Türkiye de Sağlık ve İlaç Harcamaları

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Türkiye de Sağlık ve İlaç Harcamaları"

Transkript

1 Türkiye de Sağlık/İlaç Harcamaları ve İlaç Geri Ödeme Politikası Türkiye de Sağlık ve İlaç Harcamaları Doç. Dr. Yuanli Liu Harvard Üniversitesi Halk Sağlığı Okulu Doç. Dr. Yusuf Çelik Hacettepe Üniversitesi Sağlık İdaresi Yüksekokulu Dr. Bayram Şahin Hacettepe Üniversitesi Sağlık İdaresi Yüksekokulu Eylül 2005 ISBN Bu çalışma, bilimsel içerik ve izlenecek metodoloji konusunda herhangi bir ön şart olmaksızın, Pfizer İlaçları Ltd. Şti. nin sağladığı sponsorluk desteği ile Sağlıkta Umut Vakfı (SUVAK) tarafından gerçekleştirilmiştir. SUVAK ve Pfizer in işbu çalışmanın teknik içeriğine yönelik hiçbir sorumluluğu bulunmayıp, bahis konusu sorumluluk tamamen uzmanlara aittir.

2 ii

3 SUNUŞ Türk toplumunun sağlık statüsünü yükseltmek, sağlık sisteminin başlıca hedefidir. Bu amacı gerçekleştirmek için, hakkaniyetin sağlanması, verimliliğin artırılması, hizmet kalitesinin ve hasta memnuniyetinin yükseltilmesi ve sağlık hizmetlerinde sürdürülebilirliğin sağlanması gerekmektedir. Bu nedenle, mevcut kaynakların olabildiğince verimli/etkili kullanılması ve hedeflenen sağlık çıktılarına ulaşılması için her zaman kanıta dayalı bilgiye ihtiyaç duyulmaktadır. Sağlıkta Dönüşüm Programı nın, amaçlanan hedeflerine ulaşılması, halkımızın uzun zamandır özlemini duyduğu yaygın ve kaliteli sağlık hizmetine kavuşması açısından önem taşımaktadır. Tüm paydaşların bu sürece yapıcı bir diyalog ve bilimsel çalışmalarla katkıda bulunmasının gerekliliği açıktır. Bu konuda sivil toplum kuruluşlarına da önemli roller düşmektedir. Bu çerçevede; Sağlıkta Umut Vakfı (SUVAK) olarak Türkiye de Sağlık ve İlaç Harcamaları konusunda ulusal ve uluslararası uzmanların yürüttüğü kapsamlı bir çalışma gerçekleştirmiş bulunmaktayız. Türkiye de toplam sağlık harcamaları ve özellikle ilaç olmak üzere sağlık harcamalarının alt bileşenlerini uluslararası karşılaştırmalar yoluyla dokümante etmeyi, diğer ülkeler arasındaki farklılıkların nasıl açıklanabileceğini analiz etmeyi ve bu farklılıkların nasıl ve ne ölçüde giderilebileceğine ilişkin politika önerilerini ortaya koymayı hedefleyen bu çalışma ile sağlık politikamızın kanıta dayalı bilimsel analizlerle desteklenmesini amaçlamaktayız. Başta, bu çalışmanın her aşamasında esirgemedikleri zaman ve destekleri için değerli kamu görevlileri olmak üzere, katkıda bulunan herkese tek tek şükranlarımı sunarım. Çalışmanın Baş Teknik Koordinatörü Prof. Dr. Patricia Danzon a, Değerlendirme Komitesi üyeleri Prof. Dr. Mehmet Tokat ve Prof. Dr. Mehtap Tatar ile teknik danışman Prof. Dr. Peter Berman a değerli katkılarından dolayı teşekkürü borç bilirim. Son olarak, sağlık ve ilaç politikaları alanında yararlı bir tartışma zemini yaratacağına inandığımız bu değerli çalışmayı gerçekleştiren değerli uzmanlar Doç. Dr. Yuanli Liu, Doç. Dr. Yusuf Çelik ve Dr. Bayram Şahin e çok teşekkür ederim. Prof. Dr. A. Murat Tuncer Yönetim Kurulu Başkanı Sağlıkta Umut Vakfı (SUVAK) iii

4 iv

5 ÖNSÖZ Bu rapor, Prof. Dr. Patricia Danzon, Prof. Dr. Mehmet Tokat, Prof. Dr. Mehtap Tatar ve Prof. Dr. Peter Berman tarafından yapılan çok değerli yorumlardan yararlanmıştır. Ayrıca, 6 Eylül 2004, Kasım 2004 ve Ocak 2005 tarihlerinde Ankara da yapılan başlangıç ve ara çalışma toplantılarını düzenleyen ve bu toplantılara katılan kişilere de teşekkür etmek isteriz. Bu toplantılardaki görüşmeler çok bilgilendirici ve yapıcı olmuştur. Bu araştırma sırasında Türkiye de sağlık politikası belirleme konusunda anahtar rol oynayan aşağıdaki yetkililerle görüşme olanağı bulduk, bu bağlamda, vakit ayırdıkları ve samimi görüşme imkanı sağladıkları için kendilerine teşekkürlerimizi sunmak isteriz: Prof. Dr. Sabahattin Aydın, Dr. Mahmut Tokaç, Tuncay Teksöz, Hayati Gökçe, Murat Uğurlu, Dr. Haluk Kemiksizoğlu, Ayşe Curl, Dr. Salih Mollahaliloğlu, Dr. Füsun Sayek, Doç. Dr. Bülent Gümüşel, Dr. Ünal Hülür, Dr. Hüseyin Özbay, Hülya Çaylı. Ayrıca, proje faaliyetlerinin koordinasyonu ve veri toplama konusundaki yardımlarından dolayı SUVAK ve personeline de teşekkür etmek isteriz. Son olarak, Harvard Halk Sağlığı Okulu ndan Sayın Annie Chu tarafından mükemmel bir rapor düzenleme desteği sağlanmıştır. Yuanli Liu, Yusuf Çelik, Bayram Şahin Eylül 2005 v

6 vi

7 İÇİNDEKİLER SUNUŞ...İİİ ÖNSÖZ...V KISALTMALAR...X YÖNETİCİ ÖZETİ... Xİ 1. GİRİŞ ÇALIŞMANIN AMAÇLARI RAPORUN YAPISI VE YAKLAŞIMI TÜRKİYE NİN GEÇMİŞTEKİ SAĞLIK KAZANIMLARI VE SAĞLIK SİSTEMİ PERFORMANSI HAREKETLİ İLAÇ SEKTÖRÜ DAHA İYİ BİR SAĞLIK SİSTEMİ PERFORMANSI POTANSİYELİ VE DİĞER MÜCADELE ALANLARI SAĞLIK SİSTEMİ REFORMU GİRİŞİMLERİ ÜLKE PROFİLİ COĞRAFİ VE DEMOGRAFİK DURUM EKONOMİK DURUM İDARİ YAPI SOSYAL ŞARTLAR SAĞLIK VE SAĞLIK SİSTEMİ TOPLUMUN SAĞLIK STATÜSÜ SAĞLIK SİSTEMİ Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı Sağlık Hizmetlerinin Örgütlenmesi ve Yönetimi İlaç Piyasasının Düzenlenmesi TÜRKİYE DE SAĞLIK HARCAMALARI VERİLERLE İLGİLİ KONULAR TÜRKİYE DE SAĞLIK HARCAMALARININ ANATOMİSİ Kaynağına Göre Sağlık Harcamaları Temel Finansman Kurumlarının Sağlık Harcaması Eğilimleri Fonksiyonlara Göre Sağlık Harcamaları Finansman Kurumu ve Fonksiyonlara Göre Sağlık Harcamaları TÜRKİYE NİN SAĞLIK HARCAMALARININ DİĞER ÜLKELERLE KARŞILAŞTIRILMASI SAĞLIK HARCAMALARININ DÜZEYİ FİNANSMAN KURUMLARINA GÖRE SAĞLIK HARCAMALARI MAL/HİZMETLERE GÖRE SAĞLIK HARCAMALARI Hizmetler ve Tıbbi Malzemeler İçin Yapılan Sağlık Harcamaları Yatan ve Ayakta Hastalara Verilen Tedavi Edici Hizmetler İçin Yapılan Sağlık Harcamaları Halk Sağlığı ve Sağlık Yönetimi Harcamaları FİNANSMAN KURUMU VE FONKSİYONLARA GÖRE SAĞLIK HARCAMALARI Yatan Hasta Hizmetlerinin Finansmanı Ayakta Hasta Hizmetlerinin Finansmanı İlaçlar Dahil Tıbbi Malzemelerin Finansmanı TÜRKİYE DE SAĞLIK HARCAMALARININ İLERİ ANALİZİ: VERİMLİLİK VE HAKKANİYET SORUNLARI İLAÇLARIN KULLANIMINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER VE VERİMLİLİK KONULARI SAĞLIK HİZMETLERİNE ERİŞİMDE HAKKANİYETSİZLİK VE SAĞLIK HARCAMALARININ FİNANSAL YÜKÜ Sağlık Hizmetlerine Erişimde Hakkaniyetsizlik Sağlık Hizmetlerini Maddi Olarak Karşılayabilme ve Finansal Yük İle İlgili Hakkaniyetsizlikler ÇALIŞMANIN POLİTİKA YANSIMALARI TÜRKİYE DE İLAÇ VE SAĞLIK HARCAMASININ GENEL DÜZEYİ VERİMLİLİK KONULARI VE POLİTİKA ÖNERİLERİ HAKKANİYET SORUNLARI VE POLİTİKA ÖNERİLERİ...79 KAYNAKLAR...81 EK: TÜRKİYE DE SAĞLIK HİZMETİ TALEBİNİN ANALİZİ...85 vii

