8. ÜN TE. YER KABU U NELERDEN OLUfiUR? 1. TAfi KÜREN N YAPISINDA NELER VAR? 2. TAfi KÜREY OLUfiTURAN MADDELERDEN B R DE TOPRAKTIR.

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "8. ÜN TE. YER KABU U NELERDEN OLUfiUR? 1. TAfi KÜREN N YAPISINDA NELER VAR? 2. TAfi KÜREY OLUfiTURAN MADDELERDEN B R DE TOPRAKTIR."

Transkript

1 8. ÜN TE 8. YER KABU U NELERDEN OLUfiUR? 1. TAfi KÜREN N YAPISINDA NELER VAR? 2. TAfi KÜREY OLUfiTURAN MADDELERDEN B R DE TOPRAKTIR. 3. YER KABU UNDA BOL SU BULUNUR 4. YER KABU UNUN HAR KALARI; DO AL ANITLAR

2 1. TAfi KÜREN N YAPISINDA NELER VAR? Yerküre Yerküre kutuplardan hafifçe bas k bir küre biçimindedir. Yerkürenin ekseni etraf nda sürekli dönmesi, kutuplardan bas k bir küre fleklini almas na neden olmufltur. Yerkürenin Katmanlar Yerkürenin yap s nda bulunan çeflitli maddeler öz kütlelerine göre dizilmifltir. En yo un maddeler yerin merkezinde, en az yo un maddeler ise en d flta bulunur. Ayn zamanda d fltan yerin merkezine do ru gidildikçe s cakl k artar. Bunu flu olaylar kan tlar: 1. Volkanlardan ç kan lavlar n s cak olmas 2. Derinlere inildikçe s cakl n artmas (s cakl k ortalama her 33 metrede 1 C artar.) 3. S cak su kaynaklar n n oluflu Yerküre d fl ndan merkeze do ru, iç içe geçmifl küreler biçiminde befl katmandan oluflmufltur. 1. Hava küre (Atmosfer) 2. Su küre (Hidrosfer) 3. Tafl küre (Litosfer) 4. Atefl küre (Pirosfer) 5. A r küre (Barisfer) tafl küre (Litosfer) hava küre (atmosfer) a r küre (Barisfer) 2000 C 3000 C 4000 C 5000 C 6000 C atefl küre (Pirosfer) su küre (hidrosfer) Yer Kabu unu Oluflturan Kayaçlar Yer kabu u, (külte) kayaç ad verilen tafl ve kayalardan oluflmufltur. Kayaçlar, do ada sürekli olarak birbirlerine dönüflürler. Dönüflüm uzun y llar sürdü ü için biz farkedemeyiz. Çeflitli kimyasal maddelerden oluflan bu kayaçlar n tümüne mineral denir. Canl lar n d fl ndaki kimyasal maddeler mineraldir. 1. C va ve petrol d fl ndaki tüm mineraller kat hâldedir. 2. Belli bir kimyasal yap lar ve kristal flekilleri vard r. 3. Baz minerallere element ad verilir (alt n, krom, nikel, demir, alüminyum gibi.). Püskürük kayaçlar (Magmatik kayaçlar) 4. Baz mineraller de elementlerin oluflturdu u bilefliklerden oluflur. Örne in, kaya tuzu, sodyum ve klor elementlerinden, kuvars ise silisyum ve oksijen elementlerinden oluflan bilefliklerdir. Ekonomik de eri olan ve endüstride kullan lan minerallere cevher (maden) denir. Yer kabu unu oluflturan kayaçlar olufl flekillerine göre 3 gruba ayr l r. Yer kabu unu oluflturan kayaçlar Tortul kayaçlar Baflkalafl m kayaçlar (Metamorfik kayaçlar) Mekanik Kimyasal Organik kayaçlar kayaçlar kayaçlar 1) Püskürük (Magmatik) Kayaçlar Magman n, tafl küre içindeki çatlaklarda ya da yüzeye ç karak so uyup kat - laflmas yla oluflur. 189

3 Magma tafl kürenin çatlaklar nda so uyup kat lafl rsa derinlik kayaçlar oluflur. Derinlik kayaçlar yavafl so udu u için kat laflt nda iri kristalli olurlar. Örne- in, granit bir derinlik kayac d r. Bazen magma tafl kürenin herhangi bir yerinden yeryüzüne ç karak birdenbire so ur. Cam gibi flekilsiz kayalar oluflur. Örne in, volkan cam (obsidiyen) böyle oluflur. Bazen de magma yeryüzüne ç karken biraz so ur. Yeryüzüne ç k nca da birdenbire so uyarak kat lafl r. Bu durumda bazalt ve trakit gibi hem flekilsiz cams yap, hem de kristal yap içerir. Püskürük Kayaçlar n Özellikleri Genellikle kristallidirler (Cams yap da olan da vard r.). Magman n so umas yla oluflurlar. Büyük y naklar hâlinde bulunurlar. çlerinde canl izlerine (fosil) rastlanmaz. 2) Tortul Kayaçlar Yeryüzündeki tüm kayaçlar, hava, su gibi d fl etkilerle parçalan p, rüzgâr ve sularla sürüklenerek çukurlarda birikip çökelirler. Bu çökelmeler tortul kayaçlar oluflturur. Tortul kayaçlar olufl flekillerine göre üç gruba ayr l rlar: a) Fiziksel (Mekanik) Tortul Kayaçlar Da n k tafl parçac klar n n birikmesi ve bas nç alt nda birbirine yap flmas ile oluflurlar. Akarsular, rüzgârlar ve buzullar n öteki kayalardan kopard klar parçac klar çökelip birikirler. Fiziksel tortul kayaçlar, elemanlar n n ortalama boyutlar na göre s n fland r l rlar. Her bir grup çimentolu veya gevflek olufluna göre de iflik isimler al r. Kil boyutundaki çok küçük parçac klar n çökelmesi ile kil tafllar ; kum boyutundaki maddelerin çökelmesi ile kum tafllar ; çak llar n çökelmesi ile de kanglomera ad verilen tortul kayaçlar medyana gelir. b) Kimyasal Tortul Kayaçlar Genellikle suda erimifl olan madensel tuzlar n, su buharlaflt kça tortulaflmas ndan meydana gelen tortul kayaçlara kimyasal tortul kayaçlar denir. Zaman m zda da oluflan bu kayaçlar n bafll calar kalker tüfü, travertenler, sark t ve dikitler, de irmen ve çakmak tafllar, kalsit, gayzerit, kaya tuzu ve jips gibi tuzlard r. Karbon dioksitli sular n içinde erimifl bulunan kireç, karbon dioksidin uçmas ile çökelir ve traverten denilen kayalar meydana gelir (Pamukkale ve Antalya travertenleri gibi). 190

4 Çok tuzlu göllerde ve körfezlerde meydana gelen buharlaflma sonucu bunlar n diplerinde kaya tuzu ve jips tortulafl r. Kapal havza niteli indeki bu sahalarda artan tuz hacmi, fliddetli buharlaflman n etkisiyle de göl diplerinde depolan r ( ç Anadolu Bölgesindeki Tuz Gölü gibi). Jips ise sular n etkisiyle kolayca eriyebilen bir özelli e sahiptir. c) Organik Tortul Kayaçlar (külteler) Çeflitli büyüklükteki organizmalar n kal nt lar n n birikmesi ve sert tabakalaflmalar sonucu oluflurlar. Bitkisel ve hayvansal canl art klar ndan oluflan kültelerdir. Kalker kabuklu hayvan art klar n n deniz diplerinde birikmesinden kalkerli kayalar oluflur. Teflebir kalkeri bu gruptand r. Tebeflir, karbonatl organik tortul bir kayaçt r. Çok ince tanelerden meydana gelmifltir. Bu taneleri mikroskobik canl - lar n kabuk ve kal nt lar ile baz kalker k r nt lar ile baz kalker k r nt lar teflkil eder. S cak ve az derin denizlerde oluflan resifler, mercan iskeletinin birikimi ile oluflurlar. Maden kömürü ve linyit ise bitkinin, hava ile temas etmeden baz mikroskobik canl lar n da yard m yla kömürleflmesi sonucunda oluflmufllard r. Yani kömürler ve petrol de organik kültelerden say lmaktad r. Kömür ve petrol nas l oluflur? Araflt r n z. Tortul Kayaçlar n Özellikleri Çökelmeler belli zaman aral klar yla olufltu u için tabakal yap ya sahiptirler. Çok çeflitli mineraller içerirler. Olufltuklar devre ait hayvan ve bitki kal nt s (fosil) içerirler. 3) Baflkalafl m (Metamorfik) Kayaçlar Püskürük ve tortul kayaçlar n (kültelerin), bas nç, s cakl k ve su buhar etkisiyle de iflikli e u ramas ndan oluflan kayaçlard r. Magma yeryüzüne ç karken geçti i yerlerdeki di er tafllar s cakl k etkisiyle de iflikli e u rat r. Tafl kürenin alt katmanlar n oluflturan kayaçlar, yüksek bas nç ve s cakl k etkisiyle de iflikli e u rarlar. De iflikli e u ram fl olan bu kayaçlara baflkalafl m kayaçlar denir. Bu tür kayaçlar n içinde fosil bulunmaz. Çünkü baflkalafl m kayaçlar n n temeli, fosil içermeyen kat lafl m kayalar d r. Tortul kayaçlar n içindeki fosillerin izleri baflkalafl m olay esnas nda silinerek ortadan kaybolmufltur. Baflkalafl m kayaçlar n n yap s kristallidir. çlerinde silikatl mineraller bol olarak bulunur. Bafll - ca örneklerini mermer, flist, gnays teflkil eder. Kalkerin baflkalaflmas yla mermer oluflur. fiistler kayalar n bas nç alt nda yapraklanm fl bir görünüm almas sonucunda meydana gelirler. Gnays ise püskürük bir kaya olan granitin baflkalaflmas yla oluflmufltur. 191

5 Fen Bilgisi Yer Kabu u Nelerden Oluflur? Baflkalafl m Kayaçlar n Özellikleri Tortul kayaçlar gibi tabakal Püskürük kayaçlar gibi kristalli olurlar. GEÇM fi HAKKINDA B ZE REHBERL K EDEN FOS LLER Afla daki sorular tart flarak cevaplamaya çal fl n. 1. Yerkürenin oluflumu ile yer kabu u üzerinde canl lar n yaflamaya bafllamas aras nda zaman bak m ndan fark var m d r? 2. Yeryüzünde yüzlerce y l önce canl lar n yaflam fl oldu unu nas l anlars n z? 3. Zaman m zda yaflayan canl larla yüzlerce y l önce yaflayanlar aras nda farkl l klar var m d r? 4. Çok eskiden yaflayan omurgal hayvanlar bugün yaflayanlara göre nas ld r? 5. Fosil deyince ne anl yorsunuz? Hiç merak ettiniz mi? Eskiden yaflam fl canl kal nt ve izlerine fosil denir. Tortul kayaçlar aras na s k flan canl lar n kemik, difl, kabuk gibi sert k s mlar çeflitli minerallerle kaplanarak fosilleri oluflturur. Fosilleflme en güzel deniz diplerinde, batakl klarda ve buzullarda oluflur. Fosilleri inceleyen bilim dal na paleontoloji ad verilir. Fosil, Latince yerden ç kart lan anlam na gelmektedir. Tortul kültelerden söz ederken, bu külteler içinde canl lara ait kal nt lar oldu unu söylemifltik. Canl lar öldükten sonra, deri, et gibi yumuflak k s mlar çürüyerek yok olur. Kemik, kabuk, difl gibi sert yap lar tortul tabakalar aras nda gömülerek üstleri minerallerle kaplan r. Yani tafllaflarak fosil hâline geçerler. Fosiller, içinde gömülü olduklar kültelerle ayn yafltad rlar. Bir hayvan iskeleti kal nt s fosilleflti i gibi canl lar n killi külteler üzerinde b rakt klar izler de fosilleflir. Bilim insanlar n n yapt klar araflt rmalar, en iyi fosilleflmenin denizlerde oldu unu göstermektedir. Karalarda, buzullar ve batakl klarda da fosilleflme olmaktad r. Fosiller batakl k, okyanus, göl, akarslar n tabanlar nda buzul, kumul ve a açlar n özsuyu gibi yerlerde oluflur. Fosil, eski canl lar n jeolojik birikinti ve tortulanma yerleri içinde, havas zl k, s, bas nç gibi etkilerle tafllaflm fl flekilleri veya izleridir. Deniz hayvanlar n n fosilleri daha çok kireç tafl nda, kara hayvanlar n n fosilleri ise kumtafl nda bulunur. Fosiller sayesinde çok eski devirlerde yaflam fl bitki ve hayvanlar hakk nda bilgi sahibi oldu umuz gibi, onlar n yaflay fllar n, yaflad klar bölgeleri de ö renebilmekteyiz. Fosil araflt rmalar yap l rken, topra n en derin tabakas nda rastlanan fosiller çok eski zamanlarda yaflam fl canl lar ; daha yüksek tabakalar nda rastlananlar ise yak n zamanlarda yaflam fl olanlar gösterir. Fosiller, ayn za192 Ünite 8

6 manda üst üste y lm fl toprak tabakalar nda bulundu undan, s rayla bunlar n incelenmesi, bitki ve hayvanlar n zamanla ne gibi geliflmeler geçirdi ini de aç kça gösterir. Fosiller, canl lar n geliflmeleri, evrimleri hakk nda bilgi edinmemizi sa lar. Fosiller sayesinde o yerin geçmiflteki yeryüzü flekli ve iklimi hakk nda da bilgi sahibi oluruz. Yine geçmiflte yaflayan canl lar n günümüze kadar bir soyunun gelip gelmedi ini, gelmiflse ne gibi de iflmelere u rad n fosiller sayesinde ö reniriz. Bilim insanlar, kal p hâlindeki izleri inceleyerek Dünya m z n (yerkürenin) yafl n hesaplam fllard r. Demek ki fosiller, Dünya n n yafl hakk nda da bilgi verirler. Fosillerin incelenmesiyle, Dünya da bir milyar y ldan beri hayat n var oldu u anlafl lm flt r. Bu aç klamalardan sonra fosili flöyle tarif mümkündür: Dünya m z n tarihi boyunca, yaflam fl olan varl klar n toprak alt nda kalarak et ve deri gibi yumuflak olan k s mlar n n çürüyerek yok olmas yla, geriye kalan kemik, difl ve t rnak gibi k s mlar n n tafllaflarak günümüze kadar gelmifl hâline fosil denir. Fosiller üzerinde yap lan incelemeler, ilk bitkilerin bundan 350 milyon y l önce yaflamaya bafllad n göstermektedir. Dev e relti otu ormanlar n n jeolojik ça lar boyunca toprak alt nda kalmas, bugünkü maden kömürü yataklar n meydana getirmifltir. Kömür, do al gaz ve petrol gibi fosil yak tlar fosilleflmenin özel bir hâlidir. Kömür, afla yukar milyon y l öncesinin s cak nemli iklimlerinde yetiflen büyük orman bitkilerinin fosillerinden meydana gelmifltir. Bu bitkiler, ölerek çürümüfl ve zamanla, karalar kaplayan, denizlerin biriktirdi i tortular alt na gömülüp kat laflm flt r. Petrol, milyonlarca sene evvel toprak alt nda kalan bitki ve hayvanlar n organik maddelerinden meydana gelmifltir. Kömür, petrol ve do al gaz gibi yak tlara fosil yak t ad verilir. Fosillerin Yararlar Fosiller içinde bulunduklar tortul kayaçlar n hangi ça a ait oldu unu anlamam z sa lar. Fosiller o yerin geçmiflteki yeryüzü flekli ve iklimi hakk nda bilgi verir. Bugün yaflamayan soylar tükenmifl canl lar tan mam z sa lar. Canl lar n geliflimleri ve evrimleri hakk nda bilgi edinmemizi sa lar. 2. TAfi KÜREY OLUfiTURAN MADDELERDEN B R DE TOPRAKTIR nsan karada yaflayan bir canl d r. Bar nacak bir yeri, bir topra bulunmal - d r. Bu toprak onu beslemeli, uygarl n n gerektirdi i ihtiyaçlar n karfl laflmak için bir kazanç ve zenginlik kayna olmal d r. Yedi imiz ekmek, meyve ve sebzeleri toprakta yetifltirdi imiz bitkilerden elde ederiz. Et, süt, peynir gibi hayvansal ürünlerin de kayna toprakt r. ne in süt vermesi, kümes hayvanlar n n yumurtlamas için gerekli ot ve yem topraktan elde edilir. Bilim insanlar n n araflt rmalar na göre, do an n 1 cm kal nl ndaki tar m topra n yapabilmesi için y l geçmesi gerekmektedir. Topra n miktar n 193

7 art ramay z. Bu nedenle, bu kadar güç oluflan bereketli topraklar korunmazsa bir anda yok olabilir. Yapaca m z tek fley, topra n afl nmas n engellemek, ak ll ca kullanmak ve verimini modern tar m metotlar ile art rmakt r. Acaba toprak nedir? Nas l oluflur? Topra n içinde neler vard r? Bunlar biliyor muyuz? Toprak çeflitli kayalar n binlerce y l içinde parçalan p da lmas ndan, yuvarlanarak birbirine sürtünmesinden meydana gelir. Kayalar n parçalanmas nda ya mur, rüzgâr, günefl, suyun donmas, buzun erimesi, gece gündüz aras ndaki s cakl k fark gibi etkenler rol oynar. Bu etkenlerle kayalar n ufalan p toprak hâline gelmesi çok uzun zaman ister. nsanlar da toprak oluflumuna yard m ederler. Çeflitli araçlarla kayalar ufalarlar. Topra n çinde Neler Var? Çevremizdeki topra a dikkatle bakarsak her yerde ayn olmad n görürüz. Bunan sebebi, topraklar n yap lar n n farkl olufludur. Toprak, ana maddesine göre çeflitlere ayr l r. Hemen hemen bütün topraklarda kum, kil, kireç ve humus ad verilen dört ana madde çeflidi bulunur. Bir toprakta bu dört ana maddeden hangisi daha belirgin ise toprak ona göre adland r l r; kumlu toprak, killi toprak, kireçli toprak, humuslu toprak... gibi. Kumlu toprak; sert ve iri tanelidir. Suyu tutamaz, hemen geçirir. Bu nedenle içinde besin maddesi çok azd r. Tar m için elveriflli de ildir. Gübrelenirse tar m topra olur. Killi toprak; toz gibi çok ince tanelidir. Hacminin yar s ndan fazla su emer. Bunun için, alt k s mlar na havay ve suyu geçirmez. Bitki kökleri, killi toprakta iyi geliflemez. Bundan dolay afl r killi toprak, tar ma elveriflli de ildir. Kil, dokunuldu u zaman sabuna dokunmufl gibi bir his verir. Killi toprak çanak ve çömlek yap m nda kullan l r. Kireçli toprak; beyaz veya aç k renkli, kireç maddesi fazla olan topraklard r. Kireç, topraktaki bitki ve hayvan art klar n n çürüyüp parçalanmas n kolaylaflt r r. Böyle kireçli topraklara kum ve kil kar flt r l rsa, tar ma elveriflli hâle getirilir. Humuslu toprak; bitki ve hayvan art klar n n çürümesiyle oluflan, siyah veya kahverengi renkli küf kokan topraklard r. Humuslu topraklar, tar m için en uygun ve verimli olan topraklard r. Çak llar: Akarsu ve dalgalarla k y lardan kopar lan, parçalanan irili ufakl tafllara çak l ad verilir. Çak llar bafllang çta köfleli olurlarsa da sonra akarsu ve dalgalar n etkisiyle yuvarlak veya yass çak llar hâline gelirler. Çak llar iri taneli olduklar ndan suyu hemen geçirirler. Erozyon Topraklar Bitirir Su ve rüzgâr gibi do al etkiler nedeniyle topra n afl narak sürüklenip kaybolmas olay na erozyon denir. Verimli topraklar n kayb n azaltmak için her fleyden önce topra n su ile sürüklenip gitmesi önlenmelidir. Ya mur ve akarsular bereketli tar m topra n devaml olarak sürükleyip götürür. Topra a fliddetle çarpan 194

8 ya mur damlalar, toprakta küçük yar klar hâlinde sel çukurlar açar. Yine ya murun etkisiyle, toprak tanecikleri bu çukurlara sürüklenir. Çukurlarda çamur hâline gelen toprak, e imin etkisiyle derelere, derelerden nehirlere, nehirlerden de denizlere akarak kaybolur. Tüm canl lar n besin kayna olan bu toprak katman, ne yaz k ki Dünya n n her yerinde toprak erozyonu nedeniyle giderek incelmekterdir. Afl r otlatma, yetersiz ya da fazla sulama, yo un tar m ve a aç kesimi gibi nedenlerle topra n verimli üst katman, rüzgâr ve ya murun afl nd r c etkilerine karfl korumas z kalmaktad r. Böylece yeryüzündeki verimli topraklar n büyük bölümü yok olup gitmektedir. Türkiye topraklar n n % 73 ü su ve rüzgâr erozyonunun etkisi alt ndad r. Her y l 1 cm kal nl nda ve K br s Adas büyüklü ünde topra m z erozyonla yok olmaktad r. Y ll k toprak kayb n n 1 milyar 400 milyon ton oldu u tahmin edilmektedir. Önlem al nmazsa 2050 y l nda ülkemizin % 73 ü çöl olacakt r. Sonuçta tar m alanlar azalacak, g da maddeleri pahal laflacakt r. Erozyonla mücadele etmenin asla ertelenmeyecek bir görev oldu u bilincinde olmal y z. Al flt rma Erozyonun su kaynaklar m z üzerindeki etkisini araflt r n z. 3. YER KABU UNDA BOL SU BULUNUR Yeryüzüne ya an ya mur ve eriyen kar sular n n hemen hemen 1/3 ü su geçirici tabakalar taraf ndan emilir. Ya fl miktar, yüzeyin e imi, bitki örtüsü, tafllar n geçirimlilik derecesi yer alt sular n n oluflumunu etkiler. Alüvyonlu ve karstik arazilerde taban suyu zengindir. Sular kayaçlar n çatlak ve yar klar ndan, kum, kum tafl, delikli bazalt, volkan tüfleri ve sünger tafl gibi geçirimli tafllardan yer alt na s zarlar. Yer alt na s zan sular, kil, flist, granit, linyit gibi su geçirmez tabakaya var ncaya kadar yol al r. Geçirimsiz tafllar n ve tabakalar n üzerinde birikerek taban sular n olufltururlar. Taban sular n n bulundu u yerlerde kuyular aç larak sulardan yararlan l r. Yer alt na s zarak, çeflitli derinliklerde ve belirli flekillerde bulunan bu sulara yer alt sular, yer alt sular n n topland yata a da yer alt su yata ad verilir. Yer alt sular n n vadilerin yamaçlar ndan, da lar n eteklerinden yeryüzüne ç kt yerlere kaynak, böyle sulara da kaynak sular ad verilir. Yer alt, sular (taban sular ) su yata n n meyline ba l olarak genifl bir yüzey hâlinde yavafl yavafl akar. Ço u zaman vadilerin yamaçlar ndan ve da lar n eteklerinden yeryüzüne ç karlar. E er yer alt su yata az meyilli veya düz olursa kaynak görülmez. Yer alt göl veya dereleri meydana gelir. Böyle hâllerde kuyular açmak suretiyle yer alt sular d flar ç kar labilir. Yer alt su yata ndan ayn seviyede birçok kaynak meydana gelebilir. Kaynaklar özelliklerine göre üç ayr l rlar. 1. Gerçek kaynaklar: Sular, kum ve greben gibi su geçirici topraklar aras ndan gelen kaynaklara gerçek kaynak ad verilir. Bu kaynaklar n sular sürekli kurakl klar hariç, hemen hemen hiç azalmaz. Bu sular temiz oldu undan içmeye en elveriflli sulard r. 195

9 2. Yalanc kaynaklar: Kalkerlerin yar k, çatlak ve oyuklar ndan giren sular n teflkil etti i kaynaklara yalanc kaynak (voklüz) ad verilir. Bu kaynaklar sular, genellikle ya mur mevsimlerinde bol ise de, az ya murlu veya kurak mevsimlerde azal r ve hatta kurur. Burada gerçek kaynaklarda oldu u gibi sular tabakalar n aras dan s zma ile de il kalkerlerin yar k, çatlak ve oyuklar ndan afla lara do ru adeta akar ve kaynak hâlinde d flar ç karlar. Kalkerli olan yerlerde ya mur ve sel sular kalkerlerin çatlaklar ndan, oyuklar ndan afla lara do ru inerken bitkisel, hayvansal art klar, mikroplar da beraberinde sürükledi inden bu kaynaklar n sular genellikle kirli olur, içme e elveriflli de ildir. 3. S cak su kaynaklar : Sular y ll k ortalama s cakl k derecesinden yüksek olan sulara s cak su kaynaklar veya kapl ca ad verilir. Kapl ca sular n n s cakl C ye kadar ç kabilir. Sular n s cakl, s zd klar tabakalar n jeotermik s - cakl ndan ileri gelir. Bunun içindir ki bir kapl ca suyu ne kadar derinden geliyorsa o kadar s cak olur. Bununla beraber s cak su kaynaklar n n hepsini, sular afla dan gelen kaynaklardan kabul etmek do ru de ildir. Sular yukar dan gelen kaynaklar da kapl ca hâlinde ç kabilirler. Bunun için, yukar dan s zan sular n, derinli e do ru durmadan s cakl artan tabakalardan geçmesi gerekir. S cak su kaynaklar her yerde ve her yükseklikte bulunur. Kapl ca en çok sönmüfl veya sönmemifl volkanlar civar nda bulunur. Kaynak sular n n önemli olan özelliklerinden biri de tabakalar aras nda süzülürken baz maden tuzlar n eritmifl olmalar d r. Memleketimizin her taraf nda kapl calar bulunur. Jeotermal Enerji Yerkürenin katmanlar ndan yer kabu u alt nda kalan atefl küre, yüksek s - cakl k sebebiyle s v halde bulunur. Yer kabu unun derinlerine inildikçe s cakl n her 33 metrede 1 C artmas n n nedeni budur. Yer kabu unu oluflturan kayaçlar aras ndaki yer alt sular bu s cakl ktan dolay s n r. Is nan bu sular n s cakl yaklafl k 30 C ile 300 C aras nda de iflir. Yer alt nda gayzerler veya s cak su kaynaklar fleklinde yeryüzüne ç kan bu sulara jeotermal kaynak (sular) denir. Jeotermal sular yer kabu unun yaklafl k 2000 metre derinliklerinden ç kmaktad r. Sular n s cakl klar na göre farkl gruplara ayr l r. S cakl C olanlara yüksek enerjili jeotermi, s cakl C olanlara orta enerjili jeotermi, s cakl C olanlara ise düflük enerjili jeotermi kayna denir. Jeotermal sular n çok derinlerden ç kar lmas, sular n tafl d mineraller nedeniyle son derece afl nd r c olmas, günümüzde yayg n olarak kullan lmas n engellemektedir. Ancak kulland m z enerji kaynaklar n n gittikçe azalmas jeotermal enerjiye yönlenmemize neden olmaktad r. S cakl C aras nda olan kaynaklardan yararlanarak elektrik enerjisi üretilebilmektedir. Günümüzde talya da California da, Japonya da ve Yeni Zelanda da baz gayzerlerin yak nlar nda kurulan santrallerde elektrik enerjisi üretimi yap labilmektedir. 196

10 S cakl C aras nda s cak su kaynaklar ndan konutlar n s t lmas nda yararlan lmaktad r. Bugün Macaristan ve Fransa da bu flekilde s t lan yerleflim merkezleri bulunmaktad r. Jeotermal enerji temiz ve yenilenebilir bir enerji türüdür. Jeotermal enerjiden, konutlar n s t lmas nda, serac l kta, s cak su gereksiniminin karfl lanmas nda ve elektrik enerjisi elde edilmesinde yararlan l r. Ayr ca jeotermal bölgelerdeki kapl - calar ülke turizmine katk da bulunur. Jeotermal enerji di er enerjilerle k yasland - nda en ucuz ve temiz olan d r. Yurdumuz jeotermal kaynaklar bak m ndan Dünya n n zengin ülkeleri aras ndad r. Ancak bu kaynaklar m zdan yeterince yararlan ld söylenemez. Yurdumuzda elektrik üretilen ilk jeotermik santral, Ayd n n Buharkent ilçesinde 1984 y - l nda kurulmufltur. Konutlar n s t lmas nda ve s cak su gereksiniminin karfl lanmas nda da kullan lmaktad r. Kütahya - Simav ilçesinde de konutlar jeotermal enerji ile s t lmaktad r. Bunlar n d fl nda Ayd n - Germencik, Denizli - Sarayköy, zmir - Seferihisar, Ankara - K z lcahamam, Afyon, Çanakkale, Bal kesir, Van - Zilan gibi bölgelerde de jeotermal enerjiden yararlan lmakt r. Türkiye deki bafll ca jeotermik alanlar flunlard r; a. K z ldere Denizli Jeotermik Alan : Büyük Menderes havzas nda bulunan ve elektrik üretimine uygun jeotermik aland r. lk elektrik üreten jeotermik santral burada kurulmufltur. b. Germencik Ayd n Jeotermik Alan K z ldere jeotermik alan gibi Büyük Menderes havzas nda yer al r. S cakl C aras ndad r. Elektrik üretiminde yararlan l r. c. Tuzla - Çanakkale Jeotermik Alan Çanakkale nin güneyinde, Ege Denizine yak n bir alanda bulunur. S cakl C aras ndad r. Bunlar n d fl nda zmir Seferihisar da, Nemrut, Süphan ve Tendürek Da çevrelerinde, Nevflehir Ac göl de jeotermik alanlar yer al r. Kuyular Kaynaklar n bulunmad yerlerde kuyular açmak suretiyle yer alt sular ndan faydalan l r. Su geçirici tabakalar n içinde aç lan geniflçe çukurlara kuyu ad verilir. Adi kuyalar ve artezyen kuyular olmak üzere iki çeflit kuyu vard r. 197

11 Adi kuyular: Adi kuyularda yer alt su yata na kadar inildikten sonra su geçirmez tabakay biraz kazmak, bu yolla suyun birikmesini temin etmek gerekir. Kuyu sular n n temiz olmas için kuyu çevresinin kirlenmemesi, köy ve flehirlerden biraz d flarda aç lmas önemlidir. Kaynak ve kuyu sular n n birikim sahalar nda yerleflim alan kurmak baz yönlerden çok sak ncal d r. Bu sahalar göçme depremlerin çok yo un oldu u alanlard r. Yer alt nda sular n eriterek oluflturdu u büyük boflluklar çökebilir. Büyük can ve mal kayb na neden olur, evler y k labilir. Artezyenler Ya mur ve eriyen kar sular geçirimli tabakalardan s zarak yerin derinliklerinde geçirimsiz tabakalar aras nda birikirler. Bas nçl sular üstlerindeki tabaka delindi- inde bileflik kaplar sistemine göre yükselerek tazyikli bir flekilde f flk r r. Bu flekildeki sulara artezyen kuyusu veya kayna denir. Artezyen kuyular dard r. Bu tür kuyular daha çok kuru, kurak topraklarda aç - l r. Örne in, geçen yüzy l n ikinci yar s ndan sonra Büyük Sahra da say s z artezyen kuyusu aç lm fl, bu sayede o zamana kadar hiç su yüzü görmemifl bölgeler suya kavuflmufltur. fiehir Sular n n Ar t lmas çin Yap lan fllemler Her su içilir mi? Her su ile yemek piflirilir, temizlik yap l r m? çilecek ve kullan lacak sular n temiz olmas gerekir. Kalabal k ve büyük flehirlere temiz su sa lamak önemli bir sorundur. Büyük flehirlerde herhangi bir su, temizlenerek içilir ve kullan l r hâle getirilir. Bunun için, akarsular, göl ve nehir suyu ya barajlarda ya da do al göllerde toplan r. Toplanan bu su evinize gelip hizmete sunulmadan önce baz ifllemlerden geçirilerek temizlenir. Bu temizleme iflleminin safhalar flunlard r: a) Dinlendirme: Önce su, büyük depolara dinlendirme havuzlar na al narak bir süre bekletilir. Buna dinlendirme denir. Dinlendirme s ras nda suyun içindeki as l kalm fl iri taneli maddeler ve tortular, çökerek sudan ayr l r. Bu maddeler çökerken baz mikroplar da birlikte çökeltir. Barajlar ve göller bir çeflit dinlendirme havuzudur. b) Havaland rma: Dinlendirme havuzlar ndaki su ya flelâle gibi bir setten ak t l r ya da f skiye fleklinde havaya püskürtülerek, havaland r l r. Bu suretle su, hava ve günefl fl ile daha çok karfl lafl r. Gerek günefl fl gerek havan n oksijeni, sudaki mikroplar n bir k sm n öldürür. Bu arada suyun içinde bulunarak koku veren gazlar da giderilir. Baraj görenleriniz var m d r? Baraj n üst kapaklar ndan afla do ru flelâle gibi su ak t l r. Akan su, böylece havaland r lm fl olur. 198

12 c) Çöktürme: Dinlenme havuzundan gelen, havaland r lm fl su çöktürme havuzuna al n r. Burada suya flap vb. gibi kimyasal maddeler at l r. Bu maddeler su içindeki çok küçük parçac klar da alarak k sa zamanda çökmesini sa lar. Böylece ço u yabanc maddelerden temizlenmifl olan su, süzgeçlere gelir. d) Süzme: Su, üst üste s ralanm fl çak l, kum, ince kum katmanlar ndan geçirilerek süzülür. Bu yolla, suyun bulan kl da giderilir. Fakat henüz mikroplardan ar nd r lm fl de ildir. Suyun içilecek hâle gelebilmesi için mikroplardan da ar - t lmal d r. e) Mikroplardan ar tma (klorlama): Süzülmüfl suya belli oranda klor kat l r. Klor çok zehirli bir gazd r. Çok az klor, sudaki mikroplar öldürür. Sonradan suya giren mikroplar da klorlanm fl suda yaflayamaz. Klorun fazlas suyun tad n bozar. Bunu önlemek için baz flehirlerde klor yerine ozon kullan l r. Ozon gaz n n fazlas oksijene dönüflür. Su Kaynaklar Azal r ve Kurur Ormanl k alanlara daha çok ya mur ya d n ve bunun sonucunda ormanl k alanlarda yer alt kaynak sular n n olufltu unu biliriz. Ormanlar n; bilinçsizce yap lan a aç kesimi, yang nlar ve asit ya murlar n n etkisi ile azalt lmas ya da yok edilmesi, bu alanlara yeterince ya mur ya mas n engeller. Dolay s yla do- adaki su döngüsünü de bozar. Düzenli ya fl almayan yerlerde su havzalar beslenemez. Dolay s yla su kaynaklar oluflmaz. Dereler, nehirler ve göller kurur. Toprak susuzluktan çatlar ve çölleflir. çme suyu s k nt s bafllar. nsanlar n bozduklar en önemli madde devri; hayat n temellerinden biri olan suyun devridir. Günümüzde; sanayi art klar, kanalizasyon ve tar m ilâçlar akarsu kaynaklar m z kirletmektedir. Deterjanlar, plastik fabrikalar n n, deri fabrikalar n n ve daha birçok sanayi kuruluflunun att zehirli at klar (c va ve kurflun gibi a r metaller) göl ve denizlerimize tafl nmaktad r. Petro kimya tesislerinin ve petrol tankerlerinin at klar ; özellikle son 30 y ld r sular m z afl r derecede kirletmifltir. Sonuç olarak kullan labilecek temiz su kayna s k nt s art k kendini göstermektedir. Çünkü yer alt sular nda bile zehirli maddelere rastlanmaya bafllanm flt r. Deniz ve göllerdeki afl r kirlenmeye ba l olarak a r metaller, bal k gibi deniz ürünlerinde biriktikten sonra besin zinciri yoluyla da insan dahil bütün canl - larda birikerek yo unlaflmaktad r. Bunun sonucu olarak da birçok hastal klar (kanser gibi) son y llarda daha fazla görülmektedir. Ayr ca kirli sularda canl türü gittikçe azalmakta hatta yok olmaktad r. ALIfiTIRMA Göçlerin do a ile ilgili olan nedenlerini araflt r n z. 199

13 4. YER KABU UNUN HAR KALARI; DO AL ANITLAR Yer Kabu unun Hareketleri Yer kabu unun de iflimi devam eden bir süreçtir. Yer kabu unda görülen hareketler iki bölümde incelenir. 1. Birdenbire ve fliddetli olan hareketler, 2. Yavafl sürekli olan hareketler. Birdenbire ve fliddetli olan yer kabu u hareketlerine deprem ya da yer sars nt s denir. Depremler k sa sürerler; fakat fliddetli olduklar ndan mal ve can kayb na neden olurlar. Volkan püskürmeleri de yer sars nt s yapar. Yer kabu unun yavafl ve sürekli olan hareketleri; alçalma, yükselme ve k vr lma hareketleridir. Yeryüzünün baz yerlerinde, özellikle denizlerle karalar n birleflti i yerlerde görülen baz olaylar ilginçtir. Bu olaylar n sonucunda neler oldu- unu, k vr lma ve k r lmalarla da lar n nas l olufltu unu, volkanik püskürmelerin nelere etki etti ini, depremlerin nas l meydana geldi ini ve depremlerin zararlar ndan korunma yollar n araflt r n z. Sark t ve Dikitler Yer alt nda ve bilhassa kalkerli tabakalar aras nda ço unlukla geniflçe oyuklar, yani do al ma aralar bulunur. Ya mur sular, topra a s zarken kalkeri eriterek s v bir hamur hâline dönüfltürür. Sonra bu sular yer alt ma aras na ulafl r. Ma aralar n tavan ndan s zan ve kalsiyum karbonat içeren yer alt sular damlalar hâlinde tavandan düflerken, damlalar n karbon dioksidi uçar. Damlalardaki bir k s m kalsiyum karbonat oldu- u yerde tortulafl r. Yani kalker kat laflarak sertleflir. Su damlas da bu noktadan yere düfler. Düflen damlan n karbon dioksidi uçmaya devam etti inden bir k s m kalsiyum karbonat da yerde tortulafl r. Bu olay birbiri ard na devam eder. Sonunda yukar dan afla ve afla dan yukar do ru uzanan bir tak m sütunlar meydana gelir. Bu sütunlardan yukar dan afla do ru olanlara (ma aran n tavan ndan sarkan sütün) sark t, afla dan yukar do ru olanlara da (yerden yükselen) dikit ad verilir. Bazen sark t ve dikitler birbirleriyle birleflerek ma aran n tavan ndan taban na kadar uzanan gerçek sütunlar da meydana getirirler. Sark t ve dikitler yer alt dünyas do al mimarisinin en güzel örnekleridir; ma- ara bilimine bir peri masal çekicili i kazand r rlar. Ma aralar gezenler; bazen yerden tavana kadar birleflen yer yer sar veya k rm z (toprak killi ise) renkli flekillerle karfl lafl rlar. Bazen de tek beyaz bir sütun (saf kalker) meydana getiren bu de iflik biçimlerin garip manzaras na hayran kal rlar. Bu tür sark t ve dikit ma- aralar çok say da turist çeker. Yurdumuzdaki bafll ca örneklerine Antalya Karain, Alanya Damlatafl, Burdur nsu ma alar nda rastlan r. Travertenler Kalsiyum bikarbonatl beyaz yer alt sular, kaynak hâlinde d flar ç karlar. çinde bulunan karbon dioksit, uçar. Karbon dioksidin uçmas yla geride b rakt klar kalsiyum karbonattan oluflan çökeleklere kalker tüfü ad verilir. Kalker tüfleri sünger gibi delikli, hafif, dayan kl kültelerdir. Kalker tüflerinin daha yo unlar na 200

14 traverten ad verilir. Travertenleri, yer alt ndaki kireçli kayalar eriterek bol kireçle yüklenen karbon dioksitli s cak sular oluflturur. Bu sular yeryüzüne ç k p yüksek bir yerden afla ya akarken içindeki erimifl kireç (kalker) çökelmifl, kat kat basamakl büyük külteler meydana gelmifltir. flte bu büyüleyici basamak hâlindeki külteler travertenlerdir. Ülkemizde Denizli Pamukkale ve Antalya travertenleri hepimizin bildi i travertenlerdir. Pamukkale travertenler Pamukkale de turizmin üç kayna bir aradad r: do a, tarih ve flifal su. Uzaktan bak ld zaman pamuk y nlar n and ran bu kalker külteleri her göreni büyüler. Son y llarda yap lan turistik tesisler (kapl ca, motel vb) buray uluslar aras bir turizm merkezi hâline getirmifltir. Yak n nda Roma dönemine ait Hieropolis kentinin harabeleri vard r. Hieropolis in suyu bugün de içme ve banyo yoluyla tedavi bak m ndan yararl bir kaynakt r ve çok say da ziyaretçi çekmektedir. Obruklar Yer alt sular ve kaynaklar n yeryüzünde ve yer alt nda erime ile oluflturdu u flekillere karst flekilleri denir. Erimenin oluflabilmesi arazinin yap s na (kaya tuzu, kalker çabuk erir) ve iklime ba l d r. Bunun için de s cak ve nemli bir iklimin olmas gerekir. Karstik bölgelerde, eriyen tafllar n kal n tabakalar hâlinde bulundu- u yerlerdeki derin kuyulara obruk denir. Ma aralar Do an n, bir yamaca ya da kaya içine do ru oyarak açt genifl kovuklara ma- ara denir. Yeryüzündeki ma aralar n ço u kireç tafl gibi suyun kolayca afl nd rabilece i yumuflak kayalarda aç lm flt r. Ayr ca deniz, lâv ve buzlar n oluflturdu u ma aralar da vard r: Deniz ma aralar : Dik bir k y ya vuran dalgalar n hareketiyle afl nan kayal klar n alt nda deniz ya da k y ma aralar olarak adland r lan oyuklar ortaya ç kar. Dalgalar n gücü en sert kayalarda bile böyle oyuklar n oluflmas na neden olabilir. 201

15 Lav ma aralar : Volkanik bölgelerde yanar da lavlar n n yeryüzüne ç kan parçalar n n kat laflmas, yer alt nda kalan s v maddelerin de ak p gitmesi sonucu yer alt ma aralar oluflur. Buz ma aralar : Kireç tafl n n donmas sonucu buz görünümünde olan bu ma aralar buzlar n bazen eriyip, bazen de donmas ile oluflurlar. Eski ça alardan beri ma aralar insanlar ve hayvanlar için s nak yerleri olmufllard r. Jeologlar, kaya tabakalar n n oluflumlar n incelerken, arkeologlar da ilk insanlar n yaflay fllar, erifltikleri uygarl k seviyesi, düflünüflleri üzerinde bilgi edinmek üzere girifltikleri çal flmalar için ma aralarda genifl bir alan ve çok zengin malzeme bulurlar. Özellikle sanayi ülkelerinde, ma aralar turist çektikleri için önemlidirler. Öncelikle fl kland rma sa lanm fl, rahatça dolaflabilmek için yollardaki tafllar ve di- er engeller temizlenmifltir. Ziyaretçi gruplar yer alt rmaklar nda ya da göllerinde tekneyle gezdirilir. ALIfiTIRMA Afla daki kutucuklar n alt nda yer alan sorular, kutucuk numaralar - n kullanarak yan tlay - n z. a) çinde kayaç çeflitleri ve gruplar n n yaz l oldu u kutucuklar n numaralar :... b) çinde toprak çeflitlerinin yaz l oldu u kutucuklar n numaralar :... c) çinde yer alt sular yla ilgili kavramlar n yaz l oldu u kutucuklar n numaralar :... ç) çinde do al an t çeflitlerinin yaz l oldu u kutucuklar n numaralar :... ALIfiTIRMA Yandaki kavramlardan birbiriyle iliflkili gördüklerinizi bir çizgiyle birlefltiriniz. Daha sonra birlefltirdi iniz kavramlar n her ikisini de kullanarak do ru ve dil kurallar na uygun birer cümle kurunuz. Artezyen Tortul kayaç Çölleflme Erozyon Küresel s nma Yer alt suyu Granit Fosil Mermer Magmatik kayaç Fosil yak t Baflkalafl m kayac 202

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir?

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Soru - Yanýt 15 1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Yanýt: Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere kayaç denir.

Detaylı

8. Ünite Yeryüzünde Yaşam

8. Ünite Yeryüzünde Yaşam 8. Ünite Yeryüzünde Yaşam 381 Yer kabuðu Nelerden Oluþur? Milyarca yýl önce Dünya, ekseni etrafýnda dönen, erimiþ ve gaz hâlinde bulunan maddelerden oluþmuþtu. Zamanla dýþtan içe doðru soðuyarak yer kabuðu

Detaylı

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR Magmatik (Püskürük) Kayaçlar Ýç püskürük Yer kabuðunu oluþturan kayaçlarýn tümünün kökeni magmatikdir. Magma kökenli kayaçlar dýþ kuvvetlerinin etkisiyle parçalara ayrýlýp, yeryüzünün çukur yerlerinde

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR Doðal Sistemler ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR...12 Ölçme ve Deðerlendirme...14 Kazaným Deðerlendirme Testi...16 Ünite Deðerlendirme Testi...18 Doðal Sistemler ÜNÝTE - 2 LEVHA

Detaylı

PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com 1.1.Su Kaynakları ve Hidrolojik Rejim Üzerindeki 1.2. Toprak Kaynakları Üzerindeki 1.3. Atmosfer Üzerindeki 1.2.Toprak Kaynakları Üzerindeki Toprak Tuzluluğu ve Suya Doygunluk Toprak u Sedimentasyon 1.2.Toprak

Detaylı

Jeotermal Enerjiden Elektrik Enerjisi Üretimi

Jeotermal Enerjiden Elektrik Enerjisi Üretimi Jeotermal Enerjiden Elektrik Enerjisi Üretimi Ali R za VEREL EMO Denizli ube Enerji Komisyonu Üyesi ELTA Elektrik Üretim Ltd. ti. / Denizli Ege Bölgesi Enerji Forumu 1. Giri ekil 1. Jeotermal saha Bilindi

Detaylı

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI 1. 2. Kalker gibi tortul kayaçların metamorfik kayaçlarına dönüşmesinde etkili olan faktörler aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir (5 puan)? A. Soğuma - Buzullaşma B. Ayrışma - Erime C. Sıcaklık - Basınç

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1 BOfiALTIM S STEM Besinlerin hücrelerimizde kullan lmas sonucu karbondioksit, amonyak, üre, ürik asit, madensel tuz gibi vücut için zararl maddeler oluflur. Bu zararl maddelerin vücuttan uzaklaflt r lmas

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Seramik nedir? alfabesi 6

Seramik nedir? alfabesi 6 Seramik in alfabesi 6 Seramik nedir? Seramik, en basit tarifiyle, çok yüksek s cakl kta piflirilmifl toprak demektir. Serami in tarihi, uygarl k tarihi kadar eskidir. lk serami in Milattan Önce 6000 y

Detaylı

MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 1.HAFTA

MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 1.HAFTA MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 1.HAFTA Hazırlayan: Öğr. Gör. Tuğberk ÖNAL MALATYA 2016 DERS İLE İLGİ GENEL HUSUSLAR Ders 1 Vize ve 1 final sınavı yapılarak değerlendirilecektir. Vize sınavının %40 ı ve final

Detaylı

A. DÜNYA MIZIN YAPISINI NCELEYEL M B. YER KABU UNDA NELER VAR? NELER YAfiANIYOR? FEN VE TEKNOLOJ

A. DÜNYA MIZIN YAPISINI NCELEYEL M B. YER KABU UNDA NELER VAR? NELER YAfiANIYOR? FEN VE TEKNOLOJ A. DÜNYA MIZIN YAPISINI NCELEYEL M B. YER KABU UNDA NELER VAR? NELER YAfiANIYOR? FEN VE TEKNOLOJ Temel Kaynak 4 Gezegenimiz Dünya A. DÜNYA MIZIN YAPISINI NCELEYEL M Dünya m z n Biçimi Nas ld r? Düz gibi

Detaylı

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır.

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır. SOLUNUM SİSTEMİ Canlılar yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. İhtiyaç duyulan bu enerji besinlerden karşılanır. Hücre içerisinde besinlerden enerjinin üretilebilmesi için,

Detaylı

Bitkilerde Çiçeğin Yapısı, Tozlaşma, Döllenme, Tohum ve Meyve Oluşumu

Bitkilerde Çiçeğin Yapısı, Tozlaşma, Döllenme, Tohum ve Meyve Oluşumu Bitkilerde Çiçeğin Yapısı, Tozlaşma, Döllenme, Tohum ve Meyve Oluşumu Çiçeğin Yapısı Tohumlu bitkilerin eşeyli üreme organı çiçektir. Açık tohumlu bitkilerin çiçeklerine kozalak adı verilir. Erkek kozalaklarda

Detaylı

JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR

JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR Bir nehir kenarında gezerken çakılların renk ve biçim bakımından birbirlerinden farklı olduğunu görürüz. Bu durum bize, kayaçların farklı ortamlarda oluştuğunu gösterir.

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER 31 BU ÜN TEN N AMAÇLARI Bu üniteyi çal flt n zda; Karbon hidratlar n genel yap lar n, adland

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

Seramik. nerelerde kullan l r. Konutlar. alfabesi 16

Seramik. nerelerde kullan l r. Konutlar. alfabesi 16 Seramik in alfabesi 16 Seramik nerelerde kullan l r Konutlar Banyo, tuvalet ve mutfaklar. Islak alanlar dedi imiz bu mekanlar n hem zemininde, hem de duvarlar nda seramik kullan l r. Bu noktada Türkiye

Detaylı

PROJE ADI DOĞAL ÇEVRECĠ SEBZE-MEYVE KURUTMA SĠSTEMĠ. PROJE EKĠBĠ Süleyman SÖNMEZ Ercan AKÇAY Serkan DOĞAN. PROJE DANIġMANLARI

PROJE ADI DOĞAL ÇEVRECĠ SEBZE-MEYVE KURUTMA SĠSTEMĠ. PROJE EKĠBĠ Süleyman SÖNMEZ Ercan AKÇAY Serkan DOĞAN. PROJE DANIġMANLARI TÜBĠTAK-BĠDEB LĠSE ÖĞRETMENLERĠ (FĠZĠK, KĠMYA, BĠYOLOJĠ VE MATEMATĠK) PROJE DANIġMANLIĞI EĞĠTĠMĠ ÇALIġTAYLARI LĠSE-1 (ÇALIġTAY 2011) FĠZĠK GRUP SES-2011 PROJE ADI DOĞAL ÇEVRECĠ SEBZE-MEYVE KURUTMA SĠSTEMĠ

Detaylı

ELEKTRON K DEVRE ELEMANLARI

ELEKTRON K DEVRE ELEMANLARI LKTRO K DVR LMALARI MODL SORU 1 DK SORULARI ÇÖZÜMLR MODL SORU 2 DK SORULARI ÇÖZÜMLR 1. Diyot kare dalgan n negatif parças n geçirmeyece inden ç k fl gerilimi; 1. fiekildeki K transistörü ; L transistörü

Detaylı

1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya

1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya 1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya KAYAÇ (TAŞ) :Bir ya da birden fazla. doğal olarak birleşmesiyle oluşan katılardır. PAna kaynakları..' dır, P ana malzemesini oluştururlar, PYer şekillerinin oluşum ve gelişimlerinde

Detaylı

BÖLÜM II MADDELER N AYRILMASI

BÖLÜM II MADDELER N AYRILMASI BÖLÜM II MADDELER N AYRILMASI 2.1. G R fi 2.2. KARIfiIMLARIN AYRILMASI a. Elektriklenme ile Ayr lma b. M knat s ile Ay rma c. Öz Kütle Fark ile Ay rma d. Süzme ile Ay rma e. Çözünürlük Fark ile Ay rma

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

KAMU PERSONELİ SEÇME SINAVI KPSS. GENEL KÜLTÜR ve GENEL YETENEK

KAMU PERSONELİ SEÇME SINAVI KPSS. GENEL KÜLTÜR ve GENEL YETENEK KAMU PERSONELİ SEÇME SINAVI KPSS GENEL KÜLTÜR ve GENEL YETENEK KPSS Sınavına hazırlık dosyalarımız son 3 yılda yapılan sınavlarda çıkmış sorular baz alınarak hazırlanmıştır. İtinalı çalışmalarımıza rağmen

Detaylı

Elma ve armutta ateş yanıklığı (Erwinia amylovora)

Elma ve armutta ateş yanıklığı (Erwinia amylovora) Elma, armut ve ayva gibi yumuşak çekirdekliler ile diğer bazı kimi sert çekirdekliler konukçusudur. Asıl zararı yumuşak çekirdeklilerde olu hastalık özellikle elma ve armutta şiddetli zararlara neden olmaktadır.

Detaylı

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI 5.2 CEPHE PANEL Resim 5.16 Mineral yün cephe paneli 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL Is, su, ses yal t m ve yang n güvenli i özelliklerini bünyesinde bar nd ran mineral yün yal t

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM Yrd.Doç.Dr. Okan Fıstıkoğlu DEÜ, SUMER

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM Yrd.Doç.Dr. Okan Fıstıkoğlu DEÜ, SUMER 0/18 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE UYUM Yrd.Doç.Dr. Okan Fıstıkoğlu DEÜ, SUMER İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ İÇİN SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI İZMİR BULUŞMASI 26 OCAK 2007 1/18 İklim Değişikliği 970 Atmosferdeki CO 2 konsantrasyonu

Detaylı

TÜRKĠYE DEKĠ YERALTISULARININ ARAġTIRILMASI, ĠġLETĠLMESĠ Ve YÖNETĠMĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

TÜRKĠYE DEKĠ YERALTISULARININ ARAġTIRILMASI, ĠġLETĠLMESĠ Ve YÖNETĠMĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME TÜRKĠYE DEKĠ YERALTISULARININ ARAġTIRILMASI, ĠġLETĠLMESĠ Ve YÖNETĠMĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME Hasan KIRMIZITAŞ Jeoloji Mühendisi DSİ 5. Bölge Müdürlüğü-ANKARA TMMOB, JMO - Bilimsel Teknik Kurulu Hidrojeoloji

Detaylı

KEfiKE DEMEY N, YALITIM YAPTIRIN!

KEfiKE DEMEY N, YALITIM YAPTIRIN! ZODER, yal t m konusunda kamuoyunu ve sektörü bilinçlendirmek üzere faaliyet gösteren, s, su, ses ve yang n yal t m malzemesi üretici, sat c, uygulay c ve ithalatç lar n ayn çat alt nda toplayan bir sektör

Detaylı

Döküm. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Döküm. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Döküm Prof. Dr. Akgün ALSARAN Döküm Döküm, sıvı haldeki akıcı olan malzemelerin, üretilmek istenen parçanın biçiminde bir boşluğa sahip olan kalıplara dökülerek katılaştırıldığı bir üretim yöntemidir.

Detaylı

Doç. Dr. Eyüp DEBİK 10.12.2013

Doç. Dr. Eyüp DEBİK 10.12.2013 Doç. Dr. Eyüp DEBİK 10.12.2013 Ünitelerin fiziksel yerleşimi Arıtma ünitelerinin, Bağlantı kanallarının, Yol ve park alanlarının, Yönetim binasının, Bakım ve onarım kısımları vb dikkatle ele alınmalıdır.

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB)

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) B- BOŞALTIM SĐSTEMĐ (6 SAAT) BOŞALTIM SĐSTEMĐMĐZ VÜCUDUMUZDAN ATIKLARI UZAKLAŞTIRIR 1- Boşaltım Sistemi 2- Boşaltım Sistemi Organları

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

MAĞARA RESİMLERİ 40 BİN YIL ÖNCESİNDEN BİZE ULAŞTI

MAĞARA RESİMLERİ 40 BİN YIL ÖNCESİNDEN BİZE ULAŞTI MAĞARA RESİMLERİ 40 BİN YIL ÖNCESİNDEN BİZE ULAŞTI İlk insanlar Taş Devri boyunca, çoğu Avrupa da olan mağara resimleri yaptı. Dinsel amaçlı olduğu sanılan resimlerde, hayvan ve insan figürleri vardır.

Detaylı

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev EGEM MARLIK 00/ - 0 Yap Tan t m Genel görünüm O live Park Evleri Mimari Tasar m : M art D Mimarl k, Metin K l ç Mimari Proje ve Uygulama Ekibi: Özgür Dinçer, Gökhan Yadel, Okan Taflk ran, brahim Deniz,

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/7 Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA KLOR 60 Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina Bilgi merkezi: UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Tablo 45 - Turizm İşletme Belgeli Tesislerde Konaklama ve Belediye Sayıları

Tablo 45 - Turizm İşletme Belgeli Tesislerde Konaklama ve Belediye Sayıları TURİZM Kütahya ya gelen yabancı turistler Merkez ve Tavşanlı ilçelerinde; yerli turistler ise Merkez, Emet, Simav ve Tavşanlı ilçelerinde yoğun olarak konaklamaktadırlar. 2012 yılı içerisinde ildeki işletme

Detaylı

Geleceğe Açılan Teknolojik Kapı, TAGEM

Geleceğe Açılan Teknolojik Kapı, TAGEM HAKKIMIZDA Kuruluşu 1997 yılına dayanan ABS SU ARITMA TEKNOLOJİLERİ ve 2001 yılında Almanya nın Berlin şehrinde kurulan TEMKAR WASSER BEHANDLUNG GmbH firmalarının teknolojik güç birliği ile TEKNOLOJİ ARAŞTIRMA

Detaylı

ÖZEL LABORATUAR DENEY FÖYÜ

ÖZEL LABORATUAR DENEY FÖYÜ Deneyin Adı:Evaporatif Soğutma Deneyi ÖZEL LABORATUAR DENEY FÖYÜ Deneyin Amacı:Evaporatif Soğutucunun Soğutma Kapasitesinin ve Verimin Hesaplanması 1.Genel Bilgiler Günümüzün iklimlendirme sistemleri soğutma

Detaylı

DEVLET DESTEKL SERA S GORTASI TEKN K ARTLAR, TAR FE VE TAL MATLAR

DEVLET DESTEKL SERA S GORTASI TEKN K ARTLAR, TAR FE VE TAL MATLAR DEVLET DESTEKL SERA S GORTASI TEKN K ARTLAR, TAR FE VE TAL MATLAR Bu sigorta ile 5363 say l Tar m Sigortalar Kanununun 12 nci maddesine istinaden, Bakanlar Kurulu karar ile kapsama al nan risklerin, Örtü

Detaylı

Uzay Keflfediyoruz. Günefl Sistemi Nerede? Her Yer Gökada Dolu! n yaln zca biri! evrendeki sonsuz Dünya bizim evimiz ve

Uzay Keflfediyoruz. Günefl Sistemi Nerede? Her Yer Gökada Dolu! n yaln zca biri! evrendeki sonsuz Dünya bizim evimiz ve uzayi kesfet 13/2/6 19:35 Page 34 Uzay Keflfediyoruz n yaln zca biri! de in is kc gö da y sa evrendeki sonsuz Dünya bizi eviiz ve ister isiniz? ak n ta z r la flu renek, ko Evrendeki adresiizi ö Her Yer

Detaylı

TÜBİTAK BİDEB YİBO ÖĞRETMENLERİ

TÜBİTAK BİDEB YİBO ÖĞRETMENLERİ TÜBİTAK BİDEB YİBO ÖĞRETMENLERİ ( FEN ve TEKNOLOJİ FİZİK, KİMYA, BİYOLOJİ ve MATEMATİK ) PROJE DANIŞMANLIĞI EĞİTİMİ ÇALIŞTAYLARI YİBO 5 ( Çalıştay 2011 ) TÜSSİDE / GEBZE 30 Ocak 06 Şubat 2011 GRUP BEN

Detaylı

Toprak kirliliğini tanımlamadan önce toprak kalitesi vurgulanmalı

Toprak kirliliğini tanımlamadan önce toprak kalitesi vurgulanmalı Toprak Kirliligi Toprak kirliliğini tanımlamadan önce toprak kalitesi vurgulanmalı Toprağın maruz kaldığı en önemli tehdit unsurları Toprak kirliliği Olağan şartlarda toprak ortamında bulunmayan madde

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

Temiz Enerji Kaynaklar Uygulamalar. Pamukkale Üniversitesi Temiz Enerji Evi Örne i

Temiz Enerji Kaynaklar Uygulamalar. Pamukkale Üniversitesi Temiz Enerji Evi Örne i Temiz Enerji Kaynaklar Uygulamalar Ege Bölgesi Enerji Forumu Pamukkale Üniversitesi Temiz Enerji Evi Örne i Eylem YILMAZ ULU, Harun Kemal Öztürk, Ahmet Y lanc, Engin Çetin, Mahmut Hekim, Görkem anl, Sinan

Detaylı

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2:

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: A N A L Z Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: Sektör Mücahit ÖZDEM R May s 2015 Giri Geçen haftaki çal mam zda son aç klanan reel ekonomiye ili kin göstergeleri incelemi tik. Bu hafta ülkemiz

Detaylı

Patlama önleyici ürünler

Patlama önleyici ürünler 13-797352.qxp 10/17/08 11:24 AM Page 1 Nükleer enerji Alev alabilen malzemelerden kaç nmak, patlamadan korunman n en kolay yoludur. Ancak, kimya ve eczac l k endüstrisinde ve di er endüstri alanlar nda,

Detaylı

seramik karolar? Niçin

seramik karolar? Niçin Seramik, bilinen tüm kaplama malzemeleri karfl s nda önemli üstünlüklere sahiptir. Türkiye de konut, ifl ve çal flma mekanlar n n kaplama ve dekorasyonu yap l rken flu sorulara yan t verilmelidir: Niçin

Detaylı

ATMOSFERİK GAZ VE ASİTLERİN DOĞAL TAŞ YAPI MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN DENEYSEL YÖNTEMLER İLE ANALİZİ

ATMOSFERİK GAZ VE ASİTLERİN DOĞAL TAŞ YAPI MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN DENEYSEL YÖNTEMLER İLE ANALİZİ ATMOSFERİK GAZ VE ASİTLERİN DOĞAL TAŞ YAPI MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN DENEYSEL YÖNTEMLER İLE ANALİZİ EMRAH GÖKALTUN 1 ÖZET Bu çalışmada kentsel atmosferik ortamlarda yüksek seviyelerde bulunabilen

Detaylı

ksi 30 derecelik so uk ve buzdan bir turizm fikri gelifltirilebilece i akla gelir miydi?

ksi 30 derecelik so uk ve buzdan bir turizm fikri gelifltirilebilece i akla gelir miydi? BD EYLÜL 2014 Yazan: G ZAY TEM ZSOYLU ksi 30 derecelik so uk ve buzdan bir turizm fikri gelifltirilebilece i akla gelir miydi? Y llard r günefl, deniz ve s cak için dünyan n güneyine akan kuzeyin insanlar

Detaylı

TUĞLA VE KİREMİT RAPORU

TUĞLA VE KİREMİT RAPORU TUĞLA VE KİREMİT RAPORU Her türlü iklim koşuluna dayanıklı olan tuğla-kiremit, yaklaşık 6000 yıllık geçmişi ile kendini kanıtlamış, tamamen doğal ve sağlıklı yapı malzemeleridir. Topraktan (kilden) üretilmeleri

Detaylı

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER 3.1. ORGAN K K MYANIN TAR HÇES VE KONUSU 3.2. ORGAN K MADDELERDE C, H, O ve N ARANMASI a. Organik Maddelerde C ve H Aranmas b. Organik Maddelerde N Aranmas

Detaylı

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir CANLILIK HÜCREYLE BAŞLAR 1- Canlıların Ortak Özellikleri : Çevremizdeki varlıklar canlı ve cansız varlıklar olarak iki grupta toplanırlar. Cansız varlıklar katı, sıvı ve gaz halindeki maddelerden oluşur.

Detaylı

MEKÂNSAL BİR SENTEZ: TÜRKİYE

MEKÂNSAL BİR SENTEZ: TÜRKİYE 376 3. Ünite MEKÂNSAL BİR SENTEZ: TÜRKİYE 1. Yaşadığım Yerden Ülkeme... 140 Konu Değerlendirme Testi... 144 139 Yaşadığım Yerden Ülkeme 377 378 1. NEREDE YAŞIYORUM Yaşadığımız yerin coğrafi konumu yer

Detaylı

İstek Özel Kemal Atatürk Anaokulu. Kanaryalar Sınıfı

İstek Özel Kemal Atatürk Anaokulu. Kanaryalar Sınıfı Okyanus, Yaşam İçin Gereklidir Ve Doğal Dengesinin Korunması İçin İnsanların Çaba Göstermesi Gereklidir Neler Biliyoruz? İpek A.: Okyanusun mavi ve yeşil su olduğunu biliyorum. Deniz Can K: Yunuslar karaya

Detaylı

ARAŞTIRMA RAPORU. Rapor No: 2012.03.08.XX.XX.XX. : Prof. Dr. Rıza Gürbüz Tel: 0.312.210 59 33 e-posta: gurbuz@metu.edu.tr

ARAŞTIRMA RAPORU. Rapor No: 2012.03.08.XX.XX.XX. : Prof. Dr. Rıza Gürbüz Tel: 0.312.210 59 33 e-posta: gurbuz@metu.edu.tr ARAŞTIRMA RAPORU (Kod No: 2012.03.08.XX.XX.XX) Raporu İsteyen : Raporu Hazırlayanlar: Prof. Dr. Bilgehan Ögel Tel: 0.312.210 41 24 e-posta: bogel@metu.edu.tr : Prof. Dr. Rıza Gürbüz Tel: 0.312.210 59 33

Detaylı

4. Sistem dengede oldu una. hareketli piston. P o. esnek CEVAP E. balon ESEN YAYINLARI P X. 6atm 5L. .g 200 = 8 (20 + V D. Buna göre; 25 = 20 + V D

4. Sistem dengede oldu una. hareketli piston. P o. esnek CEVAP E. balon ESEN YAYINLARI P X. 6atm 5L. .g 200 = 8 (20 + V D. Buna göre; 25 = 20 + V D AZ BASINCI ES - 1 1. Balona etki eden toplam bas nç; aç k ava bas nc - na, yüksekli ine ve un a rl na ba l - d r. Bu büyüklükler kald rma kuvvetini etkiledi inden, gerilme kuvvetini de etkiler. areketli

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

Buz. Fen ve Teknoloji. Zeytin ya. Hava. Uygulamal Etkinlik. Afla daki boflluklar uygun ifadelerle tamamlay n z.

Buz. Fen ve Teknoloji. Zeytin ya. Hava. Uygulamal Etkinlik. Afla daki boflluklar uygun ifadelerle tamamlay n z. Ad : Soyad : S n f : 4. SINIF Nu. : Maddeyi Tan yal m TEST 74 Uygulamal Etkinlik 1. Afla da maddelerin kat, s v ve gaz hâlleri ile ilgili baz resimler verilmifltir. Maddenin bu hâllerinin özelliklerini

Detaylı

Alasim Elementlerinin Celigin Yapisina Etkisi

Alasim Elementlerinin Celigin Yapisina Etkisi Alasim Elementlerinin Celigin Yapisina Etkisi Karbonlu çeliklerden normal olarak sağlanamayan kendine has özellikleri sağlayabilmek amacıyla, bir veya birden fazla alaşım elementi ilave etmek suretiyle

Detaylı

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr www.boren.com.tr / info@boren.com.tr YAŞAM da BOR BOR/B; Yeryüzünde bileşikler halinde, toprak, kaya ve suda az miktarlarda fakat yaygın olarak bulunan bir elementtir. Yer kabuğunda 10-20 ppm, deniz ve

Detaylı

temizleme Yüzey Kaliteleri, flleme Yöntemleri ve Temizleme

temizleme Yüzey Kaliteleri, flleme Yöntemleri ve Temizleme temizleme Yüzey Kaliteleri, flleme Yöntemleri ve Temizleme Yüzey Kaliteleri, flleme Yöntemleri ve Temizleme.1. Paslanmaz Çelik Yass Mamullerde Yüzey Kaliteleri Paslanmaz çelikler çok farkl yüzey kalitelerinde

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ KINIK SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ KINIK SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ KINIK SONUÇ RAPORU Tarih: 10 Aralık 2010 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 40 Katılımcı listesindeki Sayı: 38 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

STANDARD ŞUBAT 2010 DOĞA. Fotoğraflar: Eray ÇAĞLAYAN

STANDARD ŞUBAT 2010 DOĞA. Fotoğraflar: Eray ÇAĞLAYAN DOĞA Fotoğraflar: Eray ÇAĞLAYAN 100 Çoruh Vadisi: Suya Gömülecek Miras Eray ÇAĞLAYAN Doğa Derneği Bozayı Araştırma ve Koruma Projesi Sorumlusu Çoruh Vadisi, Türkiye deki 305 Önemli Doğa Alanı ndan bir

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

BİGA YARIMADASINDA TARİHİ TRUVA HARABELERİNİN GÜNEYİNDEKİ RADYOAKTİF SAHİL KUMLARININ MİNERALOJİSİ VE BUNLARIN ANA KAYAÇLARININ PETROLOJİSİ

BİGA YARIMADASINDA TARİHİ TRUVA HARABELERİNİN GÜNEYİNDEKİ RADYOAKTİF SAHİL KUMLARININ MİNERALOJİSİ VE BUNLARIN ANA KAYAÇLARININ PETROLOJİSİ BİGA YARIMADASINDA TARİHİ TRUVA HARABELERİNİN GÜNEYİNDEKİ RADYOAKTİF SAHİL KUMLARININ MİNERALOJİSİ VE BUNLARIN ANA KAYAÇLARININ PETROLOJİSİ Muzaffer ANDAÇ Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü, Ankara Etüdü

Detaylı

EĞİRDİR VE BEYŞEHİR GÖLLERİNİN UYDU VERİLERİ VE TOPOĞRAFİK HARİTA YARDIMIYLA KIYI ÇİZGİSİ DEĞİŞİMLERİ

EĞİRDİR VE BEYŞEHİR GÖLLERİNİN UYDU VERİLERİ VE TOPOĞRAFİK HARİTA YARDIMIYLA KIYI ÇİZGİSİ DEĞİŞİMLERİ Doğal Kay. ve Eko. Bült. (2015) 20: 37-45 EĞİRDİR VE BEYŞEHİR GÖLLERİNİN UYDU VERİLERİ VE TOPOĞRAFİK HARİTA YARDIMIYLA KIYI ÇİZGİSİ DEĞİŞİMLERİ oluşturmaktadır. Günümüzde artan su ihtiyacı ve mevcut su

Detaylı

Scotch Bantlar 4. 4.1 Scotch PVC Elektrik zolasyon Bantlar...33. 4.2 Scotch Alçak Gerilim ve Orta Gerilim Kablo Ek ve Tamir Bantlar...

Scotch Bantlar 4. 4.1 Scotch PVC Elektrik zolasyon Bantlar...33. 4.2 Scotch Alçak Gerilim ve Orta Gerilim Kablo Ek ve Tamir Bantlar... Scotch Bantlar 4 4.1 Scotch PVC Elektrik zolasyon Bantlar...33 4.2 Scotch Alçak Gerilim ve Orta Gerilim Kablo Ek ve Tamir Bantlar...36 4.3 Scotch Özel Bantlar...38 4.4 Scotch 9545 Bez Dokuma Bantlar...43

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI HATUN ÖZTÜRK 20338647 Küresel Isınma Küresel ısınma, dünya atmosferi ve okyanuslarının ortalama sıcaklıklarında belirlenen artış için kullanılan bir terimdir. Fosil yakıtların

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA TOZ TOPAKLAYICI Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

S cakl k de iflimi ( C) 5. Aç k bir kapta s t lan tuzlu suyun kaynama s cakl : ESEN YAYINLARI. Tson = + + CEVAP C. 7. Buz s n rken: Q 1 T X ( X)

S cakl k de iflimi ( C) 5. Aç k bir kapta s t lan tuzlu suyun kaynama s cakl : ESEN YAYINLARI. Tson = + + CEVAP C. 7. Buz s n rken: Q 1 T X ( X) ISI VE SICAI ES - 1 1. adde ütle (g) Verilen s (cal) S cakl k de iflimi 4. adde Erime aynama 2m 3 4 6 3m 2 2 1 12 4m 4 2 8 m.c. c m. 3 c 2m 2 c 3m. 2 3m 4 c 4m. 3m Buna göre, ile ayn olailir, farkl d r.

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

aram zdan su s zmaz EPDM MEMBRAN

aram zdan su s zmaz EPDM MEMBRAN EPDM MEMBRAN LineFlex Nedir Yeni Nesil S zd rmaz Membran LineFLEX Dünyada lastik sanayisinin sürekli geliflmesi lasti in kullan m alan n artt rm flt r. Günümüzde pek çok yerde kullan lan lasti in en önemli

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

DEZENFEKSİYON TEKNİK TEBLİĞİ

DEZENFEKSİYON TEKNİK TEBLİĞİ Orman ve Su İşleri Bakanlığından: DEZENFEKSİYON TEKNİK TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Maksat, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Maksat MADDE 1 (1) Bu Tebliğin maksadı, küçük yerleşim yerlerinde son kullanıcıya ulaşan

Detaylı

Doç. Dr. Cemal Niyazi SÖKMEN*

Doç. Dr. Cemal Niyazi SÖKMEN* Yeni Nükleer Reaktörler: Tasar m Kriterleri Doç. Dr. Cemal Niyazi SÖKMEN* Girifl: Nükleer reaktörler halen dünyadaki elektrik üretiminin %16-17 sini sa lamaktad rlar. 50 y l aflk n bir geçmifle sahip nükleer

Detaylı

Alsecco Hafif D fl Cephe S valar

Alsecco Hafif D fl Cephe S valar Alsecco Hafif D fl Cephe S valar Mineral Esasl Malzemelerle Oluflturulmufl Yap lar çin Alsecco Ürünleri Alsecco haz r s va bir Ytong ürünüdür. 2 Mineral Esasl Yüzeyler için alsecco Ürünleri Yap larda Komple

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

SU YAPILARI. Su Alma Yapıları. 5.Hafta. Doç.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr

SU YAPILARI. Su Alma Yapıları. 5.Hafta. Doç.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr SU YAPILARI 5.Hafta Su Alma Yapıları Doç.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr Su alma yapısı nedir? Akarsu ya da baraj gölünden suyu alıp iletim sistemlerine veren yapılara su alma yapısı denir. Su

Detaylı

Fen ve Teknoloji. Uygulamal Etkinlik. Afla daki boflluklar uygun ifadelerle tamamlay n z.

Fen ve Teknoloji. Uygulamal Etkinlik. Afla daki boflluklar uygun ifadelerle tamamlay n z. Ad : Soyad : S n f : 5. SINIF Nu. : Canl lar Dünyas n Gezelim, Tan yal m TEST 86 1. Afla da verilen flemaya, canl gruplar ile ilgili bildi iniz örnekleri yaz n z. Canl lar Uygulamal Etkinlik Bitkiler Hayvanlar

Detaylı

FINDIĞIN HASAT,HARMAN VE DEPOLANMASI

FINDIĞIN HASAT,HARMAN VE DEPOLANMASI FINDIĞIN HASAT,HARMAN VE DEPOLANMASI Hasat: Hasata başlamadan önce fındık bahçelerinde genel bir temizlik yapılmalıdır.bölgenin yağışlı olması ve buna bağlı olarakta yabancı ot ve dikenlerin bol ve hızlı

Detaylı

KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK VE ÖNEMİ ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ. Gürbüz YILMAZ Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK VE ÖNEMİ ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ. Gürbüz YILMAZ Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK VE ÖNEMİ ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ Gürbüz YILMAZ Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Kurumsal Sosyal Sorumluluk (KSS) Çevre İş Sağlığı Güvenliği ŞİRKETLER

Detaylı

TEMA Vakfı, İstanbul Projeleri Raporu nu Açıkladı

TEMA Vakfı, İstanbul Projeleri Raporu nu Açıkladı TEMA Vakfı, İstanbul Projeleri Raporu nu Açıkladı İstanbul un geleceğini etkileyecek üç proje olan 3. Köprü, 3. Havalimanı ve Kanal İstanbul un hayata geçirilmesi halinde meydana gelebilecek etkiler TEMA

Detaylı

NORMAL TUĞLA VE PRES TUĞLA İLE DUVAR

NORMAL TUĞLA VE PRES TUĞLA İLE DUVAR NORMAL TUĞLA VE PRES TUĞLA İLE DUVAR Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi TUĞLA Tanım Kil, killi toprak ile tuğla ve

Detaylı

3- Kayan Filament Teorisi

3- Kayan Filament Teorisi 3- Kayan Filament Teorisi Madde 1. Giriş Bir kas hücresi kasıldığı zaman, ince filamentler kalınların üzerinden kayar ve sarkomer kısalır. Madde 2. Amaçlar İnce ve kalın filamentlerin moleküler yapı ve

Detaylı

Temel Kaynak 4. Ülkeler

Temel Kaynak 4. Ülkeler SOSYAL B LG LER Temel Kaynak 4 Uzaktaki Arkadafl m Ülkeler Dünya n n 1/4 i karalarla kapl d r. Karalar, büyük parçalar hâlinde de bulunmaktad r. Buna k ta denir. Dünya da 6 k ta vard r. Bunlar, Asya Amerika

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı