Değişken Türkiye değeri Yolsuzluk Tahmini Yolsuzluk İndeksi Kişi başı GSYİH değişimi Enflasyon Gini katsayısı HDİ-Gelişmişlik endeksi HDı-sıralaması ', GSYİH Kişi başına GSYİH 6, Kamunun ekonomiye oranı II 4.04 Yolsuzluk istatistikleri Eğitim endeksi Goı-Cinsiyet gelişim endeksi tnsan haklan anlıaşmalan Dış ticaretin ekonomiye oranı !SONUÇ 90 ülke için 8 kategoride, 12 değişkenin yolsuzlukla ilgili değerlendirmeye: alınması sonucunda, yolsuzluğun yüksekliği ile kamu'kesiminin büyüklüğü ara-' sında ters bir orantı bulunmuştur. GSMH içinde kamu bütçesi ne kadar büyükse,. o ülkede YQlsuzluk. o kadar düşük çıkmaktadır. Bu durum bize yolsuzhikla mü-. cadele için küreselleşme politikalarıyla birlikte önerilen a) kamu kaynaklarınıp ve kamu hizmetlerinin daraltılması, b) kamu sisteminin piyasamekanizmasının ilkelerine göre çalıştınlması, c)'kamu sisteminin özel mali denetleme'kurumla.. nnca denetlenmesi gibi "yönetişimci devlet"i kurmaya yönelik tedbirlerin (Güler, 2003; 3) yerinde olmadığını göstermektedir. Küreselleşme ile yükselen dünyayla bütünleşme düzeyi, yoksulluk sorunu' üzerinde etkisizdir. Ülkelerin ticar~t sistemlerinin açık ya da kapalılık durumu' yolsuzluk endeksi üzerinde herhangi bir etki yapmamaktadır. Bu durumda küreselleşme yoluyla yolsuzluğun önleneceği söylenemez. Kişi başına düşen gelirin yüksek olduğu ülkelerde 'yob~uzluk. düşük çıkmaktadır. Aynı şekilde, gelişnıjşlik düzeyi ve cinsiyet gelişim endeksi yüksek çıkan

19 Yolsuzluk ()zerine Ekonometrik Bir Çalışma 49 ülkelerde yolsuzluğa daha az rastlandığı ~l~ılmıştır. Eğitim düzeyinin yüksek olmasının da yolsuzluğu düşürdüğü ortaya çı~ışitr~, Buna karşın genr dağılımındaki ~itsiz1iğin ve enflasyonun yolsuz)tık üstündeki etkisi orta derecedir., Enflasyon yükseldikçe ve gelir dağılımı bozuldukça yolsuzluk artmakta4~r. Ancak, s~nuçlar beklendiği kadar güçlü değildir. Araş, tırmadan çıkan bir başka ilginç' sorun, ekonominin büyüklüğünün yolsuzluk ü, zerindebir etkisi,olmamasıdır. KAYNAKÇA Aktan, Coşkun Can (1992); Politik Yozlaşma ve Kleptokrasi ( TOrkiye Dene, yimi), Ankara Ticaret Odası, Istanbul: Afa Yayıncılık. Ankara Ticaret Odası (2001). Yolsuzluk Kıskacında Türkiye, Ocak, Ankara. Berkman, Ümit (1983), Azgelişmiş Ollcelerde Kamu Yönetiminde Yolsuzluk ve Rüşvet, TODAtE, Ankara... ' Bozkurı,Ömer, Seriye Sezen, Turgay Ergun (1998), Kamu Yönetimi Sözlüğü. TODAIE, Ankara. Caiden,'Naomi (1979),,"Shortchanging the Public", PublicAdministration Review. Volume: 39, Number: 3, May-June, s Caiden, Oerald E. (1991), "What ReaUy ls Public Maladministration", Public Administration Review. Volume: 51, Nomber-December, s Çoban, Orhan (1999), "Organize Olmayan Sosyo Ekonomik Sistemin Organize Bir Kurumu Rüşvet", Amme Idaresi Dergisi, Cilt: 32, Sayı': 2, Haziran, s Çulpan, Refik (1980), "Bürokratik Sistemin Yozlaşması", Amme IdarltSi Dergisi, Cilt: 13, Sayı: 2, ~aziran, S , Emre, Cahit (2003), Yönetim Bilimi Yazılar, İmaj Yayıncılık, Ankara. Ergun, Turgay (1978), "Yönetimde Yozlaşma Olg~u Üzerine", Amme idaresi D~rgisi" Cilt: i I, Sayı: I, Mart, s ' Eryılmaz, BHal (1994), Kamu Yönetimi, Üniversite Kitabevi, ızmir.. ' Guıer, Birgül Ayman (2003), «',Kavramsal Kuşatmada Yolsuzluk", Milletvekilliği Dokunulmazlığı ve Yolsuzluk Konulu Panel Bildirisi. Ankara'Baros\l, Ankara. Heidenheimer, Ainold (1970), Political Corruption: Readings In ComperativeAnaıystS,' Holı, Rinehart and Winston, New York. ' ' Mumcu, Ahmet (1985), Osmanlı Devletinde Rilşvet, tnkilap Kitabevi, İstanbuL. Şaylan, Gencay (1975), ''Toplumsal DeAişime, YönetSel Bozulma ve Yolsuzluk", Amme Idaresi Dergisi, Cilt: ~,Sayı,: 4, Aralık, s " Şaylan, Gencay (ı995), "DeAişim ve Yolsuziuk", Amme idaresi Dergisi, Cilt: 28, Sayı 3, EylUl, s , ' Tekeli~ ılhan, Gencay Şaylan (1974), "Rüşvet Kuramı", Amme idaresi Dergisi. Cilt: 7, Sayı. 3, EylUl, s. 92-i13.',

