SES TERAPĐLERĐ. Amaç kişinin sahip olduğu fizyoanatomik sınırlar içinde sesini verimli ve etkin

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "SES TERAPĐLERĐ. Amaç kişinin sahip olduğu fizyoanatomik sınırlar içinde sesini verimli ve etkin"

Transkript

1 SES TERAPĐLERĐ ÖNSÖZ Ses terapisi, sesin davranışsal yöntemlerle değiştirilmesidir. Amaç kişinin sahip olduğu fizyoanatomik sınırlar içinde sesini verimli ve etkin kullanabileceği kişisel ve toplumsal ihtiyaçları karşılayacak bir düzeye getirmektir. Bunun için tek ve basit bir yol vardır: hedef sesi bulup yeni davranış biçimi haline getirmek. Hedef sese ulaşmak için bilimsel çalışmalarla desteklenmiş fizyopatolojik mekanizmalar kullanılır. Vokal davranış biçimini değiştirmek için bu mekanizmaların biri veya birkaçı kullanılarak terapi programları yapılandırılır. Ses terapisi süreci, hemen tüm yöntemlerde benzerlikler gösterir: 1. Vokal hijyen ve günlük koruma programı hazırlamak 2. Bilinçli farkındalığı geliştirmek 3. Egzersizler (Vokal-Postür-Gevşeme-Solunum-Artikülasyon) 4. Ev ödevleriyle yeni vokal davranış biçiminin pekiştirilmesi Şan ve tiyatro gibi sahne sanatlarında kullanılan pedagojik yaklaşımlar, ses terapilerine temel oluşturmuşlardır. Birçoğu halen terapi tekniği olarak ta kullanılmaktadır. Ses terapi teknikleri, sese yaklaşım şekline göre sınıflanabilir: 1. Dolaylı yöntemler: Bu yöntemler, temelde sese doğrudan müdahale olmadan sesi bozan faktörleri düzeltmeyi amaçlar. 1

2 2. Doğrudan yöntemler: ses kaslarının çalışma şeklini değiştirmeye yönelik egzersiz programları içerir. Bu yöntemler kendi içinde iki bölümde incelenebilir: 2.1. Genel (holistik-bütüncül) yaklaşımlarda sesi oluşturan altsistemleri ile ayrı ayrı ilgilenilmez. Fonasyon sistemi bir bütün olarak değiştirilir 2.2. Spesifik yöntemler fonasyon mekanizmasının alt sistemlerine (solunum, vibrasyon, rezonans) ayrı ayrı müdahale ederek ses bozukluğunun şekline göre ve etiyolojik kaynağa göre yapılandırılmışlardır. 2

3 GĐRĐŞ Ses bozuklukları multifaktöriyeldir. Bu yüzden, klinisyenler ses bozukluklarında vokal fizyoloji ve anatomi yanında; sistemik, nörolojik, emosyonel ve yaşam tarzı ile ilişkili faktörlerin ışığında geniş bir açıyla değerlendirme yapmalıdırlar. Şunu da eklemek gerekir ki ses hastalarının çoğunun larenkslerinde anatomik olarak bozukluk yoktur ve ses bozuklukları çoğunlukla cerrahi olmayan durumlardır. Ses terapisine başlarken ses bozukluğunun çok yönlü ve farklı bakış açılarıyla (Etiyolojik, Davranışsal, Fizyopatolojik, Algısal) değerlendirilmesi, tedavinin tüm aşamalarına ışık tutar. Tek bir sınıflamaya bağımlı kalmadan aynı hastada tüm sınıflamalar düşünülebilmelidir (1,2). Ses terapisi nedir? Ses terapisi, sesin davranışsal tekniklerle değiştirilmesidir. Başka bir deyişle sesi hastanın mesleki ve sosyal ihtiyaçlarını karşılayacak, o hasta için ulaşılabilecek makul ve yeterli bir düzeye getirmek için gösterilen çabadır (3). Ses terapilerinin ana hedefi, belirlenen bir hedef sestir. Hedef ses; 'iyi', 'normal', 'doğal' veya 'doğru' sıfatlarıyla tanımlanabilir. Ancak normal sese ulaşmak, özellikle irreversibl nörolojik veya vokal fold lezyonu olanlar için mümkün değildir. Böyle durumlarda amaç, hastanın sahip olduğu anatomik ve fizyolojik yeterlilik sınırlarında ulaşabileceği en iyi sesi bulmaktır. Hedef sesi tanımlayan bazı özellikler ses terapisi uygulayıcıları için yol göstericidir (4): 1. Gürlük (ses işitilebilir olmalıdır) 2. Hijyen (fonasyon vokal organlara zarar vermemelidir) 3. Esneklik (ses duyguların dışavurumunu sağlayabilmelidir) 4. Tanıtıcılık (konuşmacının cinsiyeti ve yaşı ile ilgili fikir vermelidir) 5. Tatminkarlık (dinleyiciler sesten rahatsız olmamalı, memnun kalmalıdır) 3

4 Hedef ses, farklı şekillerle de tarif edilebilir: Rezonant ses, temelde vokal prosesler arasında mm mesafe bırakılarak yapılan fonasyondur. Güçlü harmonik yapıya sahip kolayca ve rahat oluşturulan bir sestir (5, 6, 12). Maksimum vokal ekonomi, ağızdan çıkan ses gücünün aerodinamik olarak harcanan güce oranının sözkonusu olduğu bir vokal muhasebedir. Daha dar anlamıyla, vokal foldlara uygulanan olası en az baskıyla ağızdan çıkan sesin olası en yüksek gürlükte olmasıdır (5). Akıcı fonasyon ise tam bir glottal kapanmanın eşlik ettiği olası en yüksek glottogram amplitüdü olarak tanımlanabilir. Vokal fold mukozası en etkin mukozal dalganın oluşabileceği gerginliktedir. SES TERAPĐLERĐNDE UYGULAMA YÖNTEMLERĐ Ses terapisinde ne yapılır? Ses terapisi aslında hekim hasta arasında psikoterapi düzeyinde yaşanabilen nitelikli bir empati ilişkisidir. Đnsanın aynası niteliğinde olan sesinin değişmesi, hayatında önemli gelişmelere yol açar. Hemen tüm ses terapilerinde kullanılan ortak temel yaklaşımlar şunlardır: 1. Ses hijyenini sağlamak 2. Ses kaslarının kullanım şeklini değiştirmek 3. Bilinçli farkındalığı geliştirmek 4. Stresten uzaklaştırmak Ses terapileri sırasında ses kaslarının kullanım şekli değiştirilirken farklı fizyopatolojik mekanizmalar kullanılabilir. Hemen tüm teknikler, bu mekanizmaların biri veya birkaçını kullanarak yapılandırılabilir: 1. Đnertansı artırmak için transglottik hava akımının (ses kaynağı) önünde bir pozitif basınç oluşturmak gereklidir (6,7). 4

5 2. Rezonans boşluğunu genişletmek, daha az ses enerjisi ile daha gür ve zengin harmonik içerikli ses oluşturmayı sağlar. 3. Vokal foldların vertikal temas yüzeyini genişletmek ses kaynağının verimini ve gücünü artırır (8). 4. Vokal foldların longitudinal eksende temas oranını artırmak, fonasyon sırasında vokal foldlara yapılan basıncı dengeler ve dağıtır. Vokal foldların arasından ses dönüşemeden kaçan; hava değil enerjinin ta kendisidir (6). 5. Larenksin intrensek kaslarının optimum tonüsünün sağlanması, bu kasları rahatça ve beynin dinamik kontrolüne en kolay cevap verebileceği gerginlikte tutmaktır. Aslında genel muskuler çalışma prensibinin sese uygulanmasından başka bir şey değildir. Eğer bir kas aşırı gerilirse o kas üzerindeki hakimiyet zayıflar (9). 6. Larenksin ekstrensek kaslarında optimum tonüs oluşturma, larenksin intrensek kaslarının en verimli çalışabileceği dengeli ve yeterli askı destek gücünü sağlamaktır (10,11). 7. Formant-harmonik uyumunu sağlamak, özellikle şanda etkili akustik bir yöntemdir. Sesin frekansına göre ses yolunun rezonans ve artikülasyon özelliklerini ayarlamaktır (12). Ses terapisi nasıl yapılır?.. Ses terapisi, hiyerarşik bir program dahilinde yapılır. Düzensiz ve programsız 'doğaçlama' yapılan uygulamalar terapi sürecini olumsuz etkiler, çoğu zaman sonuçsuz kalır. Ses terapisi genellikle şu evreleri içerir (1-4,16,26). 1. EVRE-Hastayı ve sesini tanıma Terapist, hastanın sesini ilk karşılaşmadan itibaren 'dinler' (mümkünse konuşma, okuma ve şarkı söyleme esnasında) Foniatrik anamnez ve KBB muayenesi yanında odyolojik ve aerodinamik testler yardımcıdır Müzik kulağı aranabilir (varsa büyük kolaylıktır) 5

6 Ses laboratuarı (stroboskopi, EGG, ses analizi, LEMG) önemli destek sağlar 2. EVRE-Hedef sesi arama Ses kaslarının kullanım şeklini değiştirerek hedef sesin 'tek bir tonunu' bulmak amaçlanır Deneme yanılma ile değişik yöntemler kullanılabilir. Bunun için sınırlama ve sınıflama gereksizdir. Ancak çoğunlukla terapist alışkın olduğu tekniği deneyerek başlar. 3. EVRE-Hedef sesi geliştirme Hastayı hedef sesine ikna etme, alıştırma Hedef sesi, tek sesten anlamlı kelime ve cümlelere taşıyıp esneklik ve kazandırma ve güçlendirme 4. EVRE: Hedef sesi alışkanlık haline getirip yeni davranış biçimi olarak yerleştirme Terapi süresince kullanabildiği sesi okuma ve şarkı söyleme sırasında da kullanmak, sonrasında günlük hayatına taşımak Ses terapisi, terapist ile hasta arasında gerçekleşen, bilim ve sanatın iç içe olduğu üst düzey bir iletişimdir. Bu noktada ses terapistinin kendi sesini tanıması ve iyi kullanması (şarkı söylerken, konuşurken), müzik kulağının olması ve taklit yeteneği (sentezden analize problem çözümü) önemli avantajlar sağlar. Eğer profesyonel ses ile çalışılacaksa bunlara ek olarak sanatsal bilgi ve yetenekler önem kazanır. SĐSTEMATĐK YAKLAŞIMLA SES TERAPĐ TEKNĐKLERĐ Ses terapilerinin sınıflandırılması, terapi tekniğinin ses kaslarının kullanım şeklini değiştirme yöntemine göre iki bölümde incelenebilir: 1. Dolaylı Yöntemler (Đndirekt Teknikler-Yardımcı Yöntemler-Vokal Ergonomi) 6

7 Bu yöntemler, temelde sese doğrudan müdahale yapılmaksızın sesi bozan faktörleri düzeltmeyi amaçlar. Pek çok hastada sese hiç müdahale olmadan dolaylı yöntemler kullanılarak sonuca varılabilir Ses Đstirahatı: Hastalara en sık önerilen iyileşme yöntemi ses istirahatı olmuştur. Ancak bazen bu basit öneri hiç uygun olmayan sonuçlar doğurabilir. Bir şancıya veya bir politikacıya susmasını söylemek bir balerine parmak uçlarında dansı yasaklamaktan farksızdır. Ses istirahatı, kesinlikle hiperfonksiyonel ses bozukluğunun tedavisi olarak algılanmamalıdır. Ses istirahatı, cerrahi ve vokal yüklenmeye bağlı travmatize olmuş vokal fold mukozasına iyileşip düzelmesi için zaman tanımaktır (13). Ses istirahatı iki şekilde uygulanır: Kati ses istirahatı: Fısıltı,öksürme,gülme dahil hiç ses çıkarılmaz. Postoperatif dönem, vokal suistimale bağlı travmatik durumlarda ve akut larenjitte iyileşmeye zaman tanır. Süresi ortalama 3-7 gündür (14 güne kadar uzatılabilir) Modifiye ses istirahatı: Hastaya göre değişebilen farklı kısıtlamalar uygulanabilir. Yüksek sesle, uzaktaki kişilerle, gürültülü ortamlarda konuşmak yasaklanabilir. Sesi kullanması gerekiyorsa (konser, konferans vb), sonrasında dinlendirmesi önerilebilir. Sesi ısıtıp soğutmak ta esasen modifiye ses istirahatının amaçları ile örtüşür Ses Hijyeni: Hemen tüm ses terapilerinde uygulanır (1-4,13,16,26). Dört grupta incelenebilir: Mekanik travma: Ses suistimali; vokal foldların hızlı konuşma, bağırma, boğazda gıcık temizleme ve öksürükle mukozanın travmatize olmasıdır. Mekanik travmayı engellemek amacıyla sorunun hangi durum ve zamanlarda olduğunu açığa çıkardıktan sonra sistematik olarak bu durumlar azaltılır. Yüksek riskli zamanlarda ödül-ceza kullanılarak stimulus kontrolüne odaklanılır. Daha sonra davranış transferi yapılarak travmadan uzaklaşılır Hidrasyon-humidifikasyon: Vücudun travmaya en dayanıklı mukozasının yüksek nemlilikle desteklenmesi ve lubrikasyonu şarttır. Endoskopide mukusun viskozitesi yol 7

8 gösterebilir. Bunun için günde en az 6-8 bardak su içilmeli, aşırı miktarlarda antihistaminik, kafein, süt tüketimi engellenmelidir. Ortamdaki havanın nem oranı da önemlidir Laringofaringeal reflü: Vokal fold mukozasının yapısını değiştirmesi yanında boğazda sürekli olarak oluşturduğu dolgunluk ve takılma hissi ile sesi etkiler Đrritan madde inhalasyonu: Sigara,boya, temizlik maddeleri gibi vokal fold mukozasına yapışarak inflamasyon oluşturan etkenlerden uzak durmalıdır Solunum Desteği: Đyi bir solunum desteği, serbest ve doğal sesin vazgeçilmez bileşenidir. Sesi bir enerji formu olarak düşünürsek, solunum desteği bu enerjinin kaynağıdır. Ancak özellikle ses profesyoneli olmayan ses eğitimi almamış kişilerde yeni bir solunumsal davranış modeli geliştirmek ve bunu yerleştirmek zordur. Hastaya önerilen 6-8 haftalık tedavi süresinde zamanın çoğunu salt nefes egzersizlerine ayırmak hedef sese ulaşmayı geciktirebilir. Bu durum hastanın sabrını ve tedaviye devamlılığını olumsuz etkiler (1-4,14,16,26). Solunum desteğini geliştirmeye yönelik tekniklere farklı örnekler verilebilir: Abdominodiafragmatik solunum: Doğru kaslar ve bu kasların vektöryel bileşenlerini kullanarak sesin enerji kaynağını verimli hale getirmek mümkündür. Verimlilik prensibinin ışığında larenks ve boyun kasları soluk alıp verme işleminden etkilenmemeli, fonasyon solunum güçlerinin etkisinden uzaklaştırılmalıdır Schlaffhorst Andersen Metodu: Solunumu üçlü hareket olarak (soluk alma-soluk verme-duraklama) düzenleyip solunum ve beden hareketleri arasında koordinasyon ve bilinçli farkındalığı geliştirmeyi amaçlar. Bu yolla maksimum vokal performans minimum enerji ile gerçekleştirilir (15) Konuşmanın noktalama işaretleri-prozodi: Tidal solunum sınırını çok zorlamadan bir okuma parçasındaki noktalama işaretlerinin (virgül-yarım nefes, nokta-tam nefes vb) konuşmaya uyarlanmasıdır (16). 8

9 Solunum Koordinasyon Yaklaşımı: Soluk vermenin aktif ve bilinçli yapılmasını savunan bu teknikte zorlu ekspiryum sonrası refleks inspiryuma fonasyon eklenir Postür: Bedenle ilgili bilinçli farkındalığı geliştirme yöntemlerini kapsar. Temelde larenksin ekstrinsik kaslarının fonasyon dışı işlerde kullanılması engellenir. Bu durum hastaya 'başın gırtlağa taşıtılması' gibi örneklerle açıklanabilir. Postür çalışmaları çoğunlukla kişini hayata bakışını da etkiler (2,16) Genel kurallar: Ekstralarengeal kasların larenksi boyunda dengeleyici faaliyetine odaklanmasını sağlamak için çene gevşek, baş yukarı, ve dengeler,omuzlar rahat ve kulak hizasında, sırt bel ve karın kasları gevşek, aktif omurga ile rahat bir dik duruş sağlanır. Başın dengeli taşınması, boyun ön kasları ile değil, arka kasları ile yapılır. Dizler hafifçe bükülü ve ağırlık metatars başlarında dengelenir (16,35) Alexander Tekniği: Yüksek bilinçte yoğunlaştırılmış düşünmeyi amaçlar (1,17) Feldenkrais: Hareket farkındalığı ve fonksiyonel entegrasyon temellerine dayalı bir öğretidir (1,18) Yoga ve Qi-gong gibi spiritüalizm kökenli öz disiplin ve hayat enerjisini yönetme, yönlendirme teknikleri (19) Relaksasyon: Jacobson-Progresif Relaksasyon: Belirlenmiş kas gruplarına konsantre olup ses kaslarına yönlenmeyi amaçlar. Đlk etapta kontrolü daha kolay olan ekstremite kaslarında germe-gevşetme ile 'ağırlığın' farkına varılır. 'Gerginlik-ağırlık' hissini ses sistemine taşıyarak ses kaslarında bilinçli ve etkin relaksasyon sağlanır (1,16,20) Wolpe-Resiprokal Đnhibisyon: Hiyerarşi analizi ile relaksasyonu birleştirir. Sıkıntılı durumlara şiddet sıralaması yapılır. Hafiften başlayarak, sıkıntılı duruma, önceden belirlenmiş rahat durum sesi ile cevap verilir (1,4,20). 9

10 Germe egzersizleri Özellikle boyun kaslarını germe ve gevşetmeyi amaçlar (Baş çevirme vb) (2,4) Şan teknikleri (açık boğaz tekniği vb) kullanılabilir (2,16,26,35) Mizansen oluşturma tekniği, hastanın kendisini iyi hissettiği bir yer veya durumu hayal ederek rahat bir vokal postür edinme çalışmasıdır (4) Bilinçli tıbbi hipnoz halen dünyanın bir çok yerinde modern tıbbın içinde uygulama alanı bulmaktadır. Foniatride ise yalnızca gevşeme değil vokal dinamikleri değiştirme yöntemi olarak ta kullanılabilir (21-24) Akupunktur-Akupressür: Çin tıbbında yaygın olarak kullanılan akupunktur ile ilgili çalışmalar mevcut olmakla beraber, fizyopatolojik olarak kesin açıklama getirilememiştir. Bununla birlikte S-10 (şarkıcı noktası) St9, Li18, Li15, Lu1, Lu7, Ki6 gibi noktaların sesi etkilediği, vokal nodüllerin tedavisinde sonuç verebildiği bildirilmektedir. Akupressür ise akupunktur noktalarına masaj olarak bilinir (23,24,25) Psikoterapi: Psikojenik disfoni-afoni, performans anksiyetesi, depresyon, yaygın anksiyete bozukluğu gibi durumlarda psikiyatri konsültasyonu istenmelidir Biofeedback: Đşitsel: Maskeleme, geciktirilmiş işitsel feedback, destekleyici teknikler (ampflikasyon, looping playback, ses hızını azaltıp dinletme) kullanılabilir (4) Görsel: Endoskopla fonatuar organları (glottik, supraglottik, palatal) ekranda göstermek ve ses analiz sonuçlarını (sayısal veya aynı anda ekrana yansıyan grafik ve şekillerle) göstermek şeklinde uygulanabilir. Ayna karşısında yapılan egzersizler de çok faydalıdır (4) Kinestetik: Fonasyon sırasında gerek ses titreşimlerini gerekse kas gerginliklerini bilinçli olarak hissetme yetisi geliştirilir. Bu yolla hareketin tekrarı sağlanabilir. 10

11 1.9. Fitoterapi: Boğazı nemlendiren, rahatlık ve genişleme hissi veren bitkisel maddelerin (Meyan balı, vb) kullanımı örnek verilebilir. Geleneksel Çin tıbbında nodüller için hazırlanan bitkisel çay ve buharlar mevcuttur (24). 2. Direkt Ses Terapi Yöntemleri Sesi oluşturan kaslara doğrudan müdahale etmeyi amaçlar. Đki bölümde incelenebilir: 2.1. Genel Ses Terapi Yöntemleri Genel (holistik-bütüncül) yaklaşımlarda sesi oluşturan fonasyon, rezonans ve solunum altsistemleri ile ayrı ayrı ilgilenilmez. Baştan ses hijyeni sağlanır, ses patolojisi ile ilgili bulgular, emosyonel destek ve direkt ses kaslarını ilgilendiren fiziksel egzersizler verilir. Bu egzersizler solunum-fonasyon-rezonans çalışma sistemini aynı anda değiştirir. Böylece hem hiperfonksiyonel hem de hipofonksiyonel ses bozukluklarında kullanılabilir Resonans Terapiler Rezonant Ses Terapisi: Arthur Lessac tarafından tanımlanmıştır. Vokal foldları germeye, ardından ısınma teknikleriyle aktif bilinç içinde gerilimden uzaklaşma uygulamasıdır. Odak, sert damak önüne taşınarak larenks rahat bırakılır (2,26,27) Şan konuşması (Boone): Monoton, legato kilise ilahisi gibi konuşma şeklidir. Perde yükseltilip sesliler uzatılır. Hece stresi ve glottal atak yumuşatılır (2,4,20) Hımlama (Cooper): Kişinin gerçek sesini doğru odak (hayali maske), doğal frekans ve ses sınırları içinde bulmasını sağlar (2) Vokal Fonksiyon Egzersizleri Stemple-Vokal fonksiyon egzersiz programı: Laringeal kasları güçlendirip dengelemek, hava akımı- vokal fold vibrasyonu-supraglottik konfigürasyon arasındaki ilişkinin fonasyonu mükemmelleştirmeye yönelik etkinliğini artırmayı amaçlar. Bunun için odak öne alınıp dil veya dudak titreşimi ile doğru ses pozisyonu bulunarak egzersiz programı ile yerleştirilir (2,26,28). 11

12 Ses ısıtma teknikleri, şancıların gerek prova gerekse performans öncesi uyguladıkları yöntemler ve bunların basitleştirilmiş halidir Vurgu Yöntemi: Svend Smith tarafından tanımlanan bu yöntemde, uygun abdominodiafragmatik solunum sağlandıktan sonra fonatuar egzersiz programı uygulanır. Prefonatuar fazda ses yolunun inertansını artırıp vokal foldları poze etmek için /f/, /s/, /v/, /z/ fonemleriyle egzersizler yapılır. Fonatuar faza geçildiğinde sırasıyla largo, andante ve allegro ritimleriyle ses çalışması sürdürülür. Hedef ses bu şekilde oluşturularak artikülasyon fazına geçilir. Bu son evrede doğru ses pozisyonu konuşmaya transfer edilir (26,29,30) Estill Ses Terapi Sistemi: Jo Estill tarafından tanımlanan, belirlenmiş 13 ses figürü ve bu figürlerin kombinasyonu olan 6 farklı kalitede ses üzerinde çalışılan bir sistemdir. Ses kaliteleri konuşma, geniz sesi (twang), ağlamaklı ses, opera sesi, pop müzik sesi (belting) ve falsetto ses olarak belirlenmiştir (31) Lax Vox: 35 cm uzunlukta, 9-12 mm çapta silikon tüp yaklaşık 5 cm derinlikteki suya daldırılarak fonasyon yapılır. Su basıncını kullanarak inertans artırılır, larenks düşürülür, rezonans kapasitesi artar, vokal fold kas ve mukozalarında gevşeme ve temel frekansta düşme gerçekleşir. Sesi ısıtma, soğutma, güçlü tutma ve hassas kontrolü sağlamada kullanılabilir. Kolay uygulanır ve öğrenilebilir, çok yönlü biofeedback imkanı verir (32) Şan Teknikleri: Ses terapi programları bilimsel araştırmalarla desteklenir. Bazıları şan ve tiyatro gibi sahne sanatlarında kullanılagelmiş metodları kullanır-ödünç alır-. Şu gerçek unutulmamalıdır ki sanat eğitmenlerinin sanat tarihi boyunca ustadan çırağa geliştirip olgunlaştırdıkları yöntemler, foniatrinin tohumları olmuşlardır. Günümüzde de vokal atletler yetiştiren şan pedagojisi derin kökleri ile ve halen bilimsel olarak açıklanmayı bekleyen değerleriyle foniatriye yön vermektedir (1,33). 12

13 Sesi odaklama yöntemleri, gerek şan pedagojisinde gerekse foniatri pratiğinde en sık kullanılan yöntemlerdendir. Bu şekilde terapist ses titreşimlerini belli yerlere yönlendirerek aktif olması gereken kasların çalışmasını basit bir yolla sağlar (26,34) Sesli ve sessiz harflerin amaca yönelik kullanımı ile örneğin /o/ nun boğazı açıcı, /i/ nin vokal foldları esnetip kapatıcı, /a/ nın gerginliği artırıcı etkilerinden faydalanılır (26,34) Yarı tıkayıcı ses yolu egzersizleri (Lip trill, ıslıkla fonasyon) inertansı artırarak sonuç verir (2,5,34,35) Larenksin boyundaki vertikal seviyesini düşürme, çok yönlü ve etkili bir yöntemdir. Hem rezonans kapasitesini artırır, hem vibratuar sitemi optimize eder ve hem de Abdomino diafragmatik solunumu kolaylaştırır (36,37) Klasik şanda kullanılan yardımcı teknikler: Ses (Passaggio, Vibrato, Messa di voce) ve nefes teknikleri (Appoggio)(34,35,38) Rezonans teknikleri: Formant akordu, Şancı formantı (34,35,38) Çağdaş şan teknikleri: Belting(31) Açık boğaz (34) Register çalışmaları, özellikle falset registeri kullanarak sesi yönlendiren çalışmalardır (2,26,34,35). 2.2.Spesifik Ses Terapi Yöntemleri Bu yöntemler sesin belirli altsistemlerine (solunum, vibrasyon, rezonans) müdahale ederek sesi değiştirirler. Patolojinin şekline ve etiyolojik kaynağa göre yapılandırılmışlardır Hiperfonksiyonda kullanılan teknikler Kolaylaştırıcı teknikler: Daniel Boone tarafından derlenen bu yöntemler arasında en popüler olanı esneme-iç çekme yöntemidir. Vejetatif bir fonksiyon olan esneme işlevi sırasında ağız içi genişler, yumuşak damak eleve olur, hipofarinks genişler, larenksin 13

14 boyundaki vertikal seviyesi düşer, ventriküler foldlar düzleşir ve vokal foldlar gevşer. Tam bu sırada fonasyon gerçekleştirilir ki bu durum esnemeden hemen sonra zaten yapılan iç çekme sesidir. Bu ses yakalandıktan sonra hastaya tanıtılıp geliştirilir (4,20) Larenks Masajı (Aronson): Bilinen masaj mekanizmalarının larenkse uygulanmasıdır (gergin kas kısa ve serttir; masajla uzatılır, dolayısıyla gevşeme sağlanır). Temel amaç, larenksin seviyesini alçaltıp supralarengeal kas gerginliğini azaltmaktır. Geçici bir rahatlık gelişir, ancak bu aradaki larenks postürü kinestetik biofeedback sağlar (2,3,26,39) Soluklu Fonasyon (Casper): Gizli saklı konuşma şeklidir. Hastanın bilmesi ve çalışması gereken teferruatlı işlem yoktur. Hasta farkında olmadan çok şey gerçekleşmiş olur. Gürlük azalır, solukluluk artar, konuşma hızı azalır. Sonuç olarak hiperfonksiyon çözülür. Bu yöntem modifiye ses istirahatı olarak uygulanabilir. Teknik uygulanırken dikkat edilmesi gereken perdenin düşmemesi ağız açıklığının azalmaması ve odağın bozulmamasıdır (2,26,40) Çiğneme Yöntemi (Froeschels): Çene, dil ve yüz kaslarının daha sinerjik ve rahat çalıştırılmasını, böylece larenksin suprahyoid gerginlikten uzaklaştırılmasını sağlar. Tekniğin uygulanmasına abartılı çiğneme (ağız dolusu bisküviyi döke saça) hareketleriyle başlanır. Kas gerilimi azalınca çiğnerken homurdanma, anlamsız- anlamlı heceleme, sayı sayma ve konuşma yapılır. Son aşamada çiğnemeyi düşünerek konuşmaya geçilerek davranış transferi gerçekleştirilmiş olur (2,4,41) Germe - Üfleme Yöntemi (Stone): Temel amaç subglottik basıncı azaltmaktır. Tekniğin uygulanmasına üfleme ile başlanır. Üflemeye fısıltı (germe) eklenir. Daha sonra germe ve üflemeye fonasyon da eklenir. Fonasyon başladıktan sonra sırasıyla germeyi ve üflemeyi azaltarak normal konuşmaya geçilir Glottal Atağı Yumuşatma Teknikleri: Sesli harflere /h/ ile başlama en yaygın kullanılan glottal atağı yumuşatma yöntemidir (1,4,26,42). 14

15 Hipofonksiyonda Kullanılan Teknikler Lee Silverman Ses Terapi Tekniği: 'Yüksek sesle düşün' temelinde ses şiddetini uygun şartlarda yükselmek ve bu gürlüğü sürdürebilecek nefes desteği sağlamaktır. Ayrıca artikülasyon daha anlaşılabilir hale getirilmelidir. Tekniğin uygulanması, /a/ foneminin uzatılıp güçlendirilmesi, perdenin genişletilmesi ve sonunda ulaşılan hedef sesi desibelmetre eşliğinde sohbete dönüştürme şeklindedir (2,26,43) Vejetatif fonksiyonları yönlendirip hastanın istemsiz olarak çıkardığı ses yakalanabilir (4, 26) Maskeleme yaparak işitsel biofeedback engellenebilir Manuel manipulasyon ile larenksin vertikal pozisyonunun aşırı yükselmesi engellenebilir (26) Đtme-çekme- izometrik kontraksiyon yöntemi, glottisin eforlu kapatılmasıdır. Ancak yöntemin kendisi hiperfonksiyona yol açabileceğinden sınırlı ve dikkatli kullanılmalıdır (20,26) Perdeye Yönelik Yaklaşımlar: Sesin perdesini değiştiren teknikler arasında terapistin parmaklarıyla larenksin maniplasyonu, perde kaydırma, perde taşıma, yeni perde oluşturma teknikleri, kulak eğitimi ve vejetatif sesleri yönlendirme teknikleri sayılabilir (1,2,4,16,26,40, 42) Afoniye Yönelik Yaklaşımlar: Konversif afonilerde hastanın istemsiz fonasyon yapmasına çalışılır. Đnhalasyon fonasyon tekniğinde nefes alınırken vokal foldların adduksiyonu yaptırılır. Vejetatif yönlendirme yapılırken hastanın öksürmesi, gülmesi sağlanabilir. Ayrıca larenksin eksternal maniplasyonu veya işitsel maskeleme kullanılabilir (1,2,16,26,41). 15

16 Paradoksik vokal fold hareketinin tedavisinde kullanılan derin koklamanın sonuna eklenen fonasyon egzersizi de esnemeye benzer etki oluşturmaktadır (2,26) Vokal granülomun tedavisi çoğunlukla cerrahi olmakla beraber görsel feedback kullanan fonoskopik yaklaşım ve postural bir yöntem olan Brigitte Arnoud-Sindt tekniği denenebilir (44,45) Đnhalasyon fonasyon tekniği, ventriküler fonasyonun tedavisinde kullanılmakla birlikte spazmodik disfonide de alternatif bir yöntem olarak karşımıza çıkmaktadır (1,2,4,26). SONUÇ Tüm ses terapilerinde farklı yöntemler kullanılmasına rağmen hemen hepsinin uyguladığı program hiyerarşisi benzerdir: 1.Vokal hijyen ve günlük koruma programı hazırlamak 2.Bilinçli farkındalığı geliştirmek 3.Egzersizler (Vokal-Postür-Gevşeme-Solunum-Artikülasyon) 4.Ev ödevleriyle yeni vokal davranış biçiminin pekiştirilmesi Terapist, hastanın sınırları ve ihtiyaçları doğrultusunda çeşitli yöntemleri kullanarak bir program hazırlamalıdır. Bu program, her hasta için özel olarak yapılandırılmalıdır. Özellikle çocukluk çağı ses bozukluklarında aile de bu programa dahil edilmelidir. Ses hastasına yaklaşım; izole bir ses patolojisini çözmek, örneğin bir vokal polibi eksize etmek olarak görülmemelidir. Ses bozukluğu, kompleks bir sistemde domino etkisi ile gelişmiş bir sonuç olarak değerlendirilmelidir. 16

17 REFERANSLAR: 1. Sataloff RT: Professional Voice: The Science and Art of Clinical Care. Second edition, San Diego CA; Singular Publishing Group Inc, Colton HC, Casper JK: Understanding Voice Problems. Second edition, Baltimore; Williams & Wilkins, Aronson AE: Clinical Voice Disorders: An Interdisciplinary Approach. Third edition, New York: Thieme-Stratton, Boone D, McFarlane SD, Von Berg SL. The Voice and Voice Therapy. 7th ed., Pearson Education, Titze IR: Acoustic Interpretation of Resonant Voice. J Voice, 2001;12(2): Verdolini K, Druker DG, Palmer PM, Samawi H: Laryngeal Adduction in Resonant Voice. J Voice, 1998; 12(3): Story BH, Laukkanen AM, Titze IR: Acoustic Impedance of an Artificially Lengthened and Constricted Vocal Tract. J Voice, 2000; 14(4): Jiang JJ, Shah AG, Hess MM, Verdolini K, Banzali FM, Hanson DG: Vocal Fold Impact Stress Analysis. J Voice, 2001; 15(1): Lucero JC: Optimal Glottal Configuration for Ease of Phonation. J Voice, 1998; 12(2): Angsuwarangsee T, Morrison M: Extrinsic Laryngeal Muscular Tension in Patients with Voice Disorders. J Voice, 2002; 16(3): Sonninen A, Hurme P, Laukkanen AM: The External Frame Function in the Control of Pitch, Register, and Singing Mode: Radiographic Observations of a Female Singer. J Voice, 1999; 13(3):

18 12. Smith CG, Finnegan EM, Karnell MP: Resonant Voice: Spectral and Nasendoscopic Analysis. J Voice 2005; 19(4) Sataloff RT, Cline SE, Lyons KM, Rubin AD: Voice Rest, in: Sataloff RT (ed). Treatment of Voice Disorders. Second edition, San Diego CA; Plural Publishing, pp 41-45, Prater RJ: Voice Therapy: Techniques and Applications. Otol Clin North Am, 1991: 24(5): Bessert-Nettelbeck T, Saatweber M: Therapeutical and pedagogical effects of the Schlaffhorst-Andersen Method on the Singer and His Voice. Logopedics Phoniatrics Vocology, 1998; 23 (Suppl 1): Rammage L, Morrison M, Nichol H: Management of the Voice and Its Disorders. Second Edition, San Diego CA; Singular Publishing Group, Heirich JR: Voice and the Alexander Technique: Active Explorations for Speaking and Singing. First Edition, Berkeley CA; Mornum Time Press, Nelson SH, Blades-Zeller E: Singing with Your Whole Self: The Feldenkrais Method and Voice. First edition, Maryland; Scarecrow Press Inc, Emerich KA: Nontraditional tools helpful in the treatment of certain types of voice disturbances. Current Opinion in Otolaryngology & Head and Neck Surgery, 2003; 11: Boone DR: The Voice and Voice Therapy. First Edition, Englewood Cliffs HJ Prentice Hall, Müezzinoğlu AE: Beş Duyunun Ötesi: Hipnoz. Birinci baskı, Đstanbul; EKO Basım Yay. Org. Ltd. Şti, Özakkaş T: Gerçeğin Dirilişine Kapı: Hipnoz. 3. baskı, Kayseri; Özak Yayınevi,

19 23. D Antoni ML, Harvey PL, Fried MP. Alternative Medicine: Does It Play A Role in the Management of Voice Disorders? J Voice, 1995; 9(3): Seidman MD. Complementary and Alternative Medications and Techniques, In: Benninger MS, Murry T. (eds). The Performer s Voice. First Edition, San Diego CA; Plural Publishing, pp , Yiu E, Yee-Ian Kwong E: Acupuncture for voice disorders. Proceedings of 6th Pan European Voice Conference. London; British Voice Association, pp 79, Stemple JC. Voice Therapy: Clinical Studies 2nd ed. San Diego, CA: Singular Publishing Group, Verdolini K, Druker DG, Palmer PM et al: Laryngeal adduction in resonant voice. J Voice, 1998, 12: Stemple JC, Lee L, D Amico B, Pickup B: Efficacy of vocal function exercises as a method of improving voice production. J Voice, 1994; 8: Kotby NM. The Accent Method of Voice Therapy Singular Publishing Group San Diego CA, Kılıç MA. Ses Bozukluklarının Tedavisinde Vurgu Yöntemi. Kulak Burun Boğaz Đhtisas Dergisi, 1999, 6(1): Steinhauer KM, Obert K, McDonald M.: The Estill Voice Model in the studio and clinic. Proceedings of Pan European Voice Conference PEVOC 6; London, pp 31, Sihvo M: Voice care and cure- Pleasantly! Proceedings of Pan European Voice Conference PEVOC6, London, pp 37, Carroll LM: Application of singing techniques for the treatment of dysphonia. Otolaryngol Clin North Am, 2000; 33: Husler F, Rodd- Marling Y: Singing: The Physical Nature of the Vocal Organ. Revised Edition, London; Hutchinson Publishing Group,

20 35. Chapman JL. Singing and Teaching Singing: A Holistic Approach to Classical Voice. San Diego CA; Plural Publishing, Sundberg J, Nordström PE: Raised and lowered larynx - the effect on vowel formant frequencies. STL-QPSR, 1976; 2: Hurme P, Sonninen A: Vertical and Sagittal Position of Larynx in Singing. Proceedings of the XIIIth International Congress of Phonetic Sciences, Stockholm, pp , Sundberg JThe Science of the Singing Voice. First Edition, Illinois; Northern Illinois University Press, Rubin JS, Lieberman J, Harris TM: Laryngeal Manupilation. Otolaryngol Clin North Am, 2000; 33: Casper JK, Murry, T: Voice Therapy Methods in Dys phonia. Otolaryngol Clin North Am, 2000; 33: Froeschels E. Chewing method as therapy. Archives of Otolaryngology, 1952; 56: Heuer RJ, Rulnick RK, Hormann M, Perez KS, Emerich KA, Sataloff RT: Voice Therapy, In: Sataloff RT (ed). Treatment of Voice Disorders. San Diego CA; Plural Publishing, pp 15-39, Sapir S, Ramig LO, Hoyt P, et al.: Speech loudness and quality 12 months after intensive voice treatment (LSVT) for Parkinson disease: a comparison with an alternative speech treatment. Folia Phoniatr Logop 2002, 54: Leonard R, Kendall K. Effects of voice therapy on vocal process granuloma: a phonoscopic approach. Am J Otolaryngol, 2005;26: Bergamini G,Luppi MP,Dallari S, Kokash F, Romani U. Logopedic rehabilitation of laryngeal granulomas. Acta Otorhinolaryngol Ital., 1995;15(5):

/hhoo hho hhooo hhooo hhooo hhoooooo/ (iyi ki doğdun..)

/hhoo hho hhooo hhooo hhooo hhoooooo/ (iyi ki doğdun..) LAX VOX SES TERAPİ TEKNİĞİ Teknik tanıtımı Fiztopatolojik mekanizmaları Kullanım amaçları /hhoo hho hhooo hhooo hhooo hhoooooo/ (iyi ki doğdun..) Formfollowsfunction (Yapı işleyişe uyum sağlar) (Sullivan

Detaylı

Ses Kısıklığı Nedenleri:

Ses Kısıklığı Nedenleri: Sesin oluşumunda temel olarak üç sistem rol oynamaktadır. Bu sistemlerden birincisi jeneratör sistemdir. Jeneratör sistem basınçlı hava çıkışını sağlayan akciğerler tarafından oluşturulur. İkincisi vibratuar

Detaylı

Tekniğin uygulanması. 1. Ön Hazırlık: (doğru postür- kas gevşetme- yönlendirme- bilinçli farkındalık )

Tekniğin uygulanması. 1. Ön Hazırlık: (doğru postür- kas gevşetme- yönlendirme- bilinçli farkındalık ) Tekniğin uygulanması Lax Vox Ses Terapi Tekniği, doğrudan sesi değiştirmeye yönelik bir ses terapi tekniğidir. Farklı ses patolojilerinde (hipo/hiperfonksiyonel ses bozuklukları) kullanılabilir olması

Detaylı

VOKAL NODÜLÜ OLAN YETİŞKİNLERDE SES TERAPİSİ SONUÇLARI

VOKAL NODÜLÜ OLAN YETİŞKİNLERDE SES TERAPİSİ SONUÇLARI VOKAL NODÜLÜ OLAN YETİŞKİNLERDE SES TERAPİSİ SONUÇLARI Results Of Voice Therapy In Vocal Nodules In Adults Adil ERYILMAZ 1, Banu MÜJDECI 2, Aydın ACAR 1 ÖZET 1 Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi,

Detaylı

Sesiniz Kı. sılırsa Bunları Yapın!

Sesiniz Kı. sılırsa Bunları Yapın! Sesiniz Kı sılırsa Bunları Yapın! Ses bozukluklarının sadece sesin azalması ya da hiç çıkmaması anlamına gelmiyor. Kulak, Burun ve Boğaz Hastalıkları Uzmanı Dr. Eltaf Ayça Özbal Koç, şu bilgileri verdi

Detaylı

Pediatrik ses bozuklukları ve ses terapisinin etkinliği Pediatric voice disorders and the efficiency of voice therapy

Pediatrik ses bozuklukları ve ses terapisinin etkinliği Pediatric voice disorders and the efficiency of voice therapy Derleme/Review Pediatrik ses bozuklukları ve ses terapisinin etkinliği Pediatric voice disorders and the efficiency of voice therapy Elçin Tadihan Özkan, Erhan Demirhan Anadolu Üniversitesi Sağlık Bilimleri

Detaylı

ĠĢitme Engellilerde Ses Sorunları. Cumhur BİLGİN G.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü KBB AD-Odyoloji BD, İşitme, Konuşma ve Ses Bozuklukları YL Programı

ĠĢitme Engellilerde Ses Sorunları. Cumhur BİLGİN G.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü KBB AD-Odyoloji BD, İşitme, Konuşma ve Ses Bozuklukları YL Programı ĠĢitme Engellilerde Ses Sorunları Cumhur BİLGİN G.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü KBB AD-Odyoloji BD, İşitme, Konuşma ve Ses Bozuklukları YL Programı Nedenleri??? Ses problemleri genel olarak tüm işitme

Detaylı

AMBULASYONA YARDIMCI CİHAZLAR

AMBULASYONA YARDIMCI CİHAZLAR AMBULASYONA YARDIMCI CİHAZLAR DOÇ. DR. MEHMET KARAKOÇ Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi FTR AD. Diyarbakır 30.10.2013 1 YARDIMCI CİHAZLAR Mobilitenin sağlanması rehabilitasyonun en önemli hedeflerinden

Detaylı

Pelvik taban kaslarının 4 önemli görevi vardır:

Pelvik taban kaslarının 4 önemli görevi vardır: PELVİK TABAN REHABİLİTASYONU İnsan vücudunun gövde kısmı ; Göğüs (Toraks),Karın (Abdomen) ve Leğen (Pelvis) olmak üzere 3ana bölümden oluşur.karnın alt kısmında kasıklar olarak da bilinen pelvis; leğen

Detaylı

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ MÜZİK ÖĞRETMENLİĞİ PROGRAMI 1.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN BİREYSEL SES EĞİTİMİ DERSİNDEKİ BAŞARILARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ MÜZİK ÖĞRETMENLİĞİ PROGRAMI 1.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN BİREYSEL SES EĞİTİMİ DERSİNDEKİ BAŞARILARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER www.muzikegitimcileri.net Ulusal Müzik Eğitimi Sempozyumu Bildirisi, 26-28 Nisan 2006, Pamukkale Ünv. Eğt. Fak. Denizli İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ MÜZİK ÖĞRETMENLİĞİ PROGRAMI 1.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN BİREYSEL SES

Detaylı

Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi

Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Beyin Tümörleri Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Sizde mi Diş Sıkıyorsunuz? Diş sıkma ve gıcırdatma, gece ve/veya gündüz oluşabilen istemsiz bir aktivitedir.

Detaylı

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI BALIKESİR / BANDIRMA İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ. Büro Yönetimi ve Resmi Yazışma Kuralları Kursu

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI BALIKESİR / BANDIRMA İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ. Büro Yönetimi ve Resmi Yazışma Kuralları Kursu T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI BALIKESİR / BANDIRMA İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ Büro Yönetimi ve Resmi Yazışma Kuralları Kursu Büro Yönetimi Öğretmeni Fatma GEZ BÜROLARDA SERBEST YERLEŞME DÜZENLERİ VE İŞ

Detaylı

Ergonomi Uygulamaları ile Kâr Etmenin Yolları

Ergonomi Uygulamaları ile Kâr Etmenin Yolları Ergonomi ile Verimlilik Paneli Ergonomi Uygulamaları ile Kâr Etmenin Yolları Uludağ Üniversitesi Endüstri Müh. Böl. 13.05.2010 BURSA ERGONOMİ Çalışan ile teknik sistem arasındaki ilişkiyi inceleyen; bilimsel

Detaylı

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri Dil Gelişimi Yaş gruplarına göre g temel dil gelişimi imi bilgileri Çocuklarda Dil ve İletişim im Doğumdan umdan itibaren çocukların çevresiyle iletişim im kurma çabaları hem sözel s hem de sözel olmayan

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

Lokal Hastalıkta Hangi Hasta Opere Edilmeli? Doç. Dr. Serdar Akyıldız E ge Ü n i v e r sitesi Tı p Fakültesi K B B Hastalıkları Anabilim D a l ı

Lokal Hastalıkta Hangi Hasta Opere Edilmeli? Doç. Dr. Serdar Akyıldız E ge Ü n i v e r sitesi Tı p Fakültesi K B B Hastalıkları Anabilim D a l ı Lokal Hastalıkta Hangi Hasta Opere Edilmeli? Doç. Dr. Serdar Akyıldız E ge Ü n i v e r sitesi Tı p Fakültesi K B B Hastalıkları Anabilim D a l ı Genel olarak; Tümör hacmi arttıkça Evre ilerledikçe Kombine

Detaylı

Ý nsanda iletiþimin en önemli araçlarýndan biri olan ses,

Ý nsanda iletiþimin en önemli araçlarýndan biri olan ses, 1 5 Doç. Dr. Orhan YILMAZ Ý nsanda iletiþimin en önemli araçlarýndan biri olan ses, kiþinin duygusal yapýsýný yansýtan bir olaydýr. Yaþ ilerledikçe tüm organlarda görülebilen yaþlanma konuþma organýnda

Detaylı

TEMEL YAŞAM DESTEĞİ Solunum ve Kalp Durması Nedir? Solunum durması: Solunum hareketlerinin durması nedeniyle vücudun yaşamak için ihtiyacı olan oksijenden yoksun kalmasıdır. Hemen yapay solunum ile hasta

Detaylı

Solunum ve Kalp Durması Nedir?

Solunum ve Kalp Durması Nedir? TEMEL YAŞAM DESTEĞİ Solunum ve Kalp Durması Nedir? Solunum durması: Solunum hareketlerinin durması nedeniyle vücudun yaşamak için ihtiyacı olan oksijenden yoksun kalmasıdır. Hemen yapay solunum ile hasta

Detaylı

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi / Logopedi Alanındaki Standartların ve Eğitim Programlarının Niteliklerinin

Detaylı

SleepOne Ürün Platformu

SleepOne Ürün Platformu Kare Medikal 2003 yılında üretim,satış ve ihracat faaliyetlerini birleştirmek üzere kurulmuştur. PAP cihazları, ventilasyon, oksijen tedavisi, aerosol tedavisi ve aspirasyon ürün gruplarında ar-ge ve üretim

Detaylı

Masajlar. Bölgesel Pythia Masajı 30 min. 90 TL. Geleneksel Bali Masajı 50 min. 170 TL. Reflexology 50 min. 170 TL

Masajlar. Bölgesel Pythia Masajı 30 min. 90 TL. Geleneksel Bali Masajı 50 min. 170 TL. Reflexology 50 min. 170 TL Masajlar Bölgesel Pythia Masajı 30 min. 90 TL Beden ve ruhunuzda derinlemesine rahatlama hissi uyandıran, özel aroma yağları ile yapılan yumuşak bölgesel bir masaj terapisidir. Pythia Masajı 50 min. 140

Detaylı

BÜROLARIN ERGONOMĐK OLARAK DÜZENLENMESĐ. Büro Đşi

BÜROLARIN ERGONOMĐK OLARAK DÜZENLENMESĐ. Büro Đşi BÜROLARIN ERGONOMĐK OLARAK DÜZENLENMESĐ MAK4091 Ergonomi 1 Büro Đşi Büroda genellikle oturarak çalışılır. Bilindiği gibi vücut ağırlığının % 50 70 ini bağ ve destek dokular ve kaslar oluşturur. Bunların

Detaylı

AĞRI İLE NASIL BAŞA ÇIKARIZ

AĞRI İLE NASIL BAŞA ÇIKARIZ AĞRI İLE NASIL BAŞA ÇIKARIZ Öğr. Gör. Müjgan ONARICI Çankırı Karatekin Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Çankırı 2013 Ağrı / Organizmayı koruyan bir duyu Duyu doku hasarının olduğu bölgede yanıt Ağrı Tarih

Detaylı

Mental Retardasyona Bağlı Konuşma Bozuklukları

Mental Retardasyona Bağlı Konuşma Bozuklukları Mental Retardasyona Bağlı Konuşma Bozuklukları ZEKA Zihnin birçok yeteneğinin (algılama, bellek, düşünme ve öğrenme gibi) uyumlu çalışması sonucu ortaya çıkan bir yetenekler birleşimidir. ZEKA GERİLİĞİ

Detaylı

PROF. DR. TÜLİN TANER

PROF. DR. TÜLİN TANER Uyku Apne Sendromunda Diş Hekimliği Uygulamaları PROF. DR. TÜLİN TANER Hacettepe Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Ortodonti AnaBilim Dalı TTD Okulu Uyku Bozuklukları Merkezi Kursu Ankara 26 27 Mart

Detaylı

BOSU EĞİTMENLİK PROGRAMI. Sporkariyerim.com. BOSU Master Trainer - HASAN ÇAKMAK 10.06.2012 BOSU TRAİNER CERTIFICATION 1

BOSU EĞİTMENLİK PROGRAMI. Sporkariyerim.com. BOSU Master Trainer - HASAN ÇAKMAK 10.06.2012 BOSU TRAİNER CERTIFICATION 1 BOSU EĞİTMENLİK PROGRAMI Sporkariyerim.com BOSU Master Trainer - HASAN ÇAKMAK 10.06.2012 BOSU TRAİNER CERTIFICATION 1 Eğitim İçeriği BOSU Nedir? BOSU Balans Antrenmanları BOSU Bireysel Antrenman Entegrasyonu

Detaylı

MÜZİK ÖĞRETMENİ ADAYLARININ SES ÖZELLİKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ *

MÜZİK ÖĞRETMENİ ADAYLARININ SES ÖZELLİKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ * MÜZİK ÖĞRETMENİ ADAYLARININ SES ÖZELLİKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ * Doç. Dr. Nalân YİĞİT ** Doç. Dr. Kayhan ÖZTÜRK *** Öz Bu çalışmada, müzik öğretmeni olacak bireylerin ses özelliklerini incelemek amacıyla

Detaylı

DİL VE KONUŞMA BOZUKLUKLARINDA TANI VE TEDAVİ

DİL VE KONUŞMA BOZUKLUKLARINDA TANI VE TEDAVİ DİL VE KONUŞMA BOZUKLUKLARINDA TANI VE TEDAVİ Konuşma Bozuklukları Konuşma Bozuklukları Üç Büyük Kategoriye ayrılabilir: 1. Artikülasyon Hastalıkları 2. Akıcılık Hastalıkları 3. Dil Bozuklukları Konuşma

Detaylı

İÇ ÜNİTE FTXB25A FTXB35A FTXB50A DIŞ ÜNİTE RXB25A RXB35A RXB50A RXB60A

İÇ ÜNİTE FTXB25A FTXB35A FTXB50A DIŞ ÜNİTE RXB25A RXB35A RXB50A RXB60A İÇ ÜNİTE FTXB25 FTXB35 FTXB50 FTXB60 Kapasitesi BTU 1,20 / 2,50 / 3,20 4.000 / 8.500 / 10.900 1,30 / 3,53 / 3,80 4.400 / 12.000 / 12.900 1,88 / 5.45 / 6.20 6.400 / 18.600 / 21.200 2,00 / 6,21 / 6,50 6.800

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Dersin Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Kredisi AKTS Yoğun Bakım Hemşireliği I YBH 501 I.Yarıyıl 3 T+4 U 5 10

DERS BİLGİLERİ. Dersin Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Kredisi AKTS Yoğun Bakım Hemşireliği I YBH 501 I.Yarıyıl 3 T+4 U 5 10 DERS BİLGİLERİ Yoğun Bakım Hemşireliği I YBH 501 I.Yarıyıl 3 T+4 U 5 10 Dersin Süresi (Dönemlik /Yıllık) Dersin Öğrenim Çıktıları Dersin İçeriği Önerilen Kaynaklar Prof. Dr. Fatma Eti Aslan Prof. Dr. Fatma

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞ HİJYENİ-3 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İş Hijyeni-3 Tozlar Toz ölçümü Gürültü 1 Tozlar Tozlar ve duman sisle birlikte aerosolleri

Detaylı

Decubitus Prophylaxis Üstün Tedavi

Decubitus Prophylaxis Üstün Tedavi Decubitus Prophylaxis Üstün Tedavi Decubitus Prophylaxis Üstün Tedavi TEMPUR-MED Ürününün Sağladıkları Optimum basınç azaltımı Yüksek konfor Yüksek hijyen Kullanım kolaylığı Geniş uygulama alanı Minimum

Detaylı

Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu. Prof. Dr.Hidayet Sarı

Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu. Prof. Dr.Hidayet Sarı Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu Prof. Dr.Hidayet Sarı Tanım Özellikle omurgayı tutan ve ankiloza götüren kronik iltihabi sistemik romatizmal hastalıktır. Sakroiliak eklem iltihabı oluşturmak ana bulgusudur.

Detaylı

HİPOFARİNKS KANSERİ DR. FATİH ÖKTEM

HİPOFARİNKS KANSERİ DR. FATİH ÖKTEM HİPOFARİNKS KANSERİ DR. FATİH ÖKTEM Nadirdir!!! Üst aerodijestif sistem malinitelerinin % 5-10 u, tüm malinitelerin ise %0.5 i hipofarinks kanserleridir. Kötü seyirlidir!!! İleri evrede başvurmaları ve

Detaylı

Obsidyen ile sağlıklı kalın. OBSİDYEN TAŞI NEDİR?

Obsidyen ile sağlıklı kalın. OBSİDYEN TAŞI NEDİR? HAKKIMIZDA Makro Grup A.Ş. bünyesinde yer alan Obsidyen Maden ve Mermercilik LTD. ŞTİ., 2002 yılında madencilik, değerli ve yarı değerli taş işleme alanlarında faaliyet göstermek üzere İstanbul da kurulmuştur.

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ G Ü R Ü L T Ü

İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ G Ü R Ü L T Ü İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ G Ü R Ü L T Ü GÜRÜLTÜ, GENEL OLARAK İSTENMEYEN VE RAHATSIZ EDEN SES OLARAK TANIMLANIR. Ses; Hava basıncındaki dalgalanmaların kulaktaki etkisinden ileri gelen fiziksel bir

Detaylı

DANS TERAPİ. Dokuz Eylül Üniversitesi

DANS TERAPİ. Dokuz Eylül Üniversitesi DANS TERAPİ MSc Sevinç RENKVER Dokuz Eylül Üniversitesi 1 Dans terapi nedir? Tarihçesi İlkeleri Yaratıcı süreç Kimler yararlanabilir? Nerelerde uygulanabilir? Türk halk danslarıyla meditasyon, Meditatif

Detaylı

Academy of B&M. Ortopedist gözü ile Bale Doç. Dr. Haluk H. ÖZTEKİN İzmir Buca Özel Tınaztepe Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı

Academy of B&M. Ortopedist gözü ile Bale Doç. Dr. Haluk H. ÖZTEKİN İzmir Buca Özel Tınaztepe Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Academy of B&M Ortopedist gözü ile Bale Doç. Dr. Haluk H. ÖZTEKİN İzmir Buca Özel Tınaztepe Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Bale Sanatı İdeal Balerin Yapısı Balenin Faydaları Bale Yaralanmaları

Detaylı

Diş hekimlerinde Bel Ağrısından Korunma

Diş hekimlerinde Bel Ağrısından Korunma Diş hekimlerinde Bel Ağrısından Korunma Hastalığın en güzel ilacı, o hastalıktan korunmanın çarelerini öğrenmektir. HİPOKRAT Bu sunumun amacı; bel ağrısından korunmak için doğru oturuş, doğru çalışma ve

Detaylı

TAM PROTEZLERDE RETANSİYON VE STABİLİTE (TUTUCULUK)

TAM PROTEZLERDE RETANSİYON VE STABİLİTE (TUTUCULUK) TAM PROTEZLERDE RETANSİYON VE STABİLİTE (TUTUCULUK) TAM PROTEZLERDE TUTUCULUK ÇOK ÖNEMLİ AĞIZDA DURMAYAN BİR PROTEZLE PEK ÇOK FONKSİYON YAPILAMAZ TUTUCULUK Protetik terimler sözlüğü (1994) RETANSİYON:Protezin

Detaylı

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM PİLATES EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM PİLATES EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM PİLATES EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2015 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya

Detaylı

ENETOSH Eğitmenler ve Öğretmenler için Đş Güvenliği ve iş Sağlığı Uzmanlık Standartları

ENETOSH Eğitmenler ve Öğretmenler için Đş Güvenliği ve iş Sağlığı Uzmanlık Standartları ENETOSH Eğitmenler ve Öğretmenler için Đş Güvenliği ve iş Sağlığı Uzmanlık Standartları Uzmanlık Alanı Đş Yerinde Đş Güvenliği ve Đş Sağlığı Seviye: 6 Credit: Değerlendirme Đş yerinde iş güvenliği ve iş

Detaylı

3. İşyerinde risk değerlendirmesi yapıldıktan sonra önlemlere karar verilirken, hangi öncelik sıralamasının yapılması doğrudur?

3. İşyerinde risk değerlendirmesi yapıldıktan sonra önlemlere karar verilirken, hangi öncelik sıralamasının yapılması doğrudur? ÇALIŞMA SORULARI-İŞ KAZALARI-Bilal ÇOLAK 1. Aşağıda verilenlerden hangisi tehlikeli kimyasal maddelerle yapılan çalışmalarda riskin elimine edilmesi ya da azaltılması adına diğerlerine göre önceliğe sahiptir?

Detaylı

Astımda Alternatif Tedaviler

Astımda Alternatif Tedaviler Bölüm 19 Astımda Alternatif Tedaviler Dr. Yusuf AKYÜZ ve Dr. Mustafa DİNÇ Genel Bilgi Astım, yaşam kalitesini düşüren, işgücü kaybına ve sağlık harcamalarının artmasına neden olan hava yollarının kronik

Detaylı

Prefabrik Beton İmalatında Buhar Kürü. Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi

Prefabrik Beton İmalatında Buhar Kürü. Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Prefabrik Beton İmalatında Buhar Kürü Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Basınç Dayanımı (MPa) Basınç Dayanımı (psi) Kürlemenin Beton Dayanımına Etkisi - Betonun prizini alması ve dayanım kazanması

Detaylı

HASTA EĞİTİMİ SÜRECİ

HASTA EĞİTİMİ SÜRECİ HASTA EĞİTİMİ SÜRECİ Eğitim istendik davranış değişikliklerini gerçekleştirecek bilimsel yapıdaki planlı etkinlikler bütünüdür. Bu nedenle hasta eğitimi hastanın istendik davranışları kazanarak sağlığına

Detaylı

Solunum ve Kalp Durması Nedir? Solunum Durması: Kalp Durması: Temel YaĢam Desteği Nedir? ilaçsız 112 112 Hayat Kurtarma Zinciri Nedir?

Solunum ve Kalp Durması Nedir? Solunum Durması: Kalp Durması: Temel YaĢam Desteği Nedir? ilaçsız 112 112 Hayat Kurtarma Zinciri Nedir? Temel Yaşam Desteği Solunum ve Kalp Durması Nedir? Solunum Durması: Solunum hareketlerinin durması nedeniyle vücudun, yaşamak için ihtiyacı olan oksijenden yoksun kalmasıdır. Hemen yapay solunuma başlanmaz

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı TEMEL OYUNCULUK KURS PROGRAMI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı TEMEL OYUNCULUK KURS PROGRAMI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı KURS PROGRAMI ANKARA 2010 KURS PROGRAMI KURUMUN ADI : KURUMUN ADRESİ : KURUCUNUN ADI : PROGRAMIN DAYANAĞI : 1739 sayılı Millî Eğitim Temel

Detaylı

GEZİNME ADAPTASYONU: NEDEN VE NASIL?

GEZİNME ADAPTASYONU: NEDEN VE NASIL? GEZİNME ADAPTASYONU: NEDEN VE NASIL? S İ BEL SOMYÜREK B İLAL ATASOY İçerik Neden gezinme adaptasyonuna ihtiyaç duyulur? Gezinme adaptasyonu nedir? Gezinme adaptasyonu nasıl gerçekleştirilir? Sonuç ve öneriler

Detaylı

X-Wave. Akustik Dalga Terapisi

X-Wave. Akustik Dalga Terapisi X-Wave Akustik Dalga Terapisi sales@btlnet.com www.btlnet.com All rights reserved. Although every care has been taken to provide accurate and up-to-date information, no responsibility can be accepted for

Detaylı

KOAH VE EGZERSİZ KOAH TA EGZERSİZ TAVSİYELERİ

KOAH VE EGZERSİZ KOAH TA EGZERSİZ TAVSİYELERİ KOAH VE EGZERSİZ KOAH kalıcı nefes darlığı ile kendini gösteren, geri dönüşü olmayan bir akciğer hastalığıdır. Sigara ve cevre kirliliği gibi faktörlerin etkisiyle hasta sayısı hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar

CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar Doç. Dr. Turgut GÜLMEZ CALILIK (hayat) NEDİR? FİZYOLOJİ Yaşamın başlangıcı- gelişimi ve ilerlemesini

Detaylı

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67 İçindekiler Etkinlik Listesi Önsöz XII XIV BÖLÜM I GİRİŞ 1 1. Danışmanlık ve yardım nedir? 3 Bölüm sonuçları 3 Danışmanlık, psikoterapi ve yardım 4 Danışmanlık nedir? 9 Yaşam becerileri danışmanlığı yaklaşımı

Detaylı

Benign Vokal Kord Lezyonlar nda Videolaringostroboskopinin De eri *

Benign Vokal Kord Lezyonlar nda Videolaringostroboskopinin De eri * Türk Otolarengoloji Turkish Archives of Otolaryngology Arflivi TKBBV 2001 Düzelti sonras kabul tarihi / Accepted after revision: fiubat / February 22, 2001 Benign Vokal Kord Lezyonlar nda Videolaringostroboskopinin

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM III TEMEL YAŞAM DESTEĞİ

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM III TEMEL YAŞAM DESTEĞİ Sağlık Bülteni İLK YARDIM ODTÜ G. V. ÖZEL MERSİN İLKÖĞRETİM OKULU Ocak 2014 SOLUNUM ve KALP DURMASI NEDİR? BÖLÜM III TEMEL YAŞAM DESTEĞİ Solunum durması: Solunum hareketleri durunca, vücuda yaşamak için

Detaylı

Bir şey değişir, herşey değişir. KOÇLUK HİZMETLERİMİZ.! Hizmet Kataloğu / MART www.martgeldi.com

Bir şey değişir, herşey değişir. KOÇLUK HİZMETLERİMİZ.! Hizmet Kataloğu / MART www.martgeldi.com KOÇLUK HİZMETLERİMİZ Hizmet Kataloğu / MART www.martgeldi.com Gelişim Koçluğu Gelişim Koçluğu, bireyin isteği doğrultusunda, mevcut durumundan arzu ettiği duruma gerçekçi hedeflerle ulaşmasını sağlayan

Detaylı

İleri Bilgisayar Mimarileri (COMPE 532) Ders Detayları

İleri Bilgisayar Mimarileri (COMPE 532) Ders Detayları İleri Bilgisayar Mimarileri (COMPE 532) Ders Detayları Ders Adı İleri Bilgisayar Mimarileri Ders Kodu COMPE 532 Dönemi Ders Uygulama Saati Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Güz 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

THD 7th International Medical Hypnosis Congress

THD 7th International Medical Hypnosis Congress THD 7th International Medical Hypnosis Congress AWARENESS AND HYPNOSIS Istanbul-TURKIYE 12 14th April, 2013 Bu kongre ESH (Avrupa Hipnoz Derneği) tarafından 20 ECH (European Certificate of Hypnosis/ Avrupa

Detaylı

İliotibial Bant Sendromu

İliotibial Bant Sendromu İliotibial Bant Sendromu Doç. Dr.Tahsin Beyzadeoğlu Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı Snapping Hip Kalça hareketlerinde ağrılı veya ağrısız atlama hissi, ses duyma

Detaylı

Dersin I.Sınıf 2.Yarıyıl (02) I. st Year 2. nd Semester Teorik/Theory Lab./Lab. Uyg./Practice Toplam/Total Kredi/Credit ECTS

Dersin I.Sınıf 2.Yarıyıl (02) I. st Year 2. nd Semester Teorik/Theory Lab./Lab. Uyg./Practice Toplam/Total Kredi/Credit ECTS T.C. ISTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU ISTANBUL BILIM UNIVERSITY SCHOOL OF HEALTH FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON BÖLÜMÜ DEPARTMENT OF PHYSICAL THERAPY AND REHABILITATION MÜFREDAT DERS PROGRAMI

Detaylı

DAVRANIŞSAL KİLO KONTROLÜ VE PSİKOLOJİK FAKTÖRLER - Genç Gelişim Kişisel Gelişim

DAVRANIŞSAL KİLO KONTROLÜ VE PSİKOLOJİK FAKTÖRLER - Genç Gelişim Kişisel Gelişim Kilo alma karışık mekanizmaların sonucudur. Genetik, fizyolojik, çevresel ve davranışsal öğelerin bir karışımıdır. Sanıldığının aksine, psikolojik sorunların aşırı kiloya neden olmadığı, tam tersine aşırı

Detaylı

BİOFEEDBACK. Disfonksiyonel İşeme nedir?

BİOFEEDBACK. Disfonksiyonel İşeme nedir? BİOFEEDBACK Disfonksiyonel İşeme nedir? Tuvalet eğitimi döneminde, nörolojik olarak normal bazı çocuklarda yanlış edinilmiş işeme alışkanlıkları neticesinde ortaya çıkan işeme fazındaki bozuklukları ifade

Detaylı

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI HAZIRLAYAN MUHAMMED PAMUK DİĞER DÖKÜMANLARIMIZI REHBERLİK İÇİN YAPILMIŞ YAZILIMLARIMIZI GÖRMEK İÇİN FACEBOOK GRUBUMUZA BEKLERİZ. LİNK: https://www.facebook.com/groups/teknorehbe

Detaylı

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Yaşam başlangıcından ölümüne kadar, sağlık ve hastalık durumunu anlama, uygun girişimleri planlayarak sorunu çözme sorumluluğuna sahip olan hemşirelik; insanı ele alan

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI TOLERANSLAR P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L I H O Ğ LU Tolerans Gereksinimi? Tasarım ve üretim

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Ergonomi Türkçe anlamı ile iş bilim olarak adlandırılan ergonomi, insan çalışmasına ilişkin bilim

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ

YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 2007 Yoğun Bakım Üniteleri Hasta bakımının en karmaşık Masraflı Teknoloji ile içiçe Birden fazla organı ilgilendiren

Detaylı

GAZĠ ÜNĠVERSĠTESĠ GAZĠ EĞĠTĠM FAKÜLTESĠ GÜZEL SANATLAR EĞĠTĠMĠ BÖLÜMÜ MÜZĠK ÖĞRETMENLĠĞĠ LĠSANS PROGRAMI DERS ĠÇERĠKLERĠ

GAZĠ ÜNĠVERSĠTESĠ GAZĠ EĞĠTĠM FAKÜLTESĠ GÜZEL SANATLAR EĞĠTĠMĠ BÖLÜMÜ MÜZĠK ÖĞRETMENLĠĞĠ LĠSANS PROGRAMI DERS ĠÇERĠKLERĠ GAZĠ ÜNĠVERSĠTESĠ GAZĠ EĞĠTĠM FAKÜLTESĠ GÜZEL SANATLAR EĞĠTĠMĠ BÖLÜMÜ MÜZĠK ÖĞRETMENLĠĞĠ LĠSANS PROGRAMI DERS ĠÇERĠKLERĠ 1. SINIF II. YARIYIL MZ102A - Müziksel Ġşitme Okuma Yazma II (2-2-3) Akts Kredisi:

Detaylı

ERKEKLER ve Demografik Büyüklükler Hedef Kitle Tanımlamaları Yaşam Trendleri

ERKEKLER ve Demografik Büyüklükler Hedef Kitle Tanımlamaları Yaşam Trendleri ERKEKLER ve Demografik Büyüklükler Hedef Kitle Tanımlamaları Yaşam Trendleri 21 Ekim 2005 A company of ( Kadınlar dan hatırlatma) Pazarlama yönetimini geliştirmek için ilerleyebileceğimiz alanlar Hedef

Detaylı

BİLİNÇ BOZUKLUKLARINDA İLKYARDIM DERS NOTLARI

BİLİNÇ BOZUKLUKLARINDA İLKYARDIM DERS NOTLARI BİLİNÇ BOZUKLUKLARINDA İLKYARDIM DERS NOTLARI Yrd. Doç.Dr. Vesile ŞENOL Tıbbi Hizmetler ve Teknikler Böl. Bşk Paramedik Program Koordinatörü E.Ü. H.B.S.H.M.Y.O 1 Bilinç Bozukluğu/Bilinç Kaybı Beynin normal

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI Yardım edin sinüslerim beni öldürüyor! Bunu daha önce hiç söylediniz mi?. Eğer cevabınız hayır ise siz çok şanslısınız demektir. Çünkü her yıl milyonlarca lira sinüs problemleri

Detaylı

Deneyimsel Oyun Terapisi Đle Çocuklara Ulaşma

Deneyimsel Oyun Terapisi Đle Çocuklara Ulaşma Deneyimsel Oyun Terapisi Đle Çocuklara Ulaşma Oyun yoluyla çocuklarla çalışmayı isteyen profesyonellere özel bir atölye çalışması I. Düzey: 20 21 Ekim II. Düzey: 22 23 Ekim Deneyimsel Oyun Terapisi (Experiential

Detaylı

Kurumsallaşma Eğitimi

Kurumsallaşma Eğitimi Eğitimler Kurumsallaşma Eğitimi İÇERİK Aile şirketlerinde kurumsallaşma ihtiyacı Kurumsallaşmanın gerektirdikleri İhtiyaç analizleri Kurumsallaşmanın önündeki engeller Aile firmalarında iletişim Problemler

Detaylı

İLK OKUMA YAZMAYA HAZIR BULUNUŞLUK ÇALIŞMALARI

İLK OKUMA YAZMAYA HAZIR BULUNUŞLUK ÇALIŞMALARI İLK OKUMA YAZMAYA HAZIR BULUNUŞLUK ÇALIŞMALARI Sayın Velimiz, Anabilim Anaokulları hazırlık sınıflarında öğrencilerimize okuma- yazma eğitimi verilmektedir. Bu eğitim sırasında yapılacak çalışmalar oyunlar,

Detaylı

Train Aktif Destekleri Daha hızlı hareket için. Motion is life. www.bauerfeind.com. Motion is life. www.bauerfeind.com

Train Aktif Destekleri Daha hızlı hareket için. Motion is life. www.bauerfeind.com. Motion is life. www.bauerfeind.com DESTEKLER VE ORTEZLER KOMPRESYON ÇORAPLARI TABANLIK VE AYAKKABILAR ÖLÇÜM TEKNOLOJİ S İ DESTEKLER VE ORTEZLER Rev. 0-03/10_19000060009012 Bauerfeind AG Triebeser Strasse 16 07937 Zeulenroda-Triebes Germany

Detaylı

Konveyörlü Tip WTM140

Konveyörlü Tip WTM140 serisi, bulaşık yıkama işleminde yüksek verimlilik, tasarruf ve ergonomi konularında yüksek beklentileri bulunan profesyoneller için üretilir. Ürün serisi bardak yıkama, tezgahaltı, giyotin tip, konveyörlü,

Detaylı

EFT ile POZİTİF HAYAT EĞİTİMİ EFT NEDİR?

EFT ile POZİTİF HAYAT EĞİTİMİ EFT NEDİR? SELDA TÜRKMEN le EFT ile POZİTİF HAYAT EĞİTİMİ EFT NEDİR? EFT, orijinal İngilizce isminin baş harflerinin kısaltmasıdır; "Emotional Freedom Techniques". İnsanda huzursuzluk yaratan bütün kötü duygulardan

Detaylı

HASTA VE AİLE EĞİTİMİNİN ETKİNLİĞİNİ BELİRLEME İLKAY AKSOY GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM HASTANESİ

HASTA VE AİLE EĞİTİMİNİN ETKİNLİĞİNİ BELİRLEME İLKAY AKSOY GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM HASTANESİ HASTA VE AİLE EĞİTİMİNİN ETKİNLİĞİNİ BELİRLEME İLKAY AKSOY GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM HASTANESİ KONU BAŞLIKLARI Hemşirenin eğitici rolü ve iletişim Hasta ve aile eğitimi Hasta eğitiminin

Detaylı

UZ. DR. GÖNÜL ERDAL DAĞISTANLI

UZ. DR. GÖNÜL ERDAL DAĞISTANLI GÜRÜLTÜ = HOŞA GİTMEYEN SES GÜRÜLTÜNÜN SÜRESİ ŞİDDETİ ZAMANI TÜRÜ GÜRÜLTÜ FİZYOLOJİK TEPKİLER RUHSAL TEPKİLER FİZYOLOJİK TEPKİLER ANĠ GÜRÜLTÜDE KAS GERĠLMELERĠ BAġ DÖNMESĠ YORGUNLUK ĠġĠTME KAYIPLARI METOBALĠZMA

Detaylı

Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN

Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN Gürültü Perdeleri (Bariyerleri) Prof.Dr.Mustafa KARAŞAHİN Gürültü nedir? Basit olarak, istenmeyen veya zarar veren ses db Skalası Ağrı eşiği 30 mt uzaklıktaki karayolu Gece mesken alanları 300 mt yükseklikte

Detaylı

için en iyi Sizinişitme çözümü

için en iyi Sizinişitme çözümü için en iyi Sizinişitme çözümü Latitude, işitme kaybınız, tercihleriniz ve yaşam tarzınıza uygun işitme cihazları sunar. Kolay takılabilen tarzları ve her durumda daha etkili dinleme sağlayan gelişmiş

Detaylı

ED12-REGÜLATÖRLER 2013

ED12-REGÜLATÖRLER 2013 ED12-REGÜLATÖRLER 2013 Regülatörler Şebeke gerilimindeki yükselme düşme gibi dengesizlikleri önleyip gerilim regülasyonu yapan elektriksel cihazlara regülatör denir. Regülatörler elektrik enerjisini içerisindeki

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Dersin Adı Öğretim Dili Bilişsel Dil Gelişimi TÜRKÇE Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans ( ) Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim ( X) Uzaktan Öğretim( ) Diğer ( ) Dersin

Detaylı

DİL VE KONUŞMA GÜÇLÜĞÜ OLAN BİREYLER İÇİN PERFORMANS BELİRLEME FORMU

DİL VE KONUŞMA GÜÇLÜĞÜ OLAN BİREYLER İÇİN PERFORMANS BELİRLEME FORMU T.C Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü DİL VE KONUŞMA GÜÇLÜĞÜ OLAN BİREYLER İÇİN PERFORMANS BELİRLEME FORMU 2009 PROGRAMDA YER ALAN MODÜLLER VE SÜRELERİ

Detaylı

KANSER TEDAVİSİ SIRASINDA VERİLEN EĞİTİMİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ. Doç. Dr. Özgül Karayurt Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi

KANSER TEDAVİSİ SIRASINDA VERİLEN EĞİTİMİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ. Doç. Dr. Özgül Karayurt Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi KANSER TEDAVİSİ SIRASINDA VERİLEN EĞİTİMİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ Doç. Dr. Özgül Karayurt Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi İçerik Yaşam kalitesi kavramı Kanser hastalarının bilgi gereksinimleri

Detaylı

EKSERSİZ PROGRAMLARI

EKSERSİZ PROGRAMLARI EKSERSİZ PROGRAMLARI Satranç sporcuları için sırt, bel, omuz, göğüs, ense ve boyun kaslarının geliştirilmesi önemlidir. Bunun için değişik kas guruplarını güçlendirmek amacıyla iki ayrı eksersiz programı

Detaylı

DYNAMIC BUSINESS ENGLISH

DYNAMIC BUSINESS ENGLISH PLACEMENT TEST Uzunluğu değişken, bilgisayar kontrollü olan bu Yerleştirme Sınavı kullanıcıları DynEd eğitim yazılımlarında düzeylerine uygun olan başlangıç noktasına yerleştirir. Bu sınav düzey olarak

Detaylı

AYTU YÜKSEK ISI VE TEKNİK TEKSTİL ÜRÜNLERİ SAN.TİC.LTD.ŞTİ.

AYTU YÜKSEK ISI VE TEKNİK TEKSTİL ÜRÜNLERİ SAN.TİC.LTD.ŞTİ. AYTU YÜKSEK ISI VE TEKNİK TEKSTİL ÜRÜNLERİ SAN.TİC.LTD.ŞTİ. HAKKIMIZDA Firmamız Yüksek Isı İzolasyon Ürünleri Ve Teknik Tekstil Ürünleri Üzerine Uzmanlaşmış Kadrosuyla Uzun Yıllardır Sektörde Hizmet Vermektedir.

Detaylı

EK-2 CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAK/YO/MYO. BÖLÜMÜ DERS BĠLGĠLERĠ FORMU

EK-2 CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAK/YO/MYO. BÖLÜMÜ DERS BĠLGĠLERĠ FORMU EK-2 CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAK/YO/MYO. BÖLÜMÜ DERS BĠLGĠLERĠ FORMU Bölüm Nöroloji Yıl/yarıyıl 5/1-2 Dersin adı Ders düzeyi (önlisans, lisans,vb) Dersin türü (Z/S) Dersin dili Kodu Nöroloji Lisans

Detaylı

Lab./Lab Teorik/Theory

Lab./Lab Teorik/Theory Dersin ISınıf IYarıyıl I st Year 1 st Teorik/Theory Lab/Lab Uyg/Practice Toplam/Total Kredi/Credit ECTS Kodu/Co (01) Semester (01) 101 Anatomi -I Anatomy-I 2 2-4 3 5 103 Fizyoloji - I Physiology-I 2 2-4

Detaylı

Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı

Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı 3. Ulusal Hastane ve Kurum Eczacıları Kongresi 23-27 Mart 2016, Muğla Uz. Ecz. Metin Deniz KARAKOÇ Denizli Devlet Hastanesi Hasta

Detaylı

KLİNİK EĞİTİM HEMŞİRESİ REHBERLİĞİNDE İŞE YENİ BAŞLAYAN HEMŞİRELERİN ORYANTASYONU. Hazırlanma Tarihi: 21.09.2010

KLİNİK EĞİTİM HEMŞİRESİ REHBERLİĞİNDE İŞE YENİ BAŞLAYAN HEMŞİRELERİN ORYANTASYONU. Hazırlanma Tarihi: 21.09.2010 KLİNİK EĞİTİM HEMŞİRESİ REHBERLİĞİNDE İŞE YENİ BAŞLAYAN HEMŞİRELERİN ORYANTASYONU Hazırlanma Tarihi: 21.09.2010 İşe yeni başlayan hemşirelerin oryantasyonu Oryantasyon eğitimi, kurumda yeni göreve başlayan

Detaylı

MATEMATİĞİN GEREKLİLİĞİ

MATEMATİĞİN GEREKLİLİĞİ Dr. Serdar YILMAZ MEÜ Fizik Bölümü Ses dalgalarının özellikleri 2 MATEMATİĞİN GEREKLİLİĞİ Matematik, yaşamı anlatmakta kullanılır. Matematik yoluyla anlatma, yanlış anlama ve algılamayı engeller. Yaşamda

Detaylı

HEMODİYALİZ HASTALARINDA ÖĞRENME TARZLARI VE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN İNCELENMESİ

HEMODİYALİZ HASTALARINDA ÖĞRENME TARZLARI VE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN İNCELENMESİ HEMODİYALİZ HASTALARINDA ÖĞRENME TARZLARI VE ETKİ EDEN FAKTÖRLERİN İNCELENMESİ Şengül Özdemir¹Esma Iravul¹,Ayşegül Temizkan Kırkayak¹,Fatma Kaban²,Filiz Akdeniz ²,Tevfik Ecder²,Asiye Akyol³ 1-Diaverum

Detaylı

YÜZME HAVUZU SAUNA SPA

YÜZME HAVUZU SAUNA SPA YÜZME HAVUZU SAUNA SPA GRANDER SU YAŞATMA TEKNOLOJİSİ GRANDER CİHAZLARI NASIL ÜRETİLİR? Avusturya da Tirol bölgesindeki Alp Dağlarında bir maden sahasından çıkan özel kaynak suyu, Johann Grander in doğayı

Detaylı

BOĞULMALAR. Suda boğulmalar özellikle yaz aylarında çok fazla görülen kaza ile ölüm nedenlerindendir.

BOĞULMALAR. Suda boğulmalar özellikle yaz aylarında çok fazla görülen kaza ile ölüm nedenlerindendir. 1 BOĞULMALAR A- SUDA BOĞULMALAR Suda boğulmalar özellikle yaz aylarında çok fazla görülen kaza ile ölüm nedenlerindendir. Su ile temasta olan kişi havaya göre çok daha fazla ve hızlı olarak ısı kaybeder.

Detaylı