TEMEL ELEKTRİK KULLANIM EL KİTABI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TEMEL ELEKTRİK KULLANIM EL KİTABI"

Transkript

1

2 İSTANBUL TİCARET ODASI TEMEL ELEKTRİK KULLANIM EL KİTABI Prof. Dr. Y. Müh. İlhami ÇETİN YAYIN NO: İstanbul, 2004

3 Bu eserin yayın hakları istanbul Ticaret Odası'na (İTO) aittir. Eser üzerinde 5846 sayılı FSEK tarafından sağlanan tüm haklar saklıdır. İTO'nun ve yazarın adı belirtilmek koşuluyla eserden normal ölçüde alıntı yapılabilir. İTO'nun yazılı izni olmadan eserin tamamı veya bir bölümü fotokopi, faksimile veya başka bir araçla çoğaltılamaz, dağıtılamaz, elektronik ortamlarda ticari ya da başka bir amaçla kullanılamaz. İstanbul Ticaret Odası: SITC 351 ÇET Çetin, İlhami Temel Elektrik Kullanım El Kitabı İstanbul, 2004, 2. Baskı, 328 sayfa. 1 ENERJİ, ELEKTRİK I. ELEKTRİK II. ELEKTRİK ENERJİSİ III. İTO ISBN NO: Türkçe Reşadiye Cad. Eminönü/İstanbul İTO BİLGİ HATTI (212) İTO yayınları için ayrıntılı bilgi Bilgi ve Doküman Yönetimi Şubesi'nden alınabilir. Tel: (212) Faks:(212) E. Posta: Web: TASARIM ÇAĞDAŞ SANAT REKLAM Tel: (212) BASKI KURTİŞ MATBAACILIK SAN. TİC. LTD. ŞTİ. Tel: (212) Faks:(212)

4 ÖNSÖZ Elektrik enerjisinin günümüz uygarlığının temeli olmasının nedeni, diğer enerji türlerine dönüştürülebilmesi ve uzak mesafelere taşmabilmesindeki büyük kolaylıktır. Akla gelebilecek her alanda kullanılan ve artık yaşamımızın bir parçası haline gelmiş bulunan bu enerji türünün etkin ve verimli kullanılması ise üzerinde önemle durulması gereken bir husustur. Bu gerçeğin bilincinde olan Odamız, geçtiğimiz yıl Prof. Dr. Ilhami ÇETÎN'e hazırlattığı 'Sanayide Elektrik Enerjisi Nasıl Tasarruf Edilir' başlıklı yayını üyelerinin istifadesine sunmuş, bu yıl ise yine aynı yaklaşımla ve yine Prof. Dr. îlhami ÇETİN tarafından hazırlanan 'Sanayide Elektrik Enerjisi Kullanımı El Kitabı' nı gündemine almıştır. Sanayinin çeşitli dallarında üretim faaliyetlerini sürdüren firmalarımız için yararlı bir rehber olacağını düşündüğümüz söz konusu çalışmayı gerçekleştiren Prof. Dr. İlhami ÇETÎN ile kitabın hazırlığında emeği geçen Sanayi Şubemiz elemanlarına teşekkür ederim. Prof. Dr. ismail ÖZASLAN Genel Sekreter 3

5

6 ÖNSÖZ En etkin, en soylu ve en yaygın kullanılan enerji biçimi olan 'elektrik enerjisi' günümüzde toplumların yaşam tarzlarını ve uygarlık seviyelerini dahi etkileyici özelliklere sahiptir. Bu üstün özellikleri nedeniyle de tüketimi yıllar itibariyle her ülkede artan bir seyir izlemektedir. Dolayısıyla, söz konusu enerjinin kullanımına özen gösterilmeli, özellikle sanayi sektörlerinde daha etkin ve daha verimli kullanım yöntemlerini gerçekleştirerek sarfiyatın optimum düzeyde tutulması sağlanmalıdır. Bugün 2. baskısını yapmaktan mutluluk duyduğumuz bu çalışmanın bir rehber yayın olarak çok geniş bir çevreye yararlı olmasını diler ve yayını hazırlayan Prof. Dr. Ilhami Çetin ile, basım aşamasında emeği geçen Odamız Sanayi Şubesi personeline teşekkür ederim. Dr. Cengiz Ersun Genel Sekreter 5

7

8 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 3 SUNUŞ # ELEKTRİK ENERJİSİNİN SANAYİ UYGULAMALARINA GİRİŞ / Elektrik enerjisinin sanayide kullanılan dönüşümleri Elektrik enerjisinin sanayi kuruluşlarına taşınması Üç fazlı akım Simetrili ve simetrisiz üç fazlı yükleme Simetrisiz şebeke gerilimlerinin zararları Üç ve dört hatlı şebekeler Simetrileme Üç fazlı tesislerde kısadevre akımlarının ve gerilim düşümlerinin hesaplanması Alçak gerilimde şebeke biçimleri Dolaylı dokunmaya karşı koruma için önlemler Koruma iletkeni ile alman koruma önlemleri Koruma iletkensiz alınan koruma önlemleri Elektrik tesislerinin rahatsız edici etkileri İnsanın etkilenmesi ve elektrik çarpması Güç elektroniği Güç elektroniğinin temel yapıtaşları Güç elektroniği elemanlarında direnç ve kayıplar Alternatif ve doğru akım anahtarları SANAYİDE ELEKTRİKLE ISITMA Isıyı elektrik enerjisi ile üretme yöntemleri 44 7

9 2.2. İndükleme ile ısıtma ve indüksiyon ocakları Frekansın etkisi ve girme derinliği İndüksiyon ocakları Arkla ısıtma ve ark ocakları Ark ocaklarının yapımı Ocak transformatörü Tepkin gücün karşılanması Elektronik elektrot denetimi Yükleme özeğrileri Doğru akım ark ocağı Elektroliz ile karşılaştırma ELEKTRİKLİ TAHRİKLER Bir elektrikli tahrikin esas kısımları Elektrikli tahriklerin özellikleri Çok motorlu tahriklerin yeğlenmesi Modern tahrikler, otomasyon ve mikroişlemciler Bir tahrikin tasarlanması 65 ' Bir tahrikin seçiminde gözönüne alman etkenler Elektrikli tahrik türleri Hızı ayarlanabilen tahrikler İş makineleri ve yük momenti Gerekli motor gücünün bulunması Dönmede motor gücü Doğrusal harekette motor gücü Bazı iş makinelerinin gerektirdiği motor gücü Gücün ve döndürme momentinin motörden iş makinesine iletimi 73 8

10 Kavramalar Hidrodinamik kavramalar Bilyalı kavramalar Kayışlar, Dişli Kutuları ELEKTRİK MOTÖRLERİ Moment özeğrileri ve çeyrek işletme bölgeleri Başlıca motor türleri Elektrik makinelerinin üretim değerlerine göre karşılaştırılması Hızı ayarlanabilen tahriklerin yararları ve türleri Hız ayarı bakımından elektrik motörlerinin karşılaştırılması Döndürme momentinin, gücün ve hızın motor büyüklüğüne etkisi Dişli kutusu ile hız ayarının moment bakımından üstünlüğü Elektrik motörlerinin mekanik yapımı Standartlar Elektrik motörlerinin standartlaştırılması ve standart motörler Standart motörlerin boyutları Yapı biçimleri Koruma türleri Su yoğunlaşmasına karşı önlemler Soğutma Soğutma türlerinin simgelerle gösterilmesi Soğutmanın temel formülü Belli bir ısınım için gerekli soğutucu madde akımı Belli bir ısınım için gerekli hava değişimi İşletmede motörü soğutma için gereken önlemler 109 9

11 4.6. Yataklar Sabit ve serbest yataklar Yatak boşluğu Sızdırmazlık Yağlama Elektrik motörlerinin mil ucunda izin verilen kuvvetler Motor miline etkiyen yarıçapsal kuvvetler Eksenel kuvvetler Karma yükleme Dengeleme Titreşim şiddeti Gürültü Elektrik makinelerinde gürültü türleri Asenkron motörlerde gürültü sınırları ELEKTRİK MOTÖRLERİNİN ELEKTRİKSEL YAPIMI Boyutlama değerleri Boyutlama gerilimi ve frekansı Motörlerde farklı gerilimlerin kullanılması Yüksek gerilim motörleri Boyutlama gücü ve koşulları Boyutlama akımı Boyutlama çalışmasında görünür, etkin ve tepkin güç Boyutlama dönme hızı Boyutlama döndürme momenti Aşırı yüklenebilme Elektrik motörlerinde verim ve boyutlama değeri

12 Elektrik motörlerinde kayıplar Verimin önemi Yalıtım Yalıtkan ömrü Sıcaklık sınıfları Isınımın ölçülmesi Boyutlama işletme türleri İşletme türünün boyutlama gücüne etkisi Elektrik makinelerinin uç simgeleri Plâka Dönme yönü Toleranslar ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTÖRLER Asenkron makinenin yapısı Bilezikli ve kafesli asenkron motor Döner alan Döner alan hızı Döner alan dönme yönünün değiştirilmesi Çalışma ilkesi Motor çalışma Generatör çalışma Fren çalışma Transformatör, senkron makine ve frekans dönüştürücü olma Kayma hızı ve kayma Asenkron makinenin değişik çalışma türlerinde kayma Kaymanın ölçülmesi

13 6.5. Stator ve rotor büyüklükleri Güç dağılımı, güçler ve kayıplar Asenkron makinede güçlerin ayrışım yasası Mil döndürme momenti ve momentin temel denklemi Döndürme momentinin denklemi Devrilme değerlerinin değiştirilmesi Momentin motor gerilimi ile karesel değişmesi Mekanik gücün kayma veya hıza göre doğrusal değişmesi Moment özeğrisine göre moment türleri Yolverme özeğrileri Akım yığılmalı motörler Boşta ve yükte çalışma Yükleme özeğrileri Güç katsayısı Güç katsayısının düzeltilmesi Kondansatörün ısısal korumaya etkisi Verim Verimin yükle değişmesi Verimin kayma ile değişmesi Verimin boyutlama gücü ile artması Motor verimlerinin yükseltilmesi Asenkron generator Bilezikli asenkron motor Asenkron frekans dönüştürücü Frekans dönüştürücüden besleme Aradevreli frekans dönüştürücüler Frekans dönüştürücüden beslemede üç fazlı asenkron 12

14 motorun davranışı SENKRON MOTÖRLER Senkron motörlerin yapımı Düz kutuplu ve çıkık kutuplu senkron motor Çalışma ilkesi Senkron motörlere yolverme Asenkron yolverme ve senkronlama Senkron yolverme veya frekansla yolverme Yuvarlak kutuplu makinenin senkron reaktans yöntemi ile incelenmesi îç güç ve iç döndürme momenti Senkron motorun yüklenmesi, etkin ve tepkin gücün ayarlanması Güç katsayısının senkron motörle düzeltilmesi Senkron ve asenkron motorun karşılaştırılması Uyarma sistemleri Sürekli mıknatıslı senkron motörler Elektrik makinelerinin yapımında kullanılan sürekli mıknatıs malzemeleri Şimdiki sürekli mıknatıs malzemelerinin karşılaştırılması DOĞRU AKIM MOTÖRLERÎ Doğru akım motörlerinin yapısı Sargıların bağlanması, uç simgeleri ve uyarma türleri Endüi sargısının ilkesel yapısı ve fırçaların Konumu " Fırçaların konumu ve tarafsız bölge Endüi koşut kol sayısı, iletken akımı ve endüi direnci Çalışma ilkesi ve temel formüller îndüklenen gerilimin temel formülü

15 Endüi gerilim ve akımının denklemleri îç güç ve iç döndürme momentinin denklemleri Dönme hızının denklemi Komütasyon (akım dönmesi) Endüi tepkisi ve dilim gerilimi Doğru akım motörlerinin özeğrileri Yabancı ve koşut uyarmada özeğriler Ardarda (seri) uyarmada özeğriler Karma uyarmada özeğriler Yolverme, hız ayarı, frenleme ve yön değiştirme Doğrutucudan besleme Pratik bilgiler Tarafsız bölgenin bulunması ÖZEL ELEKTRİK MOTÖRLERİ Özel asenkron motörler Fren motörler Tepsi frenli motörler Koni rotorlu motörler Dişli kutulu (redüktörlü) motörler Kutup sayısı değişebilen motörler Bir motorun kutup sayısını değiştirme ilkeleri Ayrı sargılı iki hız motörleri Dahlander sargısı PAM sargısı Çok kutup sayılı motörler Islak rotorlu asenkron motörler

16 Tek fazlı asenkron motörler Tek fazlı asenkron motörlerin yapısı, çalışma ilkesi ve türleri Steinmetz bağlaması Senkron makinenin özel yapı türleri Senkronlanan asenkron motor Relüktans motörü Adım motörü Kolektörlü tek ve üç fazlı motörler Evrensel motor Çalışma ilkesi ve döndürme momentinin denklemi Schräge motörü SERVOMOTÖRLER Eylemsizlik momenti Servomotor türleri Elektrikli servomotör sistemlerinin yapısı Üç fazlı akım servomotörleri Fırçasız doğru akım servomotörleri Üç fazlı asenkron servomotörler Senkron servomotörler Doğru akım tekniğinde servomotörler Uzun rotorlu doğru akım motörleri Tepsi rotorlu doğru akım motörleri Tepsi rotorlu doğruakım motörlerinin yapısı Çalışma ilkesi Mekanik ve elektriksel özellikler Pratik bilgiler

17 10.6. Doğru akım ve üç fazlı akım servomötorlerinin karşılaştırılması ELEKTRİK MOTÖRLERİNDE BESLEME VE KUMANDA İşletme istekleri ve motorun uyumu Elektrik dolopları ve çekmeceli tip Besleme donanımı Kontaktörler Kullanım sınıfları, ömür ve standartlar Kontak malzemeleri ve kontakları aşırı gerilimlere karşı koruma Uyarma veya kumanda gerilimleri Kumanda hatları uzunluğunun etkisi Kontaktörlerde kayıp güçlerinin önemi Kontaktörlerde koşut ve artarda bağlama Standart uç simgeleri Sigortalar ve kısadevreye karşı koruma Alçak gerilim sigortalarının kullanım sınıfları Akım sınırlaması Sigortaların I2.t değerleri Sigortaların işletme bakımından önemli özellikleri Aşırı akıma ve aşırı sıcaklığa karşı koruma Isısal çift madenli açıcılar ile aşırı yüklemeye karşı koruma Aşırı sıcaklığa karşı termistörlü koruma Isısal korumanın seçimi ve ayarlanması Sigorta, güç anahtarı, kontaktör ve aşırı akım rölesi KAYNAKLAR Kitaplar Makaleler

18 SUNUŞ Bir sanayi kuruluşunun genelde bir ulusun en önemli sermayesi, bilgi ve deneyim birikimidir. Sanayinin ve ekonomi treninin lokomotifi odur. Sanayide yüksek katma değerli teknolojiler onunla gelişir, üretkenlik ve rekabet gücü onunla artar. Kendini sürekli geliştiren ve yenileyen bireylerin oluşturduğu bilgi toplumu onun ürünüdür. İleri ülke sanayi kuruluşlarına baktığınızda, her birinde bir teknik kitaplık bulunduğunu, kuruluşun konusunda çıkan yayınların izlendiğini, her dilde makalelerin okunup saklandığını ve kuruluş içinde Ar-Ge çalışmalarından yaşanan arızalara kadar tüm teknik konuların rapor olarak yazıldığını, bunların da klasörlerde ve bilgisayarlarda her zaman kullanılmaya hazır bir biçimde saklandığını, personelin sürekli eğitildiğini görürsünüz. Teknik üniversitelerin zengin kütüphaneleri, diğer teknik kütüphaneler, patent kuruluşları akşamın geç saatlerine kadar herkese açıktır ve bilgi arayanların hizmetindedir. Ülkemizin bilgi ve deneyim biriktirmede çok yetersiz kalması, her türlü üretimde de yetersizliğin başlıca nedenidir. Yazar bu eksikliğin yabancı dil öğrenerek değil, nitelikli Türkçe yayınları çoğaltarak giderilebileceği görüşündedir. Bu görüş bir ülke politikasına dönüştürülebilse, yabancı dile yapılan harcamaların cüzi bir bölümü ile ülkemiz sanayine ve ekonomisine daha büyük bir destek, daha büyük bir katkı sağlanabilecektir. Elbette böyle bir atılım, bir program ve bir yatırım demektir. İstanbul Ticaret Odası'nm sanayi kuruluşlarına yönelik yayınlarını böyle bir çalışmanın başlangıcı olarak görüyorum. Bunu genişleterek bir sanayi kitaplığına dönüştürebilse, şimdiye kadar eşi bulunmayan, son derece değerli ve kalıcı bir hizmeti başarabilir. Giderek tıkanan yollarımızı, bu sihirli yöntemle açabilir. Bilim ve teknikte Batı'yı daha iyi keşfetmemizi başlatabilir. Ayrıca Avrupa Birliği ile bilimsel ve teknik bütünleşmemizi de kolaylaştırabilir. Elinizdeki kitap bu tür duygu ve düşüncelerle yazılmıştır. Türkçesine özen göstererek, temel ve kalıcı bilgiler üzerinde yoğunlaşarak, en son birim sistemini uygulayarak, sanayi gereksinimlerine göre bilgi vermeye çabalayarak, sanayinin en büyük yardımcısı standartlara geniş yer vererek, ülke koşullarını dikkate alarak...konpunt ikaz, kompanzasyon (bu söyleyiş bir Fransızı rahatsız eder), primer, segonder, ankuş, rezistans... yerine karma uyarma, giderme, birincil, ikincil, oluk, direnç... dememizi, beygir gücü, kalori yerine kw, J veya kwh kullanmamızı, saniye simgesi olarak sn, Sn, san, sec yerine s ve gram simgesi olarak gr, Gr yerine g yazmamızı okurlar herhalde beğeni ile karşılayacak- 17

19 lardır. Böylece, bir sanayi kuruluşumuzun broşürlerinde ağırlık için "gr.", döndürme momenti için "cm.gr." birimlerini kullanmaktan vazgeçeceğini umuyoruz. Öte yandan, standartlar konusundaki bilgilerin teknik üniversite, özellikle teknik lise programlarında görülen büyük eksikliklerini ve bazen karşılaşılan standart sorumsuzluğumuzu bir parça giderebilirsek, hepimiz sevinebiliriz. Bu vesile ile sanayiye nitelikli eleman yetiştirmekle görevli teknik liselerin bilgi düzeyi yetersizliğine, yardım ve ilgi beklediklerine de dikkati çekmek istiyoruz. Bu kitabın hazırlanmasını ve yayımlanmasını olanaklaştıran İstanbul Ticaret Odası'na teşekkür ederim. Kitabın sanayide çalışan teknik elemanlara ve teknik öğretim gören öğrencilere yararlı olmasını, onların da bu tür yayınlara sahip çıkmalarını ve katkıda bulunmalarını dilerim. Prof. Dr. llhami Çetin 18

20 1. ELEKTRİK ENERJİSİNİN SANAYİ UYGULAMALARINA GİRİŞ Her uygarlığın oluşması, gelişmesi ve ilerlemesi ancak yeterli miktarda enerjinin kullanılması ile olanaklaşır. Enerjinin olmadığı yerde bir uygarlık doğamaz, yeşeremez ve gelişemez. Binyıllar önce insanlar enerji gereksimlerini kendi kas güçleri ile karşılamışlar, sonra hayvan ve köle gücünü kullanmayı öğrenmişlerdir. Eski Yunan ve Roma uygarlıkları kölelerin çalışmasına dayanıyordu. Eski Atina ve Roma'da her yurttaşın ortalama kölesi vardı. Atina'da 34 bin yurttaş bin köle, Roma İmparatorluğunda 20 milyon yurttaş 130 milyon köle kullanıyordu. Köle ekonomisi 19.yüzyıl sonuna kadar sürmüştür. ABD nin üçüncü başkanı ( ) Jefferson m ( ) bile 150 kölesi vardı. Buhar makinesinin bulunması ve onun gerektirdiği kömürün ocaklardan çıkarılması ile 19.yüzyılda enerji tüketiminde bir patlama oldu. Bunu izleyen sanayi devrimi, elektrik uygulamalarının gelişmesi ve otomobil sanayinin kurulması enerji tüketimini hızla arttırdı. Anlaşıldı ki, her ekonomik büyüme ancak yeterli enerji ile gerçekleştirilebilir. Bir ülkede kişi başına düşen gelir enerji tüketimi ile beraber artar. Sanayi, elektrik enerjisi tüketimi ile koşut gelişir. Günümüzde kullanılan değişik enerji türleri arasında elektrik enerjisinin ayrı ve rakipsiz bir yeri vardır. Bu enerji türü her türlü üretim süreçlerinin temeli, zamanımızın en mükemmel hizmet aracı, ulusların ekonomik, toplumsal ve kültürel yaşayışlarının en önemli etkeni, kalkınmanın itici kuvveti, bir ülkede refah düzeyinin ölçüsüdür. Modern sanayi ve ekonomi onsuz yapamaz, çalışamaz. Günümüz uygarlığı onsuz düşünülemez. Dünyada milyonlarca elektrik motorunun ne büyük miktarlarda iş yaptığını anlatabilmek için, enerji büyüklükleri hakkında bazı örneklerle bir fikir verelim. İnsanın günlük enerji gereksinimi 12,5 MJ, 6V, 50 Ah bir otomobil akümülatörünün enerjisi 1,08 MJ, güneşin bir günde yaydığı enerji MJ dur. 50 W güç ile 8h çalışan bir insan 50W. 8h = 400 Wh = 0,4 kwh = 1,44 MJ, 75 kg kütlesinde bir insan 2000 m yükseğe çıktığında 750 N. 2000m = 1,5 MJ = 0,417 kwh, 400 kw gücünde bir motor sekiz saatte 3200 kwh iş yapar Elektrik enerjisinin sanayide kullanılan dönüşümleri Elektrik enerjisinin günümüz uygarlığının ve sanayinin temeli olmasının nedeni, diğer enerji türlerine dönüşebilmesindeki ve uzak mesafelere taşmabilmesin- 19

21 deki büyük kolaylıktır. Elektrik enerjisi mekanik, ısısal, kimyasal ve ışınsal enerjiye yüksek verimle ve her miktarda kolayca dönüşebilir. Enerji ile kütle arasında bir dönüşüm yok veya ihmal edilebilir ise, tüm enerji dönüşümlerinde enerjinin korunumu ilkesi geçerlidir. Başka bir deyişle, enerji yaratılamaz, enerji yok edilemez, enerji ancak dönüştürülebilir. Evrenin toplam enerjisi sabittir. Fiziğin bu temel ilkesi, yaşanan tüm bilimsel patlamalara rağmen, evrensel geçerliliğinden hiç bir şey kaybetmemiştir. Buna rağmen Türkiye dahil birçok ülkede, devri daim (Perpetuum mobile) makinesi bulmaya çalışanlar, hatta bulduğunu iddia edenler, patentini almak için başvuranlar çıkmıştır. Hiçten enerji elde etme çabaları Ortaçağ'da bile görülür. O devirdeki bilim düzeyi bu tür düşünceleri engelleyemezdi. Oysa böyle bir buluş, enerjinin korunumu ilkesine göre olanaksızdır. 5 kw lık bir Diesel motörü ile döndürülen bir senkron generatörden hiç bir zaman 20 kw etkin güç alınamaz. Fakat genaratörün uçlarına 15 kvar kondansatör gücü ekleyerek, 5 kvar tepkin gücü 20 kvar'a çıkarılabilir. O halde teknik uygulamalarda yalnız enerjinin dönüşümü söz konusudur ve elektrik enerjisinin kolay dönüşebilme özelliğinden geniş çapta yararlanılır: 1. Isı aygıtlarında, elektrik enerjisi ayarlanabilir sıcaklıkta ısıya dönüştürülür. Doğrudan ısıtmada akım ısıtılacak cisimden geçer, dolaylı ısıtmada ayrı bir dirençten geçerek oluşturduğu ısı örneğin bir elektrikli fırında kullanılır. Elektrikle ısıtma ayrıca indükleme, ark, kızılaltı ışınlar ile yapılabilir. 2. Generatörlerde mekanik enerji elektrik enerjisine, motörlerde ise elektrik enerjisi mekanik enerjiye dönüştürülür. 3. Büyük miktarda elektrik enerjisi tüketen elektroliz ile birçok element elde edilir veya anlaştırılır. Elektrikli kaplama, eloksidleme (el = elektrolitik) yapılabilir. Akümülatörlerde önce elektriksel enerji kimyasal enerjiye, sonra kimyasal enerji elektriksel enerjiye dönüşür. Pillerde ise yalnız kimyasal enerjinin elektriksel enerjiye dönüşümü vardır. Önümüzdeki yıllarda, yakıt enerjisini doğrudan elektrik enerjisine dönüştüren yakıt pillerinin piyasaya girmesi beklenmektedir. 4. Elektrik enerjisi değişik aygıtlarla ışın enerjisine dönüştürülür. Akkor lâmbalarda verim en düşüktür ve az ışık, çok ısı elde edilir. Aydınlatma tekniği, ileri bir ülkede toplam elektrik enerjisi tüketiminin yaklaşık %10'unu kullanır Elektrik enerjisinin sanayi kuruluşlarına taşınması Elektrik enerjisi santrallerdeki senkron genaratörlerde üretilir, şebeke hatları yardımıyle ve birçok transformatörden geçerek tüketeçlere akar. Elektrik hatla- 20

22 4ÛÛV il ı f i 1 D ı e ili Şek Orta gerilim şebekesine bağlı bir transformatörden beslenen bir tesis. rmda oluşan kayıplar nedeniyle elektrik enerjisi uzak mesafelere düşük akımda yani yüksek gerilimde taşınabilir. Buna karşın elektrik enerjisi ancak alçak gerilimde yeterli güvence ile tüketilebilir. Alternatif gerilimi değiştirme gereksinimini çok az kayıpla ve mükemmel bir biçimde transformatörler karşılar. Üretimden tüketime akan elektrik enerjisi transformatörden geçtiğinden, transformatörler şebekelerde çok yaygındır. Enerjinin akışı dağıldıkça, transformatörlerin görünür gücü küçülür. Taşımanın sonundaki dağıtım transformatörlerinde 50 kva kva değerlerine düşer. Her fabrika genellikle elektrik enerjisini, dağıtım transformatörleri yardımıyle orta gerilim şebekesinden alır (Şek. 1.1). Dağıtım transformatörlerinin girişinde üç hat, çıkışında üçü faz hattı ve biri dönüş hattı olmak üzere dört hat bulunur Üç fazlı akım Elektrotekniğin gelişme yıllarında doğru akım, alternatif akım ve üç fazlı akım teknikleri arasında büyük bir savaşım yaşanmıştır, ilk geliştirilen ve yaygınlaşan doğru akım tekniği olduğu halde, savaşımı üç fazlı akım tekniği şu üstünlükleri sayesinde kazanmıştır: Üç fazlı akım şebekesi simetrili yüklendiğinde, dönüş hattı kullanılmayabilir ve tasarruf edilebilir. Transformatör doğru akımda yapı- 21

23 lamaz, tek ve üç fazlı akımda yapılabilir. Ani güç p doğru akımda ve simetrili yüklenen üç fazlı akımda (m=3) sabit, tek fazlı akımda (m=l) frekansın iki katı ile salmımlıdır. Doğru akım : p = UI m = 1 p = UI.coscp - UI.cos(2wt + q>) m = 3 p = 3UI.cos(p Hareket etmeyen bir düzenle bir döner alan yalnız üç (veya daha çok) fazlı akımla elde edilebilir. Tek fazlı akımla ancak bir alternatif alan üretilebilir. Bu alan ters yönlerde dönen ve bu bakımdan sakıncalı olan iki döner alana ayrışabilir. Döner alan, senkron ve asenkron makinelerin yapımını olanaklaştırır. Özetle, üç fazlı akım tek fazlı akımın yararlarına sahiptir, fakat sakıncalarına sahip değildir. İlettiği güç zamana göre sabittir yani titreşen bir bölümü yoktur. Bir tek dairesel döner alan oluşturur ki, bu temel özellik santrallerde elektrik enerjisini üreten büyük senkron generatörlerin ve çok sağlam, basit, ekonomik asenkron motörlerin yapımını olanaklaştırır. Doğrultucu kullanarak, üç fazlı akımdan kimya sanayiinin ve doğru akım motörlerinin gerektirdiği doğru akım kolayca elde edilebilir. Belirtilen üstünlükleri sayesinde üç fazlı akım elektrik enerjisinin üretiminde, iletiminde ve tüketiminde genel olarak kullanılmaktadır Simetrili ve simetrisiz üç fazlı yükleme Simetrili üç fazlı bir şebekede gerilimler birbirine eşittir, aralarındaki faz farkı 120 dir. Böyle bir şebekeyi simetrili yüklemek esastır. Simetrili yüklemek demek, şebekeye bağlanan yükün eşit faz impedanslarmdan oluşması demektir. Simetrili gerilimlerle beslenen böyle bir yükün akım göstericileri düzgün bir yıldızdır yani genlikleri eşit, aralarındaki faz açısı 2n I 3 rad = 120 dir. Yükler yıldız veya üçgen bağlı olabilir. Üç fazlı bir asenkron motor yıldız bağlı ise, yıldız noktası dönüş hattına bağlanmaz. Simetrili yüklemede, bir tek faz devresini incelemek ve çözmek yeterlidir. Bu durumda üç fazlı akımın bir fazı için bulunan akım ve gerilim göstericilerinden diğer fazlarınkini elde edebilmek için her birini iki kez 120 döndürmek yeterlidir. Tüm tek fazlı veya ark ocakları gibi eşit impedanslı olmayan üç fazlı yüklemeler simetrisiz yüklemelerdir. (Şek. 1.2) Aydınlatma aygıtları, tek fazlı motörler, tek fazlı kaynak düzenleri, şebeke frekanslı indükleme ocakları, elektrikli demiryolları... tek fazlı yüklemelerdir. Bunlar fazlar arasında olabildiğince eşit dağıtılmasına rağmen, faz yükleri arasında farklar olması kaçınılmazdır. Üç fazlı ark ocak- 22

24 1.2. Üç fazlı şebekede tek ve üç fazlı yükler, lan, genelde faz impedansları birbirinden farklı tüm tüketeçler üç fazda eşit yükleme yapmadıklarından, şebekeyi simetrisiz yükler. Herhangi bir nedenle, örneğin bir sigortanın atması sonucunda iki hattan beslenen üç fazlı bir asenkron motor simetrisiz bir yüktür. Şebeke arızaları da simetrisizlik yaratabilir. Simetrisiz bir yükleme durumunda, faz devrelerini ayrı ayrı inceleme yerine simetrili bileşenler kuramı uygulanırsa, simetrisiz yükleme de simetrili durum yöntemleri ile incelenebilir Simetrisiz şebeke gerilimlerinin zararları Yukarıdaki simetri koşullarından herhangi biri yerine gelmediğinde, gerilim sistemi simetrisiz olur. Aşırı simetrisiz gerilimler şebekede çalışan senkron generatörlere, transformatörlere ve özellikle üç fazlı asenkron motörlere zarar verdiğinden, işletmelerde dikkatle incelenmeleri ve sınırlanmaları gerekir. Sanayi kuruluşlarımızda bu konuya yeterince önem verilmediğinden, burada bazı bilgiler kısaca anımsatılacaktır. Şebeke gerilim simetrisizlikleri başlıca üç zararlı etki yapar: 1. Döner alan makinelerinde negatif sistem akımları ve kayıplar oluşur. Bunun sonucunda, makineler daha çok ısınır ve ömürleri kısalır. Gerilim üsttitreşimleri de aynı etkiyi yapar, fakat indüktanslı impedanslarda akım üsttitreşimleri basamak sayısına ters orantılı azalır. 23

25 2. Simetrisiz gerilimler döner makinelerde frenleme momentleri oluşturur ve bunun sonucunda faydalı moment azalır. 3. Farklı gerilim sistemlerinden kaynaklanan alternatif momentler makinelerde titreşim yapabilir. Gerek makine yapımcısı, gerekse işletmeci için büyük önem taşıyan bu etkiler nedeniyle, şebekelerin gerilim simetrisizlik derecesi standartlarca sınırlanmıştır. IEC 34-1 (1983) yayınında negatif ve sıfır gerilim bileşenlerinin %Ti geçmemesi istenmektedir. Pratikte tutulması kolay olmayan bu değer, gerilim simetrisizliğine verilen önemi gösterir. İşletmede şebeke gerilimlerinin küçük simetrisizlikleri ile daima karşılaşılabilir. Motörlerin aşırı ısındığı sürekli simetrisizlik durumlarında, motor gücü düşürülmeli ve koruma düzeni daha dikkatli seçilmelidir. Asenkron motörlerin negatif gerilimlere karşı duyarlı olmalarının nedeni, negatif sistem impedansının küçük olması ve bu yüzden küçük bir gerilim simetrisizliğinin büyük bir akım simetrisizliği oluşturmasıdır. Negatif sistem akım bileşenleri hem stator ve hem de rotor sargısında bakır kayıpları oluşturur. Diğer yandan, stator sargı akımlarının farklılığı nedeniyle, sargı ısısının uzaysal dağılımı düzensizleşir. Negatif sistem rotor frekansının şebeke frekansının yaklaşık iki katı olması akım yığılmasını, dolayısıyle rotor direncini büyük ölçüde arttırır Üç ve dört hatlı şebekeler Simetrisiz yüklemede, ilk yaklaşıklık olarak, şebeke gerilimlerinin simetrili kaldığı varsayılabilir. Dört hatlı bir şebekede faz gerilimleri dönüş hattı sayesinde sabit kaldığından, hatların simetrisiz yüklenmesine izin verilebilir. (Şek. 1.2) Hatlara bağlı tüketeçlerin farklı güçlerde olmasına rağmen, tüketeçlere uygulanan faz gerilimlef i sabittir. Yıldız bağlı simetrisiz bir yükte dönüş hattı kullanılmayacak olursa, durum değişir ve faz gerilimleri sabit kalmaz. Simetrisiz besleme sınırlı uygulanabildiğinden, bir hattın ne ölçüde simetrisiz yüklenebileceğini bilmek gerekir. Üç hatlı simetrili bir gerilim sisteminden yıldız bağlı üç fazlı simetrisiz bir tüketeç beslenirse, tüketecin gerilim ve akımları simetrisiz olur. Bunun sonucunda simetrili duruma göre şu farklılıklar oluşur: (Şek. 1.3) 1. Simetrili yüklemede üçgen bağlamanın hat akımı faz akımının katı olduğu halde, simetrisiz yüklemede bu iki akım arasında sabit bir oran yoktur. Akımlar simetrisiz bir sistemdir. 24

26 LI a) L3 ^ t/n L2 J. Simetrili yüklemede üçgen bağlamanın gerilimleri: a) Dört hatlı, b) Dört hatlı şebekede 2. Yıldız bağlamada faz gerilimleri eşit ve simetrili değildir. Hat geriliminin faz gerilimine oranı da V3ten farklıdır. Düşük yüklenen fazın gerilimi yüksek olur. Dönüş hattı bağlanacak olursa, tüketeçlerin farklı güçler çekmesine rağmen, faz gerilimleri eşitlenir. 3. Yıldız bağlamada dönüş hattının akımı oluşamaz ve daima sıfırdır. Bunun sonucunda bir yandan yıldız noktası kayar, diğer yandan faz gerilimleri simetrisiz olur. Tüketecin yıldız noktası gerilimi simetrili beslemedeki sıfır değerinden UN değerine kayar. Tüketecin simetrisiz yıldız gerilimleri bilindiğinde, yıldız noktası gerilimi çok kolay bulunabilir. U N = (Uı + U2 + U 3 ) / Simetrileme Tek fazlı yükler ve üç fazlı simetrisiz yükler nedeniyle şebekelerde simetrisizlik oluşmasını önlemek için, özellikle şebeke frekanslı indükleme ocaklarında ve elektrikli demiryollarında simetrileme bağlamaları uygulanır. Örneğin Şek. 1.4 teki Steinmetz bağlaması ile simetrisiz bir R yükü simetrili üç R5 yüküne dönüştürülür. Bu P = U 2 /R = 3.(U/V3 ) 2 /R s X L = X c - V3R Q = Q L + Q c = 2.U 2 / V3R = 1,15 P 25

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Dönen Elektrik Makinaları nın önemli bir grubunu oluştururlar. (Üretilen en büyük güç ve gövde büyüklüğüne sahip dönen makinalardır) Generatör (Alternatör) olarak

Detaylı

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş ASENKRON MAKİNELER Asenkron Motorlara Giriş İndüksiyon motor yada asenkron motor (ASM), rotor için gerekli gücü komitatör yada bileziklerden ziyade elektromanyetik indüksiyon yoluyla aktaran AC motor tipidir.

Detaylı

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören 04.12.2011 AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören İçerik AA Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları na Yol Verme Uygulama Soruları 25.11.2011 2 http://people.deu.edu.tr/aytac.goren

Detaylı

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç fazlı AC makinelerde üretilen üç fazlı gerilim, endüstride R-S-T (L1-L2- L3) olarak bilinir. R-S-T gerilimleri, aralarında 120 şer derece faz farkı

Detaylı

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır.

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. ASENKRON MOTORLARDA HIZ AYARI ve FRENLEME Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. Giriş Bilindiği üzere asenkron motorun rotor hızı, döner alan hızını (n s )

Detaylı

ASENKRON MOTORLARIN KISA TANITIMI. Bu bölümde kısaca motorlar ve kullanılan terimler tanıtılacaktır.

ASENKRON MOTORLARIN KISA TANITIMI. Bu bölümde kısaca motorlar ve kullanılan terimler tanıtılacaktır. ASENKRON MOTORLARIN KISA TANITIMI Bu bölümde kısaca motorlar ve kullanılan terimler tanıtılacaktır. MOTOR PARÇALARI 1. Motor Gövdesi 2. Stator 3. Stator sargısı 4. Mil 5. Aluminyum kafesli rotor 6.

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

ELEKTRĐK MOTORLARI SÜRÜCÜLERĐ EELP212 DERS 05

ELEKTRĐK MOTORLARI SÜRÜCÜLERĐ EELP212 DERS 05 EELP212 DERS 05 Özer ŞENYURT Mayıs 10 1 BĐR FAZLI MOTORLAR Bir fazlı motorların çeşitleri Yardımcı sargılı motorlar Ek kutuplu motorlar Relüktans motorlar Repülsiyon motorlar Üniversal motorlar Özer ŞENYURT

Detaylı

DC Motor ve Parçaları

DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları Doğru akım motorları, doğru akım elektrik enerjisini dairesel mekanik enerjiye dönüştüren elektrik makineleridir. Yapıları DC generatörlere çok benzer. 1.7.1.

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları İkincisinde ise; stator düşük devir kutup sayısına göre sarılır ve her faz bobinleri 2 gruba bölünerek düşük devirde seri- üçgen olarak bağlanır. Yüksek devirde ise paralel- yıldız olarak bağlanır. Bu

Detaylı

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1. Fizik 12 1.2. Fiziksel Büyüklükler 12 1.3. Ölçme ve Birim Sistemleri 13 1.4. Çevirmeler 15 1.5. Üstel İfadeler ve İşlemler 18 1.6. Boyut Denklemleri

Detaylı

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri MOTOR KORUMA RÖLELERİ Motorlar herhangi bir nedenle normal değerlerinin üzerinde akım çektiğinde sargılarının ve devre elemanlarının zarar görmemesi için en kısa sürede enerjilerinin kesilmesi gerekir.

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları 10. MOTORLARIN FRENLENMESİ Durdurulacak motoru daha kısa sürede durdurmada veya yükün yer çekimi nedeniyle motor devrinin artmasına sebep olduğu durumlarda elektriksel frenleme yapılır. Kumanda devrelerinde

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR 22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR KONULAR 1. YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ 2. YOL VERME YÖNTEMLERİ 3. KULLANILDIĞI YERLER Herhangi bir yükü beslemekte olan ve birbirine paralel bağlanan iki altematörden birsinin

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR

1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR 1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR Bir fazlı yardımcı sargılı motorlar Üniversal motorlar 1.1. Bir fazlı yardımcı sargılı motorlar 1.1.3. Yardımcı Sargıyı Devreden Ayırma Nedenleri Motorun ilk kalkınması anında

Detaylı

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir.

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir. Tristörlü Redresörler ( Doğrultmaçlar ) : Alternatif akımı doğru akıma çeviren sistemlere redresör denir. Redresörler sanayi için gerekli olan DC gerilimin elde edilmesini sağlar. Büyük akım ve gerilimlerin

Detaylı

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ Üç Fazlı Asenkron Motorlarda Döner Manyetik Alanın Meydana Gelişi Stator sargılarına üç fazlı alternatif gerilim uygulandığında uygulanan gerilimin frekansı ile

Detaylı

Dağıtım Şebekelerinin Topraklama Tiplerine Göre Sınıflandırılması:

Dağıtım Şebekelerinin Topraklama Tiplerine Göre Sınıflandırılması: Dağıtım Şebekelerinin Topraklama Tiplerine Göre Sınıflandırılması: 7.11.2000 tarihinde yayınlanan TS-3994, Elektrik iç tesisler yönetmeliği ve Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliğine göre AG

Detaylı

14. ÜNİTE GERİLİM DÜŞÜMÜ

14. ÜNİTE GERİLİM DÜŞÜMÜ 14. ÜNİTE GERİLİM DÜŞÜMÜ KONULAR 1. GERİLİM DÜŞÜMÜNÜN ANLAMI VE ÖNEMİ 2. ÇEŞİTLİ TESİSLERDE KABUL EDİLEBİLEN GERİLİM DÜŞÜMÜ SINIRLARI 3. TEK FAZLI ALTERNATİF AKIM (OMİK) DEVRELERİNDE YÜZDE (%) GERİLİM

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 1 KompanzasyonSistemlerinde Kullanılan Elemanlar Güç Kondansatörleri ve deşarj dirençleri Kondansatör Kontaktörleri Pano Reaktif Güç Kontrol

Detaylı

ELEKTRİK ŞEBEKELERİ: Sekonder Dağıtım Alçak Gerilim Şebeke Tipleri

ELEKTRİK ŞEBEKELERİ: Sekonder Dağıtım Alçak Gerilim Şebeke Tipleri Alçak Gerilim Şebeke Tipleri ELEKTRİK ŞEBEKELERİ: (Sekonder Dağıtım) TS 3994 e göre alçak gerilim şebekeleri sınıflandırılarak TN, TT ve IT şebekeler olarak üç tipe ayrılmıştır. EEM13423 ELEKTRİK ENERJİSİ

Detaylı

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir.

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir. 7.1.4 Paket Şalter İle Bu devredeki DG düşük gerilim rölesi düşük gerilime karşı koruma yapar. Yani şebeke gerilimi kesilir ve tekrar gelirse motorun çalışmasına engel olur. 7.2 SIRALI KONTROL Sıralı kontrol,

Detaylı

ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ

ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI EMO ANKARA ŞUBESİ İÇ ANADOLU ENERJİ FORUMU GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ EMO ŞUBE : KIRIKKALE ÜYE : Caner FİLİZ HARMONİK NEDİR? Sinüs formundaki

Detaylı

Enerji Verimliliği ve İndüksiyon Ocaklarının Değerlendirilmesi. Yrd. Doç. Dr. Halil Murat Ünver Kırıkkale Üniversitesi

Enerji Verimliliği ve İndüksiyon Ocaklarının Değerlendirilmesi. Yrd. Doç. Dr. Halil Murat Ünver Kırıkkale Üniversitesi Enerji Verimliliği ve İndüksiyon Ocaklarının Değerlendirilmesi Yrd. Doç. Dr. Halil Murat Ünver Kırıkkale Üniversitesi Giriş İndüksiyonla Isıtma Prensipleri Bilindiği üzere, iletken malzemenin değişken

Detaylı

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir.

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir. Elektrik motorlarında yol verme işlemi Motorun rotor hızının sıfırdan anma hızına hızına ulaşması için yapılan işlemdir. Durmakta olan motorun stator sargılarına gerilim uygulandığında endüklenen zıt emk

Detaylı

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi 1. GİRİŞ Bilezikli asenkron motor, sincap kafesli asenkron motordan farklı olarak, rotor sargıları dışarı çıkarılmış ve kömür fırçaları yardımıyla elektriksel bağlantı

Detaylı

KISA DEVRE HESAPLAMALARI

KISA DEVRE HESAPLAMALARI KISA DEVRE HESAPLAMALARI Güç Santrali Transformatör İletim Hattı Transformatör Yük 6-20kV 154kV 380kV 36 kv 15 kv 11 kv 6.3 kv 3.3 kv 0.4 kv Kısa Devre (IEC) / (IEEE Std.100-1992): Bir devrede, genellikle

Detaylı

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER Eyleyiciler (Aktuatörler) Bir cismi hareket ettiren veya kontrol eden mekanik cihazlara denir. Elektrik motorları ve elektrikli sürücüler Hidrolik sürücüler Pinomatik sürücüler

Detaylı

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI 3. Bölüm: Asenkron Motorlar Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 3.1. Asenkron Makinelere Giriş Düşük ve orta güç aralığında günümüzde en yaygın kullanılan motor tipidir. Yapısal olarak çeşitli çalışma koşullarında

Detaylı

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI DA DEVRE Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI BÖLÜM 1 Temel Kavramlar Temel Konular Akım, Gerilim ve Yük Direnç Ohm Yasası, Güç ve Enerji Dirençsel Devreler Devre Çözümleme ve Kuramlar

Detaylı

Güç, enerji ve kuvvet kavramları, birimler, akım, gerilim, direnç, lineerlik nonlineerlik kavramları. Arş.Gör. Arda Güney

Güç, enerji ve kuvvet kavramları, birimler, akım, gerilim, direnç, lineerlik nonlineerlik kavramları. Arş.Gör. Arda Güney Güç, enerji ve kuvvet kavramları, birimler, akım, gerilim, direnç, lineerlik nonlineerlik kavramları Arş.Gör. Arda Güney İçerik Uluslararası Birim Sistemi Fiziksel Anlamda Bazı Tanımlamalar Elektriksel

Detaylı

ELEKTROTEKNİK VE ELEKTRİK ELEMANLARI

ELEKTROTEKNİK VE ELEKTRİK ELEMANLARI ELEKTROTEKNİK VE ELEKTRİK ELEMANLARI HAZIRLAYAN DOÇ.DR. HÜSEYİN BULGURCU 1 Balıkesir-2015 DERS KONULARI 1. Elektriğin Temelleri 2. Elektriksel Test Cihazları 3. Elektrik Enerjisi 4. Termostatlar 5. Röleler

Detaylı

Elektrik Motorları ve Sürücüleri

Elektrik Motorları ve Sürücüleri Elektrik Motorları ve Sürücüleri Genel Kavramlar Motor sarımı görüntüleri Sağ el kuralı bobine uygulanırsa: 4 parmak akım yönünü Başparmak N kutbunu gösterir N ve S kutbunun oluşumu Manyetik alan yönü

Detaylı

ASENKRON MOTORLARA YOL VERME

ASENKRON MOTORLARA YOL VERME 1 ASENKRON MOTORLARA YOL VERME Üç Fazlı Asenkron Motorlara Yol Verme Yöntemleri Kısa devre rotorlu asenkron motorlar sekonderi kısa devre edilmiş transformatöre benzediklerinden kalkış anında normal akımlarının

Detaylı

1. Bir Elektrikli Tahrikin Esas Kısımları

1. Bir Elektrikli Tahrikin Esas Kısımları 1. Bir Elektrikli Tahrikin Esas Kısımları Bir elektrikli tahrik bir iş makinesinden, onu çalıştıran elektrik motorundan, gücü motordan iş makinesine ileten aktarma elemanlarından ve motorun besleme, koruma,

Detaylı

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Koruma Röleleri AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Trafolarda meydana gelen arızaların başlıca nedenleri şunlardır: >Transformatör sargılarında aşırı yüklenme

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.)

ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.) ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.) 1) Etiketinde 4,5 kw ve Y 380V 5A 0V 8,7A yazan üç fazlı bir asenkron motorun, fazlar arası

Detaylı

Elektrik Makinaları I. Yuvarlak rotorlu makinada endüvi (armatür) reaksiyonu, eşdeğer devre,senkron reaktans

Elektrik Makinaları I. Yuvarlak rotorlu makinada endüvi (armatür) reaksiyonu, eşdeğer devre,senkron reaktans Elektrik Makinaları I Yuvarlak rotorlu makinada endüvi (armatür) reaksiyonu, eşdeğer devre,senkron reaktans Stator sargıları açık devre şekilde, rotoru sabit hızla döndürülen bir senkron makinada sinüs

Detaylı

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLAR

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLAR 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç Fazlı Asenkron Motorlar Üç fazlı asenkron motorlar, stator sargılarına uygulanan elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirerek milinden yüke aktarırlar. Rotor ise gerekli

Detaylı

SIEMENS LOGO KULLANIMI VE UYGULAMALAR

SIEMENS LOGO KULLANIMI VE UYGULAMALAR SIEMENS LOGO KULLANIMI VE UYGULAMALAR 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 SIEMENS S7 200 UYGULAMALARI UYGULAMA _1 3 Fazlı Asenkron motorun iki yönde

Detaylı

1000 V a kadar Çıkış Voltaj. 500 V a kadar İzolasyon Sınıfı. F 140C İzolasyon Malzemesi IEC EN 60641-2 Çalışma Frekansı. 50-60 Hz.

1000 V a kadar Çıkış Voltaj. 500 V a kadar İzolasyon Sınıfı. F 140C İzolasyon Malzemesi IEC EN 60641-2 Çalışma Frekansı. 50-60 Hz. BİR ve İKİ FAZLI İZOLASYON TRANSFORMATÖR Bir ve İki fazlı olarak üretilen emniyet izolasyon transformatör leri insan sağlığı ile sistem ve cihazlara yüksek güvenliğin istenildiği yerlerde kullanılır. İzolasyon

Detaylı

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER Dielektrik malzemeler; serbest elektron yoktur, yalıtkan malzemelerdir, uygulanan elektriksel alandan etkilenebilirler. 1 2 Dielektrik malzemeler Elektriksel alan

Detaylı

ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ ÖĞRENME FAALİYETİ ÖĞRENME FAALİYETİ

ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ ÖĞRENME FAALİYETİ ÖĞRENME FAALİYETİ AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ AALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ Bu faaliyette verilecek bilgiler doğrultusunda, uygun atölye ortamında, standartlara ve elektrik iç tesisleri ve topraklamalar yönetmeliğine

Detaylı

Isc, transient şartlarında, Zsc yi oluşturan X reaktansı ve R direncine bağlı olarak gelişir.

Isc, transient şartlarında, Zsc yi oluşturan X reaktansı ve R direncine bağlı olarak gelişir. Sadeleştirilmiş bir şebeke şeması ; bir sabit AC güç kaynağını, bir anahtarı, anahtarın üstündeki empedansı temsil eden Zsc yi ve bir yük empedansı Zs i kapsar. (Şekil 10.1) Gerçek bir sistemde, kaynak

Detaylı

BÖLÜM 2. Gauss s Law. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley

BÖLÜM 2. Gauss s Law. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley BÖLÜM 2 Gauss s Law Hedef Öğretiler Elektrik akı nedir? Gauss Kanunu ve Elektrik Akı Farklı yük dağılımları için Elektrik Alan hesaplamaları Giriş Statik Elektrik, tabiatta birbirinden farklı veya aynı,

Detaylı

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ 1. AMAÇ: Endüstride kullanılan direnç, kapasite ve indüktans tipi konum (yerdeğiştirme) algılama transdüserlerinin temel ilkelerini açıklayıp kapalı döngü denetim

Detaylı

154 kv 154 kv. 10 kv. 0.4 kv. 0.4 kv. ENTERKONNEKTE 380 kv 380 kv. YÜKSEK GERĠLĠM ġebekesġ TRF. MERKEZĠ ENDÜSTRĠYEL TÜK. ORTA GERĠLĠM ġebekesġ

154 kv 154 kv. 10 kv. 0.4 kv. 0.4 kv. ENTERKONNEKTE 380 kv 380 kv. YÜKSEK GERĠLĠM ġebekesġ TRF. MERKEZĠ ENDÜSTRĠYEL TÜK. ORTA GERĠLĠM ġebekesġ ENTERKONNEKTE 380 kv 380 kv 154 kv YÜKSEK GERĠLĠM ġebekesġ 154 kv 154 kv TRF. MERKEZĠ 10 kv 34.5 kv ENDÜSTRĠYEL TÜK. DAĞITIM ġebekesġ ORTA GERĠLĠM ġebekesġ KABLOLU 0.4 kv TRAFO POSTASI 0.4 kv BESLEME ALÇAK

Detaylı

TOPRAKLAMA VE POTANSİYEL SÜRÜKLENMESİ

TOPRAKLAMA VE POTANSİYEL SÜRÜKLENMESİ TOPRAKLAMA VE POTASİYEL SÜRÜKLEMESİ Genel bilgi Generatör, transformatör, motor, kesici, ayırıcı aydınlatma artmatürü, çamaşır makinası v.b. elektrikli işletme araçlarının, normal işletme anında gerilim

Detaylı

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER BÖLÜM KONDANSATÖRLER AMAÇ: İklimlendirme ve soğutma kompresörlerinde kullanılan kalkış (ilk hareket) ve daimi kondansatörleri seçebilme ve bağlantılarını yapabilme. Kondansatörler 91 BÖLÜM-7 KONDANSATÖRLER

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER ALTERNATİF AKIM DEVRELERİ A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER Alternatif akım devrelerinde akımın geçişine karşı üç çeşit direnç (zorluk) gösterilir. Devre elamanları dediğimiz bu dirençler: () R omik

Detaylı

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz?

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? Temel Kavramlar Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? 1 Elektriksel Yük Elektrik yükü bu dış yörüngede dolanan elektron sayısının çekirdekteki proton

Detaylı

MA İNAL NA ARI A NDA ELE E K LE TRİK

MA İNAL NA ARI A NDA ELE E K LE TRİK 3.0.01 KALDIRMA MAKİNALARINDA ELEKTRİK DONANIMI VE ELEKTRİK MOTORU SEÇİMİ Günümüzde transport makinalarının bir çoğunda güç sistemi olarak elektrik tahrikli donanımlar kullanılmaktadır. 1 ELEKTRİK TAHRİKİNİN

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU Mehmet SUCU (Teknik Öğretmen, BSc.)

Detaylı

IP 23 ELEKTRİK MOTORLARI ÜÇ FAZLI ASENKRON SİNCAP KAFESLİ IEC 225-315. ELSAN ELEKTRİK SAN. ve TİC. A.Ş.

IP 23 ELEKTRİK MOTORLARI ÜÇ FAZLI ASENKRON SİNCAP KAFESLİ IEC 225-315. ELSAN ELEKTRİK SAN. ve TİC. A.Ş. IP 3 ELEKTRİK MOTORLARI ÜÇ FAZLI ASENKRON SİNCAP KAFESLİ IEC 5-315 ELSAN ELEKTRİK SAN. ve TİC. A.Ş. GENEL BİLGİLER A. STANDARTLAR Bu tipteki motorlarımız aşağıdaki standart ve normlara uygun olarak imal

Detaylı

Yeni Nesil Asansörler: GeN2. Ergün n Alkan Buga Otis Asansör r San. ve Tic. A.Ş. 09 Eylül l 2011, Ankara

Yeni Nesil Asansörler: GeN2. Ergün n Alkan Buga Otis Asansör r San. ve Tic. A.Ş. 09 Eylül l 2011, Ankara Yeni Nesil Asansörler: GeN2 Asansör r Meslek Alanı Çalıştayı Ergün n Alkan Buga Otis Asansör r San. ve Tic. A.Ş. 09 Eylül l 2011, Ankara GeN2 TM DEVRİMCİ BİR ASANSÖR SİSTEMİ Seyir Konforu, Verim & Çevre

Detaylı

AKTÜATÖRLER Elektromekanik Aktüatörler

AKTÜATÖRLER Elektromekanik Aktüatörler AKTÜATÖRLER Bir sitemi kontrol için, elektriksel, termal yada hidrolik, pnömatik gibi mekanik büyüklükleri harekete dönüştüren elemanlardır. Elektromekanik aktüatörler, Hidromekanik aktüatörler ve pnömatik

Detaylı

6. ÜNİTE DOĞRU AKIM MAKİNALARININ DEVREYE BAĞLANTI ŞEMALARI

6. ÜNİTE DOĞRU AKIM MAKİNALARININ DEVREYE BAĞLANTI ŞEMALARI 6. ÜNİTE DOĞRU AKIM MAKİNALARININ DEVREYE BAĞLANTI ŞEMALARI KONULAR 1. Doğru Akım Jeneratörleri (Dinamolar) 2. Doğru Akım Jeneratörlerinin Paralel Bağlanması 3. Doğru Akım Motorları GİRİŞ Bir iletkende

Detaylı

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

ELEKTRİKLE ÇALIŞMALARDA GÜVENLİK. Elektrik tesislerinde güvenlik - 1

ELEKTRİKLE ÇALIŞMALARDA GÜVENLİK. Elektrik tesislerinde güvenlik - 1 ELEKTRİKLE ÇALIŞMALARDA GÜVENLİK Elektrik tesislerinde güvenlik - 1 1 İŞ EKİPMANLARININ KULLANIMINDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ŞARTLARI YÖNETMELİĞİ 2.3. Tesisatlar 2.3.1. İlgili standartlarda aksi belirtilmediği

Detaylı

ELEKTRİK. 2. Evsel aboneler için kullanılan kaçak akım rölesinin çalışma akım eşiği kaç ma dır? ( A Sınıfı 02.07.2011)

ELEKTRİK. 2. Evsel aboneler için kullanılan kaçak akım rölesinin çalışma akım eşiği kaç ma dır? ( A Sınıfı 02.07.2011) ELEKTRİK 1. Bir orta gerilim (OG) dağıtım sisteminin trafodan itibaren yüke doğru olan kısmının (sekonder tarafının) yapısı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? ( A Sınıfı 02.07.2011) A)

Detaylı

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER ELEKTRİK ELEKTROİK MÜHEDİSLİĞİ FİZİK LABORATUVAR DEEY TRASFORMATÖRLER . Amaç: Bu deneyde:. Transformatörler yüksüz durumdayken giriş ve çıkış gerilimleri gözlenecek,. Transformatörler yüklü durumdayken

Detaylı

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU ELEKTRİK PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 2013 / 2014 EĞİTİM ÖĞRETİM DÖNEMİ 1. SINIF 1. YARIYIL 107 Matematik-I 3 0 3 3 Sayılar,olasılık ile ilgili temel esasları uygulamak, cebir çözümlerini yapmak, geometri

Detaylı

Yükleme faktörü (Diversite) Hesabı

Yükleme faktörü (Diversite) Hesabı DERSİMİZ BİNALARDAKİ GÜCÜN HESAPLANMASI Yükleme faktörü (Diversite) Hesabı BİR ÖRNEK VERMEDEN ÖNCE IEE REGULATION 14. EDITION a GÖRE YAPILAN GÜÇ YÜKLEME FAKTÖRÜNÜ İNCELEYELİM.BU TABLO AŞAĞIDA VERİLECEKTİR.

Detaylı

BÖLÜM ELEKTRİK ENERJİSİ. AMAÇ: Elektrik enerjisinin üretim ve dağıtımında trafoların görevlerini ve faz kavramlarını açıklayabilme.

BÖLÜM ELEKTRİK ENERJİSİ. AMAÇ: Elektrik enerjisinin üretim ve dağıtımında trafoların görevlerini ve faz kavramlarını açıklayabilme. BÖLÜM ELEKTRİK ENERJİSİ AMAÇ: Elektrik enerjisinin üretim ve dağıtımında trafoların görevlerini ve faz kavramlarını açıklayabilme. Elektrik Enerjisi 33 BÖLÜM-3 ELEKTRİK ENERJİSİ 3.1 ELEKTRİK ENERJİSİNİN

Detaylı

Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir.

Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir. DAĞITIM TRAFOLARI Genel Tanımlar Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir. EEM13423 ELEKTRİK ENERJİSİ

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ GÜÇ ELEKTRONİĞİ LABORATUVARI DENEY NO:1 TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR 1.1 Giriş Diyod ve tristör gibi

Detaylı

ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR?

ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR? ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR? Elektrodinamik sisteme göre çalışan transformatör, elektrik motorları gibi cihazlar şebekeden mıknatıslanma akımı çekerler. Mıknatıslanma akımı manyetik alan varken şebekeden

Detaylı

Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki

Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki ELEKTRİK MAKİNALARININ DÜNÜ BUGÜNÜ GELECEKTEKİ DURUMU Mekanik Enerji Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki Elektrik

Detaylı

Doğru Akım Makinalarının Yapısı

Doğru Akım Makinalarının Yapısı Doğru Akım Makinalarının Yapısı 4 kutuplu Doğru Akım Makinasının kesiti Kompanzasyon sargısı Alan (uyartım,ikaz) sargısı Yardımcı kutup Ana kutup Yardımcı kutup sargısı Rotor dişi Rotor oluğu Hava aralığı

Detaylı

ÖZGÜR Motor & Generatör

ÖZGÜR Motor & Generatör DAHLENDER MOTOR Statora sargılarının UVW ve XYZ uçlarından başka, sargı ortalarından uçlar çıkararak ve bunların bağlantıları yapılarak çift devir sayısı elde edilir. Bu bağlantı yöntemine, Dahlender bağlantı

Detaylı

1.Endüksiyon Motorları

1.Endüksiyon Motorları 1.Endüksiyon Motorları Kaynak: John Storey, How real electric motors work, UNIVERSITY OF NEW SOUTH WALES - SYDNEY AUSTRALIA, http://www.phys.unsw.edu.au/hsc/hsc/electric_motors.html Her modern evde endüksiyon

Detaylı

3. HAFTA BLM223 DEVRE ANALİZİ. Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN. hdemirel@karabuk.edu.tr

3. HAFTA BLM223 DEVRE ANALİZİ. Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN. hdemirel@karabuk.edu.tr 3. HAFTA BLM223 Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN hdemirel@karabuk.edu.tr Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 3. OHM KANUNU, ENEJİ VE GÜÇ 3.1. OHM KANUNU 3.2. ENEJİ VE GÜÇ 3.3.

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR II DOĞRUSAL ISI İLETİMİ DENEYİ 1.Deneyin Adı: Doğrusal ısı iletimi deneyi..

Detaylı

TEDAŞ-MLZ(GES)/2015-060 (TASLAK) TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ FOTOVOLTAİK SİSTEMLER İÇİN DC ELEKTRİK KABLOLARI TEKNİK ŞARTNAMESİ

TEDAŞ-MLZ(GES)/2015-060 (TASLAK) TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ FOTOVOLTAİK SİSTEMLER İÇİN DC ELEKTRİK KABLOLARI TEKNİK ŞARTNAMESİ TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ FOTOVOLTAİK SİSTEMLER İÇİN DC ELEKTRİK KABLOLARI TEKNİK ŞARTNAMESİ.. - 2015 İÇİNDEKİLER 1. GENEL 1.1. Konu ve Kapsam 1.2. Standartlar 1.3. Çalışma Koşulları

Detaylı

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ 1 ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ Normalde voltmetrelerle en fazla 1000V a kadar gerilimler ölçülebilir. Daha yüksek gerilimlerde; Voltmetrenin çekeceği güç artar. Yüksek gerilimden kaynaklanan kaçak akımların

Detaylı

Elektrik Makinaları I

Elektrik Makinaları I Elektrik Makinaları I Yuvarlak rotorlu makina, fazör diyagramları, şebekeye paralel çalışma,reaktif-aktif güç ayarı,gerilim regülasyonu,motor çalışma Generatör çalışması için indüklenen gerilim E a, uç

Detaylı

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV) BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda

Detaylı

22. ÜNİTE ARIZA YERLERİNİN TAYİNİ

22. ÜNİTE ARIZA YERLERİNİN TAYİNİ 22. ÜNİTE ARIZA YERLERİNİN TAYİNİ 1. Toprak Kaçak Arızası KONULAR 2. İletkenler Arasındaki Kaçak Tayini 3. Kablo İletkenlerinde Kopukluğun Tayini 4. Kablo ve Havai Hatlarda Elektro Manyetik Dalgaların

Detaylı

Soru 5) Türkiye'de şebeke geriliminin frekansı kaç Hertz dir? a) 50 b) 900 MHz c) 380 d) 220

Soru 5) Türkiye'de şebeke geriliminin frekansı kaç Hertz dir? a) 50 b) 900 MHz c) 380 d) 220 Soru 1) Aşağıdakilerden hangisi topraklama yöntemi a) nötr hattına doğrudan bağlama yapılması b) toprak altında kömür tozları içine kablolu bakır plaka yerleştirilmesi c) topraklama direnci düşük su veya

Detaylı

Düzenlilik = ((Vçıkış(yük yokken) - Vçıkış(yük varken)) / Vçıkış(yük varken)

Düzenlilik = ((Vçıkış(yük yokken) - Vçıkış(yük varken)) / Vçıkış(yük varken) KTÜ Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Sayısal Elektronik Laboratuarı DOĞRULTUCULAR Günümüzde bilgisayarlar başta olmak üzere bir çok elektronik cihazı doğru akımla çalıştığı bilinen

Detaylı

Güç Faktörünün İyileştirilmesi Esasları: KOMPANZASYON HAKKINDA GENEL BİLGİ Tüketicilerin normal olarak şebekeden çektikleri endüktif gücün kapasitif yük çekmek suretiyle özel bir reaktif güç üreticisi

Detaylı

Elektrik Makinaları I

Elektrik Makinaları I Elektrik Makinaları I Açık Devre- Kısa Devre karakteristikleri Çıkık kutuplu makinalar, generatör ve motor çalışma, fazör diyagramları, güç ve döndürmemomenti a) Kısa Devre Deneyi Bağlantı şeması b) Açık

Detaylı

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SAYISAL ELEKTRONİK LAB. DENEY FÖYÜ DENEY 4 OSİLATÖRLER SCHMİT TRİGGER ve MULTİVİBRATÖR DEVRELERİ ÖN BİLGİ: Elektronik iletişim sistemlerinde

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 A. TEMEL KAVRAMLAR MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 B. VİDA TÜRLERİ a) Vida Profil Tipleri Mil üzerine açılan diş ile lineer hareket elde edilmek istendiğinde kullanılır. Üçgen Vida Profili: Parçaları

Detaylı

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ 4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ KONULAR 1. Ani Güç, Ortalama Güç 2. Dirençli Devrelerde Güç 3. Bobinli Devrelerde Güç 4. Kondansatörlü Devrelerde Güç 5. Güç Üçgeni 6. Güç Ölçme GİRİŞ Bir doğru akım devresinde

Detaylı

9. Güç ve Enerji Ölçümü

9. Güç ve Enerji Ölçümü 9. Güç ve Enerji Ölçümü Güç ve Güç Ölçümü: Doğru akım devrelerinde, sürekli halde sadece direnç etkisi mevcuttur. Bu yüzden doğru akım devrelerinde sadece dirence ait olan güçten bahsedilir. Sürekli halde

Detaylı

ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ

ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ ÖLÇME VE ÖLÇÜ ALETLERİ 1. KISA DEVRE Kısa devre; kırmızı, sarı, mavi, nötr ve toprak hatlarının en az ikisinin birbirine temas ederek elektriksel akımın bu yolla devresini tamamlamasıdır. Kısa devre olduğunda

Detaylı

ELINEMK Teknik Tablo E L E K T R İ K Beyan Akımı Busbar Kodu Standartlar Beyan Yalıtım Gerilimi Maks. Beyan Çalışma Gerilimi Beyan Frekansı Kirlilik Derecesi Koruma Sınıfı Mekanik Darbe Dayanımı (IK Kodu)*

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMO İZMİR ŞUBESİ İÇİN

EGE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMO İZMİR ŞUBESİ İÇİN EGE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMO İZMİR ŞUBESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLERİ İÇİN SMM DERS TAMAMLAMA KURSU YÜKSEK GERİLİM TEKNİĞİ ELEKTRİK MAKİNELERİ ENERJİ DAĞITIMI 06 Ocak-15

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI ÖNSÖZ Bu kitap, Dokuz Eylül Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümünde lisans eğitimi ders programında verilen

Detaylı

Şekil1. Geri besleme eleman türleri

Şekil1. Geri besleme eleman türleri HIZ / KONUM GERİBESLEME ELEMANLARI Geribesleme elemanları bir servo sistemin, hızını, motor milinin bulunduğu konumu ve yükün bulunduğu konumu ölçmek ve belirlemek için kullanılır. Uygulamalarda kullanılan

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ MEKATRONİK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ MEKATRONİK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR Step (Adım) Motorlar Elektrik enerjisini açısal dönme hareketine çeviren motorlardır. Elektrik motorlarının uygulama alanlarında sürekli hareketin (fırçalı

Detaylı

ED12-REGÜLATÖRLER 2013

ED12-REGÜLATÖRLER 2013 ED12-REGÜLATÖRLER 2013 Regülatörler Şebeke gerilimindeki yükselme düşme gibi dengesizlikleri önleyip gerilim regülasyonu yapan elektriksel cihazlara regülatör denir. Regülatörler elektrik enerjisini içerisindeki

Detaylı