20 SO Amme Idaresi Dergisi Tekeli ılhan, Gencay Şaylan (1975), "The Corruptiop", 'Turkish PubJJc Administration Annual,No..2, s Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (2000), Avrupa Birliğine Tam Üyelik Sürecinde Tür, kiye 'dı Yönetimin Yeniden Yapılanması, TOBB, Ankara.

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

SİYASAL YOZLAŞMALARIN NEDENLERİ *

SİYASAL YOZLAŞMALARIN NEDENLERİ * Coşkun Can Aktan (Ed.) Yolsuzlukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Yayınları, 2001. SİYASAL YOZLAŞMALARIN NEDENLERİ * Siyasal yozlaşmaların ortaya çıkmasına neden olan faktörler çeşitlidir. Siyasal

Detaylı

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Türkiye ithalatının en çok tartışılan kalemi şüphesiz enerjidir. Enerji ithalatı dış ticaret açığının en önemli sorumlusu olarak tanımlanırken, enerji

Detaylı

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri MLY733 1 3 + 0 6 Araştırma yöntemlerindeki farklı anlayışları, yaygın olarak kullanılan

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

2008 yılında gönüllü çabalarla kurulan Uluslararası Şeffaflık Derneği ülkenin demokratik, sosyal ve ekonomik yönden gelişimi için toplumun tüm

2008 yılında gönüllü çabalarla kurulan Uluslararası Şeffaflık Derneği ülkenin demokratik, sosyal ve ekonomik yönden gelişimi için toplumun tüm 2008 yılında gönüllü çabalarla kurulan Uluslararası Şeffaflık Derneği ülkenin demokratik, sosyal ve ekonomik yönden gelişimi için toplumun tüm kesimlerinde şeffaflık, dürüstlük ve hesap verebilirlik ilkelerini

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri MLY733 1 3 + 0 6 Araştırma yöntemlerindeki farklı anlayışları, yaygın olarak kullanılan araştırma

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101]

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] 5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] KARAR ADI NO E 2011/101 Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri ĠLGĠLĠ DĠĞER KARARLA R T...... 2005/201 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sisteminin

Detaylı

EUROBAROMETRE 71 AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU

EUROBAROMETRE 71 AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU Standard Eurobarometer European Commission EUROBAROMETRE 71 AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU BAHAR 2009 ULUSAL RAPOR ÖZET TÜRKİYE Standatd Eurobarometre 71 / Bahar 2009 TNS Görüş ve Sosyal Bu araştırma Avrupa

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

ÇALIŞMA EKONOMİSİ II

ÇALIŞMA EKONOMİSİ II ÇALIŞMA EKONOMİSİ II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ.

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74 i Bu sayıda; Ağustos Ayı Dış Ticaret Verileri, 2013 2. Çeyrek dış borç verileri değerlendirilmiştir. i 1 İhracatta Olağanüstü Yavaşlama

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

SORU SETİ 2 TOPLAM HARCAMALAR VE DENGE ÇIKTI

SORU SETİ 2 TOPLAM HARCAMALAR VE DENGE ÇIKTI SORU SETİ 2 TOPLAM HARCAMALAR VE DENGE ÇIKTI Problem 1 (KMS-2001) Bir ekonomiyle ilgili olarak aşağıdaki bilgiler verilmiştir: Y net milli geliri, Ca tüketimi, In net yatırımı, Xn net ihracatı, G hükümet

Detaylı

AKTİF EĞİTİMCİLER SENDİKASI EKONOMİ SERVİSİ YÜKSEK ENFLASYON / KAMU ÇALIŞANLARI KAYIP RAPORU

AKTİF EĞİTİMCİLER SENDİKASI EKONOMİ SERVİSİ YÜKSEK ENFLASYON / KAMU ÇALIŞANLARI KAYIP RAPORU Tarih: 14.06.2015 Sayı: 2015 / 2 AKTİF EĞİTİMCİLER SENDİKASI EKONOMİ SERVİSİ YÜKSEK ENFLASYON / KAMU ÇALIŞANLARI KAYIP RAPORU Aktif Eğitimciler Sendikası (AKTİF EĞİTİM SEN) Ekonomi Servisi tarafından hazırlanan

Detaylı

TÜRKİYE HANGİ SIRADA? İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ NE GÖRE. Dr. Ayşe Betül YAPA. 68 Aralık 2013. Giriş

TÜRKİYE HANGİ SIRADA? İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ NE GÖRE. Dr. Ayşe Betül YAPA. 68 Aralık 2013. Giriş 68 Aralık 2013 TÜRKİYE İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ NE GÖRE HANGİ SIRADA? Dr. Ayşe Betül YAPA Giriş Bir ülkede milli gelir artışının yüksek oluşu o ülkenin gelişmiş bir ülke olarak adlandırılabilmesi için yeterli

Detaylı

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek 31.03.2014 YATIRIMSIZ BÜYÜME Seyfettin Gürsel*, Zümrüt İmamoğlu, ve Barış Soybilgen Yönetici Özeti TÜİK'in bugün açıkladığı rakamlara göre Türkiye ekonomisi 2013

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN

TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN KIRKLARELİ-2014 Kırklareli Üniversitesi Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Merkezi TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON HAZIRLAYAN YEŞİM CAN Adres: Ekonomik ve Sosyal

Detaylı

Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum

Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum Makina Mühendisi Hasan ACÜL Türkiye Ġstatistik Kurumu (TÜĠK), 13 Kasım 2008 tarihinde yayınladığı 2007 Yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması

Detaylı

ENFLASYON YOKSULU VURUYOR. Yönetici özeti

ENFLASYON YOKSULU VURUYOR. Yönetici özeti Araştırma Notu 10/68 26 Mart 2010 ENFLASYON YOKSULU VURUYOR Seyfettin Gürsel * ve Onur Altındağ ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon sepeti ağırlıklandırması

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 7 Bilimsel Araştırma Süreci* 1. Gözlem Araştırma alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi

Detaylı

Bütçe Niçin Ek Ödenek İster?

Bütçe Niçin Ek Ödenek İster? Bütçe Niçin Ek Ödenek İster? Haldun DARICI (*) Ülkemizdeki bütçe uygulamalarıyla ilgili olarak yapılan bazı değerlendirmelerde, bütçelerin başlangıç hedefleriyle yılsonu gerçekleşmeleri arasında önemli

Detaylı

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU ve TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Makro Ekonominin Doğuşu 12 1.1.1.Makro Ekonominin Doğuş Süreci 12 1.1.2.Mikro ve Makro Ekonomi Ayrımı 15 1.1.3.Makro Analiz

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

TÜİK in YOKSULLUK ANALİZLERİ ÜZERİNE

TÜİK in YOKSULLUK ANALİZLERİ ÜZERİNE Yıl: 24 Sayı:87 Nisan 2010 9 Güncel TÜİK in YOKSULLUK ANALİZLERİ ÜZERİNE Sıddık Ensari TÜİK periyodik olarak 2002 yılından beri düzenli bir şekilde yaptığı Hanehalkı Bütçe Anketleri sonuçlarını esas alan

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ 1 İçerik Finansal Yönetim, Amaç ve İşlevleri Piyasalar, Yatırımlar ve Finansal Yönetim Arasındaki İlişkiler İşletmelerde Vekalet Sorunu (Asil

Detaylı

RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler. Tolga YAKAR UNDP Turkey

RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler. Tolga YAKAR UNDP Turkey RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler Tolga YAKAR UNDP Turkey Billion people 10 World 8 6 4 2 Africa Asia Europe Latin America and Caribbean Northern America 2050 yılında dünya nüfusunun

Detaylı

ASGARİ ÜCRET VE EKONOMİK BÜYÜME RAPORU RAPORU

ASGARİ ÜCRET VE EKONOMİK BÜYÜME RAPORU RAPORU ASGARİ ÜCRET VE EKONOMİK BÜYÜME RAPORU RAPORU Rapor Dönemi : Aralık 2011 Rapor Tarihi : 26 Aralık 2011 Sayı :15 33 SENEDE EKONOMİ 3,5 KAT BÜYÜRKEN ASGARİ ÜCRET YERİNDE SAYDI KRİZDEKİ YUNANİSTAN DA ASGARİ

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

Çevre Kirliliği Rüşvet ve Su

Çevre Kirliliği Rüşvet ve Su Çevre Kirliliği Rüşvet ve Su Rüşvetten Arındırılmış ülke yok! Çevre kirliliğine orantılı olarak yükseliyor... Dünyada Rüşvet durumunu değerlendiren Uluslararası Transparency International Enstitüsü 2012

Detaylı

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 73

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 73 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 73 i Bu sayıda; 2012 Gelir Dağılımı ve Yaşam Koşulları Anket sonuçları değerlendirilmiştir. i 1 Gelir düşerken, gelirin dağılımı düzelir mi?

Detaylı

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü Kadına Şiddet Raporu 1 MİRBAD KENT TOPLUM BİLİM VE TARİH ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ KADINA ŞİDDET RAPORU BASIN BİLDİRİSİ KADIN SORUNU TÜM TOPLUMUN

Detaylı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ Furkan Güldemir, Okan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Tarihsel Süreç Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık

Detaylı

YÖNETİM KURULU BAŞKANI MUSTAFA GÜÇLÜ NÜN KONUŞMASI

YÖNETİM KURULU BAŞKANI MUSTAFA GÜÇLÜ NÜN KONUŞMASI KEMAL KILIÇDAROĞLU NUN KONUK KONUŞMACI OLDUĞU TOPLANTI YÖNETİM KURULU BAŞKANI MUSTAFA GÜÇLÜ NÜN KONUŞMASI 1 ARALIK 2014 İZMİR Cumhuriyet Halk Partisi nin çok değerli Genel Başkanı ve çalışma arkadaşları,

Detaylı

tepav Ocak2013 N201307 TÜRKİYE DE YOLSUZLUK ALGISI ÜZERİNE NOTLAR DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Ocak2013 N201307 TÜRKİYE DE YOLSUZLUK ALGISI ÜZERİNE NOTLAR DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı DEĞERLENDİRMENOTU Ocak01 N0 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Evren AYDOĞAN 1 Araştırmacı, Yönetişim Çalışmaları Uluslararası Şeffaflık Örgütü nün- Transparency International (TI), Yolsuzluk

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

ZAMAN SERİLERİNDE AYRIŞTIRMA YÖNTEMLERİ

ZAMAN SERİLERİNDE AYRIŞTIRMA YÖNTEMLERİ ZAMAN SERİLERİNDE AYRIŞTIRMA YÖNTEMLERİ 1 A. GİRİŞ Gözlemlerin belirli bir dönem için gün, hafta, ay, üç ay, altı ay, yıl gibi birbirini izleyen eşit aralıklarla yapılması ile elde edilen seriler zaman

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ekim ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi 2,9 Milyar dolar eksiyken, veri beklentilere paralel 2,89 milyar dolar açık olarak geldi. Ocak-Ekim arasındaki 2013 cari

Detaylı

Araştırma Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ

Araştırma Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ Araştırma Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:12 2002 YILININ İLK YARISINDA STOK BİRİKİMİNİN GSYİH BÜYÜMESİNE KATKISI Kasım 2002 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 2002 YILININ İLK YARISINDA STOK BİRİKİMİNİN

Detaylı

İndeksler, Ölçekler, Tipolojiler

İndeksler, Ölçekler, Tipolojiler İndeksler, Ölçekler, Tipolojiler Yaşar Tonta H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html Not Bu slaytlarda yer alan bilgiler BBY 207 Sosyal

Detaylı

TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI HALUK DİNÇER İN İŞ DÜNYASI BAKIŞ AÇISIYLA TÜRKİYE DE YOLSUZLUK SEMİNERİ AÇILIŞ KONUŞMASI

TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI HALUK DİNÇER İN İŞ DÜNYASI BAKIŞ AÇISIYLA TÜRKİYE DE YOLSUZLUK SEMİNERİ AÇILIŞ KONUŞMASI TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI HALUK DİNÇER İN İŞ DÜNYASI BAKIŞ AÇISIYLA TÜRKİYE DE YOLSUZLUK SEMİNERİ AÇILIŞ KONUŞMASI 26 Kasım 2014 İstanbul, Sabancı Center TÜSİAD İş Dünyası Bakış Açısıyla Türkiye de

Detaylı

TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ

TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ Yeşim Üçdoğruk Dokuz Eylül Üniversitesi AYTEP-27.01.2011 Literatür Ar-Ge Harcamaları ~ Yenilik Faaliyetleri Farklı firmaların

Detaylı

AKOFiS ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN. Halkla İlişkiler Başkanlığı

AKOFiS ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN. Halkla İlişkiler Başkanlığı ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN Halkla İlişkiler Başkanlığı TA K D İ M Değerli; Ana Kademe, Kadın Kolları, Gençlik Kolları MKYK

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. Dış Ticaret Beklenti Anketi

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. Dış Ticaret Beklenti Anketi T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Dış Ticaret Beklenti Anketi 216 2. Çeyrek Dönemi Beklentilerine İlişkin Genel Değerlendirmeler 11 Nisan 216 Ekonomik Araştırmalar ve Değerlendirme Genel Müdürlüğü DIŞ TİCARET BEKLENTİ

Detaylı

Türkiye. 2014 İnsani Gelişme Raporu ndaki İnsani Gelişme Endeksi (İGE) Değerleri ve Sıralamadaki Değişiklikler

Türkiye. 2014 İnsani Gelişme Raporu ndaki İnsani Gelişme Endeksi (İGE) Değerleri ve Sıralamadaki Değişiklikler 1 2014 İnsani Gelişme Raporu İnsani İlerlemeyi Sürdürmek: Kırılganlıkları Azaltmak ve Dayanıklılık Oluşturmak 2014 İnsani Gelişme Raporu ndaki Kompozit Endekslerle İlgili Açıklama Notu Türkiye 2014 İnsani

Detaylı

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Gazi Erçel Başkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 1 Nisan 1998 Ankara I. Giriş Ocak ayı başında

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ÇERÇEVE SUNU Gülçiçek ÖZKORKMAZ Başkanlık Baş Danışmanı Mukim Özel Temsilciler Direktörü ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI ve TÜRKİYE ÜZERİNE

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2012, No: 33

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2012, No: 33 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2012, No: 33 i Bu sayıda; Kısa vadeli Dış Borç Stoku, Merkez Bankası Net Döviz Pozisyonu rakamları Uluslararası Yatırım Pozisyonu, Ve İmalat Sanayi

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

Türkeli Devlet Hastanesi

Türkeli Devlet Hastanesi Türkeli Devlet Hastanesi 1 YÖNETİM Ticari Faaliyetler Muhasebe Faaliyetleri Teknik Faaliyetler Emniyet Faaliyetleri Finansal Faaliyetler Yönetim Faaliyetleri Planlama Organizasyon Yöneltme Koordinasyon

Detaylı

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

250 BÜYÜK FİRMA VERİLERİNİN DEĞİŞKEN BAZINDA İNCELENMESİ

250 BÜYÜK FİRMA VERİLERİNİN DEĞİŞKEN BAZINDA İNCELENMESİ 250 BÜYÜK FİRMA VERİLERİNİN DEĞİŞKEN BAZINDA İNCELENMESİ Prof. DR. Necmi GÜRSAKAL I. GİRİŞ Çalışmamızın ilk bölümünde 2002 yılına ilişkin 250 büyük firma verilerini değişken bazında inceleyerek bazı yorumlar

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 16 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL PSI 501 İleri İstatistik Zorunlu 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 II. YARIYIL Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 III. YARIYIL

Detaylı

23.09.2015 Sabah Analizi

23.09.2015 Sabah Analizi 23.09.2015 Sabah Analizi Maliye Bakanı Mehmet Şimşek önemli açıklamalarda bulundu Sürpriz bir şekilde yeniden milletvekili adayı olan Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, katıldığı bir canlı yayında önemli açıklamalarda

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9 İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 1. BÖLÜM ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9 İNSAN KAYNAKLARI KAVRAMI, ÖNEMİ VE ÖZELLİKLERİ...10 İnsan Kaynakları Kavramı...10 İnsan Kaynaklarının Önemi...12

Detaylı

Türk İnşaat Firmalarının Yurtdışı Projelerde İşçi Sağlığı, İş Güvenliği ve Çevre Uygulamalarına Bakışı - Rusya Federasyonu Örneği

Türk İnşaat Firmalarının Yurtdışı Projelerde İşçi Sağlığı, İş Güvenliği ve Çevre Uygulamalarına Bakışı - Rusya Federasyonu Örneği 3. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Sempozyumu 21-23 Ekim 2011, Çanakkale Türk İnşaat Firmalarının Yurtdışı Projelerde İşçi Sağlığı, İş Güvenliği ve Çevre Uygulamalarına Bakışı - Rusya Federasyonu Örneği Aslı

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

Doğal Afetler ve Kent Planlama

Doğal Afetler ve Kent Planlama Doğal Afetler ve Kent Planlama Yer Bilimleri ilişkisi TMMOB Şehir Plancıları Odası GİRİŞ Tsunami Türkiye tektonik oluşumu, jeolojik yapısı, topografyası, meteorolojik özellikleri nedeniyle afet tehlike

Detaylı

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Aralık ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -7,5 Milyar doların üzerinde -8,322 milyar dolar olarak geldi. 2013 yılı cari işlemler açığı bir önceki yıla göre

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

Türkiye de Seçim Uygulamaları/ Sorunları Işığında Temsilde Adalet Yönetimde İstikrar İlkelerinin İşlevselliği

Türkiye de Seçim Uygulamaları/ Sorunları Işığında Temsilde Adalet Yönetimde İstikrar İlkelerinin İşlevselliği Türkiye de Seçim Uygulamaları/ Sorunları Işığında Temsilde Adalet Yönetimde İstikrar İlkelerinin İşlevselliği Erol TUNCER Seçim sistemlerinin belirlenmesinde temsilde adalet ve yönetimde istikrar (fayda)

Detaylı

MURAT EĞİTİM KURUMLARI

MURAT EĞİTİM KURUMLARI 2013 KPSS de Testlerin Kapsamları Değişti ÖSYM tarafından yapılan açıklamaya göre 2013 KPSS de uygulanacak testlerin içeriğinde bir takım değişiklikler yapıldı. Bu değişikler başta Genel Yetenek - Genel

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ŞUBAT 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Soru Öğrencilerin derse katılım düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilen 16 soruluk bir test için öğrencilerin ilk 8 ve son 8 soruluk yarılardan aldıkları puanlar arasındaki

Detaylı

Türkiye de Sosyal Koruma Harcamaları: 2006-2015

Türkiye de Sosyal Koruma Harcamaları: 2006-2015 Ekim 2015 Türkiye de Sosyal Koruma Harcamaları: 2006-2015 Harcama İzleme Güncelleme Notu Nurhan Yentürk STK Eğitim ve Araştırma Birimi tarafından Kamu Harcamalarını İzleme Dizisi kapsamında gençlik, çocuk,

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 1. Yıl - GÜZ DÖNEMİ Doktora Uzmanlık Alanı MLY898 3 3 + 0 6 Bilimsel araştırmarda ve yayınlama süreçlerinde etik ilkeler. Tez yazım kuralları,

Detaylı

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ocak ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -5,2 Milyar doların altında -4,88 milyar dolar olarak geldi. Ocak ayında dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre

Detaylı

Temel Kavramlar. Bağlanım Çözümlemesi. Temel Kavramlar. Ekonometri 1 Konu 6 Sürüm 2,0 (Ekim 2011)

Temel Kavramlar. Bağlanım Çözümlemesi. Temel Kavramlar. Ekonometri 1 Konu 6 Sürüm 2,0 (Ekim 2011) Bağlanım Çözümlemesi Temel Kavramlar Ekonometri 1 Konu 6 Sürüm 2,0 (Ekim 2011) UADMK Açık Lisans Bilgisi İşbu belge, Creative Commons Attribution-Non-Commercial ShareAlike 3.0 Unported (CC BY-NC-SA 3.0)

Detaylı

SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2

SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2 SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2 1. SERMAYE, YATIRIM VE TASARRUF 2 1.1. SERMAYE VE YATIRIM 2 1.2. TASARRUF VE PORTFÖY TERCİHİ 2 1.3. SERMAYE PİYASASI 3 2. SERMAYE TALEBİ 3 2.1. YATIRIMIN NET BUGÜNKÜ

Detaylı

Kayıtdışı İstihdama Dair Yanıtlanmayı Bekleyen Bazı Sorular

Kayıtdışı İstihdama Dair Yanıtlanmayı Bekleyen Bazı Sorular PLATFORM NOTU'15 / P-3 Yayınlanma Tarihi: 05.02.2015 * Kayıtdışı İstihdama Dair Yanıtlanmayı Bekleyen Bazı Sorular Cem Başlevent 1 YÖNETİCİ ÖZETİ Son yıllarda yaşanan olumlu gelişmelere rağmen, kayıtdışı

Detaylı

2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış

2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış 2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış Prof. Dr. Yüksel KAVAK Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi TÜSİAD / UNFPA İstanbul, 5 Kasım 2010 1 Ana tema: Nüfusbilim ve Yönetim Çalışmanın

Detaylı

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ Dr. Salih DURSUN İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ KAVRAM MODELLER UYGULAMA Beta Yay n No : 2668 İşletme - Ekonomi : 558 1. Baskı Mart 2012 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-692 - 5 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015 Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

Detaylı

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi POLİTİKANOTU Mart2011 N201126 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Ayşegül Dinççağ 2 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri Büyüme Rakamları Üzerine

Detaylı

TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ

TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ Türkiye de perakende sektörü, 300 milyar dolara ulaşan büyüklüğü, 365 bin mağaza sayısı ve 2009-2013 yılları arasında yıllık bileşik %7 büyüme ile öne çıkan sektörler

Detaylı

TİCARİ İLİŞKİLER DURUM İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA AVRUPA BİRLİĞİ >>

TİCARİ İLİŞKİLER DURUM İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA AVRUPA BİRLİĞİ >> AVRUPA BİRLİĞİ >> Hazırlayan: Mustafa BAYBURTLU (TOBB AB Daire Başkanı) İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA TİCARİ İLİŞKİLER VE EKONOMİK DURUM İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) üyesi ülkelerin ekonomik yapıları, ekonomik

Detaylı

İktisada Giriş Öğr. Gör. Mustafa Erbir Bozok Üniversitesi SHMYO Yönetim ve Organizasyon Bölümü

İktisada Giriş Öğr. Gör. Mustafa Erbir Bozok Üniversitesi SHMYO Yönetim ve Organizasyon Bölümü İktisada Giriş Öğr. Gör. Mustafa Erbir Bozok Üniversitesi SHMYO Yönetim ve Organizasyon Bölümü ULUSAL GELİR VE HESAPLAMA YÖNTEMLERİ Ekonomide işlerin nasıl gittiği herkesi ilgilendirir. İşçiyi, memuru,

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AYLIK EKONOMİK GÖSTERGELER EKİM 2015 Hazine Müsteşarlığı Matbaası Ankara, 22 Ekim 2015 İÇİNDEKİLER TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER i I. ÜRETİM I.1.1.

Detaylı

DÜZENLEME VE ANTİ-TRÖST YASASI 2

DÜZENLEME VE ANTİ-TRÖST YASASI 2 DÜZENLEME VE ANTİ-TRÖST YASASI 2. PİYASAYA MÜDAHALE 2.. ARTIKLAR VE BÖLÜŞÜMÜ 2 2. DÜZENLEMENİN EKONOMİK KURAMI 3 2.. DENGE 3 3. DÜZENLEME VE DOĞAL TEKELLER 4 3.. KARTELLERİN DÜZENLENMESİ 7 4. ANTİ-TRÖST

Detaylı

2015 Haziran ENFLASYON RAKAMLARI 3 Temmuz 2015

2015 Haziran ENFLASYON RAKAMLARI 3 Temmuz 2015 2015 Haziran ENFLASYON RAKAMLARI 3 Temmuz 2015 Haziran 2015 Tüketici Fiyat Endeksi ne(tüfe) ilişkin veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 3 Temmuz 2015 tarihinde yayımlandı. TÜİK tarafından

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı