I. ULUSAL ÖLÇÜMBİLİM KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "I. ULUSAL ÖLÇÜMBİLİM KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI"

Transkript

1 tmmob makina mühendisleri odası I. ULUSAL ÖLÇÜMBİLİM KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI 19-2O EKİM 1995 Sanayi Odası / ESKİŞEHİR MMO Yayın No: 177

2 SIÇAKLIK-DİRENÇ TİPİ DÖNÜŞTÜRÜCÜLER İLE SICAKLIK ÖLÇÜLMESİNDE ORTAM ETKİSİNİN GİDERİLMESİ Yrd. Doç. Dr. CEVAT ERDAL î. T. Ü. Elektrik - Elektronik Fakültesi Kontrol ve Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Maslak - İstanbul Özet Süreç kontrol sistemlerinde fiziksel büyüklük olarak sıcaklığın ölçülerek, kendisi ile orantılı bir elektriksel işarete dönüştürülmesi çok önemli bir konudur. Bu amaçla metal telli sıcaklık - direnç tipi dönüştürücülerin kullanılmaları durumunda, işaret işleme devresinin mutlaka sağlaması gereken bazı özellikler vardır. Bu özelliklerin sağlanmaması durumunda yanlış ölçme ve kontrol yapmak kaçınılmaz olur. Bu makalede, metal telli sıcaklık - direnç tipi dönüştürücülerle sıcaklığın ölçülmesi ve kullanılabilir bir elektriksel işarete dönüştürülmesinde, ortam etkisinin giderilmesi için alınması gereken önlemler incelenmiş ve uygulanan yöntemler arasındaki farklılıklar ortaya konulmuştur. 1. Giriş Endüstride, sıcaklık ölçülmesi ve kontrolunda çok yaygın olarak kullanılan bir dönüştürücü tipi, metallerin dirençlerinin sıcaklıkla artması ilkesine göre çalışan, sıcaklık - direnç tipi dönüştürücülerdir. Bu tip dönüştürücülerin dirençlerinde sıcaklık nedeni ile oluşacak artmanın mertebesi çok küçük (yaklaşık olarak % 0,4 / C) olduğundan dolayı, direnç değişiminin algılanarak bir elektriksel işarete dönüştürülmesi için genellikle VVheatstone Köprüsü tipinde oluşturulmuş bir köprü yöntemi kullanılır. Böyle bir yöntem uygulanırken dönüştürücünün yapıldığı metal ile köprü kollarının bağlantı iletkenlerinin farklı olmaları sonucu ortaya çıkacak olan temas elektromotor kuvvetlerinin etkisinin ve ölçme gereği bağlantı iletkenlerinin çok uzun olması durumunda bu iletkenlerin dirençlerinde ortam sıcaklığının etkisi ile oluşacak bozucu değişmenin etkisinin giderilmesi gerekir. Ancak bu durumda, yapılan ölçmenin doğruluğu, kararlılığı ve tekrarlanabilirliği sağlanabilir [1,2]. 2. Ölçme Yöntemleri Metal telli sıcaklık - direnç tipi dönüştürücülerle sıcaklık ölçülmesi ve kontrolü için yaygın olarak kullanılan köprü yöntemleri iki-telli, üç-telli ve dört-telli ölçme devreleri olarak adlandırılırlar. Bunların herbirini sırayla inceleyelim [3,4,5,6]. Şekil 1.- İki-telli ölçme devresi 267

3 2.1. İki - Telli Ölçme Devresi İki-telli ölçme devresi Şekil l'de gösterilmiştir. Bu devrede, uygulamada da gerçekleştiği gibi, platin veya nikel olabilen sıcaklık dönüştürücüsünün direnci X ve dönüştürücüyü köprüye bağlayan, bakırdan yapılmış, bağlantı iletkenlerinin direçleri de a ve b ile ve köprüde denge bulmak için değiştirilmesi gereken direnç de R3 ile gösterilmiştir. Devrenin analizi yapılırsa, denge durumunda, Rj + R 3 = R 2 + a + b + X (2.1.1) olduğu bulunur. Eğer R = R 2 = R olacak şekilde seçilirse, değişken dirençle dönüştürücü direnci arasında aşağıdaki bağıntı elde edilir : R 3 = a + b+ X Halbuki elde edilmek istenen bağıntı, R 3 = X (2.1.2) (2.1.3) dır Üç - Telli Ölçme Devresi Üç-telli ölçme devresi Şekil 2'de gösterilmiştir. R Şekil 2.- Üç-telli ölçme devresi Bu devrede köprünün düğüm noktası, direnci c ile gösterilen bir bağlantı iletkeni ile uzatılmıştır. Devrenin analizi yapılırsa, denge durumunda, (2.2.1) bulunur. Eğer R-j = R 2 = R olacak şekilde seçilirse, R^ değişken direnci ile ölçülecek X, dönüştürücü direnci arasında aşağıdaki bağıntı elde edilir : R 3 = X + b - a Halbuki elde edilmek istenen bağıntı R 3 = X (2.2.2) (2.2.3) dir. 268

4 2.3. Dört-Telli Ölçme Devresi Dört-telli ölçme devresi Şekil 3a ve 3b'de gösterilmiştir. Şekil 3.- Dört-telli ölçme devresi. Tek bir değer ölçülmek istenildiğinde önce Şekil 3a'daki köprü, sonra da Şekil 3b'deki köprü kullanılarak iki ölçme yapılır. Değişken direncin, denge durumunda Şekil 3a'da aldığı değer R a, Şekil 3b'de aldığı değer R b ile gösterilmiştir. Şekil 3a'daki devrenin analizi yapılırsa, denge durumunda, R ı +R a + C + c = R 2 + T + X + c (2.3.1) olduğu gösterilebilir. Rı=R 2 =R olacak şekilde seçilirse, R a + C = T + X (2.3.2) bulunur. Şekil 3b'deki devrenin analizi yapılırsa, denge durumunda, R ı +R b + T + t = R 2 + C + X + t (2.3.3) olduğu bulunur. Rj=R 2 =R olarak seçildiğinden, R b +T = C+X (2.3.4) bağıntısı elde edilir. (2.3.2) ve (2.3.4) bağıntılarından, ölçülmek istenilen dönüştürücü direnci X ile, değişken direncin iki durumda aldığı değerler arasında aşağıdaki gibi bir bağıntının olduğu gösterilebilir : X= R * + R b (2.3.5) (2.3.5) bağıntısı ile, R a ve R b direnç değerleri ölçme sonucunda bulunduğunda, dönüştürücünün direncinin değerini kolayca bulmak mümkün olur. 269

5 3. Ölçme Devrelerinin Karşılaştırılması Metal telli sıcaklık-direnç tipi sıcaklık dönüştürücüleri kullanılarak yapılacak ölçmelerde ve kontrolde, seçilecek işaret işleme düzeneğinin belirlenmesinde aşağıdaki hususların mutlaka göz önüne alınması gerekir : i. İki-telli ölçme yönteminde (2.1.3) eşitliğinin sağlanabilmesi için a ve b bağlantı iletkenlerinin dirençlerinin, dönüştürücünün nominal direnci yanında ihmal edilebilecek kadar küçük seçilmeleri gerekir. Ayrıca a ve b iletkenlerinin çok uzun olmaları ve dönüştürücünün yerleştirildiği ortam ile köprü köşe noktaları arasında büyük bir sıcaklık farkı olması durumunda ortaya çıkacak olan, ihmal edilemeyecek mertebedeki, temas elektromotor kuvvetlerinin köprü dengesini bozan etkilerinin de gözönüne alınıp hesaplanmaları gerekir. Bu nedenlerle iki-telli ölçme yöntemi, kolayca uygulanabilmesi ve düşük maliyetle gerçekleştirilmesine rağmen ancak düşük doğruluk istenildiği durumlarda kullanılmalıdır. ii. Üç-telli ölçme yönteminde, (2.2.3) eşitliğinin sağlanabilmesi için a ve b bağlantı iletkenlerinin dirençlerinin birbirlerine eşit seçilmeleri ve ölçme esnasında da bu eşitliğin bozulmaması gerektiği görülmektedir. Fakat a ve b iletkenlerinin çok uzun olmaları durumunda, iletken dirençlerinin eşit değerlerde, değişmeden, kalmaları zordur. Yine farklı metallerle yapılan bağlantılarda temas elektromotor kuvvetlerinin denge bozucu etkilerinin de gözönüne alınmaları gerekir. Bütün bunlara rağmen kolayca gerçeklenebilmesi ve iki-telli ölçme devresine göre daha doğru olması nedeni ile üç-telli ölçme devresi kullanmak tercih edilebilir. iii. Dört-telli ölçme yönteminde, (2.3.5) eşitliğinden de kolayca görülebildiği gibi, dönüştürücünün ölçülmek istenilen X direnci, bağlantı iletkenlerinin dirençlerinden bağımsızdır. Ayrıca X direncinin uçları değiştirilip iki ölçme yapılarak ortalama alındığından, temas elektromotor kuvvetlerinin etkisi de ortadan kaldırılmıştır. Bu nedenlerden dolayı, bağlantıları değiştirmek sureti ile iki ayrı ölçme devresi kurmak ve iki ayrı ölçme yapmak zorluğunun yanında yüksek bir doğruluk sağladığı için, özellikle laboratuarlarda, dört-telli ölçme yöntemi tercih edilmelidir [7,8,9]. 4. Sonuç Bu bildiride sıcaklık ölçülmesi ve kontrolunda çok yaygın olarak kullanılan metal telli sıcaklık-direnç tipi sıcaklık dönüştürücüler için kullanılabilecek olan işaret işleme devrelerinin analizleri yapılarak özellikleri incelenmiş ve bu devreler, çeşitli yönlerden, birbirleri ile karşılaştırılmışlardır. 5. Kaynaklar [1] NORTON, H.N., "Handbook of Transducers for Electronic Measuring Systems", Prentice Hail, 1969 [2] HORDESKI, M.F., "Tranducers for Automation", Van Nostrand Reinhold Company, [3] ÖNAL, H., "Ölçme Tekniği", İ.T.Ü. Kütüphanesi, İstanbul, [4] DALFES, A., "Elektrik Ölçme Lab. Deneyleri", İ.T.Ü. Matbaası, [5] COXON, W.F., "Temperature Measurement and Control", Heyvvood & Company Ltd., London, [6] ELBİ, S., "Elektrik Ölçü Aletleri ve Ölçme Metodları", İ.T.Ü. Kütüphanesi, İstanbul [7] ERİMEZ, E.,; MENALİOĞLU, M.T., "Elektrik Ölçmesi Problemleri", İstanbul, [8] ÖNAL, H., "Elektrotekniğe Giriş C: II", İ.T.Ü. Kütüphanesi, İstanbul, [9] CONSIDINE, D.M., "Process Instruments and Controls Handbook", McGraw-Hill Book Comp.,

6 SUYUN ÜÇLÜ NOKTA HÜCRESİNİN UME 'DE YAPILIŞI Fahrettin Çakıroğlu, Ayşegül Aşık, Sevilay Uğur, Ahmet T. İnce TÜBİTAK, Ulusal Metroloji Enstitüsü, P.K.21, Gebze-Kocaeli/Türkiye ITS-90 ölçeğini sabit noktalarından birisi ve de ITS-90 ölçeği için temel referans noktası olan suyun üçlü noktasının yapımı UME sıcaklık laboratuvannda gerçekleştirilmiştir. Bu bildiride suyun üçlü noktasının fiziksel olarak ne olduğu ve yapım tekniği detaylı bir şekilde anlatılacaktır. Yapılan bu suyun üçlü nokta hücreleri UME referans suyun üçlü nokta hücreleri ile karşılaştırılarak referans hücrelerden ±0.1 mk belirsizlikle uluslararası izlenebilirliği sağlanmıştır. 1. Giriş Uluslararası Birimler Sisteminde 7 temel birimden biri olan Kelvin (K), termodinamik sıcaklığa ait temel ölçü birimidir. Kelvin, suyun üçlü noktasının termodinamik sıcaklığının da biridir. İstenilen sıcaklık karşılaştırmasını yapmak için standart bir sistem seçilmeli ve buna, tanım olarak, T mutlak sıcaklığının herhangi bir değeri verilmelidir. Uluslararası anlaşmayla (IPTS-68) bu değer yukarıda da tanımlandığı gibi suyun üçlü nokta değeridir. Bu durumda, suyun katı, sıvı, ve gaz halleri birbiri ile dengededir. Bu seçimin nedeni suyun bütün bu üç durumunun birlikte denge halinde kaldığı basınç ve sıcaklığın tek bir belirli değerinin var olmasıdır. Deneysel olarak kolayca gerçekleştirilebilen bu sistemin sıcaklığı bu koşullar altında bulunan katı, sıvı, ve gaz bağıl miktarlanndaki her hangi değişmelerinden etkilenmez. Bunun için suyun üçlü nokta kolayca tekrar elde edilebilen bir sıcaklık standardı sağlar. Uluslararası sıcaklık ölçeğince T t mutlak sıcaklığına değeri verilmiştir [1]. T t = 273,16 Suyun üçlü noktası faz diyagramları ile açıklanır. Faz diyagramları, bazı 271

7 değişkenler sabit tutulmak üzere basınç-sıcaklık, basınç-bileşim, sıcaklık-bileşim ve enerji-sıcaklık eksenleri alınarak çizilen eğriler aracılığıyla saf suyun fiziksel hal değişimleri (sıvı, katı, buhar) açıklanır., Faz; sıcaklık, basınç, yoğunluk, derişim, kırılma indisi ve dielektrik sabiti gibi özelliklerin her yerde aynı olduğu bölgelere denir. Bir faz diyagramın çizilebilmesi için birbirinden bağımsız değişkenlerin bilinmesi gerekir. Bazı değişkenler sabit tutularak bağımsız değişken en az ikiye düşürülür ve faz diyagramı eksenleri çizilir. Sistemin açıklanabilmesi için gerekli denklem sayısı Gibbs 'in faz yasasıdan hesaplanır [2]. S bağımsız değişken sayısı, B bileşen sayısını, F faz sayısını, 2 'de basınç ve sıcaklığı göstermek üzere; f S= B F şeklindedir. S ile gösterilen bağımsız değişken sayısına sistemin serbestlik derecesi denir. Örneğin, bir bileşenli B=l bir mol su alırsak, bir fazlı yani F=l olan bir halini belirlemek için en az S=B+2-F = =2 serbeslik derecesine gerek vardır. Bu iki bağımsız değişken için basınç ve sıcaklık alınarak suyun faz diyagramı şekil 1 'de görülmektedir. Şekilde de görüldüğü gibi k=s, k=b ve s=b denge eğrileri O / noktasında kesişmektedirler. Bu nokta da katı, sıvı, ve buhar beraberce dengede bulunmaktadır. Basıncı 4,58 mmhg sıcaklığı ise 0,01 C olan bu noktaya suyun üçlü noktası denir. Şekil 1 'de basıncın 1 atm olduğu yerden sıcaklık eksenine çizilen paralel k=s denge eğrisini D noktasında, s=b denge eğrisini B noktasında kesmektedir. Buradaki D noktası suyun 1 atm 'lik kendi buhar basıncı altındaki donma sıcaklığının 0,0025 C olduğunu, B noktası ise suyun kaynama sıcaklığının aynı basınçta 100 C olduğunu göstermektedir. Suyun, üçlü nokta sıcaklığı 0,01 C, 1 atm 'lik su buharı basıncı altındaki donma noktası da 0,0025 C olduğuna göre, suyun donma noktasını 1 atm 'e yakın bir basınç 0,0025 C düşürmektedir. Bir atm basıncı altında suda çözünen bir miktar hava, sıcaklığı 0,0075 C daha düşürerek suyun normal donma noktası olan 0,0000 C sıcaklığa indirecektir. Kısaca üçlü nokta ile normal donma noktası arasındaki farkın 0,0025 C 'ı basınç, 0,0075 C 'ı ise kriyiskopik etkiden kaynaklanmaktadır. j Suyun üçlü nokta hücrelerinde kullanılan suyun saflığı çok yüksek olmalı, ideal olarak okyanus suyu izotopik bileşimleri oranlarında olmalıdır. Dünyanın çeşitli ı 272

8 v - sabit gaz 11c "C 0,0025 C, Tö -0,01 'C, Tb -100 C Sıcaklık (t)/ C Şekil 1 : Suyun kendi buhar basıncı altındaki basınç-sıcaklık faz diyagramının şematik görünüşü bölgelerindeki su kaynaklannm izotopik bileşimleri aşağıda gösterilmiştir [3]. Saf suda kendiliğinden doğal olarak oluşan bu izotoplar üçlü nokta sıcaklığını düşürür. Fakat bu izotopların saf sudaki doğal olarak varlığı sorun yaratmaz. Saf suyu buharlaştınp yoğunlaştırarak yani destile ederek suyun üçlü nokta hücrelerinde kullanabiliriz. Saf suyu, UME 'de iyon değiştirici ve destile ederek elde ediyoruz. Su içerisinde bulunan iyonlan gidermek için anyonik ve katyonik reçinelerin HR ve OH 273

9 Sonuç Suyun üçlü nokta hücresi ITS-90 ölçeğinde önemli bir sabit noktadır. UME bu sabit noktayı kendi yöntemleri ile UME 'de yapmayı başarmış ve uluslararası girdiği î karşılaştırmalarda, UME yapımı hücrelerin diğer referans hücrelerden farkın ±0.1 / mk olduğu bulunmuştur [7]. Kaynaklar 1. International Temprature Scale 1990 (ITS-1990), Metrologia 27, s.3-10, T. Ü. Kimyası,Doç.Dr.Y. Sankaya, Doç.Dr.E. Erdil,Anıl Ofset,Ankara, j 3. International Pratical Temprature Scale-1968 (IPTS-1968) ( 4. Teknik Cam, Güzel sanatlar matbaası, İstanbul, Malzeme Bilimi, L.H. Van Vlack, Kipaş Dağıtımcılık, İstanbul, D. Ambrose, R. R. Collerson and J. H. Ellender, J. Phys.E.,6,1973, s İnce, Ahmet T.," UME 'de yapılan suyun üçlü nokta hücrelerinin İngiltere (NPL) ve Amerika (NIST) 'daki Ulusal Metroloji kuruluşlan ile karşılaştırılması ve yeni ulusal sabit noktaların yapılmaları", I. Ölçümbilim Kongresi, Eskişehir, j 274

10 TERMODİNAMİK SICAKLIK BİRİMİ KELVIN (K) ve 1990 ULUSLARARASI SICAKLIK ÖLÇEĞİ (TTS-90) Sevilay Uğur, Ahmet T. İnce TÜBİTAK, Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) P.K Gebze/KOCAELİ Özet Temel yedi SI biriminden biri olan Kelvin (K) maddenin tek ve en iyi tanımlanmış ve tekrarlanabilir hali olan suyun üçlü noktasının termodinamik (mutlak) sıcaklığının 1/273.16'sı olarak tanımlanır. Bu herkes tarafından kabul edilen evrensel bir tanımdır. Buna göre suyun üçlü noktası kesin olarak K veya 0.01 C dir. Uluslararası Sıcaklık Ölçeği (ITS-90)' ne göre belli sıcaklık noktalan bir dizi sabit nokta tarafından gerçekleştirilir. ITS-90 bütün bu sabit noktaları belirlediği gibi, ara sıcaklıkların elde edilebilmesi için gereken interpolasyon denklemlerini de belirlemiştir. Ayrıca sıcaklıkla ilgili tüm metod ve ölçümler de, ITS-90 tarafından belirlenen standartlara izlenebilir olarak yapılmak zorundadır. 1. Giriş Günümüzde sıcaklık, bilim ve teknolojide kullanılan temel değişkenlerden biridir. Termodinamik, akışkan mekaniği, ısı taransferi, kimya ve fizik bilimleri sıcaklık kavramı olmadan bir yere varamazdı. Eski zamanlarda bile insanlar, sıcaklığın dereceleri olduğunun farkındaydı. Yakan bir güneş veya buz tutmuş su onların günlük yaşamlarındaki doğal olaylardı. Bununla birlikte bilinen ilk sıcaklık ölçüm cihazı Galileo Galilei tarafından yapılan içinde hava ve su bulunan bir camdı. Bununla iki ayrı noktadaki sıcaklık farkı görülebiliyordu. Termometrenin tarihçesine [1] bir göz atacak olursak; İlk olarak termometre sözcüğü, J.Leurechon tarafından kullanıldı ve onun termometresi bir ucu genişletilmiş ve su doldurulmuş cam tüp idi. Yaklaşık 1654 yılında Ferdinand II cam tüpü alkol ile doldurdu ve bu tüpü atmosferik basınçta kapatarak basınçtan etkilenmeyen ilk termometreyi yaptı. 1664'de Robert Hook bu termometreyi buz noktasındaki destile suya batırarak 0 (sıfır) noktasını işaretledi yılına gelindiğinde hala bilim adamları sıcaklık veya soğukluğu ölçmek için, zaman, uzunluk ve ağırlıkta olduğu gibi bir standart olmamasının eksikliğini duyuyorlardı. Sonunda 1694 yılında Carlo Renaldini buzun ergime noktasını ve suyun kaynama noktasını termometre ölçeği için iki sabit nokta olarak aldı. Bu iki sabit nokta arasını da 12 eşit parçaya böldü. Renaldini'nin termometriye katkısı o zamanlarda pek farkedilmedi yılında Nevvton, tekrarlanabilen iki sabit noktaya dayalı sıcaklık ölçeğini tanımladı. İlk sabit nokta olarak buzun ergime noktasını aldı ve bu noktayı sıcaklık ölçeğinde 0 olarak 275

11 belirledi. İkinci sabit nokta ise sağlıklı bir İngilizin koltuk altı sıcaklığıydı ve bu noktayı da 12 olarak belirledi. Bu sıcaklığın eşit parçalara bölündüğü ölçekte suyun kaynama noktası 34 oluyordu. 1706'da Daniel Gabriel Fahrenheit adlı Amsterdam'h bir usta termometreler yapmaya j başladı. Birkaç farklı numaralama denedikten sonra ölçeğini 0, 48, 96 olarak belirlemeye / karar verdi. Onun ölçeğinde 0 su, buz ve saf-amonyak karışımının sıcaklığı, 96 ise sağlıklı bir kişinin kanının sıcaklığı olarak tanımlanmıştı ve bu ölçekte atmosferik basınçta buz 32 noktasında ergiyor ve su 212 noktasında kaynıyordu. Fahrenheit'in çalışmasının en önemli noktası termometrelerinin hem stabil olması hem de tekrarlanabilir bir ölçeğe sahip olmasıydı yılında Anders Celcius sıfır noktasını buzun ergime noktası, 100 noktasını da suyun kaynama noktası olarak aldığı ölçeğini tanımladı. Bir yıl sonra Christian Lyons tarafından bağımsız olarak bugün kullandığımız santigrad ölçeği tanımlandı. Bu ölçek bugün Celcius ölçeği olarak bilinir. / 18. yüzyıl sonunda pekçok sabit nokta ve interpolasyon cihazları kullanılmasına rağmen, ne Celcius ne de Fahrenheit ölçekleri kabul edilebilir bir sıcaklık ölçeğini tanımlamıyordu. Standart interpolasyon cihazlarına ve yöntemlerine gereksinim vardı, çünkü sabit noktalar dışındaki sıcaklık noktalarının tanımlanması hala karışıktı. 2. Mutlak sıcaklık Mutlak sıcaklık, T için ideal gaz eşitliğini yazalım pv=nrt f veya eşit bir şekilde pv=vkt Burada R=NJc dır. n mol sayısı, N a Avagadro sayısı, k Boltzman sabitidir. Pratikde ideal gaz durumu moleküllerarası uzaklığı büyük olan gazın yüksek oranda seyreltilmiş olduğu durumlarda elde edilebilir. pv nrt eşitliği incelenecek olursa bazı belirgin yargılan içerdiği görülür. / * Eğer sıcaklık sabit tutulursa, pv= sabit olur. Bu ilişki "Böyle Kanunu" olarak bilinir. * İkinci bir yargı ise gazın durum eşitliğinin, hangi gazın ele alındığından bağımsız olmasıdır. Eğer ideal gaz eşitliğinde ideal gazın hacmi (V) sabit tutulursa o zaman basınç p doğrudan sıcaklıkla orantılıdır. Bu noktada k sabitinin (veya eşit olarak R) değerini bilmemekteyiz. Şöyle bir şey yapabiliriz; sabit hacimdeki ideal gaz, T A sıcaklığındaki A sistemi ile termal kontak halinde olsun. Sonra yine ideal gaz, T B sıcaklığındaki B sistemiyle termal kontak yaparsa E I olacaktır. A ve B sistemlerinin mutlak sıcaklıklarının oranı p A /p B olarak elde edilebilir. 276

12 Suyun üçlü noktasında maddenin katı, sıvı ve gaz halinin bir arada bulunabildiği tek bir sıcaklık ve basınç değeri bulunduğu ve içindeki madde miktarından bağımsız olduğu için, burada standart durum olarak suyun üçlü noktasını alırız. Böylece, suyun üçlü noktası çok iyi tekrarlanabilen bir sıcaklık standardı oluşturur. Suyun üçlü noktasının sıcaklığına T, dersek, T t = olarak bulunmuştur. Bu seçimle bu yeni sıcaklık ölçeği eski sıcaklık ölçeğiyle mümkün olduğu kadar yakın tutulmaya çalışılmıştır. Bu ölçekte sıcaklık birimi geçmiş yüzyılın ünlü fizikçisi Kelvin'in adını alarak Kelvin (K) olarak adlandınlır. Tarihsel olarak Celcius ölçeğinde sıcaklık 6, termometri değişkeninin doğrusal fonksiyonu olarak seçilmişti. Sabit hacimde termometrik parametre basınç, p, sabit basınçta ise hacim, V, dir. Örnek olarak termometrik parametreyi p alıp celcius sıcaklığı 0 yi p basıncının doğrusal fonksiyonu olarak yazalım. 6=ap+b a ve b bilinen iki sabit noktada belirlenmesi gereken sabitlerdir. Bu noktalar; * buz ve havaya doymuş suyun denge hali (buz noktası, bu noktanın sıcaklığına 0=0 denilmişti). * 1 Atmosferde su ve su buhannın denge hali (bu noktaya da 0=100 denilmiştir). Bunlara göre eşitlikleri yazarsak 0=ap.+b \00=ap s +b 6=lOO( P ~ Pi ) PP elde edilir. Bu eşitlik alternatif olarak p basıncını sıcaklık cinsinden elde etmek için de kullanılabilir. O zaman bağıntılan elde edilir. 0 O sabit hacimde seçilen sadece iki sıcaklık noktasındaki basınçlar oranına bağlıdır. O yüzden gazın cinsine bağlı değildir ve bu iki noktada basınç ölçülerek bulunabilir. Bu ölçümler sonucu 0 O = olarak bulunmuştur. Basınç oranlanm yazarsak Pi ifadesi bulunur. T=0 o +0 olarak tanımlanırsa suyun üçlü noktasında 7=273.16K dir. Böylece Kelvin termodinamik sıcaklık olarak bilinen ve T sembolüyle gösterilen temel fiziksel bir niceliğin birimidir. K ile ifade edilen bu birim suyun üçlü noktasının termodinamik sıcaklığının 1/273.16'sı olarak tanımlanır. Günlük hayatta ise sıcaklık K den fark olarak (buz noktası) ifade edilir. Bu şekilde ifade edilen termodinamik sıcaklık Celcius sıcaklığı olarak bilinir, t ile gösterilir ve t/ C=T/K-273A5 eşitliğiyle tanımlanır. Celcius sıcaklığı (t) birimi derece celcius'dur ve C sembolüyle 277

13 gösterilir ve büyüklüğü kelvine eşittir. İki sıcaklık farkı kelvin veya derece celcius olarak ifade edilebilir. 3. Sıcaklık Ölçeklerinin Tarihçesi ITS-90 ölçeği [2], daha önce kullanılmış olan birçok uluslararası sıcaklık ölçeğinin bugüne dek gelişimiyle ortaya çıkmıştır. Bu ölçekler, sıcaklık ölçümlerinin doğru ve tekrarlanabilir bir şekilde yapılmasına ve ölçülen sıcaklığa karşılık gelen termodinamik sıcaklığa en yakın şekilde hesaplanabilmesine olanak verecek şekilde formüle edilmiştir. Şimdiye dek kullanılan sıcaklık ölçeklerinin kısa tarihçesi [3] şöyledir; i. Normal Hidrojen Ölçeği CIPM'in altıncı toplantısında 1887'de kabul edilmiş ve CGPM tarafından 1889 yılında onaylanmış bu ölçekte sabit noktalar, 0 C buz noktası ve 100 C buhar noktasıdır. Gaz termometresi esas alınarak oluşturulmuş ve cıvalı cam termometreler kullanılarak bu ölçek diğer laboratuvarlara dağıtılmıştır. O zamanlar bu ölçeğin erimi -25 den 100 C ye kadardı. f ü. ITS-27 ITS-27 pekçok tekrarlanabilir sıcaklıklardan veya belli sıcaklıkları veren sabit noktalardan ve bütün ölçek boyunca farklı bölgelerde kullanılan üç farklı cihazdan oluşur. Platin termometre düşük sıcaklıklarda, % 10 rodyum-platin ısılçift orta bölgede ve optik pyrometre de yüksek sıcaklıklarda kullanılır. Platin termometre için sabit noktalar, buz noktası (0.000 C), oksijen, su ve sülfürün kaynama noktalan ( C, C ve C) olarak tanımlanır. Optik pyrometre için ise sabit nokta altın'ın ergime noktası ve kullanılan formül de Wien kanunudur. î iii. ITS-48 Bu yılda Platin direnç termometresinin erimi oksijenin kaynama noktasına değiştirildi ve Platin termometreleri ile ısılçiftin birleşme noktası antimonun donma noktası olarak belirlendi. j Altının donma noktası altının ergime noktası olarak değiştirildi ve Wien kanunu yerine de / Planck radyasyon kanunu kullanılmaya başlandı. iv. IPTS yılında ITS-48 üzerinde yapılan bir değişiklikle 1954 yılında termodinamik sıcaklık birimi Kelvin'in tek tanımı olarak kabul edilen suyun üçlü noktası (Şekil 1 ve Şekil 2), bu bölgede, kalibrasyon noktası olarak buz noktasının yerine kabul edildi. Çinkonun donma noktası da sülfürün kaynama noktası yerine tercih edildi. v. IPTS yılında, Uluslararası Pratik Sıcaklık Ölçeği, Comite International des Poids et

14 Mesures tarafından resmen ilan edildi. Burada ölçülen değerlerin termodinamik değerlerine yaklaştıran pek çok rakamsal değişiklikler yapıldı. Ölçeğin alt limiti 13.81K'e uzatıldı ve altı tane yeni sabit nokta ölçeğe katıldı. Hesaplamalarda kullanılan sabitlerde de değişiklikler yapıldı. Bidon güğüm Termometre haznesi Su buhar. Buz tabakası Buz/Su "karışımı Termal kontak_ sıvısı ~ Su Şekil 2 Suyun üçlü noktası faz diyagramı Şekil 1 Suyun üçlü noktası kesiti 4. ITS-90 ITS-90, CIPM tarafından CGPM 1987'nin yedinci maddesine koyulan istek üzerine 1989 yılında kabul edildi ve 1990 Ocak ayından itibaren yürürlülük kazandı. ITS-90 Ölçeğini detaylarıyla anlatmadan önce kısaca özetlersek; * 0.65K ve 5K arasında 3 He ve 4 He'ün gaz-basıncı ve sıcaklık ilişkileri kullanılarak tanımlanır. * 3.OK ve neonun üçlü noktası ( K) sıcaklık aralığında deneysel olarak gerçekleştirilebilen ve belli sayısal değerler verilen üç sabit noktada kalibre edilmiş helyum gaz termometre ve özel interpolasyon denklemleri kullanılarak tanımlanır. * Dengedeki hidrojenin üçlü noktası ( K) ve gümüşün donma noktası( k) sıcaklık aralığında ITS-90, belirli sabit noktalarda kalibre edilmiş platin direnç termometreleri ve özel interpolasyon denklemleri kullanılarak tanımlanmıştır. * Gümüşün donma noktasının üstündeki sıcaklıklarda ise ITS-90 tanımlayıcı sabit nokta ve Planck radyasyon kanunu kullanılarak tanımlanır. 279

15 Sıcaklık Birimleri 1990 Uluslararsı Sıcaklık Ölçeği (ITS-90) hem uluslararası Kelvin sıcaklık ölçeğini (T 90 ) hem de uluslararası derece Celcius sıcaklık ölçeğini (t^) tanımlar ve ikisi arasındaki ilişki T ve t arasındaki ilişkinin aynısıdır. / ITS-90 ölçeği T 90 sıcaklığının tanımlandığı birkaç sıcaklık bölgesi ve alt sıcaklık bölgelerinden oluşur. Bu sıcaklık bölgelerinin bir kısmı bazı bölgelerde çakışır. Farklı bölgelerde farklı eşitlikler kullanıldığı için, bu eşitlikler böyle çakışmalar olunce eşit bir şekilde ele alınır. * * 0.65K - 5.0K Helyum-buhar basıncı sıcaklık eşitlikleri $ Bu sıcaklık aralığında Tgo, 3 He ve 4 He'ün p buhar basıncı ve aşağıdaki eşitlik kullanılarak elde edilir. TJK=A 0+ fla i [(ln(p/pa)-b)/q i (1) Ao, AI,B ve C. katsayıları, 0.65K-3.2K ölçeğinde 3 He için ve 1.25K K (X noktası) aralığında ve K-5K aralığında 4 He için verilmiştir.. 3.0K - Neonun üçlü noktası ( K): Gaz termometresi Bu sıcaklık aralığında T^ üç farklı sıcaklıkta kalibre edilmiş 3 He veya 4 He sabit hacim tipi gaz termometresi kullanılarak tanımlanır. Sözü edilen üç farklı sıcaklık, neonun üçlü noktası (24.5S61K), dengedeki hidrojenin üçlü noktası ( K) ve 3K-5K arasında 3 He ve 4 He gaz basınç termometresi tarafından bir üstteki paragrafta anlatıldığı gibi tanımlıdır. 4.2K - Neonun üçlü noktası ( K): 4 He termometrik gaz olarak kullanılarak Bu aralıkta Tço şu eşitlikle tanımlanır: (2) p gaz termometresinin basıncı ve a, b, c katsayıları bir önceki paragrafta verilen üç farklı sabit noktada ölçümler sonucunda elde edilen katsayılardır. 3.0K - Neonun üçlü noktası ( K): 3 He veya kullanılarak 4 He termometrik gaz olarak j 4.2K'den daha düşük sıcaklıklar için kullanılan 3 He veya 4 He gaz termometresi için, bu sıcaklık aralığında T^ aşağıdaki eşitlikle tanımlanır. 280

16 a+bp + cp> (3) p gaz termometresinin basıncı ve a, b, c tanımlayıcı üç farklı sıcaklıkta ölçümler sonunda elde edilen katsayılardır. N/V, İV gaz miktarı ve V haznenin hacmi olmak üzere, gaz yoğunluğudur. x kullanılan izotopa göre 3 veya 4 değerini alır. Dengedeki hidrojenin üçlü noktası ( K) - Gümüşün donma noktası ( K): Platin direnç termometresi Bu sıcaklık aralığında T 90 belirleyici belli bir takım sabit noktalar, bu noktalarda kalibre edilmiş platin direnç termometreleri ve ara sıcaklıklarda özel referans interpolasyon fonksiyonları ve sapma fonksiyonları kullanılarak tanımlanır. Hiçbir platin direnç termometresi bu verilen K K sıcaklık aralığında yüksek doğrulukla kullanılamaz. O yüzden bu sıcaklık aralığı belli bir takım alt sıcaklık aralıklarına bölünmüştür. Bir termometrenin bu geniş sıcaklık aralığının alt sıcaklık aralıklarından hangisinde veya hangilerinde kullanılacağı termometrenin yapım şekline bağlıdır. Sıcaklıklar RÇT^ direncinin suyun üçlü noktasındaki direncine R(273.16K) oram olarak belirlenir. Bu oran W(T 90 ) olarak gösterilir. W(r 90 ) =fl(r 90 )/i?(273.16k) (4) Platin direnç termometresi saf, gerilmesiz platinden yapılır. ITS-90 şartlarını sağlaması için W( /<0> W( )< Gümüşün donma noktası sıcaklığına kadar kullanılacak termometreler ayrıca W( /Q > ( 6 ) eşitsizliğini de sağlamalıdır. Herbir termometrik sıcaklık aralığında T^ uygun referans fonksiyonlarından ve sapma fonksiyonlarından W(T 90 ) - W r (T 90 ) elde edilir. Belirleyici sabit noktalarda bu sapmalar termometrenin doğrudan kalibrasyonundan elde edilir. Ara sıcaklıklarda ise, uygun sapma fonksiyonları kullanılır. i K K sıcaklık aralığında aşağıdaki referans fonksiyonuyla tanımlanmıştır. ln[w r (T 90 )] =A, A, ~ln(r 90 /273.16/< ~r (7). H5 J Yukarıdaki eşitliğe 0.1 mk belirsizlikle yaklaşan ters eşitlik ise 281

17 A o, Aj, B o ve Bj ITS-90 tarafından tablo olarak verilir. ii. 0 C C sıcaklık aralığında aşağıdaki referans fonsiyonu tanımlanmıştır.,-.ı [7^ ]' Yukarıdaki eşitliğe 0.13mK belirsizlikle yaklaşan ters eşitlik ise 2 ' 6 4 ]' 00) C o, C;, D o ve D; ITS-90 tarafından tablo olarak verilir. Bu sıcaklık aralığında termometre bütün sıcaklık aralığında kalibre edilebildiği gibi, en düşük kalibrasyon noktası 0 C olmak üzere, en yüksek sıcaklık noktası olarak C, C, C, <X:, C noktalarında da daha az kalibrasyon noktası kullanılarak da kalibre edilebilir. iii. Termometre K C aralığında bu noktalarda ve suyun üçlü noktasında kalibre edilebilir. Referans fonksiyonları 7, 8, 9, 10 bu aralığı kapsamalıdır. Dengedeki hidrojenin üçlü noktası ( K)-suyun üçlü noktası (273.16K) arahğı Bu aralıkta termometre dengedeki hidrojenin ( K), neonun ( K), oksijenin ( K), argonun ( K), civanın( k) ve suyun üçlü noktası (273.16K) ile artı 17.OK ve 20.3K gibi yakın iki noktada daha kalibre edilir. Bu son iki nokta ya gaz termometresi kullanarak (bu durumda bu iki sıcaklık 16.9K-17.1K ve 20.2K-20.4K arasında bulunmalıdır), ya da dengedeki hidrojenin buhar basınç eşitliği kullanarak (bu durumda bu iki sıcaklık K K ve 20.26K-20.28K arasında bulunmalıdır) aşağidaki eşitlikler kullanılarak belirlenir. / VJ: =(p/*Pa )/13.32 TJK-20.21=(p/kPa~l0l.292)/30 ve sapma fonksiyonu ı=l 02) şeklindedir. a,b,c; katsayıları tanımlayıcı sabit noktalarda yapılan ölçümlerden elde edilir. Eğer kalibrasyon argonun üçlü noktası( k) ve suyun üçlü noktası arasında gerçekleştirilirse, sapma fonksiyonu 282

18 (13) kullanılır. a,b katsayıları, tanımlayıcı sabit noktalarda yapılan ölçümlerden elde edilir. 0 C Gümüşün donma noktass ( C) Termometre suyun üçlü noktasında (O.OTC) ile kalayın ( C), çinkonun ( C), alüminyumun ( C) ve gümüşün ( C) donma noktalarında kalibre edilir. Sapma fonksiyonu W(T 9^W r (T 9^=a[W(T 90 )-l] + b[w(t 90 )-lf + c[w(t 90 )-ir (14) +d[w(t 90 )-W( Q] 2 Alüminyumun donma noktasının altındaki sıcaklıklarda d=0 dır. a, b ve c katsayıları kalay, çinko ve alüminyumun donma noktalarında ölçülen W r değerinden sapmalar, yukarıdaki sapma fonksiyonuna konularak elde edilir. Alüminyumun donma noktasının üstünde a, b ve c katsayıları için yukarıda bulunan değerler saklanır ve d katsayısı alüminyumun donma noktasında W r değerinden sapma ölçülerek bulunur. Civanın üçlü noktası ( C)-Galyumun ergime noktası ( C) Termometre civanın üçlü noktası ( C), suyun üçlü noktası (O.OTC) ve galyumun ergime noktasında ( C) kalibre edilir. Eşitlik 14 ile verilen sapma fonksiyonu kullanılarak a ve b katsayıları bulunur. c=d=0 olarak alınır. Gümüşün donma noktasının ( Ç) üstünde: Planck Radyasyon Kanunu Gümüşün donma noktasının üstünde T 90 sıcaklığını aşağıdaki eşitlik tanımlar: L x [T 90 (X)] T 90 (X), gümüşün 90(Ag) = 1234,93K veya altının 90(Au) = K veya bakırın 90(Cu) = K donma noktalarından herhangibiri olabilir. L X (T 9O ) ve L x [T 90 (X)] siyah cismin vakumda, X dalgaboyunda ve T 90 ile T 90 (X) sıcaklıklanndaki ışınımının spektral yoğunluğudur, C2= Km dir. ITS-90 ölçeğinde belirlenen sabit noktalar Şekil 3'de, ITS-90 sabit noktalanyla beraber bu noktaların gerçekleştirildiği maddeler, maddenin hangi durumu için geçerli olduğu ve bu noktaların referans (W r ) değerleri Tablo 1 'de verilmiştir. 283

19 Tablo 1. 1TS-90 Skalasını oluşturan sabit Numara T90/K Sıcaklık tçf/ C « «20.27 « noktalar. Madde 1 He e-h 2 e-h 2 (veya He) e-h 2 (veya He) Ne O 2 Ar Hg H 2 O Ga in Sn Zn Al Ag Au Cu Durum 2 vp tp vp (veya gp) vp (veya gp) tp tp tp tp tp mp fp fp fp fp fp fp fp W r (T 9ü ) ( ) 3 ( ) Planck radyasyon kanunu kullanılarak UME'de yapılan yüksek sıcaklık ölçümleri UME'de Planck radyasyon kanunu esasına dayalı sıcaklık ölçümlerinin OMA (Optical Multichannel Analyser) kullanılarak yapılabilme olasılığı araştırılmaktadır. Bu amaçla, UME'de bulunan PR-650 OMA sistemi kullanılır. Bu cihaz, ışık kaynağından gelen ışımayı, dalgaboylanna ayırarak bir dedektör array sistemi üzerine düşürür. Yani kaynağın siyah cisim spektrumunu alır. Ölçülen bu spektrum teorik siyah cisim spektrumu ile eşleştirilerek, kaynağın sıcaklığı bulunur. PR-650 OMA ile alınan ölçümler Şekil 3'te gösterilmiştir. Burada bir yüksek sıcaklık fınnının siyah cisim spektrumuna bakılarak sıcaklığı bulunmuştur. Şekil 5'de ise siyah cisim ışımasının duyarlılığı gösterilmiştir. 1 Helyum dışındaki tüm maddeler doğal isotopik kompozisyonundadır. e-h 2 denge yoğunluktaki ortho- ve para-moleküler şekildeki hidrojendir. 2 vp: Buhar basınç noktası, tp: Üçlü nokta (maddenin katı, sıvı ve gaz hallerinin dengu durumunda bulunduğu sıcaklık), gp: Gaz termometresi noktası, mp.fp: Ergime noktası, donma noktası ( Pa daki maddenin katı ve sıvı hallerinin dengede bulunduğu sıcaklık) 3 3 no'lu sabit noktaya ait değer, T w = K ve 4 no'lu sabit noktaya ait değer 1,0=20.27 K de hesaplanmıştır 284

20 Planck Radyasyon Kanunu Platin Termometri 4 He 3K ^He 4 HeGaz-Basınç K Helyum Gaz 10 Termometri Cn ( ( Aıı ( K) ( C) Ag ( K) ( C) Al ( K} ( Ö) Zn ( K) ( C) Sn ( K) ( C) İn ( K\ ( O C) Ga ( K) ( C) Suyun üçlü Noktası ( K) (0.01 C) Hg ( K) Ar ( K) Q ( K) Ne ( K) İlişkileri 0.65 K H2( K) 0.1 Şekil 3 Uluslararası Sıcaklık Ölçeği ITS

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ VII. UUSA ÖÇÜMBİİM KONGRESİ 543 UME DE AC AKIM ÖÇÜMERİ Mehedin ARİFOVİÇ Naylan KANATOĞU ayrettin ÇINAR ÖZET Günümüzde kullanılan yüksek doğruluklu çok fonksiyonlu kalibratör ve multimetrelerin AC akım

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Sistem ve Hal Değişkenleri Üzerinde araştırma yapmak üzere sınırladığımız bir evren parçasına sistem, bu sistemi çevreleyen yere is ortam adı verilir. İzole sistem; Madde ve her türden enerji akışına karşı

Detaylı

BAKIM VE KALİBRASYON PROSEDÜRÜ YAYIN TARİHİ 01.05.2006 REVİZYON NO 02 BİRİM ADI REVİZYON TARİHİ 01.04.2013 Teknik Bölüm SAYFA NO 1 / 7

BAKIM VE KALİBRASYON PROSEDÜRÜ YAYIN TARİHİ 01.05.2006 REVİZYON NO 02 BİRİM ADI REVİZYON TARİHİ 01.04.2013 Teknik Bölüm SAYFA NO 1 / 7 Teknik Bölüm SAYFA NO 1 / 7 1.AMAÇ Bu prosedürün amacı Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Hastanesine ait tüm tıbbi amaçlı kullanılan ölçüm cihazlarının (teşhis, tedavi, ölçme ve deney

Detaylı

KIZILÖTESİ KULAKTAN SICAKLIK ÖLÇEN TERMOMETRELERİN KALİBRASYONU

KIZILÖTESİ KULAKTAN SICAKLIK ÖLÇEN TERMOMETRELERİN KALİBRASYONU 235 KIZILÖTESİ KULAKTAN SICAKLIK ÖLÇEN TERMOMETRELERİN KALİBRASYONU Kemal ÖZCAN Aliye KARTAL DOĞAN ÖZET Kızılötesi kulaktan sıcaklık ölçen termometreler sağlık sektöründe yaygın olarak kullanılmaktadır.

Detaylı

MAK 401 Konu 6 : Sıcaklık Ölçümleri (Burada verilenler sadece slaytlardır. Dersleri dinleyerek gerekli yerlerde notlar almanız ve kitap destekli çalışmanız sizin açınızdan çok daha uygun olacaktır.) Giriş

Detaylı

SIVI YOĞUNLUKLARININ BİRİNCİL SEVİYEDE BELİRLENMESİNİ SAĞLAYAN ÖLÇÜM DÜZENEĞİ

SIVI YOĞUNLUKLARININ BİRİNCİL SEVİYEDE BELİRLENMESİNİ SAĞLAYAN ÖLÇÜM DÜZENEĞİ 383 SIVI YOĞUNLULARININ BİRİNCİL SEVİYEDE BELİRLENMESİNİ SAĞLAYAN ÖLÇÜM DÜZENEĞİ Haldun DİZDAR Ümit Y. AÇADAĞ Orhan SAARYA ÖZET Endüstride, sıvı yoğunluğunun yüksek hassasiyetle ölçümü, başta petrol olmak

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Kalibrasyon Laboratuvarı Akreditasyon No: Adresi : Osmaniye mah. Ümraniye Sok. No:11/B Bakırköy 34144 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0 212 660 87 81 Faks : 0 212 660

Detaylı

LCR METRE KALİBRASYONU

LCR METRE KALİBRASYONU 599 LCR METRE KALİBRASYONU Yakup GÜLMEZ Gülay GÜLMEZ Mehmet ÇINAR ÖZET LCR metreler, genel olarak indüktans (L), kapasitans (C), direnç (R) gibi parametreleri çeşitli frekanslardaki alternatif akımda ölçen

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Kalibrasyon Laboratuvarı Adresi : Nilüfer Ticaret Merkezi 2.kısım 635 sokak Otomasyon plaza No:7 Nilüfer 16120 BURSA / TÜRKİYE Tel : 0 224 441 55 77 Faks : 0 224

Detaylı

MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR BÖLÜM 1

MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR BÖLÜM 1 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR BÖLÜM 1 TEMEL KAVRAMLAR Bir Cihazın Okunabilirliği: (Readability) Bir cihazın ölçtüğü verilerin okunması iki şekildedir. Ölçme cihazının okuma skalasının genişliğidir. Analog

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/13) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/13) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/13) Laboratuvarı Adresi : Mehmet Akif Mah. Tavukçuyolu Cd. No:150/1 Ümraniye 34475 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 02164154949 Faks : 02164154950 E-Posta : info@protos.com.tr

Detaylı

Asıl başlık stili için tıklatın Ulusal Metroloji Enstitüsü ve Mikrodalga Metrolojisi

Asıl başlık stili için tıklatın Ulusal Metroloji Enstitüsü ve Mikrodalga Metrolojisi Asıl başlık stili için tıklatın Ulusal Metroloji Enstitüsü ve Mikrodalga Metrolojisi Dr. Murat CELEP 2015 Asıl başlık(ölçüm stili için tıklatın Metroloji bilimi) 2 Asıl başlık stili için tıklatın Tarihçesi

Detaylı

SUYUN ÜÇLÜ NOKTASI SICAKLIĞINA KİRLİLİĞİN ETKİSİ

SUYUN ÜÇLÜ NOKTASI SICAKLIĞINA KİRLİLİĞİN ETKİSİ 1 SUYUN ÜÇLÜ NOKTASI SICAKLIĞINA KİRLİLİĞİN ETKİSİ Ali UYTUN* Murat KALEMCİ TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü PK. 54 41470 Gebze/KOCAELİ Tel: 0262 679 50 00 E-Mail*: ali.uytun@tubitak.gov.tr ÖZET Uluslararası

Detaylı

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ 1 Amaçlar Amaçlar Saf madde kavramının tanıtılması Faz değişimi işleminin fizik ilkelerinin incelenmesi Saf maddenin P-v-T yüzeylerinin ve P-v, T-v ve P-T özelik diyagramlarının

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/12) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/12) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/12) Laboratuvarı Akreditasyon No: Adresi : Fevzi Çakmak Mah. 10564 Sok. No:44 42050 KONYA / TÜRKİYE Tel : 0 332 342 70 20 Faks : 0 332 342 70 23 E-Posta : ukm@ukm.com.tr

Detaylı

+90 312 4lg 32 00- www.turkak.otg."

+90 312 4lg 32 00- www.turkak.otg. +90 312 4lg 32 00- www.turkak.otg." Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Laboratuvarı Akreditasyon No: Adres: Fevzi Çakmak Mah. 10564 Sok. No:44 42050 KONYA / TÜRKİYE Tel : 0 332 342 70 20 Faks : 0

Detaylı

TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ DENEY VE KALİBRASYON MERKEZİ BAŞKANLIĞI

TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ DENEY VE KALİBRASYON MERKEZİ BAŞKANLIĞI TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ DENEY VE KALİBRASYON MERKEZİ BAŞKANLIĞI KALİBRASYON GRUP BAŞKANLIĞI EĞİTİM PROGRAMI 0 1 - GENEL METROLOJİ EĞİTİMİ 2 - ÖLÇÜM BELİRSİZLİĞİ EĞİTİMİ 3 - SICAKLIK KALİBRASYONU EĞİTİMİ

Detaylı

SICAKLIK KAYNAKLARININ KARŞILAŞTIRILMASI

SICAKLIK KAYNAKLARININ KARŞILAŞTIRILMASI 473 SICAKLIK KAYNAKLARININ KARŞILAŞTIRILMASI Alev DERELİOĞLU Narcisa ARİFOVİÇ ÖZET Bu çalışmada; sıcaklık kaynağı olarak kullanılan kuru fırın ve sıvı banyo arasındaki farklılıklar ele alındı. Kullanılan

Detaylı

TANIMLAR, STANDARTLAR, STEMĐ, HATALAR, BELĐRS YER DEĞĐŞ MLERĐ KUMPASLAR, MĐKROMETRELER, ÇÜMLER KOMPARATÖRLER. RLER BOYUTSAL ve ŞEK EN KÜÇÜK

TANIMLAR, STANDARTLAR, STEMĐ, HATALAR, BELĐRS YER DEĞĐŞ MLERĐ KUMPASLAR, MĐKROMETRELER, ÇÜMLER KOMPARATÖRLER. RLER BOYUTSAL ve ŞEK EN KÜÇÜK Metroloji ve SI Temel Birimleri TANIMLAR, STANDARTLAR, BOYUTLAR VE BĐRĐMLER, B GENELLEŞTĐRĐLM LMĐŞ ÖLÇME SĐSTEMS STEMĐ, HATALAR, BELĐRS RSĐZL ZLĐK K ANALĐZĐ, ĐSTAT STATĐKSEL ANALĐZ YER DEĞĐŞ ĞĐŞTĐRME ÖLÇÜ

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Kalibrasyon Laboratuvarı Adresi :251. sokak No: 33/1-2 Bayraklı 35030 İZMİR / TÜRKİYE Tel : 0232 348 40 50 Faks : 0232 348 63 98 E-Posta : kalmem@mmo.org.tr Website

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402

Detaylı

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Giriş Bilimsel amaçla veya teknolojide gerekli alanlarda kullanılmak üzere, kapalı bir hacim içindeki gaz moleküllerinin

Detaylı

UME-EM-10-11 AKIM TRANSFORMATÖRÜ KARŞILAŞTIRMASI RAPORU

UME-EM-10-11 AKIM TRANSFORMATÖRÜ KARŞILAŞTIRMASI RAPORU UME-EM-10-11 AKIM TRANSFORMATÖRÜ KARŞILAŞTIRMASI RAPORU 01.12.2011 Özlem YILMAZ, Hüseyin ÇAYCI TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ Güç ve Enerji Laboratuvarı İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... 1 TABLOLAR LİSTESİ...

Detaylı

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 AKIŞ ÖLÇÜMLERİ Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 Akış ölçümleri neden gereklidir? Akış hız ve debisinin ölçülmesi bir çok biyolojik, meteorolojik olayların incelenmesi, endüstrinin çeşitli işlemlerinde

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Adresi : Çavuşoğlu Mah. Barbaros Hayrettin Paşa Cad. No:16 KARTAL 81430 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0 216 374 99 24 Faks : 0 216 374 99 28 E-Posta : metkal@metkal.com.tr

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Adresi : Sincan Organize Sanayi Bölgesi Büyük Selçuklu Bulvarı No:2/A 06930 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0 312 267 32 43 Faks : 0312 267 17 61 E-Posta : eldas@eldas.com.tr

Detaylı

Dr.Baki Karaböce EXPOMED Eurasia Fuarı İstanbul, 28 Mart 2015

Dr.Baki Karaböce EXPOMED Eurasia Fuarı İstanbul, 28 Mart 2015 TUBİTAK UME Medikal Metroloji Çalışmaları Dr.Baki Karaböce EXPOMED Eurasia Fuarı İstanbul, 28 Mart 2015 İçerik Sağlık alanında metroloji Metroloji terimleri Metroloji sistemi Kalibrasyon Sağlık alanında

Detaylı

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ 1. AMAÇ: Endüstride kullanılan direnç, kapasite ve indüktans tipi konum (yerdeğiştirme) algılama transdüserlerinin temel ilkelerini açıklayıp kapalı döngü denetim

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/15) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/15) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/15) Adresi : Koşuyolu caddesi Netes Binası No: 124 Kadıköy 34718 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0216 340 50 50 Faks : 0216 340 51 51 E-Posta : kalibrasyon@netes.com.tr Website

Detaylı

HAZIRLAYAN. KAMİL GÜRSEL / Fizik Mühendisi ELİMKO LTD. ŞTİ.

HAZIRLAYAN. KAMİL GÜRSEL / Fizik Mühendisi ELİMKO LTD. ŞTİ. HAZIRLAYAN ISO 9001 KAMİL GÜRSEL / Fizik Mühendisi ELİMKO LTD. ŞTİ. OTOMATİK KONTROLDA GÜVENİLİR İSİM... 1 KALİTE SİSTEMLERİ Günümüzde tüm işletme ve firmalarda belli bir kalite anlayışı ile buna bağlı

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/14) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/14) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/14) Kalibrasyon Laboratuvarı Adresi : Alınteri Bulvarı Gül 86 Toplu İşyerleri Sitesi No:1/51 Ostim ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0312 386 25 86 Faks : 0312 386 25 87 E-Posta

Detaylı

DOKÜMAN KODU BAKIM VE KALİBRASYON TALİMATI YAYIN TARİHİ 01.04.2013 REVİZYON NO 00 BİRİM ADI REVİZYON TARİHİ - TIBBİ CİHAZ SAYFA NO 1 / 6

DOKÜMAN KODU BAKIM VE KALİBRASYON TALİMATI YAYIN TARİHİ 01.04.2013 REVİZYON NO 00 BİRİM ADI REVİZYON TARİHİ - TIBBİ CİHAZ SAYFA NO 1 / 6 TIBBİ CİHAZ SAYFA NO 1 / 6 1. AMAÇ Hastanemizde bulunan tıbbi cihazların etkin ve verimli olarak çalışmasını sağlamak üzere belirlenen şart ve periyotlarda bakım ve kalibrasyon işlemlerinin kendi bünyesinde

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET Bölüm 2 İŞ, GÜÇ, ENERJİ ve MOMENTUM

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET Bölüm 2 İŞ, GÜÇ, ENERJİ ve MOMENTUM ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET 11 1.1. Dairesel Hareket 12 1.2. Açısal Yol 12 1.3. Açısal Hız 14 1.4. Açısal Hız ile Çizgisel Hız Arasındaki Bağıntı 15 1.5. Açısal İvme 16 1.6. Düzgün Dairesel

Detaylı

23.3.2015. Metroloji - Kalibrasyon. Hatalı ölçüm yapma ihtimali olan bir EKG cihazı ile kalp ritmi grafiğinizin çekilmesini ister misiniz?

23.3.2015. Metroloji - Kalibrasyon. Hatalı ölçüm yapma ihtimali olan bir EKG cihazı ile kalp ritmi grafiğinizin çekilmesini ister misiniz? - Kalibrasyon «Ölçemediğiniz hiçbir olguyu kontrol edemezsiniz.» Hatalı ölçüm yapma ihtimali olan bir EKG cihazı ile kalp ritmi grafiğinizin çekilmesini ister misiniz? Pazardan aldığınız meyve sebzelerin

Detaylı

OTOMATİK OLMAYAN TERAZİ KALİBRASYONU MEHMET ÇOLAK

OTOMATİK OLMAYAN TERAZİ KALİBRASYONU MEHMET ÇOLAK OTOMATİK OLMAYAN TERAZİ KALİBRASYONU MEHMET ÇOLAK 2 KÜTLE M k (kiloram) Uluslararası kiloram prototipinin kütlesine eşittir. Türkiye nin Tubitak-UME de bulunan prototipin numarası 54 tür. 39 mm İridyum

Detaylı

BÖLÜM 6 PROSES DEĞİŞKENLERİNİN İNCELENMESİ

BÖLÜM 6 PROSES DEĞİŞKENLERİNİN İNCELENMESİ BÖLÜM 6 PROSES DEĞİŞKENLERİNİN İNCELENMESİ Kimya Mühendisi, bir prosesin belirlenen koşullarda çalışıp çalışmadığını denetlemek için, sıcaklık, basınç, yoğunluk, derişim, akış hızı gibi proses değişkenlerini

Detaylı

TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü Akustik Laboratuvarı Kalibrasyon ve Deney Yetenekleri

TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü Akustik Laboratuvarı Kalibrasyon ve Deney Yetenekleri Ulusal Metroloji Enstitüsü Akustik Laboratuvarı Kalibrasyon ve Deney Yetenekleri Akustik Paydaşlar Toplantısı Eyüp BİLGİÇ Ulusal Metroloji Enstitüsü 23 Ocak 2013 UME, Gebze Ġçerik Laboratuvar Alt Bölümleri

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ HASTANESİ VE BAĞLI SAĞLIK KURULUŞLARI KALİBRASYON LABORATUVARI

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ HASTANESİ VE BAĞLI SAĞLIK KURULUŞLARI KALİBRASYON LABORATUVARI BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ HASTANESİ VE BAĞLI SAĞLIK KURULUŞLARI KALİBRASYON LABORATUVARI Başkent Üniversitesi Hastanesi ve Bağlı Sağlık Kuruluşları Kalibrasyon Laboratuvarı, Başkent Üniversitesi Hastanesi başta

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/17) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/17) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/17) Kalibrasyon Laboratuvarı Adresi : İçmeler mah. Koçak sok. no:9-a Tuzla 34763 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0216 4469929 Faks : 0216 4464022 E-Posta : isokal@isokal.com.tr

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Kalibrasyon Laboratuvarı Akreditasyon No: Adresi : Alınteri Bulvarı Gül 86 Toplu İşyerleri Sitesi No:1/51 Ostim ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0312 386 25 86 Faks : 0312

Detaylı

MAK-LAB009 DOĞAL VE ZORLANMIġ TAġINIM YOLUYLA ISI TRANSFERĠ DENEYĠ

MAK-LAB009 DOĞAL VE ZORLANMIġ TAġINIM YOLUYLA ISI TRANSFERĠ DENEYĠ MAK-LAB009 DOĞAL VE ZORLANMIġ TAġINIM YOLUYLA ISI TRANSFERĠ DENEYĠ 1. GĠRĠġ Endüstride kullanılan birçok ısı değiştiricisi ve benzeri cihazda ısı geçiş mekanizması olarak ısı iletimi ve taşınım beraberce

Detaylı

100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI

100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI 465 100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI Ahmet MEREV Serkan DEDEOĞLU Kaan GÜLNİHAR ÖZET Yüksek gerilim, ölçülen işaretin genliğinin yüksek olması nedeniyle bilinen ölçme sistemleri ile doğrudan ölçülemez.

Detaylı

FİZİKOKİMYA I ARASINAV SORU VE CEVAPLARI 2013-14 GÜZ YARIYILI

FİZİKOKİMYA I ARASINAV SORU VE CEVAPLARI 2013-14 GÜZ YARIYILI Soru 1: Aşağıdaki ifadeleri tanımlayınız. a) Sistem b)adyabatik sistem c) Kapalı sistem c) Bileşen analizi Cevap 1: a) Sistem: Üzerinde araştırma yapmak üzere sınırladığımız bir evren parçasına verilen

Detaylı

TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ

TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ MAK-LAB15 1. Giriş ve Deneyin Amacı Bilindiği gibi malzeme seçiminde mekanik özellikler esas alınır. Malzemelerin mekanik özellikleri de iç yapılarına bağlıdır. Malzemelerin

Detaylı

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI İdeal Gaz Karışımları İdeal gaz karışımları saf ideal gazlar gibi davranırlar. Saf gazlardan n 1, n 2,, n i, mol alınarak hazırlanan bir karışımın toplam basıncı p, toplam hacmi v ve sıcaklığı T olsun.

Detaylı

MAK 401. Konu 1 : Temel Bilgiler

MAK 401. Konu 1 : Temel Bilgiler MAK 401 Konu 1 : Temel Bilgiler Ölçme : Bilinmeyen bir niceliği, bilinen bir tip nicelikle karşılaştırarak değerlendirme işlemidir. Örnek: Ortam sıcaklığının bir termometre yardımı ile ölçümü Ölçme tekniğinin

Detaylı

TIBBİ CİHAZLARIN KALİBRASYONU TEKNİK PERSONELİN EĞİTİMİ

TIBBİ CİHAZLARIN KALİBRASYONU TEKNİK PERSONELİN EĞİTİMİ TIBBİ CİHAZLARIN KALİBRASYONU VE TEKNİK PERSONELİN EĞİTİMİ Prof. Dr. İrfan KARAGÖZ Gazi Üniversitesi ŞUBAT 2013 SUNUM PLANI 1. TIBBİ CİHAZLARDA KALİBRASYONUN AMAÇ VE ÖNEMİ 2. BİYOMEDİKAL KALİBRASYON HİZMETİNDE

Detaylı

MALZEME TEST MAKİNASI KUVVET KALİBRASYONU KARŞILAŞTIRMA RAPORU

MALZEME TEST MAKİNASI KUVVET KALİBRASYONU KARŞILAŞTIRMA RAPORU MALZEME TEST MAKİNASI KUVVET KALİBRASYONU KARŞILAŞTIRMA RAPORU Dr. Bülent AYDEMİR Cemal VATAN Dr. Haldun DİZDAR 19.09.2014 TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ Kuvvet Laboratuarları İÇİNDEKİLER 1. Giriş...

Detaylı

MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ

MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ 253 MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ Özge ALTUN ÖZET Ülkemizde gelişen teknoloji ve ileri seviye mühendislik uygulamalarının artmasıyla

Detaylı

= σ ε = Elastiklik sınırı: Elastik şekil değişiminin görüldüğü en yüksek gerilme değerine denir.

= σ ε = Elastiklik sınırı: Elastik şekil değişiminin görüldüğü en yüksek gerilme değerine denir. ÇEKME DENEYİ Genel Bilgi Çekme deneyi, malzemelerin statik yük altındaki mekanik özelliklerini belirlemek ve malzemelerin özelliklerine göre sınıflandırılmasını sağlamak amacıyla uygulanan, mühendislik

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Laboratuvarı Adresi : Güzelyalı Mah. Süleyman Demirel Bulvarı, 81215 Sok. Maşuk Apt. Asma Kat No: 43 Çukurova 01100 Tel : 0322 247 07 43 Faks : 0322 247 07 44 E-Posta

Detaylı

Basınç sensörlerinin endüstride kullanımı

Basınç sensörlerinin endüstride kullanımı Basınç sensörlerinin endüstride kullanımı Basınç sensörleri için, farklı pazarlarda değişik önemler taşıyan pek çok uygulama vardır. Şekilde kimya endüstrisiyle ilgili bir kullanım görülmektedir. Mutlak

Detaylı

SICAKLIK ALGILAYICILAR

SICAKLIK ALGILAYICILAR SICAKLIK ALGILAYICILAR AVANTAJLARI Kendisi güç üretir Oldukça kararlı çıkış Yüksek çıkış Doğrusal çıkış verir Basit yapıda Doğru çıkış verir Hızlı Yüksek çıkış Sağlam Termokupldan (ısıl İki hatlı direnç

Detaylı

elektromagnetik uzunluk ölçerlerin Iaboratu ar koşullarında kaiibrasyonu

elektromagnetik uzunluk ölçerlerin Iaboratu ar koşullarında kaiibrasyonu elektromagnetik uzunluk ölçerlerin Iaboratu ar koşullarında kaiibrasyonu ÖZET Yük. Müh. Uğur DOĞAN -Yük. Müh Özgür GÖR Müh. Aysel ÖZÇEKER Bu çalışmada Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi Jeodezi

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I DENEY 2 : BORULARDA BASINÇ KAYBI VE SÜRTÜNME DENEYİ (AKIŞKANLAR MEKANİĞİ) DENEYİN AMACI:

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

DAMACANA TAKİP SİSTEMİ ÖLÇÜM SENSÖRLERİ TEKNİK GEREKLER DOKÜMANI

DAMACANA TAKİP SİSTEMİ ÖLÇÜM SENSÖRLERİ TEKNİK GEREKLER DOKÜMANI DAMACANA TAKİP SİSTEMİ ÖLÇÜM SENSÖRLERİ TEKNİK GEREKLER DOKÜMANI Hazırlayanlar, Dr. Bülent ÜNSAL, Emrah UYSAL, Alev ÇORMAN Proje UME Sorumlu Koordinatör Dr. Sinan FANK 22.07.2014 TUBİTAK-UME, Gebze, Kocaeli

Detaylı

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU TÜRK AKREDİTASYON KURUMU LABORATUVAR AKREDİTASYON BAŞKANLIĞI KALİBRASYON LABORATUVARLARININ AKREDİTASYONU Soner KARATAŞ Laboratuvar Akreditasyon Başkan V. 13.02.2013 TÜBİTAK UME 1 AKREDİTASYON Akreditasyon

Detaylı

1.ULUSAL LABORATUVAR AKREDĠTASYONU VE GÜVENLĠĞĠ SEMPOZYUMU VE SERGĠSĠ 16-18 Mayıs 2013 KALĠBRASYON (5N+1K) İbrahim AKDAĞ

1.ULUSAL LABORATUVAR AKREDĠTASYONU VE GÜVENLĠĞĠ SEMPOZYUMU VE SERGĠSĠ 16-18 Mayıs 2013 KALĠBRASYON (5N+1K) İbrahim AKDAĞ 1.ULUSAL LABORATUVAR AKREDĠTASYONU VE GÜVENLĠĞĠ SEMPOZYUMU VE SERGĠSĠ 16-18 Mayıs 2013 KALĠBRASYON (5N+1K) İbrahim AKDAĞ E-Posta: ibrahim@uzmanakreditasyon.com Web: http: // www.uzmanakreditasyon.com Konusunda

Detaylı

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 AKIŞ ÖLÇÜMLERİ Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 Akış ölçümleri neden gereklidir? Akış hız ve debisinin ölçülmesi bir çok biyolojik, meteorolojik olayların incelenmesi, endüstrinin çeşitli işlemlerinde

Detaylı

Sensörler. Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL

Sensörler. Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL Sensörler Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL Transdüser ve Sensör Kavramı Fiziksel ortam değişikliklerini (ısı, ışık, basınç, ses, vb.) algılayan elemanlara sensör, algıladığı bilgiyi elektrik enerjisine çeviren elemanlara

Detaylı

www.neoenerji.com Fotovoltaik Performans Testleri ve İzlenebilirlik

www.neoenerji.com Fotovoltaik Performans Testleri ve İzlenebilirlik Fotovoltaik Performans Testleri ve İzlenebilirlik Okan YILMAZ TÜBİTAK UME, Gebze Fotovoltaik Teknolojileri ve Uygulamaları Sempozyumu 12 Mart 2010 İçerik FV Ürünler ve IEC standartları Kalibrasyon Yöntemleri

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Rev: 17.09.2014 YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Makine Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Termodinamik ve Isı Tekniği Anabilim Dalı Termodinamik Genel Laboratuvar Föyü Güz Dönemi Öğrencinin Adı Soyadı : No

Detaylı

MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI

MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI 2013-2014 Bahar Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mekatronik Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu Makine Bir veya birçok fonksiyonu (güç iletme,

Detaylı

KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU

KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU B. HACIBEKİROĞLU, Y. GÖKÇE, S. ERTUNÇ, B. AKAY Ankara Üniversitesi, Mühendislik

Detaylı

RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ

RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RASTGELE BİR SİNYAL Gürültü rastgele bir sinyal olduğu için herhangi bir zamandaki değerini tahmin etmek imkansızdır. Bu sebeple tekrarlayan sinyallerde de kullandığımız ortalama

Detaylı

- Gerilme ve Gerinme ikinci dereceden tensörel büyüklüklerdir. (3 puan)

- Gerilme ve Gerinme ikinci dereceden tensörel büyüklüklerdir. (3 puan) MAK437 MT2-GERİLME ÖLÇÜM TEKNİKLERİ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ I. öğretim II. öğretim A şubesi B şubesi ÖĞRENCİ ADI NO İMZA TARİH 30.11.2013 SORU/PUAN

Detaylı

Referans Malzemelerin Üretimi ve Sertifikalandırılması

Referans Malzemelerin Üretimi ve Sertifikalandırılması Referans Malzemelerin Üretimi ve Sertifikalandırılması Referans Malzemeler Laboratuvarı Gebze Yerleşkesi, Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) Gebze, KOCAELİ ume.g3rm@tubitak.gov.tr Referans Malzemeler Referans

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR-II BORU ve DİRSEKLERDE ENERJİ KAYBI DENEYİ 1.Deneyin Adı: Boru ve dirseklerde

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Deney Ve Hizmetleri Sanayi Ve Ticaret. A. Ş. Laboratuvarı Akreditasyon No: Adresi :İbrahimağa Mah. Zaviye Sok. No:12/3 Koşuyolu Kadıköy 34718 İSTANBUL / TÜRKİYE

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 40 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI TEORİ Bir noktada oluşan gerinim ve gerilme değerlerini

Detaylı

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü Kimya Mühendisliği Laboratuvarı Venturimetre Deney Föyü Hazırlayan Arş.Gör. Orhan BAYTAR 1.GİRİŞ Genellikle herhangi bir akış

Detaylı

TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNİK ARAŞTIRMA KURUMU ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ YÖNETMELİĞİ ( 1 )

TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNİK ARAŞTIRMA KURUMU ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ YÖNETMELİĞİ ( 1 ) TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNİK ARAŞTIRMA KURUMU ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ YÖNETMELİĞİ ( 1 ) BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu

Detaylı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı DENEY 0 Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı Amaç: Ölçüm metodu ve cihazına bağlı hata ve belirsizlikleri anlamak, fiziksel bir niceliği ölçüp hata ve belirsizlikleri tespit etmek, nedenlerini açıklamak. Genel

Detaylı

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata Hata Hesabı Hata Nedir? Herhangi bir fiziksel büyüklüğün ölçülen değeri ile gerçek değeri arasındaki farka hata denir. Ölçülen bir fiziksel büyüklüğün sayısal değeri, yapılan deneysel hatalardan dolayı

Detaylı

ĠKLĠMLENDĠRME DENEYĠ

ĠKLĠMLENDĠRME DENEYĠ ĠKLĠMLENDĠRME DENEYĠ MAK-LAB008 1 GĠRĠġ İnsanlara konforlu bir ortam sağlamak ve endüstriyel amaçlar için uygun koşullar yaratmak maksadıyla iklimlendirme yapılır İklimlendirmede başlıca avanın sıcaklığı

Detaylı

19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU

19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU 19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU HAZIRLAYAN : Y.DOÇ. DR. NURGÜN TAMER BAYAZIT İTÜ MİMARLIK FAKÜLTESİ YAPI BİLGİSİ ABD TAŞKIŞLA TAKSİM-34437 İST TEMMUZ, 2014

Detaylı

TÜBİTAK UME Ulusal Metroloji Enstitüsü Akışkanlar Grubu Düşük Gaz Debi Ölçüm Laboratuvarı

TÜBİTAK UME Ulusal Metroloji Enstitüsü Akışkanlar Grubu Düşük Gaz Debi Ölçüm Laboratuvarı TÜBİTAK UME Ulusal Metroloji Enstitüsü Akışkanlar Grubu Düşük Gaz Debi Ölçüm Laboratuvarı 10-50 L/min Debi Aralığında Gaz Debi Ölçüm Karşılaştırma Protokolü UME-G2AL-TR-K005 Temmuz 2013 - Gebze İçindekiler

Detaylı

Sıcaklık Nasıl Ölçülür?

Sıcaklık Nasıl Ölçülür? Sıcaklık Nasıl Ölçülür? En basit ve en çok kullanılan özellik ısıl genleşmedir. Cam termometredeki sıvıda olduğu gibi. Elektriksel dönüşüm için algılamanın farklı metotları kullanılır. Bunlar : rezistif

Detaylı

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI h 1 h f h 2 1 5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI (Ref. e_makaleleri) Sıvılar Bernoulli teoremine göre, bir akışkanın bir borudan akabilmesi için, aşağıdaki şekilde şematik olarak gösterildiği gibi, 1 noktasındaki

Detaylı

A. GİRİŞ... 2 B. TESİS BİLGİLERİ... 3 C. GÜRÜLTÜ ÖLÇÜM RAPORU... 4 D. EKLER... 15 EK-1 LABORATUVAR BELGELERİ... 16

A. GİRİŞ... 2 B. TESİS BİLGİLERİ... 3 C. GÜRÜLTÜ ÖLÇÜM RAPORU... 4 D. EKLER... 15 EK-1 LABORATUVAR BELGELERİ... 16 İÇİNDEKİLER Sayfa No A. GİRİŞ... 2 B. TESİS BİLGİLERİ... 3 C. GÜRÜLTÜ ÖLÇÜM RAPORU... 4 D. EKLER... 15 EK-1 LABORATUVAR BELGELERİ... 16 EK-2 ÖLÇÜM CİHAZINA AİT BELGELER... 21 EK-3 DENEYİ YAPAN VE RAPORU

Detaylı

KÜTLE ÖLÇÜMLERİNDE OTOMASYON

KÜTLE ÖLÇÜMLERİNDE OTOMASYON 83 KÜTLE ÖLÇÜMLERİNDE OTOMASYON Levent YAĞMUR Sevda KAÇMAZ Ümit Y.AKÇADAĞ ÖZET Günümüz ihtiyaçları ve kütle kalibrasyonları göz önüne alındığında kütle ölçümlerinde otomasyonun kaçınılmaz olduğu değerlendirilebilir.

Detaylı

ZEMİN MEKANİĞİ DENEYLERİ

ZEMİN MEKANİĞİ DENEYLERİ ZEMİN MEKANİĞİ DENEYLERİ Konsolidasyon Su muhtevası Dane dağılımı Üç eksenli kesme Deneyler Özgül ağırlık Serbest basınç Kıvam limitleri (likit limit) Geçirgenlik Proktor ZEMİN SU MUHTEVASI DENEYİ Birim

Detaylı

ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5

ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5 ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5 İletim Hatları İLETİM HATLARI İletim hatlarının tarihsel gelişimi iki iletkenli basit hatlarla (ilk telefon hatlarında olduğu gibi) başlamıştır. Mikrodalga enerjisinin

Detaylı

I. ULUSAL ÖLÇÜMBİLİM KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI

I. ULUSAL ÖLÇÜMBİLİM KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI tmmob makina mühendisleri odası I. ULUSAL ÖLÇÜMBİLİM KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI 19. 2O EKİM 1995 Sanayi Odası / ESKİŞEHİR MMO Yayın No: 177 SUNUŞ TMMOB Makina Mühendisleri Odası tarafından ilki düzenlenen

Detaylı

1990 ULUSLARARASI SICAKLIK ÖLÇEĞİNE (ITS 90) UYGUN CIVA ÜÇLÜ NOKTASI HÜCRELERİNİN TÜBİTAK-UME DE YAPIMI

1990 ULUSLARARASI SICAKLIK ÖLÇEĞİNE (ITS 90) UYGUN CIVA ÜÇLÜ NOKTASI HÜCRELERİNİN TÜBİTAK-UME DE YAPIMI 171 1990 ULUSLARARASI SICAKLIK ÖLÇEĞİNE (ITS 90) UYGUN CIVA ÜÇLÜ NOKTASI HÜCRELERİNİN TÜBİTAK-UME DE YAPIMI Murat KALEMCİ Ahmet T. İNCE Georges BONNIER ÖZET Cıvanın üçlü noktası, 1990 yılında kabul edilen

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/75) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/75) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/75) Uluslar Teknik Kontrol Ve Belgelendirme Anonim Şirketi Kalibrasyon Laboratuvarı Adresi : Adalet Mah. 2131/12 Sk. Kesim Đş Tel : 0 232 461 91 00 Merkezi No:2 Kat

Detaylı

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi VANTİLATÖR DENEYİ Deneyin amacı Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi Deneyde vantilatör çalışma prensibi, vantilatör karakteristiklerinin

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/45) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/45) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/45) Adresi : Çavuşoğlu Mah. Barbaros Hayrettin Paşa Cad. No:16-18-21 KARTAL 81430 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0 216 374 99 24 Faks : 0 216 374 99 28 E-Posta : metkal@metkal.com.tr

Detaylı

Faz ( denge) diyagramları

Faz ( denge) diyagramları Faz ( denge) diyagramları İki elementin birbirleriyle karıştırılması sonucunda, toplam iç enerji mimimum olacak şekilde yeni atom düzenleri meydana gelir. Fazlar, İç enerjinin minimum olmasını sağlayacak

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/14) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/14) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/14) Akustik Vibrasyon Laboratuarı Tic. Ltd. Şti. Laboratuvarı Adresi : İvedik O.S.B Dericiler sitesi 1385. Sok. No:10 OSTİM 06378 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 03123941550

Detaylı

TOPRAKTA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-400.2014.

TOPRAKTA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-400.2014. TOPRAKTA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-400.2014.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ 24 Aralık 2014 Gebze/KOCAELİ

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Hal Değişkenleri Arasındaki Denklemler Aralarında sıfıra eşitlenebilen en az bir veya daha fazla denklem kurulabilen değişkenler birbirine bağımlıdır. Bu denklemlerden bilinen

Detaylı

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları 1. Giriş Bir cisim bağ kuvvetleri etkisi altında en düşük enerjili denge konumunda bulunan atomlar grubundan oluşur. Koşullar değişirse enerji içeriği değişir,

Detaylı

9. SINIF FİZİK YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI. MEV Koleji Özel Ankara Okulları

9. SINIF FİZİK YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI. MEV Koleji Özel Ankara Okulları 9. SINIF FİZİK YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI MEV Koleji Özel Ankara Okulları Sevgili öğrenciler; yorucu bir çalışma döneminden sonra hepiniz tatili hak ettiniz. Fakat öğrendiklerimizi kalıcı hale getirmek

Detaylı

11.1 11.2. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti. 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti. 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı

11.1 11.2. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti. 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti. 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı 11.1 11. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı 11.5 Eksen Takımının Değiştirilmesi 11.6 Asal Eylemsizlik Momentleri

Detaylı

ELECO '2012 Elektrik - Elektronik ve Bilgisayar Mühendisliği Sempozyumu, 29 Kasım - 01 Aralık 2012, Bursa

ELECO '2012 Elektrik - Elektronik ve Bilgisayar Mühendisliği Sempozyumu, 29 Kasım - 01 Aralık 2012, Bursa EECO '2012 Elektrik - Elektronik ve Bilgisayar Mühendisliği Sempozyumu, 29 Kasım - 01 Aralık 2012, Bursa Elektriksel Sıcaklık Kalibratörlerinin Isıl-çift İşlevi Kalibrasyonu ve Kalibrasyon Sonucunun Kullanılması

Detaylı

Tali Havalandırma Hesaplamaları Auxiliary Ventilation Calculations

Tali Havalandırma Hesaplamaları Auxiliary Ventilation Calculations MADENCİLİK Aralık December 1989 Cilt Volume XXVIII Sayı No 4 Tali Havalandırma Hesaplamaları Auxiliary Ventilation Calculations Çetin ONUR (*) Gündüz YEREBASMAZ (**) ÖZET Bu yazıda, tali havalandırma vantüplerinin

Detaylı