Ortadoğu Neresi? Uluslararası İlişkilerde Bölgesel Alt Sistem Olarak Ortadoğu yu Tanımlama ve Sınıflandırma Sorunu

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Ortadoğu Neresi? Uluslararası İlişkilerde Bölgesel Alt Sistem Olarak Ortadoğu yu Tanımlama ve Sınıflandırma Sorunu"

Transkript

1 619 Ortadoğu Neresi? Uluslararası İlişkilerde Bölgesel Alt Sistem Olarak Ortadoğu yu Tanımlama ve Sınıflandırma Sorunu ÖZET Yrd. Doç. Dr. Osman Nuri ÖZALP Bu makalede uluslararası ilişkiler açısından Ortadoğu teriminin içeriği incelenecektir. Kökeni antik çağlara kadar giden Doğu tabiri; coğrafi bir bölgeyi tanımlamaktan ziyade, yüzyıllar boyu kültürel anlamda Avrupa nın karşıt dünyasını betimlemek için kullanılmıştır. Haçlı Seferleri nden itibaren ise; Doğu (Orient) İslam ile, Batı (Oksident) da Hıristiyanlık ile özdeşleşerek, iki farklı inanç sistemine bağlı bir boyut kazanmıştır. Bu anlamıyla Doğu ve Batı nın coğrafi sınırları değil, düşünceleri ifade ettiğini söyleyebiliriz. Terminolojide Doğu ile ilgili Near East, Middle East, Far East gibi farklı tanımlamaların ortaya çıkışı Avrupa merkezli olup, 19. yy daki Batı emperyalizminden bağımsız düşünülemez. Modern siyasi bir terim olan Ortadoğu (Middle East) ise, II. Dünya Savaşı ndan sonra uluslararası ilişkiler literatürüne girmiş ve bölge ülkeleri tarafından da benimsenmiştir. Soğuk Savaş ın sona ermesi ve özellikle 11 Eylül den sonra terminolojiye Büyük Ortadoğu (Greater Middle East), Genişletilmiş Ortadoğu (Broader Middle East), İslami Ortadoğu (Islamic Middle East) gibi siyasi içerikli terimler girmiştir. İslam dünyasının demokratikleştirilmesi bağlamında Amerika tarafından geliştirilen yeni tanımlamaların içeriği, bölgede model ülke olma özelliği olan Türkiye yi de yakından ilgilendirmektedir. Anahtar Kelimeler: Orient, Yakındoğu, Orta Doğu, Büyük Ortadoğu, Genişletilmiş Ortadoğu, İslami Ortadoğu, Bölgesel Alt Sistem Olarak Ortadoğu. Kırklareli Üniversitesi İ.İ.B.F.

2 620 Where is the Middle East? The Definition and Classification Problem of the Middle East as a Regional Subsystem in International Relations Abstract This article examines the content of the Middle East term in terms of international relations. The term of East which goes back to ancient times, has been used to describe the rest, outside of Europe in cultural expressions instead of a geographical region to portray opposite world for centuries. Since the Crusades, East (Orient) was identified with Islam and West (Occident) became identical with Christianity, based on two different belief systems. We can say that East and West mean thoughts, not geographical borders in this context. The emergence of different terms related to the East like Near East, Middle East and Far East were Eurocentric and they cannot be considered without taking Western imperialism into account in 19 th century. A modern political term, the Middle East has entered into the literature of international relations and has also been adopted by countries in the region. With the end of the Cold War and especially after September 11, new political thematic terms like the Greater Middle East, the Broader Middle East and Islamic Middle East has entered into the daily terminology. The content of new definitions developed by the US in the context of democratization of the Islamic world closely concerns Turkey which has a model country characteristic in the region. Key Words: Orient, Near East, Middle East, Greater Middle East, Broader Middle East, Islamic Middle East, the Middle East as a Regional Subsystem. 1. GİRİŞ Yaklaşık kırk beş yılı aşkın bir süre önce Pearcy, Ortadoğu nun gerçekte tanımlanamayan bir bölge olduğunu provokatif bir biçimde ileri sürmüştür 1. Gerçekten bölge ile ilgili Batı dillerinde kesinlik ifade etmeyen çok farklı tanımlamaların kullanıldığını görmekteyiz. Özellikle son yıllarda bilimsel literatürde ve medyada sıkça kullanılan Büyük 1 G. E Pearcy: The Middle East an Indefinable Region, Department of State Publication 7684, Near and Middle East Series 72, Washington, 1964, sh

3 621 Ortadoğu, Genişletilmiş Ortadoğu, İslami Ortadoğu gibi kavramlar da, bölgenin sınırlarının tam olarak neresi olduğu sorusunun cevabını her zamankinden daha fazla önemli kılmaktadır. Peki bölge gerçekten uygun bir şekilde tanımlanamaz mı? Ortadoğu neresidir? Sınırları coğrafi olarak nerede başlamakta ve bitmektedir? Bu çalışmada, tanımlama sorunsalı bağlamında Ortadoğu nun neresi olduğu ya da Ortadoğu dan ne anlaşılması gerektiği uluslararası ilişkiler açısından ele alınacaktır. Ancak bölge ile alakalı Doğu (Orient) ve Ortadoğu terimlerinin antik Yunan dan beri Batı nın karşıtı olarak kullanılan bir fikri konsept olduğu göz önünde bulundurulursa, kesin coğrafi bir tanımlamanın mümkün olamayacağı anlaşılacaktır. Çünkü zamanla terim ile ilgili tarihi, kültürel, dini, coğrafi, siyasi ve iktisadi pek çok boyut iç içe geçmiş bulunmaktadır. Çalışmada bölgeyi daha iyi analiz edebilmek için, uluslararası ilişkilerde Bassam Tibi nin Ortadoğu için geliştirdiği bölgesel alt sistem konseptinden yararlanılacaktır. Ancak Ortadoğu ile ilgili yaklaşımları daha iyi kavrayabilmek için, eski çağlardan günümüze kadar terminolojinin nasıl oluştuğuna kısaca bakmamız gerekmektedir. 2. DOĞU NERESİ? Doğu ile ilgili algı ve tanımlamaların ilk kez antik eserlerde yer aldığını ve bunların da modern çağlara ait zihinsel tasarımlara doğrudan etki ettiğini görmekteyiz 2. Eski Yunan da coğrafi anlamda Doğu, başlangıçta Mısır ı kapsıyordu. Yeni Asur Krallığı nın yıkılışı (MÖ ) ardından Büyük Pers İmparatorluğu nun kurulmasıyla (Ahameniş Hanedanı, MÖ ) Anadolu nun Perslerin hâkimiyetine girmesi Yunan literatüründe ve düşüncesinde derin izler bırakmıştır. Bu döneme ait Persler ve Eski Yunanlılar arasındaki savaşların etkileri ise, günümüze kadar süren iki farklı coğrafyaya ait zihni tasavvurların kaynağını oluşturmaktadır. Antik Yunan yazarı Eshilos un 3 (MÖ Daha fazla bilgi için bkz. Reinhold Bichler: Der Orient im Wechselspiel von Imagination und Erfahrung: Zum Typus der orientalischen Despotie, Robert Rottinger, Andreas Luther, Josef Wiesehöfer (Ed.): Getrennte Wege? Kommunikation, Raum und Wahrnehmungen in der Alten Welt, Verlag Antike, Frankfurt, 2007 sh Latince Aischylos ya da Aeschylus.

4 ) Persliler 4 adlı oyununda, Perslerin özellikleri despotluk olarak karakterize edilmektedir 5. Böylece Asya, coğrafi bölge olarak despotluğun ve barbarlığın simgesi olmuştur. Gerçi Eshilos un eserinde Asya, Avrupa nın karşı kutbu olarak tasvir edilmemiş ancak bu bakış açısı daha sonraki yazarları etkilemiştir. Eshilos yine eserlerinde antik dünyada Araplardan ilk kez bahseden yazardır. 6 Eshilos un etkisini daha sonra tarihçilerin babası sayılan Halikarnassoslu Herodot un (M.Ö ) Tarih adlı eserinde görmekteyiz. Tarih Avrupalılarla Asyalılar arasındaki düşmanlığın söylencesel başlangıcı üstüne bir önsözle açılır 7. Öyle ki Herodot, daha henüz ikinci cümlesinde Yunanlılar ve Barbarlar ayrımını yapmaktadır 8. Avrupa ve Asya dan açıkça bahsedilerek, Yunanlıların ülkesi Avrupa ve Asya arasında tanımlanmaktadır 9. Herodot, Persliler karşısında muzaffer Yunanlıları kutlarken; Helenleri, Avrupalıları Barbarlara karşı konumlandırmaktadır. Bu bakış açısı, daha sonraları iki farklı medeniyetin karşıtlığının sembolü haline gelmiştir: Avrupa ve Asya. Antik dünyada Eshilos, Euripides ve Herodot gibi yazarların eserlerine baktığımızda, Yunan yazınında Doğu karşıtı bir klişeleştirmenin temellerinin atıldığını söyleyebiliriz. Ortaçağ Avrupası nda ise; Romalılar, kökünü Latince güneşin doğuşu anlamına gelen sol oriens kelimelerinden alan Oriens terimini, bölge tanımlaması amacıyla kullanmışlardır. Bununla da Roma İmparatorluğu nun doğu yarısını yani Bizans ı ( ) kastetmişlerdir 10. Yine bu 4 Eshilos un Persliler adlı eseri antik dünyadan günümüze kalan en eski drama özelliğini taşımaktadır. MÖ 472 de ilk kez Atina da oynanmıştır. 5 Bichler, Der Orient im Wechselspiel von, sh Alfred Schlicht: Die Araber und Europa 2000 Jahre gemeinsamer Geschichte, Kohlhammer, Stuttgart, 2008, sh Robert Irwin: Oryantalistler ve Düşmanları, Çev. Bahar Tırnakcı, YKY, İstanbul, 2008, sh Herodotos: Tarih, Çev. Müntekim Ökmen, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2009, Birinci Kitap Klio sh Antik dünyada Yunanlılar Peleponnes in kuzeyinde kalan ve bugün Balkan olarak adlandırdığımız bölgeyi Avrupa olarak adlandırıyorlardı. Yüzyıllar sonra bu kavram genişleyerek kıtanın tamamı için kullanılır olmuştur. 10 Andreas Pflitsch: Mythos Orient Eine Entdeckungsreise, Herder, Freiburg/ Basel, 2003, sh. 11; Anja Jedlitschka: Weibliche Emanzipation in Orient und Okzident. Von der Unmöglichkeit die Andere zu befreien, Ergon Verlag, Würzburg, 2004, sh. 22.

5 623 dönemde terim, Kutsal Kitap geleneği bağlamında en geniş anlamıyla Kutsal Toprak (Holy Land) olarak adlandırılan Kudüs ün doğusu için de kullanılmıştır. Ortaçağ da 11. yy ın sonlarında Haçlı Seferleri nin başlamasıyla, Antik çağlardan beri pek değişmemiş olan Avrupa nın dünya tasavvuru genişlemeye başlamıştır 11. Haçlı Seferleri sayesinde kültürler arası bilgi ve mal transferi gelişmiş, bu sayede Avrupalılar ilk kez zengin Antik dünyanın mirasını kazanmaya başlamışlardır. Aristo nun eserleri Arapçadan Latinceye çevrilerek, Batı düşüncesini yeniden şekillendirmeye başlamıştır. Ortaçağ Avrupasında Haçlı Seferleri ile, İslam dini Doğu nun en önemli karakteristik özelliklerinden biri haline gelmiştir. Böylece, Hıristiyan Batı (Occident) ile İslami Doğu (Orient) arasında, farklı iki inanç sistemi bağlamında bir ilişkinin temelleri de atılmıştır. Doğu (Orient) tabiri, genel olarak Avrupa da 19. yy a kadar Arapça konuşan ülkeler, Türkiye, İran, Hindistan ve hatta Çin i de içine alacak şekilde geniş bir bölgeyi tanımlamak için kullanılmıştır. Zamanla Batı dillerinde bölgesel anlamda çok farklı tanımlamalara da yer verilmiştir 12. Farklı zamanlardaki dilleri ve tanımlamaları göz önünde bulunduran Krause, gerçekte Ortadoğu ile ilgili tanımlamaları açık ve sistematik bir şekilde sınıflandırmanın mümkün olmadığını dile getirmektedir 13. Ancak bu farklı tanımlamalarda ortak olan bir şey varsa, o da Avrupa perspektifli bakış açısıdır. Çünkü sadece Avrupa dan bakıldığı zaman Doğu yakın, orta veya uzak olmaktadır. Daha doğrusu modern anlamda Orta Doğu tabirini anlayabilmek için, emperyalizmin tarihi sürecine bakmak gerekmektedir 14. Napolyon un Mısır Seferi nden ( ) sonra, Avrupalı büyük güçler arasında Doğu nun ele geçirilmesi ve paylaşımı amacıyla bir yarış başladı. Bölge Avrupa açısından jeopolitik bir bütün olarak görülmek- 11 Kay Peter Jankrift: Europa und der Orient im Mittelalter, WBG, Darmstadt, 2007, sh Örneğin Almanca Morgenland, Levante, Fruchtbarer Halbmond, Vorderasien, Vorderer Orient, Naher Osten, Mittlerer Osten; Fransızca Proche Orient, Moyen Orient; İngilizce Far East, Near East, Middle East gibi. 13 R. Dietrich Krause: Orient, Naher und Mittlerer Osten Die Begriffe im Wandel der Zeit, Geographische Rundschau, 1, 1993, sh Bassam Tibi: Konfliktregion Naher Osten Regionale Eigendynamik und Groβmachtinteressen, Beck, München, 1989, sh. 55.

6 624 teydi. Öyle ki, bölgeye ait kısmi problemler o zamandan beri bağımsız olarak ele alınamamaktadır, çünkü bir bütün olarak dünya politikasının içine entegre olmuştur 15. Söz konusu durum günümüzde de geçerliliğini korumaktadır. Bu zamana kadar Doğu için kullanılan gerek East, gerekse Orient tabirleri bütün Asya yı kapsamaktaydı. Asya ve Avrupa arasındaki ilk ayrımlaştırma 19. yy da ortaya çıkmış; artık Avrupalılar tarafından Çin, Japonya, Malezya ve Endonezya için Uzak Doğu (Far East) tabiri kullanılmaya başlanmıştır. Bu ayrım, 19. yy ın sonuna kadar yaygınlık kazanmıştır. Avrupa için Doğu, artık Osmanlı İmparatorluğu nun sınırlarından başlamaktaydı. Osmanlı İmparatorluğu Boğaz ın hasta adamı olarak 19 yy da yıkılış sürecindeyken, Avrupalı güçlerin farklı ulusal çıkarları nedeniyle İmparatorluğun topraklarının paylaşımı bir çatışma haline dönüştü. Çöküş halindeki Osmanlı İmparatorluğu ndan kim hangi bölgeyi alacaktı? Çok kısa olarak özetlenebilecek bu çatışma, Avrupa da Doğu Sorunu (Eastern Question) olarak adlandırılmıştır 16. Hemen hemen Ortadoğu ile alakalı bütün siyasi tanımlamalar ve büyük kısmıyla siyasi sınır değişikliklerinin temeli, 19. yy ın sonu veya 20 yy ın ilk yarısında; İngilizler, Fransızlar, Ruslar ve Almanların bu bölgede egemenlik ve nüfuz alanlarını kurmaya başlamalarına dayanmaktadır 17. Bu bağlamda, 1890 yılında terminolojide bir değişiklik meydana gelmiş ve ilk kez Near East (Yakın Doğu) tabiri kullanılmaya başlanmıştır. Near East, daha ziyade Balkan bölgesini içine alan Güneydoğu Avrupa yı tanımlamak için kullanılmaktaydı. Hala Osmanlının bir parçası olan bölge, Hıristiyan Avrupalı olması nedeniyle yakındı (Near); aynı zamanda hala Doğu (East) idi; çünkü Doğulu bir devlet olan Osmanlı İmparatorluğu nun egemenliği altındaydı Jedlitschka, Weibliche Emanzipation in Orient, sh Uluslar arası ilişkiler açısından Doğu Sorunu ile ilgili olarak bkz. Carl L Brown: International Politics and the Middle East. Old Rules Dangerous Game, I. B. Tauris, London, 1984, sh Eckart Ehlers, [et al.]: Der Islamische Orient Grundlagen zur Länderkunde eines Kulturraums, Isl. Wiss. Akad, Köln, sh Bernard Lewis: The Middle East and the West, Weidenfeld and Nicolson, London, 1968, sh. 10.

7 Ortadoğu nun Modern Siyasi Bir Terim Olarak Ortaya Çıkışı Yukarıda da dile getirildiği gibi, 19. yy ın sonuna kadar bütün Doğu yu tanımlamak için terminolojide Near East ve Far East tabirlerinin kullanıldığını görüyoruz. Ancak Eylül 1902 de Amerikalı donanma tarihçisi A. Th. Mahan, İngiliz National Review dergisinde The Persian Golf and International Relations adlı bir makale yayınlayarak, Aden Körfezi ve Hindistan için ilk kez Middle East (Ortadoğu) tabirini kullanmıştır 19. Mahan ın konseptine göre Middle East, Süveyş ve Singapur arasında kalan bölge idi. Mahan ın makalesinden iki ay sonra ise, İngiliz Times gazetesi muhabiri Valentin Chirol ün Middle East Question adını taşıyan bir yazı dizisi yayınlamıştır 20. Böylece Mahan ve Chirol ün yayınlarından sonra, merkezi Hindistan olan Middle East tabiri uluslararası literatüre yerleşmiştir. Yukarıdaki gelişmeler ışığında kısaca özetlersek; I. Dünya Savaşı nın sonuna kadar Doğu yu tanımlamak için The Near East, The Middle East ve The Far East olmak üzere üç farklı terimin yerleştiğini görmekteyiz. Her terim belli bir bölgeyi tanımlamak için kullanılırken, içerik olarak The Near East Türkiye yi; The Middle East Hindistan ı ve The Far East ise Çin i kapsamaktaydı 21. I. Dünya Savaşı nda Osmanlı İmparatorluğu çöküşü engellemek amacıyla, Fransa ve İngilizlere karşı Almanya ile müttefik oldu. Bu ise, Osmanlı İmparatorluğu üzerinde nüfuz kazanma amacıyla Avrupalı devletler arasındaki rekabetin kızışmasına yol açmıştır. Fransa ve İngiltere, Arapları Osmanlı İmparatorluğu na karşı desteklerken; kendi aralarında da hala Osmanlı egemenliği altında bulunan Arap topraklarının nasıl paylaşılacağı konusunda gizli Sykes-Picot Antlaşması nı (1916) imzalamışlardır Roderic H. Davison: Where is The Middle East?, Richard H. Nolte (Ed.), The Modern Middle East, Atherton, New York, 1963, sh Ibid, sh Ibid, sh Rene Klaff: Konfliktstrukturen und Auβenpolitik im Nahen Osten Das Beispiel Syrien, Dunker und Humblot, Berlin, 1993, sh. 50.

8 626 Söz konusu gizli plan ve sonraki San Remo Konferansı na göre; (1920) Suriye ve Lübnan Fransız; Filistin, Irak ve Trans-Jordan (Ürdün) ise İngiliz idaresine bırakılıyordu. 23 Bu tarihi gelişmeler ışığında, Ortadoğu ile ilgili tanımlama ve içerik değişimi gerekiyordu. Nitekim İngiliz bakış açısına göre, 1 Mart 1921 de Kolonilerden Sorumlu Dışişleri Bakanı Winston Churchill, Royal Geographical Society nin de katkılarıyla Middle East teriminin içeriğini, İstanbul Boğazı ndan Hindistan ın batı sınırlarına kadar olan bölge olarak belirlemekteydi. O zamana kadar Middle East teriminin içinde kalan Hindistan, artık yeni içerik tanımlamasıyla dışarı çıkarılmış oluyordu. Middle East tabiri, böylece Near East tabirinin içeriğiyle kastedilen coğrafi alanı kapsamaya başlamıştı Soğuk Savaş Döneminde Ortadoğu Terimi II. Dünya Savaşı ndan sonra global anlamda büyük güçlerin yapısıdaki değişikliğe paralel olarak bölge de değişmeye başladı. Savaştan İngilizlerin zayıflayarak çıkması, bölge sınırlarını daha da belirsiz hale getirdi. Bölgede artık Pax Britannica yerine Pax Americana ikame olurken, Ortadoğu enerji kaynakları nedeniyle Amerika nezdinde stratejik açıdan önemli bir bölge konumunu kazandı 25. II. Dünya Savaşı sırasında Middle East tabiri, özellikle İngilizlerin etki alanı Malta dan İran ve Suriye ye, oradan da Etiyopya ya kadar alanı kapsayan Middle East Command (Orta Doğu Komutanlığı) ile popüler hale gelmiştir 26. Terim, özellikle savaştan sonra uluslar arası ilişkiler literatürüne sağlam bir şekilde yerleşmiştir. Near East terimi ise, Middle East tanımlamasının yoğun kullanımı karşısında önem ve içeriğini kaybetmeye başlamıştır. İngilizce konuşulan ülkelerde Middle East terimi siyasi dilde artık bölge için kullanılan tek tabir konumuna gelmiştir. 23 Sykes-Picot sürecinde İngiliz-Fransız rekabeti ve Arap politikası için bkz. Elie Kedouri: England and the Middle East. The Destruction of the Ottoman Empire, The Harvester Pr., Hassocks, 1978; Brown, International Politics and, sh Davison, Where is The Middle East?, sh Tibi, Konfliktregion Naher Osten, sh Davison, Where is The Middle East?, sh. 20.

9 627 İngilizce anlamıyla bu terim, bölge ülkelerinin kendileri tarafından da kabul edilerek, gündelik dile kesin bir şekilde yerleşmiştir Ortadoğu yu Sınırlandırma Sorunu Ortadoğu terimi, uluslar arası literatürde yerleşiklik kazanmasına rağmen, Ortadoğu nun hangi coğrafi alanları, ülkeleri kapsadığı konusunda ortak bir kabul yoktur 28. Peki o zaman Ortadoğu tam olarak nerede durmaktadır? Farklı çıkarlar, kriterler ve bilimsel disiplinler nedeniyle Ortadoğu nun sınırları çok farklı biçimlerde tespit edilmektedir. Çok geniş anlamıyla, Ortadoğu nun güneyde Etiyopya dan kuzeyde Türkiye ye kadar; doğuda ise Afganistan ve Pakistan dan batıda Fas a kadar olan bölgeyi kapsadığını belirtebiliriz. Bu geniş coğrafi alan içinde, Ortadoğu sınırlarının belirlenmesi ile ilgili çok farklı kriter ve yaklaşım bulunmaktadır. Çalışmamızda bu farklı görüşlerin belli başlılarını sunarak, konunun bilimsel literatürde ne kadar karmaşık bir yapıya sahip olduğunu göstermeye çalışacağız. Ortadoğu nun sınırlarını belirleme ile ilgili coğrafi kriterleri göz önünde bulunduran yazarlara baktığımızda ise, yine farklı yaklaşımlar görmekteyiz. Örneğin Tunçdilek e göre Ortadoğu; Karadeniz, Akdeniz, Kızıldeniz, Basra Körfezi ve Hazar Denizi arasında kalan bölgedir 29. İsviçreli Coğrafyacı Boesch, Ortadoğu için Almanca olarak Mittlerer Osten terimini kullanırken, bölgenin sınırlarını da Levant kıyıları ve hinterlandı, Dicle ve Fırat nehirlerinin ovaları, Kuzey Arap çöl bölgeleri ve Basra Körfezi arasındaki coğrafi alan olarak görmektedir 30. Steinbach/Hofmayer/Schönborn tarafından çıkarılan Politisches Lexikon Nahost (Ortadoğu nun Siyasi Lexikası) adlı eserde ise, bölge batıda Fas, doğuda ise Pakistan arasında kalan alan olarak tanımlanmaktadır 31. Daha sonra Steinbach/Robert tarafından çıkarılan iki ciltlik Handbuch 27 Türkçe, Ortadoğu; Arapça, Şark ul Evsat; Farsça, Khavarmiyaneh; İbranice, ha Mizrah ha Tichon. 28 Margret Johannsen: Der Nahost-Konflikt, VS, Wiesbaden, 2006, sh Necdet Tunçdilek: Güneybatı Asya, İst. Ünv. Yay, İstanbul, 1971, sh Ehlers, Der Islamische Orient, sh Udo Steinbach[u.a.]: Politisches Lexikon Nahost, Beck, München, 1979.

10 628 des Nahen und Mittleren Ostens adlı çalışmada da aynı şekilde, bölge batıda Mağrib, doğuda Pakistan arasındaki alan olarak teyit edilmektedir 32. Steinbach kendi bakış açısına göre, bölge için Naher und Mittlerer Osten tabirlerini beraber kullanırken, Kuzey Afrika Kanadı ve Güneybatı Asya Kanadı şeklinde ayrımlaştırmaya gitmektedir 33. Amerikalı Hurewitz ise, Ortadoğu yu Fas ve Afganistan arasındaki bölge olarak tanımlamaktadır 34. Buna karşı günümüzde yaşayan önemli bölge uzmanlarından biri olan Brown ise, Ortadoğu yu eski Osmanlı İmparatorluğu nun sahip olduğu alanlar olarak görmektedir 35. Çünkü Brown a göre, bugünkü Ortadoğu ya ait olan Cezayir, Tunus, Libya, Lübnan, Mısır, Suriye, Filistin, Irak ve Arap Yarımadası ve tabii ki Türkiye Cumhuriyeti 19. yy a kadar Osmanlı İmparatorluğu nun hâkimiyeti altındaydı. Bu içeriğe ait tanımlamada Ortadoğu bölgesi, Fas ve İran haricindeki Osmanlı coğrafyasına ait alanları kapsamaktadır diyebiliriz. Hudson ise, Ortadoğu yu üç kısmi sistemden oluşan bir bütün olarak görmektedir: Arap Doğusu (Maşrık), Kuzey Afrika (Mağrib) ve Körfez Bölgesi (Haliç) 36. Bölgenin önde gelen uzmanlarından sayılan Tibi de, Ortadoğu yu Hudson gibi üç alt bölgeye ayırmakta; ancak bu alt sisteme ait ülkeleri ise merkezi ve kenar ülkeler olarak sınıflandırmaktadır Udo Steinbach(Hrsg.): Der Nahe und Mittlere Osten Politik, Gesellschaft, Wirtschaft, Geschichte, Kultur, Leske&Büdrich, Opladen, 1988, sh Ibid. 34 Jacob Hurewitz: Middle East Politics, Praeger, New York, 1969, sh Brown, International Politics and, sh Michael D. Hudson: The Middle East, World Politics, Ed. James Rosenau, Free Press, New York, 1976 sh Tibi, Konfliktregion Naher Osten, sh. 73.

11 629 Tibi ye göre Bölgesel Alt Sistem Olarak Ortadoğu ve Kısımları Arap Doğusu (Maşrık) Körfez Bölgesi (Haliç) Arap Batısı (Mağrib) Merkez Devl. Kenar Devl. Merkez Devl. Kenar Devl. Merkez Devl. Kenar Devl. Mısır Türkiye Irak Bahreyn Cezayir Tunus İsrail Kıbrıs İran Katar Fas Moritanya Suriye Sudan S. Arabistan B. A. E. Libya Ürdün K. Yemen Kuveyt Umman Lübnan G. Yemen Kaynak: Tibi, Konfliktregion Naher Osten, sh. 76. Tibi ye göre bir devletin bölgeye dahil olması, ilgili devletin alt sisteme entegre olup olmamasına bağlıdır. Genel olarak, Soğuk Savaş ın sonuna kadar olan dönemde bilimsel literatürde bölgeyi tanımlama ve sınırlandırma kriterleri konusundaki yaklaşımlar yukarıda anlatılanlar şeklinde olmuştur. Ancak Sovyetler Birliği nin çöküşüyle, uluslararası ilişkilerdeki köklü değişimler ve Orta Asya ülkelerinin bağımsızlıklarını kazanmaları, Ortadoğu ile ilgili terminolojiyi esaslı bir şekilde değiştirmiştir. 5.1 Sovyetler Birliği nin Dağılışı ve Dağılışın Ortadoğu Terminolojisine Etkisi Sovyetler Birliği nin çöküşü ile uluslararası ilişkilerde büyük bir değişim süreci yaşanmış ve bu değişim dünyanın bütün coğrafi bölgeleri gibi Ortadoğu yu da derinden etkilemiştir 38. Öyle ki, Ortadoğu yu tarif ve sınırlama ile ilgili bütün tanımlamalar değişmiştir. Uluslar arası ilişkilerdeki yeni gelişmeler bağlamında, Ortadoğu ile ilgili belli başlı yaklaşımlara kısaca değinilecektir. 38 Soğuk Savaş ın bitiminin Ortadoğu ya etkisi konusunda bkz. Heinz-Dieter Winter: Vom Kriesenbogen zur stabilen Friedensordnung?, WeltTrends, No 16, 1997, sh ; Helmut Hubel: Das Ende Kalten Krieges im Orient. Die USA die Sowjetunion und die Konflikte in Afghanistan, am Golf und im Nahen Osten ( ), Oldenbourg, München, sh

12 630 Sovyetler Birliği nin çöküşünden sonra, Orta Asya ve Kafkasya da nüfusunun çoğunluğu Müslüman olan ve İslami kültür geleneğine sahip Azerbaycan, Kazakistan, Türkmenistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan bağımsızlığını kazanmıştır. Halen çok yönlü transformasyon sürecinde bulunan bu ülkeler bazı yazarlara göre, İslami kimliklerinden dolayı kültürel ve siyasi anlamda yeni büyük bir bölgenin oluşumuna yol açmışlardır. Örneğin Lewis e göre kültürel, etnik, linguistik ve dini olarak geçmişte tarihi Ortadoğu nun bir parçası olan bu ülkeler, bağımsızlıklarını kazanmalarıyla tekrar bu tarihi dimensiyonun oluşmasını sağlamışlardır. Ona göre Bu Yeni Ortadoğu nun oluşumu gerçekte Eski Ortadoğu için en önemli gelişmelerden birisidir 39. Gerçekten Lewis in yukarıda dile getirdiği özellikler, bu ülkeleri bağımsızlıklarından sonra Ortadoğu ile yoğun bir ilişki içine girmeye yöneltmiştir. Uluslararası ilişkilerde Ortadoğu ve çatışma uzmanları (conflict researcher) bölge ile ilgili olarak, kültürel ve dini özelliğin belirleyici en önemli unsur olduğunu vurgulamaktadır. Bu bakış açısına sahip olan yazarlardan Trautner, bölge için artık İslami Orient (islamischer Orient) terimini önermektedir 40. Çünkü Batı-Sahra dan Tacikistan a kadar olan coğrafyadaki ülkelerde farklı formlarda da olsa, hakim olan İslam kültürüdür. Bu bağlamda, Lindholm da İslami Ortadoğu terimini seçmiştir 41. Uluslararası ilişkilerde çatışma uzmanı olan Pfetsch de, bölge için kültürel yakınlığı dikkate alarak hemen hemen aynı anlamdaki Arap-İslam Dünyası (arabisch-islamische Welt) terimini kullanmaktadır 42. Büttner/Scholz ise, Sovyetler Birliği nin dağılışından sonra oluşan yeni siyasi gelişmeler neticesinde, Ortadoğu nun sınırlarının Orta Asya yı da içine alacak bir şekilde genişlediğini belirterek; Moritanya dan Orta Asya ya kadar olan coğrafi bölge için, İslami-Oriental Dünya ya da İsla- 39 Bernard Lewis: Rethinking the Middle East, Foreign Affairs, No 4, 1992, sh Bernard Trautner: Konstruktive Konfliktbearbeitung im Vorderen und Mittleren Orient: Ansätze der Deeskalation und Beilegung nationaler und internationaler Konflikte , Lit, Münster, 1997, sh Charles Lindholm: İslami Ortadoğu Tarihsel Antropoloji, Çev. Balkı Şafak, İmge, İstanbul, 2004, sh Frank R. Pfetsch (Hrsg.): Konflikte seit 1945: Daten-Fakten-Hintergründe. Bd. 5: Arabisch-islamische Welt, Ploetz, Freiburg/Breisgau, 1991, sh. 7.

13 631 mi-oriental Bölge tabirini kullanmaktadır 43. Bunun yanında Büttner/Scholz, bölge için tarihi, siyasi veya medya gereksinimlerinden doğan tanımlamaların; aslında günümüzde hem içe hem de dışa yönelik bir ayrımlaşmayı zorlaştırdığını da ifade ederek, Ortadoğu nun bir alt sistem olarak tanımlanması gerekliliğini savunmaktadır 44. Çünkü Moritanya dan Afganistan a kadar olan coğrafi bölge, uluslararası ilişkiler açısından ortak bir çatışma yapısına sahiptir. Gantzel/Schwinghammer de, Sovyetler Birliği nin dağılışı ile bölgenin Kafkasya ve Orta Asya yı da içine alacak şekilde genişlediğini dile getirirken, diğer yazarlardan farklı olarak Gürcistan ı da Ortadoğu içinde görmektedir lı yıllardaki siyasi değişimlerden dolayı Schmid ise, bütün bölgeyi, farklı coğrafi çatışma alanlarını göz önünde bulundurarak dört alt bölgeye ayırmaktadır 46 : Orta Asya, Maşrık, Körfez Bölgesi ve Mağrib. Pawelka ise, bölge sınırlarının tarihi süreç içinde dinamik bir yapıya ve İslami karaktere sahip olduğunu vurgulayarak, sınırlarının Sovyetlerin dağılışından sonra Afrika nın Atlantik kıyılarından Orta Asya nın Altay Dağları na kadar uzandığını belirtmektedir Eylül 2001 den Sonra Ortadoğu Terimi İle İlgili Gelişmeler 11 Eylül 2001 terör saldırıları uluslararası sistemi derinden etkilediği gibi, Ortadoğu ile ilgili terim ve kapsam tartışmalarını da derinden etkilemiştir 48. Terör saldırılarının hemen ardından, uluslararası ilişkiler 43 Friedemann Büttner/ Fred Scholz: Islamisch-orientalische Welt: Kulturtradition und Unterentwicklung, Nohlen, Dieter (Ed.): Handbuch der Dritten Welt Band Nordafrika und Naher Osten, Dietz, Bonn, 1993, sh Büttner/Scholz, Islamisch-orientalische Welt, sh Klaus J.Gantzel/Thorsten Schwinghammer: Die Kriege nach dem Zweiten Weltkrieg : Daten und Tendenzen, Lit, Münster, 1995, sh Claudia Schmid: Der Israel-Palästina Konflikt und die Bedeutung des Vorderen Orient als sicherheitspolitische Region nach dem Ost-West-Konflikt, Nomos, Baden-Baden, 1993, sh Peter Pawelka/Hans-Georg Wehling (Hrsg.): Der Vordere Orient an der Schwelle zum 21. Jahrhundert. Politik, Wirtschaft, Gesellschaft. Opladen, Verlag, Westdt, 1999, sh Eylül 2001 sonrası Ortadoğu nun yeni jeopolitik durumu ile ilgili olarak bkz. Sigrid Faath (Ed.): Neue geopolitische Konstellationen im Nahen Osten nach dem 11. September 2001, DÜI, Hamburg, 2003.

14 632 literatürüne, Ortadoğu nun jeopolitik olarak yeniden düzenlenmesi bağlamında Greater Middle East (Büyük Ortadoğu), Broader Middle East (Genişletilmiş Ortadoğu) veya Islamic Greater Middle East (İslami Büyük Ortadoğu) gibi tanımlamalar girmiştir. Tanımlama ve kapsam konusunda 19. yy ve 20. yy da olduğu gibi, günümüzde 21. yy ın başında da Ortadoğu ile ilgili terminoloji büyük güçler tarafından belirlenmektedir. 49 Ortadoğu nun neresi olduğu ve hangi ülkeleri kapsadığı ya da nasıl olması gerektiği konusundaki terminoloji, bugün global anlamda tek süper güç olan Amerika tarafından belirlenmektedir. Bununla birlikte Amerika kavramların içeriğini de belirleyen bir güç sahibidir. (Definitionsmacht). Amerikalı siyaset bilimci Harkavy, jeopolitik gelişmeler ışığı çerçevesinde ilk kez Greater Middle East konsepti ile ilgili bir makale yayınlamıştır 50. Daha sonraları ise, Clinton yönetiminde görev alan stratejistlerden Ronald D. Asmus ve Kenneth M. Pollack, Büyük Ortadoğu nun demokratik transformasyonu fikrini geliştirmiştir. Nitekim 2002 sonbaharında görüşlerini yeni bir transatlantik projesi olarak yayımlamışlardır 51. Kısaca özetleyecek olursak, Asmus ve Pollack a göre; Amerika uzun bir periyot içinde Büyük Ortadoğu nun siyasi dönüşümü için inisiyatif almalı ve girişimde bulunmalıdır. Kısa bir süre sonra iktidara gelen George W. Bush yönetiminde etkili olan Neoconlar ise, Ortadoğu da demokratikleşme konusunda radikal bir yeni başlangıç yapılmasını savunmuştur. Bu bağlamda, Başkan Bush 2003 yılının sonlarına doğru her fırsatta Greater Middle East Initiative (GMEI) adlı projesini dile getirmeye başlamıştır. Söz konusu proje ile, bütün İslam dünyasında demokrasinin yerleştirilmesi amaçlanmaktaydı Hans-Georg Ehrhardt/Margret Johannsen (Hrsg.): Herausforderung Mittelost: Übernimmt sich der Westen?, Nomos, Baden-Baden, 2005, sh Robert Harkavy: Strategic Geography and the Greater Middle East, Naval War College Review No 4, 2001, sh ; Robert Harkavy/ Geoffrey Kemp: Strategic Geography and the Changing Middle East: Concepts, Definitions, and Parameters, Brookings Pres, Washington, Kenneth P.Pollack/ Ronald D. Asmus: The New Transatlantic Project. Policy Review, October/November, Bruno Schoch: Washingtons Greater Middle East Initiative eine ernst zu nehmende Vision, Ehrhart/Johannsen: Herausforderung Mittelost: Übernimmt sich der Westen?, 2005, sh

15 633 Projenin örnek konsepti, önce Amerika nın Georgia Eyaleti Sea Island şehrinde toplanan G 8 Zirvesi nde somut hale getirilirken; daha sonra içeriği de ilk kez Londra da İngilizce yayın yapan El-Hayat gazetesinde yayınlanmıştır 53. Projede Büyük Ortadoğu olarak tarif edilen coğrafya, Arap Ligi ülkeleri, İsrail, İran, Türkiye, Afganistan ve Pakistan ı kapsamaktaydı. Orta Asya ülkeleri ise, konsept içinde yer almamaktaydı; çünkü bu ülkeler zaten 11 Eylül saldırılarından sonra Amerika ile terörle mücadele politikası kapsamında ortak hareket ederek, kendi topraklarında da askeri üst konuşlandırmaya başlamışlardı. Büyük Ortadoğu Projesi yayınlandıktan sonra gerek Avrupa Birliği nde, gerekse Arap dünyasında sert bir şekilde eleştirilmiştir. Özellikle AB, Büyük Ortadoğu Projesi ne alternatif olarak 22 Mart 2004 te ilk konseptini Avrupa Birliği nin Akdeniz ve Ortadoğu ile Stratejik Ortaklığı adı altında duyurmuştur 54. Bu bağlamda, yoğun tartışma ve görüşmelerden sonra Sea Island daki G 8 Zirvesi nde (9 Haziran 2004) Gretaer Middle East Initiative (GMEI) konsepti, yeni şekli Broader Middle East Initiative (BMEI) olarak kabul edilmiştir 55. Genişletilmiş Ortadoğu konseptinin Büyük Ortadoğu dan farkı, Körfez ülkeleri ve Kuzey Afrika ülkelerini de içine alacak şekilde belirlenmiş olmasıdır. Genel olarak Batı nın bu projelerle hedefi, İslam dünyasının büyük bir kısmında siyasi ve iktisadi reform süreçlerini başlatarak, destek vererek; bölgede uzun vadeli istikrar, refah ve demokrasiye dayalı ortak bir yapı oluşturmaktır. Kuşkusuz Batı tarafından vizyon olarak seçilen projelerde eksiklik, bu hedefe nasıl ulaşılacağı konusunda olan strateji yoksunluğudur 56. Ayrı bir çalışmanın konusu olacak olan İslam dünya- 53 Konsept Working Paper G8 Greater Middle East Partnership olarak Al Hayat Gazetesi nde te yayınlanmıştır. 54 AB nin konsepti için bkz. Muriel Asseburg: Demokratieförderung in der arabischen Welt hat der partnerschaftliche Ansatz der Europäer versagt?, Orient, No 2, 2005, sh US Department of State: Partneship for Progress and a Commen Future with the Region of the Broader Middle East and North Africa. Fact Sheet, The White Hause Office of the Press Secretary, June 9, Ortadoğu ya yönelik transformasyon süreci ile ilgili olarak Amerika ve Avrupa arasındaki yaklaşım farklılıkları için bkz. Elmar Janssen: Stabilität in Nahost? Transformationsansätze von USA und EU und strukturelle Hindernisse einer Friedensordnung, m-ress, München, 2005; Martin Beck: Von der Spannung über die Krise zur Gemeinsamkeit? Zu den auβenpolitischen Ansätzen und Perspektiven der USA und der EU gegenüber dem Nahen Osten,

16 634 sının demokratikleştirilmesi konusunda, Amerika ve AB arasında yöntem açısından keskin görüş ayrılığı vardır. Bu da bölge için ilgili projelerin başarı şansını azaltmaktadır. Genişletilmiş Ortadoğu terimi, 2004 yılı 28/29 Haziran ında İstanbul da yapılan NATO Zirvesi nde de kabul edilmiş, ancak gerek bilimsel literatürde gerekse kamuoyunda Büyük Ortadoğu terimi benimsenmiştir. Bugün de ülkemizde terim olarak Büyük Ortadoğu tanımlaması, günlük kullanımda dahi yer edinmiş durumdadır. Bu sebeple çalışmamızda tanımlama olarak Büyük Ortadoğu terimi tercih edilecektir. Ancak Büyük Ortadoğu nun hangi ülkeleri kapsadığı konusu, yine daha önceki tanımlamalarda gördüğümüz gibi açık değildir. Gerçi yeni terimden bölgenin sınırlarının daha da genişletilmiş bir içeriğe sahip olduğu rahatlıkla anlaşılmaktadır. Fakat hangi ülkelerin bu terimin içine girdiği konusu, yine kullananlara göre farklılık kazanmaktadır. Kısaca özetlemek gerekirse; 11 Eylül saldırılarından sonra Amerika, Büyük Ortadoğu Projesi ile bölgeyi siyasi olarak yeniden tanımlamış ve sınırlarını genişletmiştir. 5.3 Türkiye ve Orta Asya Ortadoğu Bölgesel Alt Sistemine Dâhil Edilebilir mi? Uluslararası ilişkilerde bölgesel alt sistemlerle ilgili teoriler 50 li yılların sonundan itibaren literatüre girmiştir. Amerikalı Siyaset bilimci ve Ortadoğu uzmanı olan Leonard Binder, 1958 yılında yazdığı The Middle East as a Subordinate International System 57 adlı makalesi ile, ilk kez uluslararası sistemde bölgesel farklılaşma olduğunu ve bölgesel alt sistemlerin de kendi içlerinde parçaları ile bir düzen oluşturduğunu dile getirmiştir. Binder in bu çalışmasından sonra, pek çok siyaset bilimci uluslararası ilişkilerde bölgesel alt sistemlerle ilgili farklı konsept geliştirmiştir. Ancak bunlar arasında da, ortak bir görüş yoktur. Ehrhart/Johannsen: Herausforderung Mittelost: Übernimmt sich der Westen?, sh ; Isabel Shäfer: Die Strategische Partnerschaft der EU mit dem Mittelmeerraum und dem Nahen Osten eine europäische Alternative zur Broader Middle East Initiative?, Ehrhart/Johannsen: Herausforderung Mittelost: Übernimmt sich der Westen?, sh Leonard Binder: The Middle East as a Subordinate International System World Politics, No 10, 1958, sh

17 635 Binder in konsepti, 80 li yılların sonunda Suriye asıllı Alman siyaset bilimci ve Ortadoğu uzmanı Bassam Tibi tarafından geliştirilmiş ve Ortadoğu da kullanılmıştır 58. Tibi ye göre, bölgesel alt sistemler bir taraftan sistemin kendine özgü dinamiklerini barındırırken; bir taraftan da yapısal olarak, karşılıklı etkileşim halinde uluslararası sistem ile entegre halindedir. Kısacası, global sistemin altında sınıflandırılır. Tibi ye göre, 1989/90 yıllarına kadar bölgede yerel, bölgesel ve uluslararası çatışma alanları ile bir bağlantı (linkage) oluşmuştur 59. Daha önce de bahsettiğimiz gibi, Tibi Ortadoğu yu uluslararası sistemin bir alt bölgesi olarak görmekte; bu alt bölgeyi de merkez ve kenar ülkelerden oluşan Maşrık, Mağrib ve Körfez Bölgesi olarak üç kısmi alana ayırmaktadır. Ancak Tibi nin 1989 yılında geliştirmiş olduğu bu konseptten sonra, uluslararası sistem kökten bir değişikliğe uğramıştır. Sovyetlerin yıkılışından sonra iki kutuplu düzen kaybolmuş ve Soğuk Savaş sona ermiştir. Uluslararası sistemde yeni bir devir açan bu değişikliklerden sonra, Tibi nin konsepti bağlamında aşağıdaki sorulara nasıl yanıt verebiliriz: Bölgesel alt sistemler yine uluslararası sistemin altında düşünülebilir mi? Türkiye Ortadoğu bölgesel alt sistemine dâhil edilebilir mi? Sovyetler Birliği nin dağılışı ile bağımsızlıklarını kazanan Orta Asya ülkeleri de bu sistemin içinde düşünülebilir mi? Kanaatimizce, 1989 dan sonra Ortadoğu daha yüksek derecede bir otonomiye sahip olarak bölgesel alt sistem olma özelliğini devam ettirmektedir. Krause ye göre, Sovyetlerin yıkılışından sonraki gelişmeler Ortadoğu yu siyasi ve tarihi anlamda birleştirmiş; öyle ki eskiden kültürel coğrafya olarak Orient adı altında tanımlanan bölge, tekrar aynı yapıya dönüşmüştür 60. Bu sebeple, bölge sınırları artık İslami karakterinden dolayı geniş tanımlanmaya başlanmıştır. Nitekim ekonomik ve siyasi farklılıklara rağmen, Batı-Sahra dan Tacikistan a kadar olan coğrafi bölgenin en temel karakteristik özelliği, toplumsal yapının İslami kültüre sahip olmasıdır Tibi, Konfliktregion Naher Osten. 59 Ibid, s Krause, Naher und Mittlerer Osten, sh Trautner, Konstruktive Konfliktbearbeitung im Vorderen, sh. 9.

18 636 Ortadoğu bölgesi, günümüzde dünya politikası için önemli konumunu muhafaza etmektedir. Ancak dünyanın en çatışmalı bölgesi olan Ortadoğu için bölge dışı büyük güçler olan Amerika ve AB, uzun dönemde barışçıl bir düzenin tesisi amacıyla siyasi sistemleri dönüştürmek istemektedir. Bu bağlamda, bir önceki kısımda bahsettiğimiz Amerikalıların Büyük Ortadoğu Projesi, bölgede demokratik siyasi yapıların inşasını hedeflemektedir. Ancak Amerikalılar metot olarak radikal yöntemlerle bunu gerçekleştirmek isterken, Avrupalılar daha ziyade istikrarlı ve aşamalı bir şekilde bu sürecin desteklenmesini savunmaktadır 62. Siyasi dönüşüm için farklı yöntemleri benimsemiş olan Amerika ve AB nin ortak politika güdemeyişleri, bölgenin istikrarını da zayıflatmaktadır. Bu yüzden bölgenin başarılı dönüşümü için, transatlantik bir işbirliği sadece Ortadoğu için değil, uluslararası ilişkiler açısından da büyük önem taşımaktadır Türkiye nin Dâhil Edilmesi Önceki kısımlarda gördüğümüz gibi, Tibi 1989 yılındaki çalışmasında Ortadoğu bölgesel alt sisteminde Türkiye yi Arap Doğusu (Maşrık) adı altında ve kenar ülke olarak sınıflandırmıştı. Ancak özellikle II. Körfez Savaşı ve ondan sonraki gelişmeler nedeniyle, pek çok yazar Türkiye nin kenar ülke konumundan çıkarak, merkez ülke konumuna geçtiğini belirtmektedir 63. Son yıllardaki siyasi gelişmeleri göz önünde bulundurursak, Türkiye nin uluslararası ilişkilerde bölgesel alt sistem olarak Ortadoğu ya dahil edilebileceğini söyleyebiliriz. Türkiye nin Ortadoğu da merkezi bir ülke ve etkin bir bölgesel oyuncu konumuna gelmesinde ise, aşağıdaki faktörleri sayabiliriz: İkinci Körfez Savaşı nda etkin rol oynaması 62 Avrupa ve Amerika nın Ortadoğu da demokrasi teşviki hakkında ayrıntılı bilgi için bkz. Sabine Giesendorf: Politische Konditionalität der EU eine erfolgreiche Demokratieförderungsstrategie?, Nomos, Baden Baden, 2009, sh Trautner: Eigendynamik, regionale Einbindung und Internationalisierung zwischenstaatlicher Konflikte im Nahen und Mittleren Osten: Erster und Zweiter Golfkrieg, Heidelberg Univ., Magisterarbeit 1992 sh. 33; Philip Robins: Turkish Policy and the Gulf Crisis. Adventure or Dynamics?, Dodd, Clement H (Ed.): Turkish Foreign Policy. New Prospects. Huntingdon: The Eothen Press 1992, s. 85.

19 637 Kürt Sorunu nun sınır aşırı bir boyut kazanması Bölgede su sorununun önem kazanması ve Türkiye nin Dicle ve Fırat ın kaynak ülkesi olması Amerika tarafından Türkiye nin Müslüman devletler için model ülke olarak Büyük Ortadoğu Projesi çerçevesinde desteklenmesi Sovyetler Birliği nin dağılmasından sonra, Türkiye Orta Asya ülkeleri için model ülke olarak lanse edilmiş ve Türkiye de bu amaçla yoğun ekonomik, siyasi, kültürel ve diplomatik girişimlerde bulunmuştu. 90 lı yıllarda özellikle Amerika, Orta Asya da İran ın nüfuzunu engellemek için Türkiye yi hem jeo-stratejik, hem de Orta Asya da model ülke olması açısından desteklemiştir. Türkiye nin bölgesel önemi özellikle 11 Eylül saldırılarından sonra daha da artmıştır. Amerikalılar bu sefer Büyük Ortadoğu Projesi ile bütün İslam dünyasında; hem İslami bir sosyo-kültürel yapıya sahip, aynı zamanda demokratik bir siyasi sistemi başarı ile işleten Türkiye yi model ülke olarak sunmaya ve desteklemeye başlamıştır. Özellikle Bush yönetiminde etkili olan Neoconlara göre, Türkiye bütün İslam dünyası için en iyi model ülkeydi. Amerika 90 lı yıllarda Orta Asya da olduğu gibi, 11 Eylül den günümüze kadar olan süreçte, Büyük Ortadoğu Projesi kapsamında Türkiye yi İslam dünyasında demokratik model ülke olarak desteklemeye devam etmektedir. Bu bağlamda, Türkiye nin AB üyeliği süreci Amerikalı yönetimler tarafından özellikle desteklenmiştir 64. Çünkü AB sayesinde demokrasi standartlarını yükselten bir Türkiye, Ortadoğu da yönlendirici ve model konumundaki bir ülke olabilecektir. Türkiye nin AB aday ülke statüsünü kazanmasında Amerika nın oynamış olduğu rolü ve baskıyı, Ortadoğu nun uzun vadeli transformasyonu bağlamında stratejik öneme haiz bir karar olarak görmek gerekir 65. Amerika nın Türkiye ye karşı olan politikası, bölgesel ve global yönelimli bir politikanın parçası olarak da düşünülebilir. Türkiye, bu 64 Amerika perspektifinden Türkiye nin AB üyeliğinin desteklenmesi ile ilgili olarak bkz. Carsten Hanke: Die Beitrittsperspektive der Türkei zur Europäischen Union aus der Sicht der USA, Kölner Arbeitspapiere zur internationalen Politik, No 43, Janssen, Der Nahost-Konflikt, sh.136.

20 638 çerçevede AB için de bölgede önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye, Ortadoğu ya yönelik bazı konularda Amerika ve AB ile görüş farklılığına sahip olsa bile; demokrasi ve İslam ı bir arada yürüten başarılı bir Türkiye, Batı nın İslam dünyasına yönelik politikaları için fevkalade önem taşımaktadır. Müslüman kültürel kimliğiyle modern, demokratik ve iktisadi olarak başarılı, AB standartlarına sahip bir Türkiye; Ortadoğu, Kafkasya ve Orta Asya da model ülke olarak önemli bir rol oynayacağı gibi, söz konusu bölgelerde istikrarı teşvik edici politikaların da etkin bir uygulayıcısı olabilir. Türkiye, bu özellikleri ile Amerika ve AB için uluslararası ilişkilerde Büyük Ortadoğu da çıpa konumunda bir ülkedir. Yukarıda dile getirilen özelliklerden dolayı, Türkiye AKP iktidarı döneminde Ortadoğu da önemli bir bölgesel oyuncu konumuna gelmiştir. Son yıllardaki tüm bu gelişmeler göz önünde bulundurulduğunda, Türkiye Ortadoğu bölgesel alt sistemine dâhil edebilir Orta Asya nın Dâhil Edilmesi Sovyetler Birliği nin çöküşünden sonra Orta Asya ülkelerinin bağımsızlıklarını kazanmaları, aynı zamanda Ortadoğu bağlamında yeni terim tartışmalarını da gündeme getirmiştir. Orta Asya ve Kafkasya kültürel, etnik, linguistik ve dini açıdan geçmişte tarihsel anlamda Orient in bir parçası idi. Örneğin Ortaçağ da Orta Asya İslam medeniyetinin kenarında değil, merkezinde bir bölgeydi 66. Öyle ki Farabi, Buhari, Biruni, İbn-i Sina, Maturidi, Ali Kuşçu gibi İslam dünyasının pek çok önemli şahsiyeti Orta Asya dan çıkmıştır. Orta Asya cumhuriyetlerinin Sovyetler Birliği nden kopmaları ve bağımsız olmalarıyla, İslam dünyası kültürel anlamda eski tarihi coğrafi genişliğine tekrar kavuşmuş oldu diyebiliriz. Bağımsızlıktan sonra Orta Asya ülkelerinin diğer İslam devletleri ile olan ilişkileri her alanda yoğunluk kazanmaya başlamıştır. Bu gelişmeler dikkate alındığında, Tibi nin konseptine göre Ortadoğu bölgesel alt sisteminin Kafkasya ve Orta Asya yı da kapsayıp kapsamadığı tartışılabilir Bert Fragner/Andreas Kappeler (Ed.): Zentralasien. 13.bis 20. Jahrhundert. Geschichte und Gesellschaft, Promedia, Wien, 2006.; Andrea Strasser (Ed.): Zentralasien und Islam, Dt. Orient-Inst., Hamburg, Krause, Naher und Mittlerer Osten, sh. 3.

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 GELECEK İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 SARIKONAKLAR İŞ TÜRKĠYE MERKEZİ C. BLOK ĠÇĠN D.16 BÜYÜME AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE ÖNGÖRÜLERĠ 02123528795-02123528796 2025 www.turksae.com Nüfus,

Detaylı

Ortadoğu Diye Bir Yer Var mı?

Ortadoğu Diye Bir Yer Var mı? Ortadoğu Diye Bir Yer Var mı? Sedat LAÇİNER Coğrafi ya da siyasi anlamda bölgeler ortak ve yakın özelliklerine göre sınıflandırılırlar. Örneğin kıtalar, denizlerle çevrili geniş toprak parçalarıdır. Yarımadalar,

Detaylı

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI

İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Eski adıyla İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) günümüzde nüfusunun çoğunluğu veya bir kısmı Müslüman olan ülkelerin üye olduğu ve üye ülkeler arasında politik, ekonomik, kültürel,

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... vii KISIM 1 GASTRONOMİ: KAVRAMSAL YAKLAŞIM VE TRENDLER

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... vii KISIM 1 GASTRONOMİ: KAVRAMSAL YAKLAŞIM VE TRENDLER İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... vii KISIM 1 GASTRONOMİ: KAVRAMSAL YAKLAŞIM VE TRENDLER Bölüm 1: Gastronomi Kavramı: Tanımı ve Gelişimi... 3 1.1. Gastronomi Kavramı... 5 1.2. Gastronominin Tarihsel Gelişimi... 8 1.3.

Detaylı

değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir

değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir Yalnız z ufku görmek g kafi değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir 1 Günümüz bilgi çağıdır. Bilgisiz mücadele mümkün değildir. 2 Türkiye nin Jeopolitiği ; Yani Yerinin Önemi, Gücünü, Hedeflerini

Detaylı

HALI SEKTÖRÜ 2015 YILI İHRACATI

HALI SEKTÖRÜ 2015 YILI İHRACATI HALI SEKTÖRÜ 2015 YILI İHRACATI Ülkemizin halı ihracatı 2014 yılında % 7,3 oranında bir artışla kapanmış ve 2,4 milyar dolar olarak gerçekleşmişti. 2015 yılında ise halı ihracatımız bir önceki yıla kıyasla

Detaylı

Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları

Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları - Türkiye ile Afganistan arasında 7 Kasım 1959 tarihinde Ankara'da "Kültür

Detaylı

5. ULUSLARARASI MAVİ KARADENİZ KONGRESİ. Prof. Dr. Atilla SANDIKLI

5. ULUSLARARASI MAVİ KARADENİZ KONGRESİ. Prof. Dr. Atilla SANDIKLI 5. ULUSLARARASI MAVİ KARADENİZ KONGRESİ Prof. Dr. Atilla SANDIKLI Karadeniz bölgesi; doğuda Kafkasya, güneyde Anadolu, batıda Balkanlar, kuzeyde Ukrayna ve Rusya bozkırları ile çevrili geniş bir havzadır.

Detaylı

ULUSLARARASI KARADENİZ-KAFKAS KONGRESİ

ULUSLARARASI KARADENİZ-KAFKAS KONGRESİ STRATEJİK VİZYON BELGESİ ULUSLARARASI KARADENİZ-KAFKAS KONGRESİ Ekonomi, Enerji ve Güvenlik; Yeni Fırsatlar ( 20-22 Nisan 2016, Pullman İstanbul Otel, İstanbul ) Karadeniz - Kafkas coğrafyası, tarih boyunca

Detaylı

ABD İLE İLİŞKİLERDE YENİ DÖNEM: MODEL ORTAKLIK

ABD İLE İLİŞKİLERDE YENİ DÖNEM: MODEL ORTAKLIK DIŞ POLİTİKA ABD İLE İLİŞKİLERDE YENİ DÖNEM: MODEL ORTAKLIK NİSAN 2009 SARIKONAKLAR İŞ MERKEZİ C. BLOK D.16 AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE 02123528795-02123528796 www.turksae.com ABD İLE İLİŞKİLERDE YENİ DÖNEM:

Detaylı

9. Dubai Uluslararası Gayrimenkul ve Emlak Fuarı (İPS) en yeni projemiz olan Dubai Sustainable City yi duyurmak için mükkemmel ve en doğru ortamdi.

9. Dubai Uluslararası Gayrimenkul ve Emlak Fuarı (İPS) en yeni projemiz olan Dubai Sustainable City yi duyurmak için mükkemmel ve en doğru ortamdi. 8,000 m 2 FUAR ALANI 291 KATILIMCI 77 YERLİ KATILIMCI 214 ULUSLARARASI KATILIMCI 37 MEDYA ORTAĞI 7,637 MEDYA ORTAĞI IPS (INTERNATIONAL PROPERTY SHOW) 2013, Dubai Arazi ve İskan Departmanı nın katkılarıyla

Detaylı

MÜCEVHER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ) - (KÜMÜLATİF)

MÜCEVHER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ) - (KÜMÜLATİF) ALTINDAN MAMUL MÜCEVHERCİ VE KUYUMCU EŞYASI 1 BİRLEŞİK ARAP EMİRLİ 269.665.223,68 305.580.419,69 13,32 ALTINDAN MAMUL MÜCEVHERCİ VE KUYUMCU EŞYASI 2 IRAK 155.240.675,64 92.044.938,69-40,71 ALTINDAN MAMUL

Detaylı

TÜRKİYE DEKİ YABANCI ÜLKE TEMSİLCİLİKLERİ

TÜRKİYE DEKİ YABANCI ÜLKE TEMSİLCİLİKLERİ Ülke TÜRKİYE DEKİ YABANCI ÜLKE TEMSİLCİLİKLERİ Temsilcilik Türü Şehir Telefon Faks e-posta A.B.D. Başkonsolosluk Adana (0322) 346 62 62 (0322) 346 79 16 A.B.D. Büyükelçilik Ankara 455 55 55 467 00 19 A.B.D.

Detaylı

ERASMUS + YÜKSEKÖĞRETİM PROGRAMI 2015-2016 DÖNEMİ "ORTA ASYA" BÜTÇE KATEGORİSİNE AİT LİSTE

ERASMUS + YÜKSEKÖĞRETİM PROGRAMI 2015-2016 DÖNEMİ ORTA ASYA BÜTÇE KATEGORİSİNE AİT LİSTE "ASYA" BÜTÇE KATEGORİSİNE AİT LİSTE Orta Doğu Teknik Üniversitesi 2015 1 TR01 KA107 021130 Hindistan 30.249,50 Orta Doğu Teknik Üniversitesi 2015 1 TR01 KA107 021130 Nepal 5.044,92 Orta Doğu Teknik Üniversitesi

Detaylı

eğitim öğretim yılı için Yükseköğretim Kurulu nun aldığı karalar aşağıdaki gibidir;

eğitim öğretim yılı için Yükseköğretim Kurulu nun aldığı karalar aşağıdaki gibidir; MEVLANA DEĞİŞİM PROGRAMI 2017-2018 DÖNEMİ BAŞVURULARI Mevlana Değişim Programı, Yüksek Öğretim Kurumu tarafından yürütülen, Türk üniversiteleri ile yabancı yükseköğretim kurumları arasında öğrenci ve öğretim

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

ÖZETLER VE ANAHTAR KELİMELER

ÖZETLER VE ANAHTAR KELİMELER ÖZETLER VE ANAHTAR KELİMELER Türkmenistan da Siyasal Rejimin Geleceği: İç ve Dış Dinamikler Açısından Bir Değerlendirme Yazar: Haluk ALKAN Özet: Türkmenistan, çok yönlü özelliklere sahip bir ülkedir. Sahip

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSAN HAKLARI VE DEMOKRASİ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSAN HAKLARI VE DEMOKRASİ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSAN HAKLARI VE DEMOKRASİ Prof.Dr.Coşkun Can Aktan Demokrasi konusunda hep Batı demokrasilerini örnek gösterir ve bu ülkelerde demokrasinin gerçekten işler olduğundan sözederiz.

Detaylı

YÜRÜRLÜKTE BULUNAN ÇİFTE VERGİLENDİRMEYİ ÖNLEME ANLAŞMALARI. ( tarihi İtibariyle) Yayımlandığı Resmi Gazete

YÜRÜRLÜKTE BULUNAN ÇİFTE VERGİLENDİRMEYİ ÖNLEME ANLAŞMALARI. ( tarihi İtibariyle) Yayımlandığı Resmi Gazete YÜRÜRLÜKTE BULUNAN ÇİFTE VERGİLENDİRMEYİ ÖNLEME ANLAŞMALARI (21.01.2016 tarihi İtibariyle) Taraf Devlet Anlaşmanın İmza Edildiği Tarih Yayımlandığı Resmi Gazete Tarih No Yürürlük Tarihi Vergiler Açısından

Detaylı

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 ( STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 Yeni Dönem Türkiye - Suudi Arabistan İlişkileri: Kapasite İnşası ( 2016, İstanbul - Riyad ) Türkiye 75 milyonluk nüfusu,

Detaylı

ORTADOĞU DA BÖLGESEL GELIŞMELER VE TÜRKIYE-İRAN İLIŞKILERI ÇALIŞTAYI TOPLANTI DEĞERLENDİRMESİ. No.12, ARALIK 2016

ORTADOĞU DA BÖLGESEL GELIŞMELER VE TÜRKIYE-İRAN İLIŞKILERI ÇALIŞTAYI TOPLANTI DEĞERLENDİRMESİ. No.12, ARALIK 2016 TOPLANTI DEĞERLENDİRMESİ No.12, ARALIK 2016 TOPLANTI DEĞERLENDİRMESİ NO.12, ARALIK 2016 ORTADOĞU DA BÖLGESEL GELIŞMELER VE TÜRKIYE-İRAN İLIŞKILERI ÇALIŞTAYI 30 Kasım 2016 Çarşamba günü Ortadoğu Stratejik

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Volkan TATAR 2. Doğum Tarihi : 08.04.1977 3. Unvanı : Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Doktora Derece Alan Üniversite Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 Y.Lisans Uluslararası

Detaylı

Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler

Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler Oğuzhan KAYA TKHK Kaynak Geliştirme Daire Başkanlığı khk.kaynakgelistirme@saglik.gov.tr www.tkhk.gov.tr Slayt1/28 Bakanlığımızın 2013-2017

Detaylı

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013 ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013 TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi Büyükçekmece İstanbul 1 İÇİNDEKİLER SAYFA 1. ARAŞTIRMA KONUSU 3 1.1. FUAR KÜNYESİ 3 1.2. ARAŞTIRMANIN AMACI 3 1.3. ARAŞTIRMANIN

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2015 Mart Ayı İhracat Bilgi Notu

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2015 Mart Ayı İhracat Bilgi Notu Deri ve Deri Ürünleri Sektörü Mart Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 04/ DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ YILI AYI İHRACAT PERFORMANSI yılı Mart ayında, Türkiye

Detaylı

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI Sektörlerindeki ürünlerin, en son teknolojik gelişmelerin, dünyadaki trendlerin ve son uygulamaların sergilendiği, 25-28 Eylül 2014 tarihleri arasında

Detaylı

2017 MAYIS DIŞ TİCARET RAPORU

2017 MAYIS DIŞ TİCARET RAPORU 2017 MAYIS DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2017 MAYIS / TÜRKİYE

Detaylı

2000 li Yıllar / 6 Türkiye de Dış Politika İbrahim KALIN Arter Reklam 978-605-5952-27-3 Ağustos-2011 Ömür Matbaacılık Meydan Yayıncılık-2011

2000 li Yıllar / 6 Türkiye de Dış Politika İbrahim KALIN Arter Reklam 978-605-5952-27-3 Ağustos-2011 Ömür Matbaacılık Meydan Yayıncılık-2011 Seri/Sıra No 2000 li Yıllar / 6 Kitabın Adı Türkiye de Dış Politika Editör İbrahim KALIN Yayın Hazırlık Arter Reklam ISBN 978-605-5952-27-3 BBaskı Tarihi Ağustos-2011 Ofset Baskı ve Mücellit Ömür Matbaacılık

Detaylı

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM

Detaylı

2013 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ ADANA DIŞ TİCARET RAPORU. HAZIRLAYAN : CENK KADEŞ Ekonomik Araştırmalar Şefi

2013 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ ADANA DIŞ TİCARET RAPORU. HAZIRLAYAN : CENK KADEŞ Ekonomik Araştırmalar Şefi 2013 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ ADANA DIŞ TİCARET RAPORU HAZIRLAYAN : CENK KADEŞ Ekonomik Araştırmalar Şefi İhracat: 2013 YILI ADANA DIŞ TİCARET RAPORU Türkiye'nin çeşitli bölgelerinde bulunan İhracatçı

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2016 Mayıs Ayı İhracat Bilgi Notu

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2016 Mayıs Ayı İhracat Bilgi Notu Deri ve Deri Ürünleri Sektörü Mayıs Ayı İhracat Bilgi Notu TDH Ar&Ge ve Mevzuat Şb. İTKİB Genel Sekreterliği DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜMÜZÜN YILI MAYIS AYI İHRACAT PERFORMANSI yılı mayıs ayında, Türkiye

Detaylı

Avrupa da Yerelleşen İslam

Avrupa da Yerelleşen İslam Avrupa da Yerelleşen İslam Doç. Dr. Ahmet Yükleyen Uluslararası İlişkiler Bölümü Ticari Bilimler Fakültesi İstanbul Ticaret Üniversitesi İçerik Medeniyetler Sorunsalı: İslam ve Avrupa uyumsuz mu? Özcü

Detaylı

Abant İzzet Baysal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü I. Öğretim Programı Müfredatı

Abant İzzet Baysal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü I. Öğretim Programı Müfredatı Abant İzzet Baysal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü I. Öğretim Programı Müfredatı Genel Toplam Ders Adedi : 8 T : 16 U : 4 Kredi : 16 ECTS : 24 T+U : 16 1. YARIYIL No Ders Kodu Ders Adı

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2015 Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2015 Mayıs Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 06/2015 DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI AYI İHRACAT PERFORMANSI 2015 yılı

Detaylı

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 ( TASLAK STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - İtalya İlişkileri: Fırsatlar ve Güçlükler ( 2014 ) Türkiye; 75 milyonluk nüfusu, gelişerek büyüyen

Detaylı

TİCARİ İLİŞKİLER DURUM İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA AVRUPA BİRLİĞİ >>

TİCARİ İLİŞKİLER DURUM İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA AVRUPA BİRLİĞİ >> AVRUPA BİRLİĞİ >> Hazırlayan: Mustafa BAYBURTLU (TOBB AB Daire Başkanı) İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA TİCARİ İLİŞKİLER VE EKONOMİK DURUM İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) üyesi ülkelerin ekonomik yapıları, ekonomik

Detaylı

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi Sektörün genel özellikleri Kümes hayvanlarının etleri ve yenilen sakatatı Ürünler dünyada ortalama

Detaylı

TÜRK DÜNYASINI TANIYALIM

TÜRK DÜNYASINI TANIYALIM TÜRK DÜNYASINI TANIYALIM Türk Dünyası, Türk milletine mensup bireylerin yaşamlarını sürdürdüğü ve kültürlerini yaşattığı coğrafi mekânın tümünü ifade eder. Bu coğrafi mekân içerisinde Türkiye, Malkar Özerk,

Detaylı

4. ULUSLARARASI ELECTRONIST FUARINDAN 2016 YILI İÇİN ÜMİT VADEDİCİ KAPANIŞ

4. ULUSLARARASI ELECTRONIST FUARINDAN 2016 YILI İÇİN ÜMİT VADEDİCİ KAPANIŞ 4. ULUSLARARASI ELECTRONIST FUARINDAN 2016 YILI İÇİN ÜMİT VADEDİCİ KAPANIŞ Elektronik yan sanayi sektörünü bir araya getiren tek organizasyon Uluslararası Electronist Fuarı yerliyabancı birçok farklı şehir

Detaylı

SEÇMELİ DERSLER (Öğrenci aşağıda belirtilen en az 2 (iki) dersten başarılı olmalıdır.)

SEÇMELİ DERSLER (Öğrenci aşağıda belirtilen en az 2 (iki) dersten başarılı olmalıdır.) PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ YAN DAL DERSLERİ DERSLER DERSİN KODU DERSİN ADI KREDİ PSİ 101 Psikolojiye Giriş I PSİ 10 Araştırma Teknikleri I PSİ 10 Psikoloji için İstatistik I PSİ 01 Sosyal Psikoloji I PSİ 0 Gelişim

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü KONYA ÖZELİNDE YABANCI SERMAYELİ FİRMALARIN ÜLKE BAZLI ANALİZİ 06.08.2014 1 DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail

Detaylı

2013-Aralık Un İhracat Rakamları

2013-Aralık Un İhracat Rakamları 4 Eylül 2014 2013-Aralık Un İhracat Rakamları ÜLKE İHRACAT MİKTARI (KG) İHRACAT TUTARI ($) Almanya 554 239 İngiltere 38.279 16.518 Bulgaristan 2.000 1.080 Mısır 396.000 222.948 Sudan 8.614.530 4.622.432

Detaylı

ULUSLARARASI İLİŞKİLER BAĞLAMINDA ORTADOĞU DA BÜYÜK GÜÇ POLİTİKALARINI AÇIKLAMAYA YÖNELİK BAZI KURAMSAL YAKLAŞIMLAR. Osman N.

ULUSLARARASI İLİŞKİLER BAĞLAMINDA ORTADOĞU DA BÜYÜK GÜÇ POLİTİKALARINI AÇIKLAMAYA YÖNELİK BAZI KURAMSAL YAKLAŞIMLAR. Osman N. İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi No:48. (Mart 2013). ss.43-59. ULUSLARARASI İLİŞKİLER BAĞLAMINDA ORTADOĞU DA BÜYÜK GÜÇ POLİTİKALARINI AÇIKLAMAYA YÖNELİK BAZI KURAMSAL YAKLAŞIMLAR Osman N. ÖZALP

Detaylı

İÇ TİCARET MÜDÜRLÜĞÜ. HAZIRLAYAN : CENK KADEŞ İç Ticaret ve Ekonomik Araştırmalar Şefi

İÇ TİCARET MÜDÜRLÜĞÜ. HAZIRLAYAN : CENK KADEŞ İç Ticaret ve Ekonomik Araştırmalar Şefi İÇ TİCARET MÜDÜRLÜĞÜ HAZIRLAYAN : CENK KADEŞ İç Ticaret ve Ekonomik Araştırmalar Şefi 2013 YILI Ocak-Mart Dönemi ADANA DIŞ TİCARET RAPORU Türkiye'nin çeşitli bölgelerinde bulunan İhracatçı Birliklerinden

Detaylı

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 21 24 Nisan 2012

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 21 24 Nisan 2012 ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 21 24 Nisan 2012 29. Uluslararası Tekstil Makineleri Fuarı 4. İstanbul Teknik Tekstiller ve Nonwoven Fuarı 9. Uluslararası İstanbul İplik Fuarı Hazırlayan TEKNİK Fuarcılık

Detaylı

Bülent Ecevit Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü

Bülent Ecevit Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Bülent Ecevit Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Tarih geçmiş hakkında eleştirel olarak fikir üreten bir alandır. Tarih; geçmişteki insanların yaşamlarını, duygularını, savaşlarını, yönetim

Detaylı

2012/4 SAYILI DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMET TİCARETİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ

2012/4 SAYILI DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMET TİCARETİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ 2012/4 SAYILI DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMET TİCARETİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ SUNUM PLANI Hizmet Sektörünün Desteklenmesi Vizyonu Dünya da ve Türkiye de Sağlık Turizmi Film, Bilişim ve Eğitim Sektörlerine

Detaylı

AR& GE BÜLTEN ARAŞTIRMA VE MESLEKLERİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ HAZİRAN. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetlerinin Sorunları ve Çözüm Önerileri

AR& GE BÜLTEN ARAŞTIRMA VE MESLEKLERİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ HAZİRAN. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetlerinin Sorunları ve Çözüm Önerileri Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetlerinin Sorunları ve Çözüm Önerileri Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri, doğrudan hizmet ihracatını gerçekleştirmenin yanısıra, mal ve servis ihraç eden birçok sektörün

Detaylı

İran'ın Irak'ın Kuzeyi'ndeki Oluşum ve Gelişmelere Yaklaşımı Kuzey Irak taki sözde yönetimin(!) Parlamentosu Kürtçü gruplar İran tarafından değil, ABD ve çıkar ortakları tarafından yardım görmektedirler.

Detaylı

1 İSMAİL GASPIRALI HER YIL BİR BÜYÜK TÜRK BİLGİ ŞÖLENLERİ. Mehmet Saray

1 İSMAİL GASPIRALI HER YIL BİR BÜYÜK TÜRK BİLGİ ŞÖLENLERİ. Mehmet Saray Mehmet Saray 1942'de Afyon'un Dinar kazasında doğdu. Orta öğrenimini Çivril ve Isparta'da yapan Saray, 1961-1966 arasında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü'nü bitirdi. 1968-1978 yılları

Detaylı

HUBUBAT, BAKLİYAT, YAĞLI TOHUMLAR VE MAMULLERİ SEKTÖRÜ 2016 RAPORU

HUBUBAT, BAKLİYAT, YAĞLI TOHUMLAR VE MAMULLERİ SEKTÖRÜ 2016 RAPORU HUBUBAT, BAKLİYAT, YAĞLI TOHUMLAR VE MAMULLERİ SEKTÖRÜ 2016 RAPORU 1- DÜNYA TİCARETİ I- DÜNYA DEĞİRMENCİLİK ÜRÜNLERİ TİCARETİ 2015 yılında dünya değirmencilik sektörü ihracatı bir önceki yıla göre %7,4

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü Deri ve Deri Ürünleri Sektörü Aralık Ayı İhracat Bilgi Notu TDH Ar&Ge ve Mevzuat Şb. İTKİB Genel Sekreterliği DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ YILI AYI İHRACAT PERFORMANSI yılı Aralık ayında, Türkiye nin

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI TÜRK TEKNİK MÜŞAVİRLİK HİZMETLERİ SEKTÖRÜ

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI TÜRK TEKNİK MÜŞAVİRLİK HİZMETLERİ SEKTÖRÜ TÜRK TEKNİK MÜŞAVİRLİK HİZMETLERİ SEKTÖRÜ TÜRK MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ SEKTÖRÜ YILLAR PROJE SAYISI PROJE BEDELİ ($) KÜMÜLATİF PROJE BEDELİ ($) ORTALAMA PROJE BEDELİ ($) 2002 ve Öncesi 2.425 49.709.990.160

Detaylı

Güncel Bilgiler. y a y ı n l a r ı

Güncel Bilgiler. y a y ı n l a r ı DÜNYA - SİYASET 2012 yılının Şubat ayında Tunus ta yapılan Suriye nin Dostları Konferansı nın ikincisi Nisan 2012 de İstanbul da yapıldı. Konferansta Esad rejimi üstündeki uluslararası baskının artırılması,

Detaylı

2012/4 SAYILI DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMET TİCARETİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ (SAĞLIK TURİZMİ SEKTÖRÜ)

2012/4 SAYILI DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMET TİCARETİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ (SAĞLIK TURİZMİ SEKTÖRÜ) 2012/4 SAYILI DÖVİZ KAZANDIRICI HİZMET TİCARETİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ (SAĞLIK TURİZMİ SEKTÖRÜ) DÜNYADA HİZMET TİCARETİ SAĞLIK TURİZMİ Dünya ticaret hacmi yaklaşık 100 milyar ABD Doları Her yıl

Detaylı

MÜCEVHER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ) - (KÜMÜLATİF)

MÜCEVHER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ) - (KÜMÜLATİF) ALTINDAN MAMUL MÜCEVHERCİ VE KUYUMCU EŞYASI 1 BİRLEŞİK ARAP EMİRLİ 521.361.708,54 519.945.727,22-0,27 ALTINDAN MAMUL MÜCEVHERCİ VE KUYUMCU EŞYASI 2 IRAK 308.690.215,23 226.634.279,98-26,58 ALTINDAN MAMUL

Detaylı

BLOG ADRESİ :

BLOG ADRESİ : BLOG ADRESİ : http://ozel-buro.tumblr.com ÖZEL BÜRO İSTİHBARAT GRUBUNA AİT TUMBLR BLOGUNDA HALEN İŞLENEN VE İLERİDE İŞLENECEK OLAN KONULAR AŞAĞIDA GAYET AÇIK VE BİR ŞEKİLDE YER ALMAKTADIR. MAKALE VE ARAŞTIRMA

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI 2010 Eğitim Öğretim Yılı Bahar Dönemi Zorunlu Dersler Uluslararası İlişkilerde Araştırma

Detaylı

NAZİLLİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ULUSLARARASI İLİŞKİLER BÖLÜMÜ(TÜRKÇE) 2016/2017 EĞİTİM-ÖĞRETİM PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ

NAZİLLİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ULUSLARARASI İLİŞKİLER BÖLÜMÜ(TÜRKÇE) 2016/2017 EĞİTİM-ÖĞRETİM PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ NAZİLLİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ULUSLARARASI İLİŞKİLER BÖLÜMÜ(TÜRKÇE) 2016/2017 EĞİTİM-ÖĞRETİM PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ULU101 Uluslararası İlişkiler (3+0)6 Uluslararası ilişkilerin temel

Detaylı

TARİH BÖLÜMÜ ÖĞRETİM YILI DERS PROGRAMI

TARİH BÖLÜMÜ ÖĞRETİM YILI DERS PROGRAMI TARİH BÖLÜMÜ 2014-2015 ÖĞRETİM YILI DERS PROGRAMI I. YARIYIL ECTS II. YARIYIL ECTS BİL 150 Temel Bilgi Teknolojisi 4+0 5,0 TAR 107 İlkçağ Tarihi I 3+0 5,0 TAR 108 İlkçağ Tarihi II 3+0 5,0 TAR 115 Osmanlıca

Detaylı

ELEX SEKTÖRÜNÜN TEK FUARI

ELEX SEKTÖRÜNÜN TEK FUARI ELEX SEKTÖRÜNÜN TEK FUARI 26-29 Eylül 2013 tarihleri arasında organize edilen ve T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından desteklenen Türkiye nin ve bölgenin sektöründeki tek ihtisas fuarı olan

Detaylı

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI NİSAN 2014 İçindekiler 2013 YILI İHRACAT RAKAMLARI HAKKINDA GENEL DEĞERLENDİRME... 3 2013 YILI TR 71 BÖLGESİ İHRACAT PERFORMANSI... 4 AKSARAY...

Detaylı

SAYIN TAKİPÇİLERİMİZ,

SAYIN TAKİPÇİLERİMİZ, SAYIN TAKİPÇİLERİMİZ, Araştırma grubumuza destek amacıyla 2000-2015 seneleri arasındaki konuları içeren bir ARŞİV DVD si çıkardık. Bu ARŞİV ve VİDEO DVD lerini aldığınız takdirde daha önce takip edemediğiniz

Detaylı

2013-Aralık Un İhracat Rakamları

2013-Aralık Un İhracat Rakamları 25 Şubat 2014 2013-Aralık Un İhracat Rakamları ÜLKE İHRACAT MİKTARI (KG) İHRACAT TUTARI ($) Almanya 554 239 İngiltere 38.279 16.518 Bulgaristan 2.000 1.080 Mısır 396.000 222.948 Sudan 8.614.530 4.622.432

Detaylı

Amerikan Stratejik Yazımından...

Amerikan Stratejik Yazımından... Amerikan Stratejik Yazımından... DR. IAN LESSER Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve Jeopolitik Aldatma veya bağımsız bir Kürt Devletinden yana olmadığını ve NATO müttefiklerinin bağımsızlığını

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU 18-20 Haziran 2009 İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ 1 İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) üyesi 57 ülkeye yönelik düzenlenen İslam Ülkelerinde Mesleki ve Teknik Eğitim Kongresi 18-20 Haziran

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

Araştırma Notu 15/179

Araştırma Notu 15/179 Araştırma Notu 15/179 27.03.2015 2014 ihracatını AB kurtardı Barış Soybilgen* Yönetici Özeti 2014 yılında Türkiye'nin ihracatı bir önceki yıla göre yüzde 3,8 artarak 152 milyar dolardan 158 milyar dolara

Detaylı

İslâm Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Platformu ( ISTTP ) 2. Akil Kişiler Kurulu Toplantısı

İslâm Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Platformu ( ISTTP ) 2. Akil Kişiler Kurulu Toplantısı İslâm Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Platformu ( ISTTP ) 2. Akil Kişiler Kurulu Toplantısı 25 Mart 2013, Kahire - Mısır Geçici Taslak Sonuç Raporu ( Özet ) İslâm İşbirliği Teşkilatı İİT Üyesi Ülkeler Düşünce

Detaylı

İÇİMİZDEKİ KOMŞU SURİYE

İÇİMİZDEKİ KOMŞU SURİYE İÇİMİZDEKİ KOMŞU SURİYE Yazar: Dr. A. Oğuz ÇELİKKOL İSTANBUL 2015 YAYINLARI Yazar: Dr. A. Oğuz ÇELİKKOL Kapak ve Dizgi: Sertaç DURMAZ ISBN: 978-605-9963-09-1 Mecidiyeköy Yolu Caddesi (Trump Towers Yanı)

Detaylı

İSTANBUL MADEN İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ)

İSTANBUL MADEN İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ) TUZ 1 IRAK 3.665.673 4.904.225 33,79 TUZ 2 ROMANYA 882.243 1.341.776 52,09 TUZ 3 RUSYA FEDERASYONU 733.563 920.885 25,54 TUZ 4 KUZEY KIBRIS TÜRK CU 786.773 651.917-17,14 TUZ 5 MENEMEN DERİ SR.BLG. 476.010

Detaylı

2017 MART DIŞ TİCARET RAPORU

2017 MART DIŞ TİCARET RAPORU 2017 MART DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2017 MART / TÜRKİYE

Detaylı

SEKTÖRÜN BENİMSENEN FUARI ELEX

SEKTÖRÜN BENİMSENEN FUARI ELEX SEKTÖRÜN BENİMSENEN FUARI ELEX 3. ELEX FUARI 25-28 EYLÜL 2014 TARİHLERİ ARASINDA İSTANBUL FUAR MERKEZİ NDE SEKTÖRÜN EN ÖNEMLİ BULUŞMASINA İMZA ATTI 25-28 Eylül 2014 tarihleri arasında organize edilen ve

Detaylı

Necati İyikan biri Türkiye de diğeri ise yurtdışında (Almanya) olmak üzere iki üniversite öğrenimini tamamlamıştır.

Necati İyikan biri Türkiye de diğeri ise yurtdışında (Almanya) olmak üzere iki üniversite öğrenimini tamamlamıştır. 1 Yrd. Doç. Dr. Necati İYİKAN (Özgeçmiş ve eserler) ÖZGEÇMİŞ: Necati İyikan biri Türkiye de diğeri ise yurtdışında (Almanya) olmak üzere iki üniversite öğrenimini tamamlamıştır. I. Üniversite Öğrenimi:

Detaylı

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Hanlığı ve Kazakistan konulu bu toplantıda Kısaca Kazak

Detaylı

TEKSTİL SEKTÖRÜNÜN 2014 YILI MART AYI İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

TEKSTİL SEKTÖRÜNÜN 2014 YILI MART AYI İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2014 MART AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İTKİB GENEL SEKRETERLİĞİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİ NİSAN 2014 TEKSTİL SEKTÖRÜNÜN 2014 YILI MART AYI İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

Detaylı

Doç. Dr. Aylin GÜNEY Yaşar Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü

Doç. Dr. Aylin GÜNEY Yaşar Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Doç. Dr. Aylin GÜNEY Yaşar Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Raporun Anahatları Megatrends: Küresel ana eğilimler Game-Changers: Ana Eğilimlerde değişime yol açabilecek etkenler Senaryolar Ana

Detaylı

2016 FUAR KAPANIŞ RAPORU

2016 FUAR KAPANIŞ RAPORU 2016 FUAR KAPANIŞ RAPORU BAŞARILARLA DOLU BİR YILI DAHA GERİDE BIRAKIRKEN 12. TÜRKİYE NİN AYDINLATMA VE ELEKTRİK FUARLARI LED, Aydınlatma, Elektrik ve Elektronik Yan Sanayi alanlarında dünyanın nadir fuar

Detaylı

JEOPOLĠTĠK ANALĠZ KURULUġU STRATFOR KOORDĠNASYONUNDA KÜRESEL ENERJĠ STRATEJĠLERĠ SĠMÜLASYONU: TÜRKĠYE NĠN GELECEK ON YILI

JEOPOLĠTĠK ANALĠZ KURULUġU STRATFOR KOORDĠNASYONUNDA KÜRESEL ENERJĠ STRATEJĠLERĠ SĠMÜLASYONU: TÜRKĠYE NĠN GELECEK ON YILI 4 Ekim 2011 TS/BAS-BÜL/11-82 JEOPOLĠTĠK ANALĠZ KURULUġU STRATFOR KOORDĠNASYONUNDA KÜRESEL ENERJĠ STRATEJĠLERĠ SĠMÜLASYONU: TÜRKĠYE NĠN GELECEK ON YILI TÜSİAD, 40. yılında Türkiye nin geçmiş 40 yılının

Detaylı

TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI

TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI GÜZ DÖNEMİ DERSLERİ Kodu Dersin Adı Statüsü T P K AKTS TAE 600 Özel Konular Z 4 0 0 30 TAE 601 Türkiyat Araştırmalarına Giriş I Z

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları. 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları

İÇİNDEKİLER. 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları. 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları İÇİNDEKİLER 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları 3 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları çelik borular İthalat-İhracat

Detaylı

2015 HAZİRAN DIŞ TİCARET RAPORU

2015 HAZİRAN DIŞ TİCARET RAPORU 2015 HAZİRAN DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2015 HAZİRAN

Detaylı

Dünyada silahlanma artıyor, Türkiye 20'nci sırada

Dünyada silahlanma artıyor, Türkiye 20'nci sırada Dünyada silahlanma artıyor, Türkiye 20'nci sırada Bonn Uluslararası Silahsızlanma Merkezi nin 2016 Küresel Silahlanma Endeksi'ne göre askeri harcamalarda İsrail başı çekerken Türkiye 20'nci sırada. 02.12.2016

Detaylı

TKBB Olağan Genel Kurulu

TKBB Olağan Genel Kurulu TKBB Olağan Genel Kurulu Ekonomi ve Katılım Bankacılığı Görünüm ve Beklentiler Melikşah Utku Yönetim Kurulu Başkanı 25 Mayıs 2017 Dünya da 2016 yılı da, sarsıcı değişimler dolayısı ile kırılganlık ve belirsizliklerin

Detaylı

USTAD Tahlil Nisan-2011

USTAD Tahlil Nisan-2011 Meydana Dökülme ve Öfke Bahreyn de 14 Şubat hareketi USTAD Tahlil Nisan-2011 Çalışma No:5 Nisan 2011 Mardin -TURKEY ÖZET: Bahreyn e Bahreyn den penceresinden baktığınızda, onu diğer ülkelerden ayıran önemli

Detaylı

A) Siyasi birliklerini geç sağlamaları. B) Sömürge alanlarını ele geçirmek istemeleri. C) Sanayi devrimini tamamlayamamaları

A) Siyasi birliklerini geç sağlamaları. B) Sömürge alanlarını ele geçirmek istemeleri. C) Sanayi devrimini tamamlayamamaları 1. Almanya ve İtalya'nın; XIX. yüzyıl sonlarından itibaren İngiltere ve Fransa'ya karşı birlikte hareket etmelerinin en önemli nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir? A) Siyasi birliklerini

Detaylı

Şehir devletlerinin merkezlerinde tapınak bulunurdu. Yönetim binası, resmî yapılar ve pazar meydanları tapınağın etrafında yer alırdı.

Şehir devletlerinin merkezlerinde tapınak bulunurdu. Yönetim binası, resmî yapılar ve pazar meydanları tapınağın etrafında yer alırdı. M.Ö 2000 den itibaren Eski Yunan da ve Ege de polis adı verilen şehir devletleri ortaya çıkmıştır. Bunlardan en önemlileri Atina,Sparta,Korint,Larissa ve Megara dır. Şehir devletlerinin merkezlerinde tapınak

Detaylı

Dr. Zerrin Ayşe Bakan

Dr. Zerrin Ayşe Bakan Dr. Zerrin Ayşe Bakan I. Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Yeni Güvenlik Teorilerine Bir Bakış: Soğuk Savaş'ın bitimiyle değişen Avrupa ve dünya coğrafyası beraberinde pek çok yeni olgu ve sorunların doğmasına

Detaylı

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin

Detaylı

BAŞVURUDA KABUL EDİLEN DİPLOMALAR / SINAVLAR VE MİNİMUM PUANLARI (TABLO 1) Uluslararası Sınav Taban Puanları Geçerlilik Süreleri

BAŞVURUDA KABUL EDİLEN DİPLOMALAR / SINAVLAR VE MİNİMUM PUANLARI (TABLO 1) Uluslararası Sınav Taban Puanları Geçerlilik Süreleri BAŞVURUDA KABUL EDİLEN DİPLOMALAR / SINAVLAR VE MİNİMUM PUANLARI (TABLO 1) TABLO 1-A Uluslararası Sınav Taban Puanları Geçerlilik Süreleri ABITUR En fazla 4 Matematik, Fen (Science Reasoning) ve Toplam

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI 2010 Eğitim Öğretim Bahar Dönemi ZORUNLU DERSLER Uluslararası Ġlişkilerde Araştırma ve Yazma

Detaylı

Orta Asya daki satranç hamleleri

Orta Asya daki satranç hamleleri Orta Asya daki satranç hamleleri Enerji ve güvenlik en büyük rekabet alanı 1 Üçüncü on yılda Hazar Bölgesi enerji kaynakları Orta Asya üzerindeki rekabetin en ön plana çıktığı alan olacak. Dünya Bankası

Detaylı

Ad Soyad. Hakan ÖZKAN. İş Telefonu. İş Adresi

Ad Soyad. Hakan ÖZKAN. İş Telefonu. İş Adresi Özgeçmiş Yrd. Doç. Dr. Hakan ÖZKAN Ad Soyad Hakan ÖZKAN İş Telefonu Tel: 0370 433 8200/2788 E-mail(ler) hakanozkan@karabuk.edu.tr altin_kaynak@hotmail.com İş Adresi Karabük Üniversitesi İktisadi ve İdari

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TÖMER TÜRKÇE VE YABANCI DİL ÖĞRETİMİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DİL KURSLARIMIZ BAŞLIYOR

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TÖMER TÜRKÇE VE YABANCI DİL ÖĞRETİMİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DİL KURSLARIMIZ BAŞLIYOR HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TÖMER TÜRKÇE VE YABANCI DİL ÖĞRETİMİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DİL KURSLARIMIZ BAŞLIYOR - MESLEKİ ALMANCA: ARKEOLOJİ OTOMOTİV VE MAKİNE TIP - MESLEKİ RUSÇA: DIŞ TİCARET - YDS

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS Tezli yüksek lisans programında eğitim dili Türkçedir. Programın öngörülen süresi 4

Detaylı

TÜRKİYE UN İHRACATI Tarlada İzi Olmayanın, Harmanda Yüzü Olmaz

TÜRKİYE UN İHRACATI Tarlada İzi Olmayanın, Harmanda Yüzü Olmaz 9 Ocak 2012 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 TÜRKİYE UN İHRACATI 2011 Tarlada İzi Olmayanın, Harmanda Yüzü Olmaz Dünya un ticaretinin zirvesine oturan

Detaylı

İÇİNDEKİLER (*) 1- Özel Sektörün Yurtdışından Sağladığı Uzun Vadeli Kredi Borcu (2002-2015 Eylül)

İÇİNDEKİLER (*) 1- Özel Sektörün Yurtdışından Sağladığı Uzun Vadeli Kredi Borcu (2002-2015 Eylül) İÇİNDEKİLER (*) 1- Özel Sektörün Yurtdışından Sağladığı Uzun Vadeli Kredi Borcu (2002-2015 Eylül) 2- Özel Sektörün Yurtdışından Sağladığı Uzun Vadeli Kredi Borcunun Borçluya Göre Alacaklı Dağılımı (2002-2015

Detaylı

Çepeçevre Karadeniz Devam Eden Sorunlar, Muhtemel Ortakl klar - Güney Kafkasya ve Gürcistan aç s ndan

Çepeçevre Karadeniz Devam Eden Sorunlar, Muhtemel Ortakl klar - Güney Kafkasya ve Gürcistan aç s ndan Çepeçevre Karadeniz Devam Eden Sorunlar, Muhtemel Ortakl klar - Güney Kafkasya ve Gürcistan aç s ndan Hasan Kanbolat 8 Ağustos ta Güney Osetya Savaşı başladığından beri Güney Kafkasya da politika üreten,

Detaylı