8 TABLOLAR Tablo 1.1. Sağlık Sistemi Kazanımları ve Performans Sıralaması, Tablo 1.2. Türkiye nin Ekonomik, Demografik ve Sağlık Özelliklerinin Diğer Ülkeler ile Karşılaştırılması (Mevcut son veriler)...7 Tablo 2.1. Türkiye nin Temel Makroekonomik Göstergeleri...12 Tablo 3.1. Yerleşim Yeri ve Bölgelere Göre Erken Dönem Çocuk Ölüm Hızları, Tablo 3.2. Türkiye de Yaş Grupları, Hastalık Grupları ve Cinsiyete Göre Ölüm Hızları Dağılımı (ölüm/1000 kişi), (UHY-ME Projesi, 2000, Türkiye)...16 Tablo 3.3. Türkiye de Rapor Edilmesi Zorunlu Hastalıklar ( )...17 Tablo 3.4. Türkiye de Ölüme Neden Olan 20 Hastalığın Yüzde Dağılımı (UHY-ME Projesi, 2000, Türkiye)...18 Tablo 3.5. Türkiye deki Sosyal Güvenlik Kapsamı, Tablo 3.6. İlaç Sanayisinde İthalat ve İhracat...27 Tablo 4.1. Finans Kurumlarının Cari Sağlık Harcamaları, 2000*...32 Tablo 4.2. Türkiye de Gelir Gruplarına Göre Sigorta Dağılımı...33 Tablo 4.3. Türkiye de Yıllar İtibarıyla Kamu Sağlık Harcamaları Eğilimleri (Milyon ABD$, SGP)...35 Tablo 4.4. Türkiye de Cari Sağlık Harcamalarının Fonksiyonlara Göre Dağılımı (2000)...37 Tablo 4.5. Finansman Kurumuna Göre Sağlık Harcamaları (%), Tablo 4.6. Sağlık Fonksiyonlarının Finansmanı: Finansman Kurumlarının Fonksiyonel Cari Harcaması, Tablo 5.1. Türkiye ve Tayland ın Karşılaştırılması...44 Tablo 5.2. Türkiye de 2004 Yılında En Çok Satan İlaçların Ağırlıklı Ortalama Fiyatı ve Fiyat Farkları...50 Tablo 6.1. Türkiye de İlaçların Tedavi Sınıflarına Göre Tüketimi, (Toplam Değerin % si)...65 Tablo 6.2. Türkiye ve Dünyada Tedavi Sınıflarına Göre İlaç Tüketimi, %...65 Tablo 6.3. Türkiye de Sağlık Sigortası Kapsamı...71 Tablo 6.4. İlaçlarını Hastane Dışından Alan Yatan Hastaların Oranı...72 Tablo 6.5. Sunucu ve Amaç İtibarıyla Cepten Ödemeler (%)...74 Tablo A.1. Sağlık Hizmeti Yıllık Kullanım Hızları...86 Tablo A.2. Farklı Nüfus Gruplarının Hastalandıklarında Gösterdiği Davranışlar (%)...87 Tablo A.3. Nüfus Gruplarına Göre Hastalık Halinde Hiçbir Şey Yapmama/Tedaviye Başvurmama Nedenleri...89 Tablo A.4. Hastalık Durumunda Kendi Kendine Tedaviye Başvuranların Davranışları (%)...90 Tablo A.5. Farklı Sağlık Hizmetleri İçin Geri Ödeme Sonrası Kişi Başına Cepten Sağlık Harcamaları (ABD$, SGP)...92 Tablo A.6. Geri Ödeme Sonrası Kişi Başına Cepten İlaç Harcamaları (ABD$, SGP)...94 Tablo A.7. Kişi Başına Cepten Toplam Sağlık ve İlaç Harcamaları, (ABD $, SGP)...96 Tablo A.8. Cepten Yapılan Sağlık Harcamalarının Adım Adım Çoklu Regresyon Analizi Sonuçları...98 Tablo A.9. Farklı Sağlık Hizmetlerinin Kullanımı Esnasında Cepten Yapılan İlaç Harcamalarına İlişkin Adım Adım Çoklu Regresyon Analizi Sonuçları Tablo A.10. Hastanede Yatışları Sırasında İlaçlarını Dışarıdan Alanların Payı Tablo A.11. Hastanede Yatış Esnasında İlaç Kullanımına İlişkin Çoklu Regresyon Analizi Sonuçları Tablo A.12. Kendi Kendine Tedavi Yöntemlerine İlişkin Adım Adım Çok Değişkenli Regresyon Analizi Sonuçları Tablo A.13. İlaç, Reçeteli İlaç ve Reçetesiz İlaç (OTC) Kullanımına İlişkin Adım Adım Çoklu Regresyon Analizi Sonuçları Tablo A.14. Son 15 gün İçinde Hastalanma Durumunda Alternatif Tedavi Yöntemlerinin Kullanımına İlişkin Adım Adım Çoklu Regresyon Analizi Sonuçları viii

9 ŞEKİLLER Şekil 1.1. Doğuşta Beklenen Yaşam Süresindeki Artışlar, Toplam Nüfus, Şekil 1.2. Doğuşta Beklenen Yaşam Süresi, Şekil 1.3. Sosyal Sigorta Kurumlarının Kişi Başı Sağlık Harcamaları (ABD$, SGP)...8 Şekil 4.1. Toplam Sağlık Harcamalarının Düzeyi (GSMH % olarak) ile İlgili Farklı Tahminlerin Sonuçları...29 Şekil 4.2. Türkiye de Kaynak İtibarıyla Toplam Sağlık Harcamaları (2000)...31 Şekil 4.3. Türkiye de Temel Kamu Kurumlarının Sağlık Harcamaları (baz alınan yıl= 1992, ABD$ SGP)...36 Şekil 5.1. OECD Ülkelerinde Kişi Başına Sağlık Harcamaları (ABD$ SGP)...41 Şekil 5.2. GSYİH % si Olarak Kişi Başına Sağlık Harcaması ve Toplam Sağlık Harcaması (2002)...42 Şekil 5.3. Kişi Başına İlaç Satışı ve Kişi Başına GSYİH...43 Şekil 5.4. Sağlık Harcaması (GSYİH % si olarak) ve Kişi Başına GSYİH...44 Şekil 5.5. Sağlığın GSYİH İçindeki Payı ve Kamu/Özel Sektörün Oransal Payı...45 Şekil 5.6. Finans Kurumlarına Göre Özel Sağlık Harcamaları...47 Şekil 5.7. Fonksiyonlara Göre Sağlık Harcamaları (Toplam Sağlık Harcaması = 100)...49 Şekil 5.8. Üretim Modu İtibarıyla Sağlık Harcamaları (Tedavi ve Rehabilite Edici Bakım = 100)...51 Şekil 5.9. Fonksiyonlara Göre Hastane Harcamaları (Hastane Harcaması = 100)...52 Şekil Finansman Kurumuna Göre Yatan Hasta Harcamalarının Payı (Yatan Hasta Harcaması = 100)...54 Şekil Özel Sektörde Yatan Hasta maliyetlerinin Payı (Yatan Hasta Harcaması = 100)...54 Şekil Finansman Kurumuna Göre Ayakta Hastaların Finansmanı (Ayakta Hasta Harcaması = 100)...56 Şekil Özel Kaynakların Ayakta Hastaların Maliyetleri İçindeki Payı (Ayakta Hasta Harcaması = 100)...56 Şekil Kamu ve Özel Kaynaklara Göre İlaç Harcamalarının Payı (İlaç Harcaması = 100)...57 Şekil 6.1. Temel Kamu Kurumlarının İlaç, İlaç Dışı ve Toplam Sağlık Harcamalarındaki Değişiklikler...59 Şekil 6.2. Yıllar İtibarıyla Hastanelerde Ayakta Hasta Başvurusu, Hastane Yatışları ve Hasta Gün Sayılarında Artışlar (Baz Alınan Yıl = 1992)...60 Şekil 6.3. Sosyal Güvenlik Kurumları Tarafından Kapsanan Üye Sayısı ve Ortalama Sağlık Harcamalarındaki Değişim...61 Şekil 6.4. Hastane Yatakları ve Doktor Arzındaki Değişim...62 Şekil 6.5. İlaç Satış Hacmi ve Satış Tutarındaki Değişim...63 Şekil 6.6. Türkiye'de Tıbbi Hizmetlerin, İlaçların ve Genel Tüketici Fiyat Endeksinin Değişimi ( )...64 Şekil 6.7. Kişi Başına Doktora Başvuru Hızları (2001)...66 Şekil 6.8. Toplam Sağlık Harcamalarında İlaç Harcamalarının Gelişimi...67 Şekil 6.9. Kamuda Ödeme Yapan Temel Kurumların Toplam Sağlık Harcamalarında İlaç Harcamalarının Payı68 Şekil Kurum ve Yıl İtibariyle Kişi Başına İlaç Harcaması...69 ix

10 KISALTMALAR AB ABD$ Ar-Ge ATC BÖH DALE DİE DPT DSÖ ES GSMH GSYİH IMF İEİS KDV OECD OTC SDP SGP SHS SSK TEFE TL TNSA TÜFE UHY-ME USH WHO Avrupa Birliği Amerika Birleşik Devletleri Dolar Araştırma Geliştirme Anatomic Therapeutic Class (Anatomik Terapötik Sınıf) Bebek Ölüm Hızı Disability Adjusted Life Expectancy (Sakatlığa Göre Düzenlenmiş Yaşam Beklentisi) Devlet İstatistik Enstitüsü Devlet Planlama Teşkilatı Dünya Sağlık Örgütü Emekli Sandığı Gayri Safi Milli Hasıla Gayri Safi Yurt İçi Hasıla International Monetary Foundation (Uluslararası Para Fonu) İlaç Endüstrisi İşverenler Sendikası Katma Değer Vergisi Organisation for Economic Cooperation and Development (Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı) Over-the-Counter (Reçetesiz İlaç) Sağlıkta Dönüşüm Programı Satın alma Gücü Paritesi Sağlık Hesapları Sistemi Sosyal Sigortalar Kurumu Toptan Eşya Fiyat Endeksi Türk Lirası Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Tüketici Fiyat Endeksi Ulusal Hastalık Yükü ve Maliyet Etkililik Çalışması Ulusal Sağlık Hesapları World Health Organisation (Dünya Sağlık Örgütü) x

11 YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışma, Türkiye de sağlık/ilaç harcamalarının düzeyi ve yapısını diğer ülkelerle karşılaştırmalı olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Türkiye de, genel olarak sağlık harcaması düzeyinin uygun olmadığına -ya da bir başka ifade ile, uluslararası karşılaştırmalara göre çok yüksek ya da çok düşük olduğunailişkin güçlü bir kanıta rastlanmamıştır. Sağlık harcaması düzeyi, bir ülkenin gelir düzeyi ile çok yakından ilişkilidir. Sağlık Hesapları Sistemine (SHS) göre yapılan çalışmalar, 2000 yılında Türkiye nin Gayri Safi Yurt İçi Hasılasının (GSYİH) %6,6 sını sağlık için harcadığını göstermektedir. Bu rakam, benzer kişi başına GSYİH ye sahip ülkelerin harcamaları ile uyumludur. Örneğin, benzer nüfus büyüklüğü ve kişi başına GSYİH ye sahip bir ülke olan Tayland da 2000 yılında GSYİH sinin %6,1 ini sağlık için harcamıştır. Ülke için genel olarak, ilaç harcamalarında kontrol dışı bir maliyet artışı konusunda endişelenmek için herhangi bir neden bulunmamaktadır. Aslında kişi başına ilaç harcaması, OECD ülkeleri ortalamasından önemli ölçüde düşüktür. Harcama yapısı ile ilgili analizlerimiz, Türkiye de ilaca yapılan harcamanın toplam sağlık harcamalarının önemli bir bölümünü oluşturduğunu (2000 yılında %24,8) ortaya çıkarmıştır. Bu oran, çoğu OECD ülkesine göre yüksek bir orandır. Türkiye de kişi başına ilaç harcamasının kişi başına sağlık harcamasından daha hızlı yükseldiği görülmektedir. Bu durum, özellikle toplam sağlık harcamalarının %60 ı gibi bir oranını ilaca harcayan bazı sosyal güvenlik kurumları (Emekli Sandığı ve Bağ-Kur) için geçerlidir. Bu durumun bazı olası nedenleri aşağıdaki gibi açıklanabilir: İlaç harcamalarının toplam harcamalar içindeki payının yüksek olması, bir dereceye kadar, ilaç fiyatlarının uluslararası piyasa fiyatlarını yansıtmasına karşın işçi maliyetlerinin ulusal ücret yapısı tarafından belirlenmesi ile açıklanabilir. Bu durum, sağlık harcamalarının genel yapısını etkilemekte ve Tayland, Türkiye gibi daha düşük gelirli ülkelerde ilacın sağlık harcamaları içindeki payının daha yüksek olmasına neden olmaktadır. Türkiye düzenli olarak yapacağı Ulusal Sağlık Hesapları (USH) çalışmaları aracılığıyla bu eğilimleri yakın bir şekilde izleyebilir. Türk sağlık sisteminde kamu kurumlarında önemli bir sübvansiyon söz konusudur. USH çalışmasına göre, Sağlık Bakanlığı hastanelerinde genel bütçenin payı %35 civarındadır. Bu bulgu, hastaneler için bir çeşit sübvansiyonun varlığına işaret etmektedir. Buna göre, sosyal güvenlik kurumları, hastane hizmetleri için gerçek hizmet maliyetlerinden daha xi

12 az ödeme yapmaktadırlar. İlaç harcamalarının sübvanse edilmediği göz önüne alındığında bu durum, sosyal güvenlik kurumlarının toplam sağlık harcamaları içinde ilaç harcamalarının payının yapay olarak daha yüksek olmasına neden olabilir. Türkiye nin, karşılaştırma yapılan ülkelere oranla, sağlık harcamalarının oransal olarak daha yüksek bir yüzdesini ilaçlara harcamasının temel nedeni, kişi başına daha az sayıda hastane ve hekime sahip olması ve bu nedenle de bireylerin sağlık hizmeti alma şansının ilaç alma şansından daha düşük olması olabilir. Türkiye de kendi kendine ilaç kullanımının yaygın olduğuna ilişkin kanıt bulunmaktadır. USH hanehalkı araştırmasına göre, hastaların %30 u reçetesiz ilaç ve tıbbi malzeme kullanmıştır. İlaçların reçetesiz olarak elde edilebilmesi erişilebilirliğini kolaylaştırmaktadır. Buna karşılık, iyi yapılanmış sağlık sistemlerine ve düzenlemelere sahip OECD ülkelerinde ilaçlar ancak reçete karşılılığında alınabilmektedir. Türkiye de toplam sağlık harcamaları içinde ilaç harcamalarının payının göreceli olarak yüksek olmasının nedenlerinden bir başkası SHS metodolojisi ile ilgili olabilir. SHS de ilaç harcamaları kategorisinde sadece eczanelerde satılan ilaçlar için yapılan harcamalar içerilmektedir. Hastanelerde ayakta ya da yatarak tedavi alırken kullanılan ilaçlar ayakta hastalara verilen tedavi edici hizmetler ya da yatan hastalara verilen tedavi edici hizmetler kategorisi altında yer almaktadır. USH çalışmasına göre, Türkiye de hastaların önemli bir bölümü, hastanede yattıkları esnada ilaçlarını eczanelerden almaya yönlendirilmektedir. Hanehalkı araştırmasında hastanede yatan hastaların %29,7 sinin ilaçlarını bu şeklide temin ettiği belirlenmiştir. Bu durum Türkiye SHS sindeki ilaç harcamaları rakamını yapay olarak artırmaktadır. Buna ilave olarak, Türkiye ile karşılaştırma yapılan OECD ülkelerinin büyük bir bölümünde sağlık harcamaları büyük oranda yatan hasta hizmetleri için yapılmakta ve bu hizmetler esnasında kullanılan ilaçlar için yapılan harcamalar yatan hastalara verilen hizmetler altında kapsanmaktadır. Türkiye de sağlık kaynaklarının ve ilaçların verimli olarak kullanılmadığına ilişkin kanıtlar bulunmaktadır. Hastane harcamalarının büyük bir bölümü ayakta hastalar (yatan hastalar yerine) için yapılmakta, bu da birinci basamak sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi ve etkili bir sevk sisteminin kurulması ihtiyacını göstermektedir. İlaç harcamalarının yapısı, hastalık yapısı ile uyumlu değildir ve uluslar arası eğilimlerle karşılaştırıldığına aşırı antibiyotik kullanımı söz konusudur. Antibiyotiklerin uygunsuz kullanımından ortaya çıkabilecek potansiyel ilaç direnci problemi düşünüldüğünde, politika belirleyicilerinin rasyonel ilaç kullanımı konusunu ele alacak etkili kurumsal ve finansal mekanizmaları göz xii

13 önüne almaları gerekmektedir. Bu mekanizmalar, hasta eğitim ve bilgilendirmesinin güçlendirilmesi, daha iyi klinik rehberlerin geliştirilmesi, hem tüketiciler hem de hizmet sunucularının ilaç kullanımını rasyonelleştirecek teşvikler yaratmak için sosyal sigorta kurumlarının teminat paketinin yeniden düzenlenmesi gibi çeşitli politika araçlarını içerebilir. Türkiye de sağlık harcamalarının ve sağlık sisteminin en göze çarpan özelliği, farklı sosyal güvenlik kurumlarının hem kişi başına ilaç harcaması hem de toplam sağlık harcaması içinde ilaç harcamalarının payı açısından ele alındığında performanslarının çok ciddi farklılıklar göstermesidir. Ortalama ilaç harcama düzeyi, Emekli Sandığı üyeleri için en yüksek olup bunu devlet memurları, Bağ-Kur, SSK ve Yeşil Kart sahipleri izlemektedir. Elbette, üyelik özelliklerine ilişkin (örneğin yaş yapısı, sağlık durumu vb.) detaylı bilgiler olmaksızın, bu farklılıkların sadece sağlık ihtiyaçlarındaki farklar ile ne denli açıklanabileceğini belirlemek mümkün değildir. Ancak, ortalama ilaç harcamasındaki önemli farklılıklar ile toplam sağlık harcamasının payı olarak ilaç harcamasındaki artış oranı göz önüne alındığında, bu farklılıkların, sosyal güvenlik kurumlarının farklı finans yapılarıyla ilişkili olduğunu ve talep ve arz tarafına ait çeşitli kısıtlayıcı faktörlerle en azından kısmen açıklanabileceği düşünülmektedir. Sosyal güvenlik açısından 35 milyondan fazla kişiyi kapsayan (nüfusun yaklaşık %50 si) SSK en büyük sosyal sigorta kurumudur. Ancak kapsam altındaki bu nüfusun tamamı sağlık güvencesine sahip değildir. SSK açısından ilginç olan, ortalama ilaç harcamasını göreceli olarak düşük tutabilmesidir. Bunu bir çok faktör açıklayabilir. SSK, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı na bağlı olarak hizmet vermekte ve temel olarak kamu ve özel sektörde çalışan işçileri kapsamaktadır. Geçmişte SSK bir ilaç fabrikasına sahip olmanın yanı sıra kendi hastaneleri ve bu hastaneler içinde eczaneleri bulunmakta ve ilaçları üretici, ithalatçı ya da depolardan ihaleler yoluyla satın almaktaydı. Şubat 2005 de değişmeden önce, ayakta sağlık hizmeti alan SSK lıların ilaçları hastanelerde bulunan eczanelerde sağlanmaktayken bugün SSK hastaları ilaçlarını özel eczanelerden alabilmektedir. Sağlık hizmetlerini sunum ve ilaçları dağıtım ağının yanı sıra kapsamlı satın alma ve hizmet sunucusuna ödeme sistemleri genel olarak sağlık harcamalarının, özel olarak ise ilaç harcamalarının düşük olmasına katkıda bulunmuş olabilir. Diğer yandan, SSK nın bu maliyet tasarrufunu, üyelerinin hizmetlere tam olarak erişmesine imkan sağlamayarak ve belirli bir kalitenin altında hizmet sunarak sağladığı yönünde endişeler bulunmaktadır. Türkiye, sağlık sistemini dönüştürdüğü ve genel sağlık sigortası kurmayı düşündüğü için mevcut sosyal güvenlik kurumlarının olumlu ve olumsuz yönlerini incelemek, uluslararası en iyi uygulamalar ve kendi iyi deneyimlerinden örnek xiii

14 almak ve genel sağlık sigortası altında sağlık sisteminin hakkaniyet, kalite ve verimlilik boyutlarını iyileştirecek yeni politikalar geliştirmek son derece önemli olacaktır. Hanehalkı verilerinin analizi sonucunda coğrafi eşitsizliklerin yanı sıra finansal erişim ve sağlık harcamalarının finansal yükünde de sorunlar olduğu ortaya konmuştur. Türkiye de halen yapılan resmi ve diğer çalışmalara göre toplumun %16,9- %35,7 si sağlık güvencesine sahip değildir. Yoksul insanların büyük bir bölümü, ödeme güçleri olmadığı için hastalandıkları zaman bir şey yapmadıklarını ifade etmişlerdir. Sahip oldukları teminat paketine göre, sağlık sigortasına sahip olanların da hizmete erişimlerinde farklılıklar söz konusudur. Hastanede yatan hastaların %30 u hastanede yattıkları sırada ilaçlarını dışarıdan almak zorunda kalmışlardır. Bu rakam sigortasız ve düşük gelir grubundakilerde sigortalı ve yüksek gelir grubundakilere göre daha yüksektir. Bundan başka, yoksullar zenginlerle karşılaştırıldıklarında ilaç için daha fazla harcama yapmak zorunda kalmışlardır. Bu problemi çözme yollarından biri Yeşil Kart kapsamını geliştirmek olabilir. Alternatif olarak, kendi genel sağlık sigortası programı 2006 yılında başlayacağı için Türkiye bu sistemi 2002 yılında uygulamaya koyan Tayland ın başarılı deneyimlerinden yararlanabilir. Bununla birlikte, genel sağlık sigortasına geçiş, erişimdeki hakkaniyet problemlerinin bir defada ve tümüyle çözüleceği anlamına gelmemektedir. Sigorta kapsamındaki bireyler arasında bile sağlık hizmetleri ve ilaç kullanımı konularında anlamlı hakkaniyet problemi olduğunu gösteren kanıtlar bulunmaktadır. Bütün bunlara ilave olarak kamu kurumlarında döner sermayeye ödeme yapma biçimindeki ücretler ile informal ödemeler toplandığında, bunlar Türkiye deki düşük gelir düzeyindeki insanlar için ciddi bir yük oluşturabilir. Tatar ve diğerlerinin yaptığı bir araştırmaya (2003) göre, kamuya yapılan toplam ödemelerin %62 si formal ve %38 i informal ödemeler için gerçekleşmiştir. Formal ve informal ödemelerin büyük çoğunluğunu ilaçlar oluşturmaktadır. Buna ilave olarak, toplumun en yoksul kesimini oluşturan Yeşil Kart sahipleri bile, ücretsiz olması gereken kamu kurumlarında informal ödemeler yapmak durumunda kalmaktadır. Daha da kötüsü, kamuda, kişi başına informal ödeme açısından bakıldığında yoksullar zenginlere, yaşlılar gençlere ve işsizler de çalışanlara göre daha fazla ödeme yapmıştır. Türkiye de hakkaniyete dayalı olarak politika belirleyenlerin, toplumun yoksul kesimlerinin sağlık hizmetlerine ve ilaca mali ve kültürel erişim açısından neler yapılabileceğini ciddi bir şekilde ele almaları gerekmektedir. xiv

15 1. Giriş 1.1. Çalışmanın Amaçları Türkiye de Sağlık/İlaç Harcamaları ve İlaç Geri Ödeme Politikası çalışması, sağlık ve ilaç harcamalarının düzeyi ve yapısı ile ilaç finansman ve geri ödeme politikaları konusunda kapsamlı bilgi sağlamayı amaçlamaktadır. Bu bilgi, uluslararası bakış açısı ile birleştiğinde Türkiye de sağlık sistemi performansını iyileştirmek için uygun politikalar geliştirme sürecine yardımcı olabilir. Bu çalışmanın iş tanımında aşağıdaki görevler belirlenmiştir: Türkiye de, toplam sağlık harcamaları ve özellikle ilaç olmak üzere sağlık harcamalarının alt bileşenlerini uluslararası karşılaştırmalar yaparak (Türkiye nin diğer ülkelerle karşılaştırmalı durumu) dokümante etmek; Türkiye ile diğer ülkeler arasındaki farklılıkların nasıl açıklanabileceğini analiz etmek (faktörler); Bu farklılıkların (özellikle varsa dengesizliklerin) nasıl ve ne ölçüde giderilebileceğine ilişkin politika önerilerini ortaya koymak Raporun Yapısı ve Yaklaşımı Temel görevimiz Türkiye nin sağlık ve ilaç harcamalarını diğer ülkeler ile karşılaştırmaktır. Bu görev üç alt görevden oluşmaktadır: a. Türkiye nin sağlık/ilaç harcamalarının düzeyi ve yapısının tanımlayıcı analizi, b. harcamaların düzey ve yapısını değerlendirmeye yönelik analiz, ve c. Türkiye deki harcama modelini etkileyen faktörleri açıklamaya yönelik analiz. Analizimizde iki temel değerlendirme kriterini kullanacağız: finansmanda verimlilik ve hakkaniyet (WHO, 2000a; Hsiao ve Liu, 2001). Verimlilik bağlamında temel olarak sağlık ve ilaç harcamalarının mevcut yapıdan daha verimli dağıtılıp dağıtılamayacağı sorusunu inceleyeceğiz. Hakkaniyet bağlamında ise sağlık/ilaca erişimdeki hakkaniyetsizliklerin düzeyi ve sağlık ve ilaç harcamalarında finansal yükün yapısını analiz edeceğiz. Analizlerimize sağlık hizmetleri arz ve talebinde klasik ekonomik model rehberlik edecektir. İlk olarak, Bölüm 1-3 de Türkiye nin sağlık ve ilaç harcamaları analizimizi daha geniş bir sosyo-ekonomik ve sağlık sistemi çerçevesinde ele alabilmek için ülke hakkında 1

16 tanımlayıcı bilgi vereceğiz. Bu bölümün geri kalan kısmında Türkiye de sağlık sektörünün temel kazanımları ve mücadele alanları ele alınacaktır. 2. Bölüm, ülke hakkında temel bilgileri verecek, 3. bölüm ise nüfusun sağlık statüsünü ve sağlık sisteminin yapısını tanımlayacaktır bölümler bu çalışma için yapılan temel analizleri içermektedir. Bölüm 4, en son Ulusal Sağlık Hesapları (USH) çalışmalarına dayanarak Türkiye de sağlık harcamalarının düzeyi ve yapısını incelemektedir. USH çerçevesini kullanmayan diğer çalışmalar da oldukça yararlı ve ilginç bilgi sağlamasına karşın aynı çerçeveyi kullanan diğer ülkelerin verileri ile karşılaştırılabilir olduğu için USH verileri üzerinde odaklandık. Bölüm 5 Türkiye nin sağlık harcamalarının düzeyi ve yapısını diğer ülkelerle karşılaştırmaktadır (temel olarak OECD ülkeleri ve benzer ekonomik gelişme düzeyi ve nüfus büyüklüğüne sahip bir ülke olan Tayland) Türkiye deki sağlık ve ilaç politikalarının ve harcamalarının etkisini diğer ülkelerle karşılaştırmalı olarak değerlendirmek için ideal olarak, sağlık harcamaları ve sağlık sonuçlarını etkileyen diğer faktörler açısından Türkiye ye benzeyen ancak sağlık ve ilaç politikalarında farklılaşan ülkeleri seçmek gerekir. Bu, kişi başına Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) ortalaması ve dağılımı; yaş; eğitim; kültür; iklim, beslenme ve sigara içme gibi sağlığı etkileyen yaşam tarzı faktörleri ve kurumlara erişimi etkileyen nüfus yoğunluğu veya kent/kır dağılımı açısından benzer ülkelerin seçilmesi anlamına gelmektedir. Karşılaştırma yapılacak ülkelerin sağlık harcaması ve sağlık sonuçlarının tüm bu belirleyiciler açısından benzer olması durumunda, bu ülkeler ile Türkiye arasındaki sağlık harcaması ve sağlık sonuçları farklılıkları sağlık politikası ve sistemlerinin etkisini yansıtacaktır. Ancak bu boyutlar bakımından tüm ülkeler arasında farklılıklar bulunmaktadır ve bu nedenle tek değişkenli analiz uygulanamaz. Türkiye nin Avrupa Birliğine (AB) potansiyel üyeliği düşünüldüğünde, kişi başına GSYİH si çok daha düşük olmasına karşın sağlık harcamalarının karşılaştırmalı analizinde AB üyesi ülkeler üzerinde odaklanmak anlamlı görünmektedir. Karşılaştırma yapılabilecek mükemmel ülkelerin seçimindeki veri sınırlılıkları bir yana, farklı sosyoekonomik gelişmişlik düzeyindeki ülkelerin sağlık/ilaç harcamalarının incelenmesi bu değişkenler arasındaki ilişkinin aydınlatılmasına yardımcı olabilir. Bölüm 6, Bölüm 4 ve 5 de diğer ülkelerle yapılan karşılaştırmalardan ortaya çıkan farklılıkların olası nedenlerine ilişkin ileri analizleri sunmaktadır. Son olarak, Bölüm 7 bu çalışmanın politika açısından çıkarımlarını ortaya koymaktadır. 2

17 1.3. Türkiye nin Geçmişteki Sağlık Kazanımları ve Sağlık Sistemi Performansı Türkiye sağlık göstergelerindeki gelişmelerden gurur duyacak başarılara sahiptir. Türkiye de 2000 yılında doğan bir bebek, 1960 yılında doğan bir bebeğe nazaran ortalama olarak yaklaşık 20 yıl daha uzun yaşam beklentisine sahiptir döneminde, OECD ülkelerinde yaşam beklentisi ortalama dokuz yıl artmıştır. Bu nedenle Türkiye, toplumun yaşam süresini artırma açısından OECD ülkeleri arasında en yüksek başarı sağlayanlar arasında yer almaktadır (Şekil 1.1). Şekil 1.1. Doğuşta Beklenen Yaşam Süresindeki Artışlar, Toplam Nüfus, Kore Türkiye Meksika Japonya Portekiz Austurya İtalya İspanya Finlandiya OECD Ort. Avustralya Fransa Almanya İsviçre Lüksemburg Kanada Yunanistan İrlanda Belçika İzlanda B. Krallık Y. Zelanda A.B. D. İsveç Polonya Norveç Hollanda Danimarka Çek Cum. Macaristan Slovakya 3,3 5,4 4,9 4,8 4,7 4,6 10,1 10,1 9,6 9,2 9,2 9,1 9,0 8,9 8,8 8,8 8,3 8,2 7,8 7,5 7,5 7,3 7,2 7,2 6,8 6,8 14,0 13,2 17,1 20,3 24,0 Not: Yaşam beklentisini hesaplamak için ülkeler arasında kullanılan yöntemlerin farklılığı, beklenen yaşam süresi tahminlerinin karşılaştırılabilirliğini etkileyebilir. Nüfusun doğuşta beklenen yaşam süresi, tüm ülkeler için erkek ve kadınlarda beklenen yaşam süresinin ağırlıksız ortalamasını kullanarak OECD Sekreterliği tarafından belirlenmektedir. Kaynak: OECD,

18 Tablo 1.1. Sağlık Sistemi Kazanımları ve Performans Sıralaması, 1997 Ülke Düzey (DALE) Sağlık Amaçlara Erişim Duyarlılık Dağılım Düzey Dağılım Finansal katılımda adalet Genel amaç erişimi Uluslararası dolar olarak kişi başına sağlık harcaması Sağlık düzeyi Performans Genel Sağlık sistemi performansı Avustralya Avusturya Kanada Çek Cum Danimarka Finlandiya Fransa Almanya Yunanistan Macaristan İzlanda İrlanda İtalya Japonya Kore Meksika Hollanda Norveç Polonya Portekiz Rusya Slovakya İspanya İsveç İsviçre Tayland Türkiye B. Krallık Kaynak: WHO, 2000a. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 2000 raporu, sağlık statüsünün düzeyi ve dağılımı, sağlık harcamaları, sistem duyarlılığı ve finansmanda adalet gibi çeşitli performans kriterlerini kullanarak üye ülkeleri sağlık sistemlerinin performansına göre göreceli olarak sıralamıştır (WHO, 2000a). Bu rapora göre, Türk sağlık sisteminin performansı kötü değildir. Örneğin 4

19 Türkiye nin kişi başına sağlık harcaması DSÖ üyesi ülkeler arasında 82. sırada olmasına karşın genel sağlık sistemi performansı 70. sırada yer almıştır. Bu durum, diğer ülkeler ile karşılaştırıldığında Türkiye nin sağlık için yaptığı harcamaların karşılığını aldığını göstermektedir (Tablo 1.1) Hareketli İlaç Sektörü İlaç tüketimi Türkiye de bulunan güçlü üretim kapasitesi ile körüklenmektedir; 33 adet çok uluslu şirket mevcut olup, bunların bazıları kendilerine ait kurulu imalat kapasitesine sahipken, diğerleri geniş ölçüde yerel jenerik kurumları fason imalatçı olarak kullanmaktadırlar. 167 jenerik ve çoğu yerel firma, ya imalatçı veya ithalatçı olarak jenerik ilaç piyasasına odaklanmaktadır. Türkiye, dünyanın 35 lider ilaç üreten ülkesi arasında 16. sırada yer almıştır (IEIS, 2003). Ayrıca, ülkede den fazla eczacı ve den fazla eczane bulunmaktadır yılı itibarıyla, eczacı başına düşen nüfus olarak belirlenmiştir (Ministry of Health, 2003). Türkiye nin hareketli ilaç sanayisi ve nispeten yeterli ilaç arzı göz önüne alındığında, mevcut ilaçlara erişimin, sağlık iyileşmesinde gözlenen kayda değer gelişmeye katkıda bulunan bir faktör olduğu sonucu çıkarılabilir. Dünyadaki hastalıkların bir çoğu, özellikle gelişmekte olan ülkelerin maruz kaldığı hastalıklar, mevcut maliyet-etkili ilaçlarla tedavi edilebilir ve önlenebilir (Banta, 2000; Chaudhury ve Bapna, 1997). Bu nedenle, temel ilaçlara erişim Milenyum Kalkınma Hedefleri nin (United Nations, 2002) bir parçası olmuştur. DSÖ nün istatistiklerine göre, 100 ülke halen ulusal bir ilaç politikasını uygulamakta veya geliştirmeye çalışmaktadır. 156 ülke ulusal düzeyde temel ilaç listesine sahip olup 135 ülke ise, temel ilaçlar kavramını ulusal tedavi rehberi ve/veya formüleri el kitabı haline dönüştürmüştür. En önemlisi, temel ilaçlara erişebilenlerin sayısı 1977 yılında 2,1 milyardan 4 milyara çıkmıştır (WHO, 2000b; WHO, 2002) Daha İyi Bir Sağlık Sistemi Performansı Potansiyeli ve Diğer Mücadele Alanları Türkiye, geçmişteki başarılarına rağmen, mevcut sağlık statüsünün diğer OECD ülkelerine kıyasla çok düşük olması nedeniyle, sağlık siteminde bazı önemli problemlerle yüz yüzedir (Şekil 1.2). 5

20 Şekil 1.2. Doğuşta Beklenen Yaşam Süresi, 2001 Japonya İzlanda İsviçre İsveç İtalya Kanada Avustralya İspanya Fransa Norveç Avustruya Y. Zelanda Almanya Hollanda B. Krallık Yunanistan Finlandiya Lüksemburg Belçika OECD Ort. İrlanda ABD Danimarka Portekiz Kore Çek C. Meksika Polonya Slovakya Macaristan Türkiye 68,3 72,3 75,3 74,4 74,3 73,7 80,3 80,2 79,9 79,8 79,7 79,7 79,3 79,2 78,9 78,6 78,5 78,5 78,3 78,1 78,1 78,1 78,0 78,0 77,5 77,2 77,1 77,0 76,9 76,4 81,5 Not: Her ülke kendi yaşam beklentisini farklılık gösterebilen yöntemlere göre hesaplamaktadır. Yöntemdeki bu farklılıklar, rapor edilen yaşam beklentisi tahminlerinin karşılaştırılabilirliğini etkileyebilir. Kaynak: OECD, Tablo 1.2 de gösterildiği üzere, bebek ölüm hızı, tıbbi kaynak arzı ve genel ekonomik ve insani gelişme göstergeleri gibi diğer sağlık göstergelerinde önemli eksiklikler devam etmektedir. Türkiye de toplumun sağlık statüsünü sürekli iyileştirmek için, muhtemelen daha fazla yatırıma (sağlık hizmetlerine ve sağlık hizmetleri dışında mal ve hizmetlere) gerek bulunmaktadır. Marjinal fayda marjinal maliyeti aştığı sürece, daha fazla harcama yapmak mutlak anlamda bir sorun olmayabilir. Ancak, Türkiye deki sağlık harcamalarının yaklaşık %60 ı kamudan geldiği için devlet bütçesi bu yükü hissetmektedir. Şekil 1.3 de gösterildiği 6

Yuanli Liu, Yusuf Çelik, Bayram Şahin Ankara, 23 Eylül 2005

Yuanli Liu, Yusuf Çelik, Bayram Şahin Ankara, 23 Eylül 2005 Türkiye Sağlık Harcamaları: Uygunluk, Verimlilik, Hakkaniyet Yuanli Liu, Yusuf Çelik, Bayram Şahin Ankara, 23 Eylül 2005 Sunum İçeriği Amaç & Yaklaşım Temel Bulgular Politika Önerileri 2 Çalışmanın Cevaplamaya

Detaylı

Prof. Dr. Mehtap Tatar

Prof. Dr. Mehtap Tatar Ulusal Sağlık k Hesapları Prof. Dr. Mehtap Tatar 15.04.2006 Hacettepe Üniversitesi Sağlık k Ekonomisi ve Sağlık k Politikası Araştırma rma ve Uygulama Merkezi (HÜSEP) Ulusal Sağlık k Hesapları Amaç: Türkiye

Detaylı

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ İşletme Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü SAĞLIK POLİTİKASI VE PLANLAMASI TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT Bölüm Hedefi *Bu derste; Türkiye de genel

Detaylı

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Mehmet ATASEVER Mayıs, 2015 Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013

Detaylı

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 -

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - (OECD ve Avrupa Birliği işbirliğinde hazırlanan Bir Bakışta Sağlık-Avrupa 2010 adlı yayının özetidir) AĞUSTOS 2011 ANKARA İçindekiler ÖZET 1 BÖLÜM 1- SAĞLIĞIN DURUMU...

Detaylı

Türkiye ve Dünya Ülkelerinde Sağlık Harcamaları, İlaç Geri Ödemeleri ve Türkiye de Sağlık Ekonomisinin Durumu

Türkiye ve Dünya Ülkelerinde Sağlık Harcamaları, İlaç Geri Ödemeleri ve Türkiye de Sağlık Ekonomisinin Durumu Türkiye ve Dünya Ülkelerinde Sağlık Harcamaları, İlaç Geri Ödemeleri ve Türkiye de Sağlık Ekonomisinin Durumu Prof. Dr. A. Murat Tuncer 4 Mayıs 2007, İstanbul Türkiye de Sağlık Harcamaları ve İlaç Finansman

Detaylı

Sağlıkta Maliyet Kavramı. Doç. Dr. Sedat ALTIN Yedikule Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Sağlıkta Maliyet Kavramı. Doç. Dr. Sedat ALTIN Yedikule Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sağlıkta Maliyet Kavramı Doç. Dr. Sedat ALTIN Yedikule Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sağlık Sektörü (Piyasası) Sağlık sektörünü diğer sektörlerden ayıran temel farklılık,

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE TÜRKİYE DE JENERİK İLAÇ ENDÜSTRİSİ 2 HAZİRAN 2005 ANKARA

AVRUPA BİRLİĞİ VE TÜRKİYE DE JENERİK İLAÇ ENDÜSTRİSİ 2 HAZİRAN 2005 ANKARA AVRUPA BİRLİĞİ VE TÜRKİYE DE JENERİK İLAÇ ENDÜSTRİSİ 2 HAZİRAN 2005 ANKARA GÜNDEM Türkiye - Genel Bilgiler Orijinal - Jenerik İlaç Türkiye İlaç Sektörü Diğer Ülkeler ile Karşılaştırma Değerlendirme ve

Detaylı

ALMANYA DA SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİ SEÇKİN KESGİN

ALMANYA DA SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİ SEÇKİN KESGİN ALMANYA DA SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİ SEÇKİN KESGİN Almanya; Orta Avrupa da bir ülkedir. Kuzeyinde Kuzey denizi, Danimarka, ve Baltık denizi; doğusunda Polonya ve Çek cumhuriyeti; güneyinde Avusturya ve İsviçre;

Detaylı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı TEPAV Değerlendirme Notu Temmuz 1 19 191 19 193 19 195 19 197 19 199 199 1991 199 1993 199 1995 199 1997

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

Türkiye de Sağlık Reformu: Sağlıkta Dönüşüm Projesi

Türkiye de Sağlık Reformu: Sağlıkta Dönüşüm Projesi Türkiye de Sağlık Reformu: Sağlıkta Dönüşüm Projesi Doç. Dr. Bülent Gümüşel Hacettepe Üniversitesi Sağlık Ekonomisi ve Sağlık Politikası Araştırma ve Uygulama Merkezi HUSEP Sunum içeriği Sağlık Reformunun

Detaylı

Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi. bilgilendirme notu. Sayfa 1

Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi. bilgilendirme notu. Sayfa 1 Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi bilgilendirme notu Sayfa 1 İçindekiler: Konu Sayfa Genel Değerlendirme: Türk ilaç piyasasında neler oldu?... 3

Detaylı

5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3]

5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3] Ek Karar 5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3] KARAR NO Y 2005/3 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri Ülkemizin bilim ve teknoloji performansı, aşağıdaki

Detaylı

Sosyal Güvenlikte Reform Süreci ve Mali Sonuçları. Tuncay Teksöz TBB Ekonomistler Platformu 29 Temmuz 2010

Sosyal Güvenlikte Reform Süreci ve Mali Sonuçları. Tuncay Teksöz TBB Ekonomistler Platformu 29 Temmuz 2010 Sosyal Güvenlikte Reform Süreci ve Mali Sonuçları Tuncay Teksöz TBB Ekonomistler Platformu 29 Temmuz 21 SOSYAL GÜVENLİK REFORMU Nasıl Bir Dönüşüm İçindeyiz? Emeklilik hak ve yükümlülüklerin tüm çalışanlar

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER (Kasım 2011) Ankara İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR 1. Nüfus 28. Gayri Safi Ulusal Tasarruflar 2. İstihdam 29. Gayri

Detaylı

TABLO-2: NÜFUSUN YERLEŞİM YERİNE GÖRE DAĞILIMI, 2008 TABLO-3: İSTATİSTİKÎ BÖLGE BİRİMLERİ SINIFLAMASI'NA (İBBS) GÖRE NÜFUS

TABLO-2: NÜFUSUN YERLEŞİM YERİNE GÖRE DAĞILIMI, 2008 TABLO-3: İSTATİSTİKÎ BÖLGE BİRİMLERİ SINIFLAMASI'NA (İBBS) GÖRE NÜFUS TABLO DİZİNİ TABLO-1: DEMOGRAFİK ÖZELLİKLER, 2008 TABLO-2: NÜFUSUN YERLEŞİM YERİNE GÖRE DAĞILIMI, 2008 TABLO-3: İSTATİSTİKÎ BÖLGE BİRİMLERİ SINIFLAMASI'NA (İBBS) GÖRE NÜFUS DAĞILIMI TABLO-4: YILLARA GÖRE

Detaylı

Sağlık Göstergeleri II.1. ÜREME SAĞLIĞI II.2. AŞILAMA II.3. MORTALİTE II.4. MORBİDİTE

Sağlık Göstergeleri II.1. ÜREME SAĞLIĞI II.2. AŞILAMA II.3. MORTALİTE II.4. MORBİDİTE 2 Sağlık Göstergeleri II.. ÜREME SAĞLIĞI II.2. AŞILAMA II.. MORTALİTE II.. MORBİDİTE II. Üreme Sağlığı TABLO: TÜRKİYE'DE YERLEŞİM YERLERİNE GÖRE ÜREME SAĞLIĞI (%, 2) ÖZELLİKLER KENT KIR TOPLAM DOĞURGANLIK

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

SOSYAL GÜVENLİK REFORMU. A.Tuncay TEKSÖZ TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi

SOSYAL GÜVENLİK REFORMU. A.Tuncay TEKSÖZ TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi SOSYAL GÜVENLİK REFORMU A.Tuncay TEKSÖZ TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi İşgücünün Durumu TÜRKİYE KENT KIR 2005 2006 2005 2006 2005 2006 Kurumsal olmayan sivil nüfus (000) 71 915 72 879 44 631 45

Detaylı

SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ VE SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ SEKTÖRÜNDE DÜNYA İTHALAT RAKAMLARI ÇERÇEVESİNDE HEDEF PAZAR ÇALIŞMASI

SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ VE SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ SEKTÖRÜNDE DÜNYA İTHALAT RAKAMLARI ÇERÇEVESİNDE HEDEF PAZAR ÇALIŞMASI SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ VE SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ SEKTÖRÜNDE DÜNYA İTHALAT RAKAMLARI ÇERÇEVESİNDE HEDEF PAZAR ÇALIŞMASI ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ Seramik sektörünün en

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK İSTATİSTİKLERİ YILLIĞI 2015 YAYINLANDI Müge ÜNAL

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK İSTATİSTİKLERİ YILLIĞI 2015 YAYINLANDI Müge ÜNAL T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından 2016 Aralık ayında 2015 yılına ait Sağlık İstatistikleri Yıllığı yayınlanmıştır. Söz konusu çalışma; T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK İSTATİSTİKLERİ YILLIĞI 2015 YAYINLANDI

Detaylı

Sağlık Reformunun Mali Sürdürülebilirlik Açısından Değerlendirilmesi. A. Tuncay Teksöz Pfizer,Türkiye Sağlık Politikası Koordinatörü

Sağlık Reformunun Mali Sürdürülebilirlik Açısından Değerlendirilmesi. A. Tuncay Teksöz Pfizer,Türkiye Sağlık Politikası Koordinatörü Sağlık Reformunun Mali Sürdürülebilirlik Açısından Değerlendirilmesi A. Tuncay Teksöz Pfizer,Türkiye Sağlık Politikası Koordinatörü T.Teksöz, K.Helvacıoğlu ve Y.Kaya Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle

Detaylı

Sayfa 1 Kasım 2016 ULUSLARARASI SIRALAMALARINDA BELARUS UN YERİ

Sayfa 1 Kasım 2016 ULUSLARARASI SIRALAMALARINDA BELARUS UN YERİ Sayfa 1 Kasım 2016 ULUSLARARASI SIRALAMALARINDA BELARUS UN YERİ Dünya Bankası tarafından yayınlanan İş Yapma Kolaylığı (Doing Business) 2017 yılı raporuna göre Belarus, iş yapma kolaylığı açısından 190

Detaylı

EFA 2008 Küresel İzleme Raporu. 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar

EFA 2008 Küresel İzleme Raporu. 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar EFA 2008 Küresel İzleme Raporu 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar EFA 2008 Raporu bir orta dönem değerlendirmesidir. 2000 yılından bu yana gerçekleşen önemli gelişmeler 1999-2005 yılları

Detaylı

TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ ANALİZİ

TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ ANALİZİ TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ ANALİZİ Yazar Mehmet ATASEVER Y A Y I N L A R I Mayıs 2015, Ankara 1. Baskı Ön Söz "Türkiye İlaç Sektörü Analizi kitabında, Türkiye ilaç sektörünün, sektörü etkileyen gelişmelerin

Detaylı

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD, hükümetlerin sınır (gümrük dahil) prosedürlerini geliştirmeleri, ticaret maliyetlerini azaltmaları, ticareti artırmaları ve böylece uluslar

Detaylı

Türkiye'de Tütün Ekonomisi ve Tütün Ürünlerinin Vergilendirilmesi

Türkiye'de Tütün Ekonomisi ve Tütün Ürünlerinin Vergilendirilmesi 'de Tütün Ekonomisi ve Tütün Ürünlerinin Vergilendirilmesi Ek Yürekli A, Önder Z, Elibol HM, Erk N, Çabuk A, Fisunoğlu M, Erk SF, Chaloupka FJ Şekil A1: Batı Avrupa Ülkelerinde Erkeklerde Yaşa Göre Standardize

Detaylı

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA TEMMUZ 2009 Hazırlayan: Mesut DÖNMEZ 1 GENEL KOD BİLGİSİ: 392310 GTIP kodunun üst kodu olan 3923 GTİP koduna ait alt kodlar ve ürünler aşağıda

Detaylı

TAMAMLAYICI VE DESTEKLEYİCİ SAĞLIK SİGORTALARI

TAMAMLAYICI VE DESTEKLEYİCİ SAĞLIK SİGORTALARI TAMAMLAYICI VE DESTEKLEYİCİ SAĞLIK SİGORTALARI 1 AB de Özel Sağlık Sigortası Uygulamaları Geçtiğimiz dönemlerde sağlık harcamalarında kaydedilen artış, kamu sağlık sistemlerinin sürdürülmesinde sorun yaşanmasına

Detaylı

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 1. Dünya Seramik Sektörü 1.1 Seramik Kaplama Malzemeleri SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 2007 yılında 8,2 milyar m 2 olan dünya seramik kaplama malzemeleri üretimi, 2008 yılında bir önceki yıla oranla %3,5 artarak

Detaylı

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu II. Sağlık Ekonomisi Kongresi, 4-5 Aralık 2014 Ecz. Halil Tunç Köksal Genel Sekreter Yrd. Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Sosyal Güvenlik Reformu

Detaylı

Cumhuriyet Halk Partisi

Cumhuriyet Halk Partisi 1 Genel Başkan Yardımcısı Umut Oran: Türkiye ile AB arasındaki gelir uçurumu azalmadı arttı Tarih : 14.12.2012 2011 DE HIZLI KALKINMA MASALINA ULUSLARARASI YALANLAMA TÜİK, EUROSTAT ve OECD işbirliğiyle

Detaylı

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ KIBRIS RUM KESİMİ ÜLKE RAPORU Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ I.GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Kıbrıs Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Cumhuriyet Coğrafi Konumu : Akdeniz deki beş büyük adadan

Detaylı

SAĞLIK HİZMETLERİNİN FİNANSMANI

SAĞLIK HİZMETLERİNİN FİNANSMANI EK-18 SAĞLIK HİZMETLERİNİN FİNANSMANI Türk sağlık sisteminin temel özelliklerinden biri, gerek hizmet sunumu, gerekse finansmanı açısından farklı rejimlerden oluşmuş olmasıdır. Sağlık hizmetleri bir yandan

Detaylı

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013 OECD 2013 EĞİTİM GÖSTERGELERİ RAPORU: NE EKERSEN ONU BİÇERSİN (4) Prof. Dr. Hasan Şimşek İstanbul Kültür Üniversitesi (www.hasansimsek.net) 5 Ocak 2014 Geçtiğimiz üç hafta boyunca 2013 OECD Eğitim Göstergeleri

Detaylı

TÜRKİYE'NİN GSYH PERFORMANSI TARİHSEL GELİŞİM ( )

TÜRKİYE'NİN GSYH PERFORMANSI TARİHSEL GELİŞİM ( ) TÜRKİYE'NİN GSYH PERFORMANSI TARİHSEL GELİŞİM (196-215) 1. Giriş Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla (GSYH) ülkelerin ekonomik büyümelerini dönemsel olarak ölçmek için kullanılan ve ülkelerin ekonomik büyümeleri

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ŞUBAT 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

BÖLGELERE GÖRE DEĞİŞMEKLE BERABER İŞSİZLİK ORANI YÜZDE 30 U AŞIYOR

BÖLGELERE GÖRE DEĞİŞMEKLE BERABER İŞSİZLİK ORANI YÜZDE 30 U AŞIYOR 19/04/2008 2008/9 BASIN BÜLTENİ BÖLGELERE GÖRE DEĞİŞMEKLE BERABER İŞSİZLİK ORANI YÜZDE 30 U AŞIYOR Dünyada işsizlik oranı istihdam halinde olmayan, son üç ay içinde iş aramış ve 15 gün içinde iş başı yapabilecek

Detaylı

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ Yükseköğretim Sisteminin Uluslararasılaşması Çerçevesinde Türk Üniversitelerinin Uluslararası Öğrenciler İçin Çekim Merkezi Haline Getirilmesi Araştırma Projesi KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI

Detaylı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 TEMMUZ AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Ar-Ge Şubesi.

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 TEMMUZ AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Ar-Ge Şubesi. HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 TEMMUZ AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU Ağustos 2017 1 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2017 TEMMUZ İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME Yılın İlk 7 Ayında

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi POLİTİKANOTU Mart2011 N201126 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Ayşegül Dinççağ 2 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri Büyüme Rakamları Üzerine

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar

Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar Recep Kapar Muğla Üniversitesi recepkapar@sosyalkoruma.net www.sosyalkoruma.net Sosyal Güvenlik Harcamaları Yüksek Değildir Ülke İsveç Fransa Danimarka Belçika

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi CAM SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE'DE ÜRETİM Cam sanayii, inşaat, otomotiv, meşrubat, gıda, beyaz eşya, mobilya,

Detaylı

İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR

İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR 1. Nüfus 28. Gayri Safi Ulusal Tasarruflar 2. İstihdam 29. Gayri Safi Tasarruflar (özel sektör) 3. İşsizlik Oranı 30. Gayri Safi Tasarruflar (genel devlet)

Detaylı

FİNANSAL SİSTEM DÜZENLEMELERİ VE EKONOMİK BÜYÜME

FİNANSAL SİSTEM DÜZENLEMELERİ VE EKONOMİK BÜYÜME Niyazi ÖZPEHRİZ FİNANSAL SİSTEM DÜZENLEMELERİ VE EKONOMİK BÜYÜME 1. Giriş Finansal sistemin işleyişi, ekonomik büyüme üzerinde önemli etkilere sahip olabilmektedir. İyi işleyen bankacılık sistemi ve menkul

Detaylı

Ücretler yüzde 12 eridi, çalışan yoksullaştı

Ücretler yüzde 12 eridi, çalışan yoksullaştı 25.10.2009 2009/21 Ücretler yüzde 12 eridi, çalışan yoksullaştı Ekonomik krizden en fazla etkilenen ülkeler arasında yer alan Türkiye, bu süreçte işsizler ordusunu en fazla büyüten ülkelerden biri olurken

Detaylı

PETROL FİYATLARINDA KAYDEDİLEN DEĞİŞİMLERİN MAKROEKONOMİK BÜYÜKLÜKLER ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN İNCELENMESİ

PETROL FİYATLARINDA KAYDEDİLEN DEĞİŞİMLERİN MAKROEKONOMİK BÜYÜKLÜKLER ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN İNCELENMESİ PETROL FİYATLARINDA KAYDEDİLEN DEĞİŞİMLERİN MAKROEKONOMİK BÜYÜKLÜKLER ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN İNCELENMESİ Veysel SARICI Nazif Hülâgü SOHTAOĞLU İ.T.Ü. Elektrik Mühendisliği Bölümü Özet: Bu çalışmada, petrol

Detaylı

İŞSİZLİKTE TIRMANIŞ SÜRÜYOR!

İŞSİZLİKTE TIRMANIŞ SÜRÜYOR! İşsizlik ve İstihdam Raporu-Ekim 2016 17 Ekim 2016, İstanbul İŞSİZLİKTE TIRMANIŞ SÜRÜYOR! İki yılda 457 bin yeni işsiz! Geniş tanımlı işsiz sayısı 6.3 milyonu aştı Tarım istihdamı 291 bin, imalat sanayi

Detaylı

BİLGİ TOPLUMU İSTATİSTİKLERİ 2010

BİLGİ TOPLUMU İSTATİSTİKLERİ 2010 BİLGİ TOPLUMU İSTATİSTİKLERİ 2010 ÖZET DEĞERLENDİRME Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) Bilgi Toplumu Dairesi tarafından 2010 yılında ikincisi yayımlanan Bilgi Toplumu İstatistikleri yayını Türkiye nin bilgi

Detaylı

EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N

EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N 1 EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER 1 3 M A R T 2 0 1 4, P E R Ş E M B E Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N 1948 DEKİ EKONOMİK DURUM 2 TABLO I Ülke ABD Doları Danimarka 689 Fransa 482 İtalya

Detaylı

BAKANLAR KURULU SUNUMU

BAKANLAR KURULU SUNUMU BAKANLAR KURULU SUNUMU Murat Çetinkaya Başkan 12 Aralık 2016 Ankara Sunum Planı Küresel Gelişmeler İktisadi Faaliyet Dış Denge Parasal ve Finansal Koşullar Enflasyon 2 Genel Değerlendirme Yılın üçüncü

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 1960-2013

Türkiye de Bankacılık Sektörü 1960-2013 Türkiye de Bankacılık Sektörü 196-213 Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası Kart Merkezi,

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris)

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) Dr. A. Alev BURÇAK Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Sunu Planı OECD Hakkında

Detaylı

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ Musa Yaşar Bilimsel ve teknolojik faaliyetler, ülkelerin kalkınmasında büyük bir öneme sahip olup, ulusal gelirden bu tür faaliyetlere

Detaylı

SAĞLIK SEKTÖRÜ RAPORU

SAĞLIK SEKTÖRÜ RAPORU SAĞLIK SEKTÖRÜ RAPORU İçindekiler DÜNYA ÜRETİMİ... 3 DÜNYA TİCARETİ... 4 TÜRKİYE DE İLAÇ ve ECZACILIK ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ... 5 Türkiye de Sağlık Harcamaları... 5 TÜRKİYE DE DIŞ TİCARET... 6 İhracat... 7 İthalat...

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI İstanbul Ekonomi ve Finans Konferansı Dr. İbrahim Turhan Başkan Yardımcısı 20 Mayıs 2011 İstanbul 1 Sunum Planı I. 2008 Krizi ve Değişen Finansal Merkez Algısı II. III.

Detaylı

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü İçindekiler I- Yöntemsel Açıklama... 3 2 I- Yöntemsel Açıklama 1 Nominal efektif döviz

Detaylı

Ekonomik Rapor Kaynak: TÜİK. Grafik 92. Yıllara göre Doğuşta Beklenen Yaşam Süresi. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği /

Ekonomik Rapor Kaynak: TÜİK. Grafik 92. Yıllara göre Doğuşta Beklenen Yaşam Süresi. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / Grafik 92. Yıllara göre Doğuşta Beklenen Yaşam Süresi Erkek nüfus için, doğuşta beklenen yaşam süreleri 2000-2009 yılları arasında incelendiğinde 2000 yılında 68,1 yıl olan beklenen yaşam süresi 2001-2007

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

Dünya Halı Pazarları ve Türkiye nin Durum Tespiti. Fazıl ALKAN Ar-Ge ve Mevzuat Şubesi 2008

Dünya Halı Pazarları ve Türkiye nin Durum Tespiti. Fazıl ALKAN Ar-Ge ve Mevzuat Şubesi 2008 Dünya Halı Pazarları ve Türkiye nin Durum Tespiti Fazıl ALKAN Ar-Ge ve Mevzuat Şubesi 2008 Dünya Halı İthalatı (Milyon $) 12.000 10.000 8.000 7.621 8.562 9.924 10.536 11.241 6.000 4.000 2.000 0 2002 2003

Detaylı

SAĞLIK SİSTEMLERİ. Prof. Dr. Metin ATEŞ

SAĞLIK SİSTEMLERİ. Prof. Dr. Metin ATEŞ I SAĞLIK SİSTEMLERİ Prof. Dr. Metin ATEŞ II Yay n No : 2867 flletme-ekonomi : 570 2. Baskı Mart 2013 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-891- 2 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye deki yay n haklar BETA

Detaylı

Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı

Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı Polonya da 400-450 un değirmeni olduğu biliniyor. Bu değirmenlerin yıllık toplam kapasiteleri 6 milyon tonun üzerine. Günde 100 tonun üzerinde üretim gerçekleştirebilen

Detaylı

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI Hazırlayan Hasan KÖSE 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI TÜRKİYE DE ÜRETİM Tanımı Tekstil makinaları, tekstil sanayinin

Detaylı

GENÇLERĠN ĠġĠ OLMADIĞI GĠBĠ Ġġ ARAYIġI DA YOK

GENÇLERĠN ĠġĠ OLMADIĞI GĠBĠ Ġġ ARAYIġI DA YOK 06 Temmuz 2015 GENÇLERĠN ĠġĠ OLMADIĞI GĠBĠ Ġġ ARAYIġI DA YOK TĠSK in OECD ve TÜĠK verileri ile yaptığı analize göre, 6 milyon genç boģta geziyor, üstelik bunların 4,7 milyonu iģ de aramıyor. Sorunun temel

Detaylı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı MECLİS TOPLANTISI Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı 23 Aralık 2013 DÜNYA EKONOMİSİNDE 2013 ÜN EN LERİ 1. FED Başkanı Bernanke nin piyasaları dalgalandıran açıklamaları 2. Gelişmekte olan ülke risklerinin

Detaylı

Temel Ekonomik Göstergeler. İzmir

Temel Ekonomik Göstergeler. İzmir Temel Ekonomik Göstergeler İzmir 2015 İzmir... İzmir çok yönlü üretim olanakları, zengin doğal kaynakları ve nitelikli yaşam kalitesini bir arada sunabilmesiyle hem Türkiye hem de dünya ölçeğinde öne çıkan

Detaylı

Ekonomik Ticari Gelişmeler

Ekonomik Ticari Gelişmeler Ekonomik Ticari Gelişmeler 3 Mayıs 2011 1 / 24 İçindekiler Giriş Sektör Haberleri Ülkelere Göre Çıkış Sayıları Haftalık Makroekonomik Gelişmeler 2 / 24 Yükselen Değerler Mart ayında İmalat Sanayi Genelinde

Detaylı

Op. Dr. Tonguç SUGÜNEŞ SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürü

Op. Dr. Tonguç SUGÜNEŞ SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürü Op. Dr. Tonguç SUGÜNEŞ SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürü Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Sosyal Güvenlik Reformu Reform öncesi Türkiye de sağlıkta geri ödeme, 3 farklı sigorta sistemiyle

Detaylı

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU. Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU. Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi SAĞLIK HARCAMALARI 03.07.2012 MEDULA-1 MEDULA NEDİR? MED(ikal) ULA(k) (Tıbbi haberci-haberleşme)

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE EYLÜL 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

Ekonomik Veriler: Türkiye

Ekonomik Veriler: Türkiye Ekonomik Veriler: Türkiye Genel Veriler Yüzölçümü 783.562,38 km² Nüfus 77.695.94 (214) Yaş ortalaması 3,7 (214) Nüfus ve yaş gurupların toplam nüfus içindeki payı (%, tahmin) 1% 9% 9 8 9+ 8-89 Nüfus Piramidi

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü KONYA ÖZELİNDE YABANCI SERMAYELİ FİRMALARIN ÜLKE BAZLI ANALİZİ 06.08.2014 1 DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2012

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2012 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2012 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR ŞUBAT 2012 İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE HAZİRAN 2016 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum

Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum Makina Mühendisi Hasan ACÜL Türkiye Ġstatistik Kurumu (TÜĠK), 13 Kasım 2008 tarihinde yayınladığı 2007 Yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması

Detaylı

Sağlıkta Maliyet. B.Burcu TANER Mayıs.2015

Sağlıkta Maliyet. B.Burcu TANER Mayıs.2015 Sağlıkta Maliyet B.Burcu TANER Mayıs.2015 14 Mayıs 2015 tarihinde Acıbadem Üniversitesi nde yapılan ASG XV. Hemşirelik Haftası Etkinliklerinde sunulmuştur. Hedef Daha geniş kitleler için daha iyi sağlık

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM... 1 KAYIT DIŞI İSTİHDAM... 1 I. KAYIT DIŞI EKONOMİ...

BİRİNCİ BÖLÜM... 1 KAYIT DIŞI İSTİHDAM... 1 I. KAYIT DIŞI EKONOMİ... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM... 1 KAYIT DIŞI İSTİHDAM... 1 I. KAYIT DIŞI EKONOMİ... 1 A. Kayıt Dışı Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 B. Kayıt Dışı Ekonominin Nedenleri... 4 C. Kayıt Dışı Ekonominin Büyüklüğü...

Detaylı

Sağlık Sektörü -SWOT Analiz-

Sağlık Sektörü -SWOT Analiz- Sağlık Sektörü -SWOT Analiz- Strength Weakness Opportunities Threads TREASURY M. Emre ELMADAĞ Deniz ERSOY M. Uğur TOKSARI Strength İnsan Sağlığı Çocuklardaki aşılama oranlarında gözle görülür iyileşmeler

Detaylı

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101]

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] 5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] KARAR ADI NO E 2011/101 Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri ĠLGĠLĠ DĠĞER KARARLA R T...... 2005/201 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sisteminin

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ SON GELİŞMELER

TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ SON GELİŞMELER TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ SON GELİŞMELER 27 EKİM 2017 BÜYÜME VE MİLLİ GELİR Kişi Başına GSYH, cari fiyatlarla 2013 yılında 12.480 dolar, 2014 yılında 12.112 dolar, 2015 yılında 11.019 dolar, 2016 yılında

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE MART 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

YARARLANILAN KAYNAKLAR

YARARLANILAN KAYNAKLAR Kaynaklar 3263 YARARLANILAN KAYNAKLAR 1- Ak B. (1990) Hastahane Yöneticiliği, 2- Amele Birliği (1998) Ereğli Kömür Havzası Amele Birliği Biriktirme Ve Yardımlaşma Sandığı Yönetmeliği, Ereğli Kömür Havzası

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR AĞUSTOS 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE

Detaylı

HALI SEKTÖRÜ. Nisan Ayı İhracat Bilgi Notu. TDH AR&GE ve Mevzuat Şb. İTKİB Genel Sekreterliği. Page 1

HALI SEKTÖRÜ. Nisan Ayı İhracat Bilgi Notu. TDH AR&GE ve Mevzuat Şb. İTKİB Genel Sekreterliği. Page 1 2017 HALI SEKTÖRÜ Nisan Ayı İhracat Bilgi Notu TDH AR&GE ve Mevzuat Şb. İTKİB Genel Sekreterliği Page 1 HALI SEKTÖRÜ 2017 NİSAN AYI İHRACAT PERFORMANSI 2017 yılı Ocak-Nisan döneminde Türkiye nin toplam

Detaylı

Yeni kanun teklifi neden yeterli değildir?

Yeni kanun teklifi neden yeterli değildir? tepav Economic Policy Research Foundation of Turkey Yeni kanun teklifi neden yeterli değildir? Güven Sak 28 Şubat 2012 Çerçeve Ne yapmak istiyoruz? İnsan gücümüz dünyanın en büyük 10 uncu ekonomisi olma

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

HANEHALKLARI TARAFINDAN CEPTEN YAPILAN SAĞLIK HARCAMALARI ARAŞTIRMASI

HANEHALKLARI TARAFINDAN CEPTEN YAPILAN SAĞLIK HARCAMALARI ARAŞTIRMASI HANEHALKLARI TARAFINDAN CEPTEN YAPILAN SAĞLIK HARCAMALARI ARAŞTIRMASI Yrd. Doç. Dr. Gülpembe OĞUZHAN İçinde Katastrofik Sağlık Harcamalarının 24 Mayıs 2017, Ankara BU ARAŞTIRMA ; Neden yapılır? Nasıl yapılır?

Detaylı

Sağlık Hizmeti Modelleri, Karşılaştırmalar

Sağlık Hizmeti Modelleri, Karşılaştırmalar Sağlık Hizmeti Modelleri, Karşılaştırmalar AB Eşleştirme Projesi, Ankara 5. Eğitim haftası Klaus Halla Geliştirme Müdürü 29.11.2011 Unitec States Luxembourg (1) Norway Switzerland Austria Iceland Belgium

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. İlkay TAŞ GÜRSOY Dokuz Eylül Üniversitesi

Yrd. Doç. Dr. İlkay TAŞ GÜRSOY Dokuz Eylül Üniversitesi AVRUPA BİRLİĞİ NDE SAĞLIK TURİZMİ Yrd. Doç. Dr. İlkay TAŞ GÜRSOY Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık turizmi nedir? hastaların ihraç edilmesi? tıbbi hizmetlerin ithal edilmesi? sağlığın/sağlık hizmetlerinin

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR TEMMUZ 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı