T.C. ERCĠYES ÜNĠVERSĠTESĠ ECZACILIK FAKÜLTESĠ ALZHEIMER HASTALIĞI VE TEDAVĠSĠNDE KULLANILAN ĠLAÇLAR. Hazırlayan Bihter ERDOĞMUġ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. ERCĠYES ÜNĠVERSĠTESĠ ECZACILIK FAKÜLTESĠ ALZHEIMER HASTALIĞI VE TEDAVĠSĠNDE KULLANILAN ĠLAÇLAR. Hazırlayan Bihter ERDOĞMUġ"

Transkript

1 ii T.C. ERCĠYES ÜNĠVERSĠTESĠ ECZACILIK FAKÜLTESĠ ALZHEIMER HASTALIĞI VE TEDAVĠSĠNDE KULLANILAN ĠLAÇLAR Hazırlayan Bihter ERDOĞMUġ DanıĢman Yard. Doç. Dr. M. Orhan PÜSKÜLLÜ Bitirme Ödevi Haziran 2014 KAYSERĠ

2 i BĠLĠMSEL ETĠĞE UYGUNLUK Bu çalıģmadaki tüm bilgilerin, akademik ve etik kurallara uygun bir Ģekilde elde edildiğini beyan ederim. Aynı zamanda bu kural ve davranıģların gerektirdiği gibi, bu çalıģmanın özünde olmayan tüm materyal ve sonuçları tam olarak aktardığımı ve referans gösterdiğimi belirtirim. Bihter ERDOĞMUġ

3 ii YÖNERGEYE UYGUNLUK Alzheimer Hastalığı ve Tedavisinde Kullanılan Ġlaçlar adlı bitirme ödevi Erciyes Üniversitesi Lisansüstü Tez Önerisi ve Tez Yazma Yönergesi ne uygun olarak hazırlanmıģtır. Hazırlayan Bihter ERDOĞMUġ DanıĢman Yrd. Doç. Dr. M. Orhan PÜSKÜLLÜ Farmasötik Kimya Anabilim Dalı BaĢkanı Yrd. Doç. Dr. M. Orhan PÜSKÜLLÜ

4 iii Alzheimer Hastalığı ve Tedavisinde Kullanılan Ġlaçlar adlı bitirme ödevi Erciyes Üniversitesi Lisansüstü Tez Önerisi ve Tez Yazma Yönergesi ne uygun olarak hazırlanmıģ ve Farmasötik Kimya Anabilim Dalı nda Bitirme Ödevi olarak kabul edilmiģtir. Hazırlayan Bihter ERDOĞMUġ DanıĢman Yrd. Doç. Dr. M. Orhan PÜSKÜLLÜ Farmasötik Kimya Anabilim Dalı BaĢkanı Yrd. Doç. Dr. M. Orhan PÜSKÜLLÜ ONAY: Bu tezin kabülü Eczacılık Fakültesi Dekanlığı nın... /.. /...tarih ve. sayılı kararı ile onaylanmıģtır. Prof. Dr. Müberra KOġAR Dekan

5 iv TEġEKKÜR Bu tez çalıģmam boyunca ilminden faydalandığım, insani ve ahlaki değerleri ile örnek edindiğim, birlikte çalıģmaktan onur ve mutluluk duyduğum, ayrıca tecrübelerinden yararlanırken göstermiģ olduğu hoģgörü ve sabırdan dolayı değerli danıģman hocam, sayın Yrd. Doç. Dr. M. Orhan PÜSKÜLLÜ ye, Bugünlere gelmemde en büyük emeğin sahibi olan, her daim maddi ve manevi desteklerini esirgemeyen, baģta ilk öğretmenim annem olmak üzere tüm aileme sonsuz teģekkürlerimi sunarım

6 v ALZHEIMER HASTALIĞI VE TEDAVĠSĠNDE KULLANILAN ĠLAÇLAR Bihter ERDOĞMUġ Erciyes Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi Farmasötik Kimya Anabilim Dalı Bitirme Ödevi, Haziran 2014 DanıĢman: Yrd. Doç. Dr. M. Orhan PÜSKÜLLÜ ÖZET 20. Yüzyılın baģından bu yana araģtırılmakta olan Alzheimer Hastalığı (AH) ilk defa Alois Alzheimer tarafından 1906 yılında tanımlanmıģtır. Demans ın en sık nedeni olan AH, progresif nörodejenerasyon ve ölümle sonuçlanan, patolojik olarak amiloid plak ve nörofibriler yumak (NFY) birikimi ile karakterize kiģide biliģsel iģlevlerde azalma, öz bakım yetersizlikleri, çeģitli nöropsikiyatrik ve davranıģsal bozukluklara yol açan bir beyin hastalığıdır. Hastalığın belirtilerini gösteren kiģi için olduğu kadar, ailesinin, yakın çevresinin yaģamını da olumsuz yönde etkileyen AH nın sıklığı giderek artmaktadır. AH kliniğinin en önemli özelliği sinsi baģlayıp yavaģ seyirli olmasıdır. AH da yaģ, aile öyküsü ve kiģinin apolipoprotein E (Apo E) Ɛ4 aleline sahip olması kesin risk faktörleri olarak bilinmektedir. Kesin tanısı ancak ölümden sonra biyopsi ya da otopsi ile konulmaktadır. AH nın radikal tedavisi henüz yoktur. Ancak klinik uygulamalarla AH nın biliģsel fonksiyonlarını kısmen iyileģtirmek, duygusal ve psikotik değiģimleri kontrol altına almak ve hastanın yaģam kalitesini artırmak amacıyla bazı semptomatik tedavi yaklaģımları bulunmaktadır. Ancak AH tedavisinde Ģimdiye kadar Amerikan Gıda ve Ġlaç Dairesi (FDA) tarafından sadece dört kolinesteraz inhibitörü (takrin, donepezil, rivastigmin, galantamin) ve N metil D aspartat (NMDA) antagonisti olan memantin onaylanmıģtır. Anahtar Kelimeler: demans, amiloid plak, nörofibriler yumak, apolipoprotein E Ɛ4

7 vi ALZHEIMER S DISEASE AND THE DRUGS USED IN THE TREATMENT Bihter ERDOĞMUġ University of Erciyes, Faculty of Pharmacy Department of Pharmaceutical Chemistry Graduation Project, June 2014 Supervisor: Assist. Prof. Dr. M. Orhan PÜSKÜLLÜ ABSTRACT Being researched from the beginning of 20 th century, Alzheimer s Disease (AD) was defined for the first time by Alois Alzheimer. AD, the most often reason of Dementia, is a brain disease resulting with progressive neurodegeneration and death, characterizing by accumulation of amyloid plaques and neurofibrillary tangles causing decrease in cognitive functions, self care deficiencies, various neuropsychiatric and behavioral changes. As well as for the person who show symptoms of the disease, frequency of AD that affects his/her family and environment is increasing day by day. The most important property of AD is beginning insidiously and progressing slowly. At AD, the age, family history and the person s having apolipoprotein E Ɛ4 allele is the certain risk factors. The definite diagnosis of AD is determined by biopsy or autopsy after death. AD definite treatment doesn t exist. But with clinical applications, it is studied to heal cognitive functions partially, to control emotional and psychotic changes and to increase the patient s quality of life. Anyway until now, the only four cholinesterase inhibitors (tacrine, donepezil, rivastigmine, galantamine) and N methyl D aspartate (NMDA) receptor antagonist memantine is approved by Food And Drug Administration (FDA) for the treatment of Alzheimer s Disease. Key words: dementia, amyloid plaque, neurofibrillary tangles, apolipoprotein E Ɛ4

8 vii ĠÇĠNDEKĠLER BĠLĠMSEL ETĠĞE UYGUNLUK... i YÖNERGEYE UYGUNLUK... ii TEġEKKÜR... iv ÖZET... v ABSTRACT... vi ĠÇĠNDEKĠLER... vii TABLOLAR VE ġekġller LĠSTESĠ... xi KISALTMALAR... xii 1.GĠRĠġ VE AMAÇ GENEL BĠLGĠLER Demans: Alzheimer Hastalığı Alzheimer Hastalığının Tanımı: Alzheimer Hastalığının Tarihçesi: Demans Auguste Deter in Hastalığı Alzheimer Hastalığında Olası Risk Faktörleri YaĢ; Aile öyküsü; KiĢinin ApoE Ɛ4 aleline sahip olması ve genetik yatkınlık: Cinsiyet; DüĢük eğitim seviyesi ve fazla biliģsel aktivite gerektirmeyen iģlerde çalıģma; Down Sendromu; Kafa travmaları; Depresyon; Diabetes Mellitus (DM);... 24

9 viii AH'nın oluģma riskini azalttığı düģünülen faktörler; Östrojen kullanımı; Non Steroidal Antienflamatuar ilaçlar; Alzheimer Hastalığının Tanısı: NINCDS ARDRA Tarafından Önerilen AH nın Klinik Tanısı Ġçin Kriterler [34 36]; DSM IV Alzheimer Hastalığı tanı kriterleri [10]; Alzheimer Hastalığının Klinik Belirtileri: Alzheimer Hastalığının Fizyopatolojisi: Nörofibriler Yumak Amiloid plaklar: Nöron kaybı: Sinaps kaybı: Nörobiyokimyasal DeğiĢikler: Alzheimer Hastalığı Patogenezindeki Diğer Etkenler: Alzheimer Hastalığının Tedavisi BiliĢsel Semptomların Tedavisinde Farmakolojik YaklaĢımlar Kolinerjik Ajanlar Kolinesteraz Ġnhibitörleri; Fizostigmin ( Synapton ) Takrin (Cognex ): Donepezil (Aricept ): Rivastigmin (Exelon ): Metrifonat (Bilarcil ) : Galantamin (Reminyl ) : Eptastigmin: Muskarinik ve Nikotinik Kolinerjik Reseptör Agonistleri: NMDA reseptör antagonisleri:... 50

10 ix Memantin (Demax ): Latrepirdin (Dimebon): Alzheimer Hastalığının Ġlerlemesini YavaĢlatan Farmakolojik YaklaĢımlar: Antioksidanlar: Serbest Radikal Antagonistleri: Propentofilin; Pentoksifilin (Trental ); Ginkgo Biloba Ekstresi L karnitin: E vitamini Monoamin Oksidaz Ġnhibitörleri (MAOI) Selegilin (Zelapar ): Koenzim Q ve Ġdebenon Antienflamatuar Ajanlar Östrojen Nörotrofik faktörler Alzheimer Hastalığının Farmakolojik Tedavisinde Gelecekteki YaklaĢımlar: Anti amiloid tedaviler: Aβ Üretimini Azaltanlar, α Sekretazlar β ve γ sekretaz inhibitörleri Aβ agregasyonunu önleyenler Aβ nin Temizlenmesini Sağlayanlar Aktif Ġmmünoterapi: Pasif Ġmmünoterapi: Tau Proteinine Yönelik Tedaviler... 64

11 x Mitokondriyal Disfonksiyona Yönelik Ġlaçlar Diğerleri Statinler Seratonin TARTIġMA VE SONUÇ KAYNAKLAR ÖZGEÇMĠġ... 80

12 xi TABLOLAR VE ġekġller LĠSTESĠ Tablo 1. Ailevi Alzheimer Hastalığı genleri ve gen mutasyonlarının amiloid kaskad ile iliģkisi Tablo 2. Asetilkolinesteraz inhibitörlerinin asetilkolinesteraz selektivitesi ve kullanım sıklığı Tablo 3. AH kullanılan FDA onaylı ilaçlar ve bazı özellikleri ġekil 1. Alzheimer Hastalığının Evreleri ġekil 2. AH da beyinde gözlenen NFY ve Amiloid plaklar... 33

13 xii KISALTMALAR ABD ACh AChE ADAS cog AH ALT Apo E APP Aβ BOS CAT : Amerika BirleĢik Devletleri : Asetilkolin : Asetilkolinesteraz : Alzheimer Hastalığı Değerlendirme Skalası :Alzheimer Hastalığı : Alanin transferaz : Apolipoprotein E : Amiloid prekürsör protein : Beta amiloid : Beyin omurilik sıvısı : Kolinasetiltransferaz COX 2 : Siklo oksijenaz 2 DM DSM FDA IGF I KEĠ MAP MSS NFY NGF NINCDS ADRDA NMDA NO : Diabetes Mellitus : Tanısal ve Sayımsal El Kitabı :Amerikan Gıda ve Ġlaç Dairesi : Ġnsulin like growth factor I : Kolinesteraz inhibitörü : Mikrotübül asosiye proteinler : Merkezi sinir sistemi : Nörofibriler yumak : Nerve growth factor : Ulusal Nörolojik ve iletiģim Hastalıkları Enstitüsü ve Ġnme Alzheimer Hastalığı ve ĠliĢkili Hastalıklar Derneği : N metil D aspartat : Nitrik oksit

14 xiii NSAID : Non steroidal antienflamatuar ilaçlar PS2 : Presenilin 2 PSl : Presenilin 1 RAGE RR SSRI SSS TACE TSA : Receptor for advanced glycation and products : Relatif risk : Selektif seratonin reuptake inhibitörleri : Santral sinir sistemi : TNF α converting enzyme : Trisiklik antidepresanlar

15 14 1.GĠRĠġ VE AMAÇ Sağlık alanında özellikle son 50 yılda yaģanan geliģmeler sayesinde ortalama yaģam beklentisinde artıģ olmuģtur. Bu durumda 65 yaģ ve üzeri nüfus popülasyonunun çoğalması anlamına gelir. Bu çoğalma beraberinde yaģla birlikte artıģ gözlemlenen demans gibi hafıza problemlerinin öncülük ettiği hastalıkların insidansında artıģ meydana getirmiģtir. Demans kronik beyin hastalıkları veya ensefalopati sonucu geliģen kognitif ve davranıģsal bozuklukları içeren bir klinik tablodur ve unutkanlığın ön planda olduğu hastalıkların genel adıdır. Alzheimer Hastalığı (AH) ise tüm demans türleri arasında %50 70 gibi bir oranla en sık rastlanan demans tipidir. Alzheimer tipi demansı diğer demanslardan ayıran temel özellik ise patogenezinde yer alan ekstranöronal beta amiloid plaklar (Aβ) ve intanöronal nörofibriler yumak (NFY) olarak tanımlanan lezyonlardır [1]. Ġlk kez 1906 yılında Alois Alzheimer, ilerleyici Ģuur kaybı, kiģilik değiģikliği, konuģma bozukluğu ve apraksisi olan bir olgu yayınladığı için AH onun adıyla anılmaktadır [2]. AH; ilerleyici, ciddi morbidite ve mortaliteye, günlük yaģam aktivitelerinde bozulmaya, davranıģsal semptomlara sebep olan bir hastalık olması nedeniyle hastalığın erken evrede fark edilmesi kiģinin hayat kalitesinin daha uzun süre korunabilmesi açısından önem arz etmektedir. Ancak yaģanan bu hafıza problemleri hastalar ve yakınları tarafından yaģlılığın doğal bir sonucu olarak değerlendirilmesi nedeniyle hastalığın teģhisinde genellikle geç kalınmaktadır. AH insidansında yaģla beraber artıģ gözlenmektedir ve beklenen yaģam süresi arttıkça AH sıklığının da artacağı düģünülmektedir. 60 YaĢından sonra, her beģ yılda bir AH sıklığı iki katına çıkmaktadır. AltmıĢ beģ yaģ üzerinde %5 10, 85 yaģ üzerinde %50 den fazla sıklıkta AH görülmektedir. Kadınlarda erkeklerden daha sık görülür. Tüm dünyada 15 milyon, Amerika BirleĢik Devletleri (ABD) nde 4 milyon, Türkiye de istatistiksel olarak ila arasında Alzheimer hastası olduğu tahmin edilmektedir. ABD de bu rakamın 2050 yıllında 50 milyona ulaģacağı düģünülmektedir. Hacettepe

16 15 Üniversitesi Tıp Fakültesi Ġç Hastalıkları Anabilim Dalı Geriatri Ünitesi Polikliniği nde 65 yaģ üstü 1255 hastanın taranması yoluyla bir çalıģma yapılmıģ ve yapılan bu çalıģmanın sonucunda, hastaların %8,2 sinde Alzheimer Hastalığı, %4,8 inde ise Alzheimer dıģı demans saptanmıģtır [3]. Bir baģka çalıģma Ġstanbul Kadıköy de Türkiye Alzhemier Hastalığı Prevalansı ÇalıĢması adıyla yapılmıģ ve çalıģmanın sonucunda 70 yaģ üzerindekiler arasında AH prevalansının %11 olduğu bulunmuģtur [4]. Yukarıdaki verilerden de anlaģılmaktadır ki AH dan muzdarip olan kiģi sayısı her geçen gün artmaktadır. Ancak AH, halen patolojisinin tam olarak bilinmiyor olması, kesin tedavisinin mümkün olmaması ve kesin tanısını hasta yaģarken koyabilmenin mümkün olmaması nedeniyle gizemini korumaktadır. Bu çalıģmada ise Türkiye ve dünyada önemli bir sağlık sorunu haline gelen AH nın tarihi geliģimi, risk faktörleri, klinik belirtileri, hastalığın olası tanısı, fizyopatolojisi, tedavisi ve yeni geliģtirilmekte olan tedavi yaklaģımları hakkında bilgi verilmiģtir.

17 16 2. GENEL BĠLGĠLER 2.1. Demans: Demans; öğrenme, bellek, oryantasyon, dil fonksiyonları ve kiģilik gibi mental fonksiyonların bozulması ile karakterize, sosyal ve iģ hayatını etkileyen, santral sinir sisteminin (SSS) progresif nörodejeneratif bir hastalığıdır [2]. Ayrıca unutkanlığın ön planda olduğu birçok hastalığın genel adıdır ve yaģlılarda sık görülen hastalıkların baģında gelmektedir. En sık görülen demans tipi ise Alzheimer adlı Alman bilim adamı tarafından tanımlanan Alzheimer Hastalığıdır. Demans sınıflandırması Ģu Ģekilde yapılmıģtır [3] ; 1. Alzheimer Hastalığı 2. Vasküler demans I. Multi enfarkt demans II. Stratejik konumlu enfarktlar III. Multipl subkortikal lakuner enfarktlar IV. Binswanger in subkortikal arteriyosklerotik lokoensefalopatisi V. Tip 1, 2 ve 3 un kombinasyonu VI. Tek ya da multipl hemorajik serebral lezyonlar VII. Subkortikal demanslar VIII. Alzheimer tip demans ve vaskuler demansın kombine sekli 3. Parkinson Hastalığı 4. Huntington demansı 5. Pick Hastalığı

18 17 6. Frontotemporal demans 7. Progresif multifokal lokoensefalopati 8. Progresif supranukleer palsi 9. Depresyon ve pseudodemans 10. Lewy cisimcikli demans 11. Enfeksiyon 12. Normal basınçlı hidrosefali 13. Subdural hematom 2.2. Alzheimer Hastalığı Alzheimer Hastalığının Tanımı: Alzheimer Hastalığı; merkezi sinir sisteminin (MSS) çeģitli kısımlarında nöron ve sinaps kayıpları nedeni ile ortaya çıkan; biliģsel iģlevlerde azalma, öz bakım yetersizlikleri, çeģitli nöropsikiyatrik ve davranıģsal bozukluklar ile karakterize progresif nörodejeneratif bir hastalıktır [5]. Alzheimer Hastalığı farklı moleküler genetik birlikteliklerine göre 5 ayrı grupta incelenir [6]: 1. Sporadik geç baģlangıçlı AH (en yaygın formdur), 2. Familyal geç baģlangıçlı AH (az yaygın), 3. Familyal erken baģlangıçlı AH (nadir), 4. Down sendromu ile birlikte olan AH, 5. Diğer dejeneratif hastalıklarla birlikte olan AH Alzheimer Hastalığının Tarihçesi: 20. Yüzyılın baģlarında araģtırılmaya baģlanıp halen araģtırılmaya devam edilen Alzheimer Hastalığı, gözlendiği bireylerin tüm yaģam kalitesini olumsuz etkilemekte, ayrıca hastaların sosyal iliģkileri üzerindeki etkileri açısından da giderek ciddiyeti artan bir tablo oluģturmaktadır. Konuyla ilgili araģtırmalar, özellikle hastalığın oluģum evresinde rastlanan gen mutasyonlarının neden olduğu moleküler değiģimler ve çevresel faktörler üzerine yoğunlaģmaktadır.

19 18 AH nın geliģim evrelerini ve bu alanda AH na yönelik kaydedilen bilimsel ilerlemeyi kronolojik olarak incelediğimizde; Demans Tıbbi kaynaklarda AH nın da bulunduğu hastalık grubunun üst baģlığı olarak bilinen demans, 20. Yüzyıla kadar sadece normal yaģlanma sürecinde bireyin temel biliģsel kabiliyetlerinde oluģan kayıp olarak tanımlanmıģtır ve bu konuyla ilgili ilk kayıtlara M.Ö lerde rastlanmıģtır. Eski Mısır da Ptahhotep, yaģlı bireylerde gözlerin sönükleģmesi, kulakların sağırlaģması, fiziksel gücün azalması, ağzın susması, kalbin boģalarak geçmiģi hatırlayamaması gibi gözlemlerini aktarmıģ ve yaģlanmayla ilgili ortaya çıkan kötüye gidiģi anlatmıģtır. Bundan 1500 yıl sonra; Aristo (MÖ 384 MÖ 322) bu bellek kaybını fiziksel bir zayıflamanın sonucu olarak tarif ederken, Platon (MÖ 427 MÖ 347) ise iki yüzyıl boyunca geçerliliği kabul edilecek iki konudan bahsetmiģtir: 1) Ġlerleyen yaģlarda bireysel zihin aktivitesinde azalmanın meydana geldiği, 2) YaĢamın son dönemlerindeki doğal bir hastalık türü olduğudur. Romalı Ģair Terence da (MÖ 194/184 MÖ 159) yaģlılığı entelektüel kapasitede kaçınılmaz düzeydeki hızlı düģüģ olarak tanımlamıģtır. Eski çağların bir diğer çok kaynak gösterilen düģünürü Cicero (MÖ 106 MÖ 43), yaģlılık sürecini açıklarken zihinsel aktiviteyi de kapsayan fiziksel kayıpları bir hastalık olarak tanımlamamıģtır. YaĢlılığın entelektüel faaliyetleri ve zayıflığı birlikte etkilediğine değinirken demans tanımından da uzak durmuģtur. Demansa dair yorum yapan erken dönem Romalı düģünürler Marcus Annaeus Seneca ve Lucius Annaeus Seneca (MS 4 65), bellek kaybını yaģlanma sürecinin erken bir semptomu olduğunu söylemiģtir. Tıbbi anlamda demans tabirine ilk değinen ise Aulus Cornelius Celsus (MÖ 25 MS 45) olmuģtur. Latince kökenli demans (dementia) sözcüğü Zihinsel durum yokluğu anlamına gelmektedir. Benzer Ģekilde Kapadokyalı tıpçı Aretaeus, demansı; bilme duyumsuzluğu olarak nitelemiģ ve his kaybına yol açtığını söylemiģtir. Bergamalı tıpçı Galen (MS ) ise, tüm bu farklı tanımları bir araya getirerek geniģ bir tanımlama yapmıģtır. Her ne kadar Galen in çizdiği çerçeve bu kavramı

20 19 anlamak yolunda önemli bir adım olsa da farklı etyolojik ve klinik koģullar hastalığı tanımlamada yetersizlikleri beraberinde getirmiģtir. Bu dönemlerde demansın klinik tablosu dar bir tanı aralığına sahiptir. Görüntüleme teknikleri ve histoloji alanlarındaki çalıģmaların yetersiz düzeyde olması nedeniyle demans incelemelerinde kısıtlılığa sebep olmuģtur. Bu durum ise hastalığın sadece biliģsel süreçlerinin tanımlanması ve sifilis türü hastalıklarla bile bağdaģtırılmasına yol açmıģtır [7] Auguste Deter in Hastalığı Alois Alzheimer 1901 yılında ilerleyici zihinsel iģlev bozukluğu ve davranıģ değiģikliği gözlemlenen Auguste Deter adlı 51 yaģındaki hastayı 5 yıl boyunca gözlemlemiģ, 1906 yılında Aguste Deter in ölümünün ardından ise Münih Psikiyatri Kliniği nde hastanın postmortem incelemesi yapılmıģtır. Bu inceleme sonrası daha önce gözlemlenmeyen senil plaklar ve nörofibriler yumakların varlığının tespit edilmesi üzerine Alzheimer 1906 yılında Güney Batı Alman Akıl Hastalıkları Uzmanları Kongresi nde bu olguyu serebral korteksin tuhaf bir hastalığı adıyla sunarak yeni bir hastalığın habercisi olmuģtur [8]. Hastalığa Alzheimer ismini veren kiģi ise Dr. Alzheimer in klinik Ģefi Dr.Emil Kraepelin dir. Kraepelin in 1911 de demans literatürüne soktuğu hastalık aynı yıl Fuller in makalesinde Alzheimer Hastalığı (Senium Praecox): Bir olgu bildirisi ve yayınlanmıģ olguların derlemesi ile yaklaģık 150 hastadan toplanan verilerle beraber hastalığın artık senil demans olarak değil Alzheimer Hastalığı olarak bilinmesini sağlamıģtır [7] Alzheimer Hastalığında Olası Risk Faktörleri Alzheimer Hastalığının geliģiminde ortaya konan kesin risk faktörleri; YaĢ, Aile öyküsü ve KiĢinin apolipoprotein E (Apo E) Ɛ4 aleline sahip olmasıdır [9]. YaĢ ve genetik, AH için en çok kabul edilen ve çalıģmalarla ispatlanmıģ risk faktörleridir.

21 YaĢ; YaĢla doğru orantılı olarak AH nın prevalansının arttığı gözlenmektedir YaĢ arasında %5 10 sıklığında bulunan bu hastalık, yaģları arasında %20, 85 yaģ üzerinde %40 50 seviyelerine yükselmektedir. 85 YaĢından sonraki ve özellikle 95 yasından sonraki veriler tüm yaģlıların Alzheimer demansı olmadığını göstermektedir. YaĢ belirgin bir risk faktörü olmakla birlikte tek risk faktörü değildir. 85 yaģ sonrası demans oranları farklı ülkelerden farklı sonuçlarla %40 70 arasında değiģen Ģekilde olduğu bildirilmektedir [10 12]. 65 YaĢ üzerindeki popülasyonun her yıl %2,6 sının yeni Alzheimer hastası olduğu bulunmuģtur YaĢ sonrası her 5 yılda bir AH prevalansı iki katına çıkmaktadır [10, 13] Aile öyküsü; Ailevi Alzheimer Hastalığının prevalansı %17 62 (ort.%50) olarak bulunmuģtur ve baģlangıç yaģı arasında değiģmektedir. Birinci dereceden akraba, anne baba ya da kardeģte AH varlığı demans geliģme riskini 3 kat arttırmaktadır [12, 14]. Ġki ya da daha fazla primer akrabasında demans öyküsü olanlarda relatif risk (RR) 7,3 olarak bildirilmiģtir. 60 YaĢtan önce baģlayan vakalarda AH nın %50 sinden fazlasında aile hikayesi rapor edilmiģtir. Vakaların en az yarısında bu geçiģin otozomal dominant olduğu saptanmıģtır [12, 14, 15]. Erken baģlangıçlı tüm olgularda aile öyküsü tabii ki tek neden değildir. Tek yumurta ikizlerinde sadece %40 60 konkardans (eģ hastalanma oranı) bulunmaktadır. Konkordansın %100 den az olması, hastalıkta genetik faktörlerin tek baģına rol oynamadığı; çevresel faktörlerin ve baģka risk faktörlerinin de önemli olduğunu göstermektedir KiĢinin ApoE Ɛ4 aleline sahip olması ve genetik yatkınlık: AH nın çoğunda sporadik olarak geçiģ söz konusudur. Genetik geçiģ ise AH da tüm olguların %5 kadarını oluģturmaktadır. Bu geçiģten sorumlu, AH ile iliģkili olduğu saptanmıģ olan baģlıca genler; 21. kromozomda yer alan amiloid prekürsör protein (APP), 14. kromozomda bulunan presenilin 1 (PSl), 1. kromozomda yer alan presenilin 2 (PS2) dir [16]. Her üç protein de iģlevleri yeterince bilinmeyen transmembran proteinleridir. Bu proteinleri kodlayan genlerde meydana gelen mutasyonlar beta amiloid metabolizmasını bozarak hastalığın 60 lı yaģlardan önce baģlamasına neden olurlar.

22 21 Erken baģlangıçlı ailesel AH'nın yaklaģık %2 3'ünün APP geninde meydana gelen mutasyona, %20'sinin PS2 genindeki mutasyona ve %70 80'inin ise PS1 geninde meydana gelen mutasyona bağlı olarak ortaya çıktığı bildirilmiģtir [17]. PS1 geninde meydana gelen mutasyonlar APP de hatalı bölünmeye ve toksik ß amiloid üretiminde artıģa neden olmaktadır. Diğer bir taraftan da PS1 geninde meydana gelen mutasyonlar tau proteinlerinin hiperfosforilasyonuna neden olarak nörofibriler yumak oluģumunu tetiklemektedir [18]. Geç baģlangıçlı AH oluģumda ise yukarıdaki genlerden farklı olarak 19. kromozomda bulunan apolipoprotein E geninin rol oynadığı rapor edilmiģtir [16]. Apo E geninde oluģan mutasyonlar geç baģlangıçlı AH'nın yaklaģık %50 80'ini oluģturmaktadır [17]. Apo E kolesterol metabolizmasında görev alan bir serum proteinidir. Apo E geni; Ɛ2, Ɛ3 ve Ɛ4 olmak üzere 3 farklı alel formunda bulunmaktadır. Normal kiģilerde Ɛ3 %70, Ɛ4 %20 gibi bir alel dağılımı söz konusu iken, Alzheimer hastası grupta Ɛ4 iki kat fazla (%40) bulunduğu bildirilmiģtir. Bu alellerden Ɛ2 alelinin AH riskini azalttığı (koruyucu alel) belirtilirken, Ɛ4 alelinin AH riskini arttırdığı bildirilmiģtir. Ayrıca apo E Ɛ4 alelinin amiloid plak ve NFY oluģumuna neden olduğu gösterilmiģtir [19]. Apo E gen mutasyonu dahil olmak üzere diğer üç gende meydana gelen mutasyonlar hastalığın mutlak olarak ortaya çıkacağının bir göstergesi olmamakla birlikte AH nın ortaya çıkma olasılığını artıran birer risk faktörleridir. Zira, bu mutasyonlar gözlemlenen bireylerin hepsinde AH ortaya çıkmadığı gibi, bu mutasyonu taģımayan bireylerde de AH görülebilmektedir.

23 22 Tablo 1. Ailevi Alzheimer Hastalığı genleri ve gen mutasyonlarının amiloid kaskad ile iliģkisi [9]; Kromozom Gen Ürünü BaĢlangıç YaĢı Etkisi 21 APP mutasyonları Erken Aβ salınımında artıģ 14 Presenin 1 mutasyonları Erken Aβ 1 42 salınımında artıģ 1 Presenin 1 mutasyonları Erken Aβ 1 42 salınımında artıģ Geç Aβ nın amiloid plaklarda ve 19 Apolipoprotein Ɛ4 (polimorfizm) vasküler amiloid çökeltilerde artması; AH ın daha erken baģlangıcı Hastalığın diğer olası risk faktörleri ise; Kadın cinsiyeti, DüĢük eğitim seviyesi Fazla biliģsel aktivite gerektirmeyen iģlerde çalıģma, Down Sendromu, Bilinç kaybına neden olan kafa travması, Myokard infarktüsü öyküsü, Aterosklerotik karotid hastalığı, Hipertansiyon, Diabetes Mellitus, Atrial fibrilasyon, Depresyon, Ġnsüline bağımlı diyabet hastalığıdır [9, 20].

24 Cinsiyet; Birçok çalıģmada kadınlarda AH nın daha sık görüldüğü (2: 1) rapor edilse de karģıt yayınlarda mevcuttur [10] DüĢük eğitim seviyesi ve fazla biliģsel aktivite gerektirmeyen iģlerde çalıģma; 75 YaĢında eğitimsiz bir kiģi, aynı yaģta olup da en az 8 yıl eğitim almıģ bir kiģiye göre AH geliģimi açısından iki kat daha fazla risk altındadır [12, 14, 21]. ÇalıĢmaların çoğunluğunda düģük eğitim düzeyi AH için bir risk faktörü olarak bildirilmiģtir [21]. Ayrıca eğitim düzeyi fark etmeksizin fazla biliģsel aktivite gerektirmeyen iģlerde çalıģan düģük kognitif fonksiyonlu kiģiler AH için risk taģırlar [15] Down Sendromu; Down sendromunun ve APP proteinindeki defektin aynı (21.) kromozomda bulunması araģtırmalar için baģlangıç noktası olmuģtur. Down sendromlu hastaların çoğunluğunda 40 yaģlarına geldiklerinde AH nın tüm klinik ve nöropatolojik bulgularına sahip oldukları gözlemlenmiģtir. Down sendromu ile hem erken hem de geç baģlangıçlı AH nın ailesel birikim gösterdiğini bildiren çalıģmalar bulunmaktadır [12, 14] Kafa travmaları; Bazı çalıģmalarda tersi gösterilse de, çalıģmaların çoğunluğunda geçmiģte kafa travması öyküsü olanlarda (boksörler ve 2. dünya ĢavaĢı gazilerinin çalıģmalarında olduğu gibi) AH riskinin arttığı gözlenmektedir [10, 22]. Komaya sokacak tek kafa travması veya çoklu kafa travmalarından sonraki 5 7 yıl içinde AH na yakalanma riskinde artıģ gözlemlenmiģtir [12, 13]. Kafa travmasının ne yolla AH na yol açtığının biyolojik mekanizması kesin olarak bilinmemekle birlikte travmanın nöronal hasara yol açarak Aβ birikimini artırdığı, bunların da daha sonra amiloid plaklara dönüģtüğü, gerek hayvan gerekse de insan çalıģmalarında gösterilmiģtir [4, 23] Depresyon; Alzheimer hastalarının %10 25 inde major depresyon olduğu görülmektedir [24, 25]. Depresyon sıklıkla AH nın erken evresinde ve hatta öncesinde bulunmaktadır. Ailesinde depresyon öyküsü olanlarda AH na yakalanma riski daha fazla bulunmuģtur.

25 Diabetes Mellitus (DM); Son dönemde yapılmıģ birçok prospektif çalıģmada ve kesitsel çalıģmada DM varlığının AH için bir risk faktörü olduğu bildirilmiģtir [26, 27]. Özellikle insülin kullanan hastaların aynı çalıģmalarda daha fazla risk altında olduğu gösterilmiģtir. DM metabolik sendromun bir parçası olarak bulunuyorsa, AH için daha fazla risk oluģturduğu Ģeklinde görüģler bulunmaktadır [10, 28] AH'nın oluģma riskini azalttığı düģünülen faktörler; Östrojen kullanımı Non steroidal antienflamatuar ilaçlar (NSAID) Östrojen kullanımı; Menopoz sonrası östrojen kullanan kadınlarda, kullanmayanlara göre AH geliģim oranı daha az olduğu bulunmuģtur. Bu durumun kullanılan östrojen dozu ve süresi ile de iliģkili olduğu, östrojen dozunun artması ve kullanım süresinin uzamasının AH geliģim riskini daha da azalttığı yönünde bulgular vardır. Östrojenin bu etkilerinin mekanizması, sinir büyüme faktörü üzerine etkisi ve Apo E düzeylerini düģürmesine bağlanmıģtır. Ancak ilaç östrojenlerin neden AH tedavisinde yüz güldürücü sonuçlar vermediği, östrojenler ve AH arasındaki iliģkinin görünenden daha karmaģık olduğu sonucunu doğurmuģtur [5, 14]. Hatta son dönemde yapılan çalıģmalar AH riskini azaltmadığı gibi üstüne kardiyovasküler hastalık ve demans riskindeki artıģla iliģkili olarak bulunduğu sonucuna ulaģmıģtır [1] Non Steroidal Antienflamatuar ilaçlar; Antienflamatuar ilaçların AH dan koruyucu etki gösterdiklerine iliģkin veri, romatizmal enflamatuar hastalıkları için antienflamatuar ilaç kullanılan bireyler arasında AH görülme sıklığının, bu ilaçları kullanmayanlara göre daha az olması gözlemine dayanmaktadır. Bu durum antienflamatuar ilaçların amiloid plak etrafında geliģen enflamatuvar reaksiyonu önlemelerine bağlanmıģtır [4, 23]. Ayrıca Akdeniz diyeti (sebze, meyve, balık gibi) ile beslenmenin, egzersiz yapmanın, biliģsel aktivitenin, statin, E vitamini gibi antioksidan ilaç kullanımının AH riskini azalttığı ve söz konusu faktörlerin denetlenmesinin AH oluģumunu önlemekte etkin olabilecekleri ileri sürülmüģse de bu konuda henüz yeterli kanıt yoktur [29, 30].

26 25 Antioksidan ilaçların hücre ölümünü engelleyerek nöronlar üzerinde koruyucu etkileri olduğu düģünülmektedir. E vitaminin, AH olan bireylerde hastalığın ilerleme hızını yavaģlattığına iliģkin gözlemler bulunmaktadır. Ancak bu çalıģmalar sonucunda ikna edici kanıtlar bulunmamaktadır. Statin kullanan bireylerde gözlenen AH prevalansı, kullanmayanlara göre daha az bulunmuģtur. Bu etkinin statinlerin, kolesterolun, amiloid plak oluģum sürecine etkilerini engellemesinden kaynaklandığı düģünülmektedir [4, 31] Alzheimer Hastalığının Tanısı: 2001 Yılında Amerikan Nöroloji Akademisi tarafından yayınlanan bir rehberle Alzheimer Hastalığı için standart tanı kriterleri ve değerlendirme metodları belirlenmiģtir. Bu rehberde, tanı kriterleri olarak iki tanı ölçütü bulunmaktadır. Bunlardan birisi, Ulusal Nörolojik ve iletiģim Hastalıkları Enstitüsü ve Ġnme Alzheimer Hastalığı ve ĠliĢkili Hastalıklar Derneği (NINCDS ADRDA) tarafından geliģtirilen tanı kriteri, diğeri ise Tanısal ve Sayımsal El Kitabı (DSM) kriteri kullanımı güvenilir bulunarak önerilmektedir. Bu kriterlerden yararlanılarak hastada öğrenme ve bellek bozukluğunun olup olmadığı, afazi, apraksi, agnozi, yönetsel iģlevlerde (planlama, organize etme, sıralama, soyutlama gibi) bozukluğun görülüp görülmediği ve MSS ile iliģkili baģka bir patoloji bulunup bulunmadığı gibi değerlendirmeler yapılmakta ve AH tanısı konulabilmektedir [32, 33]. Ancak AH nin kesin tanısını hasta yaģarken koyabilmek mümkün değildir. Kesin tanı biyopsi/otopsi materyalinde karakteristik lezyonların gösterilmesi ile konulabilmektedir NINCDS ARDRA Tarafından Önerilen AH nın Klinik Tanısı Ġçin Kriterler [34 36]; I- Olası AH'nin klinik tanı kriterleri Ģunları içerir: Klinik muayene ve mini mental test, blessed demans skalası, veya benzer muayenelerle dokümante edilmiģ ve nöropsikolojik testlerle doğrulanmıģ demans tablosu. Kognitif iģlevlerde iki ya da daha fazla alanda defisit.

Demans ve Alzheimer Nedir?

Demans ve Alzheimer Nedir? DEMANS Halk arasında 'bunama' dedigimiz durumdur. Kişinin yaşından beklenen beyin performansını gösterememesidir. Özellikle etkilenen bölgeler; hafıza, dikkat, dil ve problem çözme alanlarıdır. Durumun

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

ALZHEİMER ve HALK SAĞLIĞI. Doç. Dr. Suphi VEHİD

ALZHEİMER ve HALK SAĞLIĞI. Doç. Dr. Suphi VEHİD ALZHEİMER ve HALK SAĞLIĞI Alzheimer hastalığı (AH) ilk kez, yaklaşık 100 yıl önce tanımlanmıştır. İlerleyici zihinsel işlev bozukluğu ve davranış değişikliği yakınmaları ile hastaneye yatırılıp beş yıl

Detaylı

DEMANS Neden ve mekanizmalar üzerinden bir gözden geçirme. Demet Özbabalık Adapınar

DEMANS Neden ve mekanizmalar üzerinden bir gözden geçirme. Demet Özbabalık Adapınar DEMANS Neden ve mekanizmalar üzerinden bir gözden geçirme Demet Özbabalık Adapınar Demans Kişinin bilişsel işlevlerinde Sosyal, mesleki ve günlük yaşam aktivitelerinde Davranışlarında Avrupa da Demansİnsidansıİnme,

Detaylı

PSİKOLOJİ DE. Besinsel. Destekleyiciler

PSİKOLOJİ DE. Besinsel. Destekleyiciler PSİKOLOJİ DE Besinsel Destekleyiciler 3 Hastalığın En Güzel İlacı, Hastalığın En Güzel İlacı, Hastalıktan Korunmanın Çarelerini Öğrenmektir. Çarelerini Öğrenmektir. Hipokrat Hipokrat 4 Bugünün bilgilerine

Detaylı

İLAÇ ARAŞTIRMALARI VE FARMASÖTİK KİMYA (ENDÜSTRİDE İLAÇ ARAŞTIRMALARI)

İLAÇ ARAŞTIRMALARI VE FARMASÖTİK KİMYA (ENDÜSTRİDE İLAÇ ARAŞTIRMALARI) İLAÇ ARAŞTIRMALARI VE FARMASÖTİK KİMYA (ENDÜSTRİDE İLAÇ ARAŞTIRMALARI) İTAM /8 kasım 2013 İ.Ü.ECZACILIK FAKÜLTESİ Prof. Dr. Serdar Ünlü NOBEL İLAÇ FARMASÖTİK ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME MERKEZİ http://www.fargem.com.tr

Detaylı

Alzheimer Hastalığı. Epidemiyoloji. Tûba Gül YAZICI, Hüseyin A. ŞAHİN. Risk faktörleri. Prevalans

Alzheimer Hastalığı. Epidemiyoloji. Tûba Gül YAZICI, Hüseyin A. ŞAHİN. Risk faktörleri. Prevalans Alzheimer Hastalığı Tûba Gül YAZICI, Hüseyin A. ŞAHİN Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı, Samsun Alzheimer hastalığı (AH) ilk kez, yaklaşık 100 yıl önce, ilerleyici zihinsel

Detaylı

DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık

DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık yaşlılığın doğal bir sonucu değildir.. Demansın en sık nedeni ALZHEİMER HASTALIĞI DIR. Yaşla gelen unutkanlık ALZHEİMER HASTALIĞI nın habercisi olabilir!!! ALZHEİMER

Detaylı

18.Esri Kullanıcıları Toplantısı 7-8 Ekim 2013 ODTÜ-ANKARA

18.Esri Kullanıcıları Toplantısı 7-8 Ekim 2013 ODTÜ-ANKARA ALZHEIMER ÇOCUKLARı (2012-2075 YıLLARı ARASı ALZHEIMER HASTA SAYıSı DEĞIŞIMI VE DAĞıLıŞı) Feride CESUR Yenimahalle Halide Edip Anadolu Sağlık Meslek Lisesi Coğrafya Öğretmeni İÇERİK Çalışmanın Amacı Alzhemer

Detaylı

REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER. Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012

REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER. Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012 REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012 REM uyku iliģkili parasomniler; REM uyku davranıģ bozukluğu Tekrarlayan izole uyku paralizisi Kabus bozukluğu REM UYKU DAVRANIġ BOZUKLUĞU

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

2014

2014 2014 DİKKAT EKSİKLİĞİ BOZUKLUĞU (DEB) ve MentalUP İçerik DEB e Klinik İlgi DEB Nedir? DEB in Belirtileri DEB in Zihinsel Sürece Etkileri DEB in Psikososyal Tedavisi MentalUP tan Faydalanma MentalUP İçeriği

Detaylı

ALZHEİMER HASTALIĞINA BAKIŞ. Uzm. Dr. Gülşah BÖLÜK NÖROLOJİ BİLECİK DH 2015

ALZHEİMER HASTALIĞINA BAKIŞ. Uzm. Dr. Gülşah BÖLÜK NÖROLOJİ BİLECİK DH 2015 ALZHEİMER HASTALIĞINA BAKIŞ Uzm. Dr. Gülşah BÖLÜK NÖROLOJİ BİLECİK DH 2015 Bunama yaşlılığın doğal bir sonucu değildir. Yaşla gelen unutkanlık, Alzheimer Hastalığının habercisi olabilir! Her yaşta insanın

Detaylı

Alzheimer hastalığı nedir, neden gelişir Bozulan mekanizmalar nachr ve nörodejenerasyonla ilişkisi tedavi girişimleri ve sonuçları

Alzheimer hastalığı nedir, neden gelişir Bozulan mekanizmalar nachr ve nörodejenerasyonla ilişkisi tedavi girişimleri ve sonuçları Prof. Dr. Görsev Yener Dokuz Eylül Üniversitesi Nöroloji ve Sinirbilimleri Anabilim Dalları gorsev.yener@deu.edu.tr Alzheimer hastalığı nedir, neden gelişir Bozulan mekanizmalar nachr ve nörodejenerasyonla

Detaylı

Ayrıca sinirler arasındaki iletişimi sağlayan beyindeki bazı kimyasal maddelerin üretimi de azalır.

Ayrıca sinirler arasındaki iletişimi sağlayan beyindeki bazı kimyasal maddelerin üretimi de azalır. Alzheimer hastalığı nedir, neden olur? Alzheimer hastalığı, yaşlılıkla beraber ortaya çıkan ve başta unutkanlık olmak üzere çeşitli zihinsel ve davranışsal bozukluklara yol açan ilerleyici bir beyin hastalığıdır.

Detaylı

NÖRODEJENERATİF HASTALIKLAR NÖRODEJENERASYON MEKANİZMALAR. Doç. Dr. Emine Akal Yıldız

NÖRODEJENERATİF HASTALIKLAR NÖRODEJENERASYON MEKANİZMALAR. Doç. Dr. Emine Akal Yıldız NÖRODEJENERATİF HASTALIKLAR NÖRODEJENERASYON MEKANİZMALAR Doç. Dr. Emine Akal Yıldız Alzheimer Beyindeki spesifik bölgelerdeki nöronların ilerleyici ve geri dönüşümsüz kaybı Parkinson ALS (Amyotrofik Lateral

Detaylı

NÖROBİLİM ve FİZYOTERAPİ

NÖROBİLİM ve FİZYOTERAPİ TFD Nörolojik Fizyoterapi Grubu Bülteni Cilt/Vol:1 Sayı/Issue:5 Kasım/November 2015 www.norofzt.org DOÇ. DR. BİRGÜL BALCI YENİ BİR ALAN!!!! Sinir bilim veya nörobilim; günümüzün sinir sistemi bilimlerinin

Detaylı

Unutkanlıktan Bunamaya

Unutkanlıktan Bunamaya Unutkanlıktan Bunamaya Doç.Dr.Lütfü Hanoğlu İstanbul Medipol Üniversitesi 8 Mayıs 2014 Beyin yılı Nörolojik hastalıklar Bilinçlendirme Sempozyumu Bunama Nedir? Akli melekelerde giderek ilerleyen zayıflama/kayıplarla

Detaylı

Hepatik Ensefalopati. Prof. Dr. Ömer Şentürk

Hepatik Ensefalopati. Prof. Dr. Ömer Şentürk Hepatik Ensefalopati Prof. Dr. Ömer Şentürk Hepatik Ensefalopati : Terminoloji Tip A Akut karaciğer yetmezliği ile birlikte Tip B Porto-sistemik Bypass ile birlikte (intrensek hepatosellüler yetmezlik

Detaylı

Parkinson Hastalığı ile α-sinüklein Geni Polimorfizmlerinin İlişkisinin Araştırılması

Parkinson Hastalığı ile α-sinüklein Geni Polimorfizmlerinin İlişkisinin Araştırılması İ.Ü. CERRAHPAŞA TIP FAKÜLTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TIBBİ BİYOLOJİ ANABİLİM DALI Parkinson Hastalığı ile α-sinüklein Geni Polimorfizmlerinin İlişkisinin Araştırılması Araş.Gör. Yener KURMAN İSTANBUL

Detaylı

Alzheimer Hastalığı Tedavisinde Preklinik

Alzheimer Hastalığı Tedavisinde Preklinik Alzheimer Hastalığı Tedavisinde Preklinik Çalışmalar Pınar Yamantürk rk-çelik İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı 19. Ulusal Farmakoloji Kongresi,

Detaylı

ALZHEİMER HASTALIĞI TEDAVİSİ & BİRİNCİ BASAMAKTA YAKLAŞIM

ALZHEİMER HASTALIĞI TEDAVİSİ & BİRİNCİ BASAMAKTA YAKLAŞIM ALZHEİMER HASTALIĞI TEDAVİSİ & BİRİNCİ BASAMAKTA YAKLAŞIM Prof. Dr. Aynur Özge Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji AD. Alzheimer Derneği Mersin Şubesi Başkanı aynurozge@gmail.com MERSİN ŞUBESİ İçerik

Detaylı

T.C. ERCĠYES ÜNĠVERSĠTESĠ ECZACILIK FAKÜLTESĠ ALZHEĠMER HASTALIĞININ BĠTKĠSEL TEDAVĠSĠ. Hazırlayan Seren BULUT. DanıĢman Doç. Dr.

T.C. ERCĠYES ÜNĠVERSĠTESĠ ECZACILIK FAKÜLTESĠ ALZHEĠMER HASTALIĞININ BĠTKĠSEL TEDAVĠSĠ. Hazırlayan Seren BULUT. DanıĢman Doç. Dr. 1 T.C. ERCĠYES ÜNĠVERSĠTESĠ ECZACILIK FAKÜLTESĠ ALZHEĠMER HASTALIĞININ BĠTKĠSEL TEDAVĠSĠ Hazırlayan Seren BULUT DanıĢman Doç. Dr. Nalan ĠMAMOĞLU Bitirme Ödevi Haziran 2014 KAYSERĠ 2 T.C. ERCĠYES ÜNĠVERSĠTESĠ

Detaylı

DSM-V e göre alttipler

DSM-V e göre alttipler DELIRYUM DSM-V kriterleri A. Dikkat ve bilinç bozukluğu B. Bu bozukluk kısa süre içinde gelişir C. Bilişte ek bir bozukluk (bellek, yönelim, dil, görseluzamsal yeterlilik, algı) D. Bu belirtiler daha

Detaylı

NÖROMUSKÜLER HASTALIKLAR

NÖROMUSKÜLER HASTALIKLAR NÖROMUSKÜLER HASTALIKLAR Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları

Detaylı

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri Zeka Geriliği nedir? Zeka geriliğinin kişinin yaşına ve konumuna uygun işlevselliği gösterememesiyle belirlidir. Bunun yanı sıra motor gelişimi, dili kullanma yeteneği bozuk, anlama ve kavrama yaşıtlarından

Detaylı

Lafora hastalığı, Unverricht Lundborg hastalığı, Nöronal Seroid Lipofuksinoz ve Sialidozlar en sık izlenen PME'lerdir. Progresif miyoklonik

Lafora hastalığı, Unverricht Lundborg hastalığı, Nöronal Seroid Lipofuksinoz ve Sialidozlar en sık izlenen PME'lerdir. Progresif miyoklonik LAFORA HASTALIĞI Progressif Myoklonik Epilepsiler (PME) nadir olarak görülen, sıklıkla otozomal resessif olarak geçiş gösteren heterojen bir hastalık grubudur. Klinik olarak değişik tipte nöbetler ve progressif

Detaylı

Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu

Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı Dr. ALĠ MURAT SEDEF Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı Dr. ALĠ MURAT SEDEF Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu BAġKENT ÜNĠVERSĠTESĠ MEDĠKAL ONKOLOJĠ

Detaylı

MULTİPL SKLEROZ(MS) Multipl Skleroz (MS) genç erişkinleri etkileyerek özürlülüğe en sık yolaçan nörolojik hastalık

MULTİPL SKLEROZ(MS) Multipl Skleroz (MS) genç erişkinleri etkileyerek özürlülüğe en sık yolaçan nörolojik hastalık MULTİPL SKLEROZ(MS) Multipl Skleroz (MS) genç erişkinleri etkileyerek özürlülüğe en sık yolaçan nörolojik hastalık MS Hasta Okulu 28.05.2013 Multipl skleroz (MS) hastalığını basitçe, merkezi sinir sistemine

Detaylı

Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrenciler

Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrenciler Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrenciler Zihinsel yetersizlik üç ölçütte ele alınmaktadır 1. Zihinsel işlevlerde önemli derecede normalin altında olma 2. Uyumsal davranışlarda yetersizlik gösterme 3. Gelişim

Detaylı

Akdeniz Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Radyoloji Ana Bilim Dalı, Antalya. Demans, bilişsel (kognitif) kapasitenin edinsel ve ilerleyici kaybı şeklinde

Akdeniz Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Radyoloji Ana Bilim Dalı, Antalya. Demans, bilişsel (kognitif) kapasitenin edinsel ve ilerleyici kaybı şeklinde 1 Demans ve Nörodejeneratif süreçler Prof. Dr. Kamil Karaali Akdeniz Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Radyoloji Ana Bilim Dalı, Antalya Demans, bilişsel (kognitif) kapasitenin edinsel ve ilerleyici kaybı şeklinde

Detaylı

DERLEME REVIEW ARTICLE

DERLEME REVIEW ARTICLE DERLEME ALOIS ALZHEIMER ve ALZHEIMER HASTALIĞI ÖZ 13 / Özel Sayı 3 / 2010 (9-14) 13 / Suppl 3 / 2010 (9-14) Kaynak SELEKLER Alois Alzheimer (14 Haziran 1864-19 Aralık 1915) Alman psikiyatristi ve nöropatalogu.

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

KEMOTERAPİNİN SİNİR SİSTEMİ VE PSİKOLOJİK GEÇ YAN ETKİLERİ DR. FİLİZ ÇAY ŞENLER A.Ü.T.F. TIBBİ ONKOLOJİ B.D.

KEMOTERAPİNİN SİNİR SİSTEMİ VE PSİKOLOJİK GEÇ YAN ETKİLERİ DR. FİLİZ ÇAY ŞENLER A.Ü.T.F. TIBBİ ONKOLOJİ B.D. KEMOTERAPİNİN SİNİR SİSTEMİ VE PSİKOLOJİK GEÇ YAN ETKİLERİ DR. FİLİZ ÇAY ŞENLER A.Ü.T.F. TIBBİ ONKOLOJİ B.D. PLAN Kemoterapiye bağlı geç gelişen ya da kronik nöropsikiyatrik toksisiteleri tanımlamak Ayırıcı

Detaylı

Parkinson ve Alzheimer hastalığı tedavisi

Parkinson ve Alzheimer hastalığı tedavisi Parkinson ve Alzheimer hastalığı tedavisi Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Son güncelleme: 21.10.2010 2 2/37 1 Parkinson hastalığı

Detaylı

İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI

İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI RAPOR BÜLTENİ İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI Tarih: 18/09/2015 Sayı : 11 Dünya Alzheimer Farkındalık Günü 21 Eylül 2015 Hazırlayan Ezel ÖZTÜRK Alzheimer Hastalığı ilerleyici nörodejeneratif

Detaylı

Amino Asit Metabolizması Bozuklukları. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD

Amino Asit Metabolizması Bozuklukları. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD Amino Asit Metabolizması Bozuklukları Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD Amino Asit Metabolizması Bozuklukları Genelde hepsi kalıtsal ve otozomal resesifir

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi İhsan Ateş 1, Nihal Özkayar 2,Bayram İnan 1, F. Meriç Yılmaz 3, Canan Topçuoğlu 3, Özcan Erel 4, Fatih Dede 2, Nisbet Yılmaz 1 1 Ankara Numune

Detaylı

Motor Nöron ve Kas Hastalıkları. Uzm Dr Pınar Gelener

Motor Nöron ve Kas Hastalıkları. Uzm Dr Pınar Gelener Motor Nöron ve Kas Hastalıkları Uzm Dr Pınar Gelener Genel Bilgiler Vücudun herhangi bir bölümünde kas kuvveti azalması: parezi Tam kaybı (felç) : paralizi / pleji Vücudun yarısını tutarsa (kol+bacak)

Detaylı

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU ICSD-2 (International Classification of Sleep Disorders-version 2) 2005 Huzursuz bacaklar sendromu Uykuda periyodik hareket bozukluğu Uykuyla

Detaylı

RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ. Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK

RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ. Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK Hayatın erken döneminde ebeveyn kaybı veya ihmali gibi

Detaylı

DEMANS VE ALZHEĐMER HASTALIĞI

DEMANS VE ALZHEĐMER HASTALIĞI DEMANS VE ALZHEĐMER HASTALIĞI Öğretim Görevlisi Dr Mustafa Cankurtaran, Prof Dr Servet Arıoğul Hacettepe Üniversitesi Đç Hstalıkları AD Geriatri Ünitesi Anahtar kelimeler: Geriatri, demans, Alzheimer,

Detaylı

Edip TOSUN Farmasötik Kimya Anabilim Dalı. Tez Danışmanı Yrd. Doç. Dr. Kadir Özden YERDELEN

Edip TOSUN Farmasötik Kimya Anabilim Dalı. Tez Danışmanı Yrd. Doç. Dr. Kadir Özden YERDELEN BÜT-2-ENDOİK ASİT BİS-(BENZİL-FENİL-AMİT) TÜREVİ BİLEŞİKLERİN SENTEZİ, ASETİLKOLİNESTERAZ VE BUTİLKOLİNESTERAZ ENZİMLERİNE KARŞI AKTİVİTELERİNİN ARAŞTIRILMASI Edip TOSUN Farmasötik Kimya Anabilim Dalı

Detaylı

Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar Akseki, Dilek Taşkıran

Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar Akseki, Dilek Taşkıran Yağlı Karaciğer (Metabolik Sendrom) Modeli Geliştirilen Sıçanlarda Psikoz Yatkınlığındaki Artışın Gösterilmesi ve Bu Bulgunun İnflamatuar Sitokinlerle Bağlantısının Açıklanması Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik YB 205 Beslenme İkeleri Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr YAŞLANMA Amerika da yaşlı bireyler eskiye göre

Detaylı

DEMANSLAR. Dr. Yavuz YÜCEL Nöroloji A.D.

DEMANSLAR. Dr. Yavuz YÜCEL Nöroloji A.D. DEMANSLAR Dr. Yavuz YÜCEL Nöroloji A.D. Ders Planı Tanım, sınıflama Alzheimer hastalığı Diğer demans tabloları Prion hastalıkları 2 Tanım: Yaşlılık (senilite): Yaşın ilerlemesi ile başlayan santral sinir

Detaylı

Demansta görüntülemenin rolü Dr.Ercan Karaarslan Acıbadem Üniversitesi

Demansta görüntülemenin rolü Dr.Ercan Karaarslan Acıbadem Üniversitesi Demansta görüntülemenin rolü Dr.Ercan Karaarslan Acıbadem Üniversitesi Ana başlıklar Demans nedenleri Normal yaşlanma bulguları Radyolojik görüntüleme yöntemleri Demansta radyolojik belirleyici bulgular

Detaylı

Son 10 yıldır ilaç endüstrisi ile bir ilişkim (araştırmacı, danışman ve konuşmacı) yoktur.

Son 10 yıldır ilaç endüstrisi ile bir ilişkim (araştırmacı, danışman ve konuşmacı) yoktur. Son 10 yıldır ilaç endüstrisi ile bir ilişkim (araştırmacı, danışman ve konuşmacı) yoktur. Travma Sonrası Stres Bozukluğu Askerî Harekâtlar Sonrası Ortaya Çıkan Olguların Tedavisi Bir asker, tüfeğini

Detaylı

EK-2 CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAK/YO/MYO. BÖLÜMÜ DERS BĠLGĠLERĠ FORMU

EK-2 CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAK/YO/MYO. BÖLÜMÜ DERS BĠLGĠLERĠ FORMU EK-2 CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAK/YO/MYO. BÖLÜMÜ DERS BĠLGĠLERĠ FORMU Bölüm Nöroloji Yıl/yarıyıl 5/1-2 Dersin adı Ders düzeyi (önlisans, lisans,vb) Dersin türü (Z/S) Dersin dili Kodu Nöroloji Lisans

Detaylı

Tip 1 diyabete giriş. Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü

Tip 1 diyabete giriş. Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü Tip 1 diyabete giriş Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü ENTERNASYONAL EKSPER KOMİTE TARAFINDAN HAZIRLANAN DİABETİN YENİ SINIFLAMASI 1 - Tip 1 Diabetes

Detaylı

Omurga-Omurilik Cerrahisi

Omurga-Omurilik Cerrahisi Omurga-Omurilik Cerrahisi BR.HLİ.017 Omurga cerrahisi, omurilik ve sinir kökleri ile bu hassas sinir dokusunu saran/koruyan omurga üzerinde yapılan ameliyatları ve çeşitli girişimleri içerir. Omurga ve

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Prof.Dr. Oktay Ergene. Kardiyoloji Kliniği

Prof.Dr. Oktay Ergene. Kardiyoloji Kliniği Hipertrigliseridemii id i Tedavisi i Prof.Dr. Oktay Ergene İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kardiyoloji Kliniği Hipertrigliseridemi Gelişimiş VLDL Chylomicron Liver Defective Lipolysis Remnants

Detaylı

TOKSİDROMLAR. Dr. Hasan KILIÇ Malatya Devlet Hastanesi. 18. Acil Tıp Sempozyumu, Klinik Toksikoloji Kahramanmaraş, 2015

TOKSİDROMLAR. Dr. Hasan KILIÇ Malatya Devlet Hastanesi. 18. Acil Tıp Sempozyumu, Klinik Toksikoloji Kahramanmaraş, 2015 TOKSİDROMLAR Dr. Hasan KILIÇ Malatya Devlet Hastanesi 18. Acil Tıp Sempozyumu, Klinik Toksikoloji Kahramanmaraş, 2015 Toksidrom tanım Toksidrom (=toksik sendrom) kelimesi, zehirlenmelerde tanı ve ayırıcı

Detaylı

Kronik böbrek hastalığı adeta bir salgın halini almıģ olan önemli bir halk sağlığı sorunudur.

Kronik böbrek hastalığı adeta bir salgın halini almıģ olan önemli bir halk sağlığı sorunudur. Kronik böbrek hastalığı adeta bir salgın halini almıģ olan önemli bir halk sağlığı sorunudur. Basit ve ucuz bazı testlerle erken saptandığında önlenebilir veya ilerlemesi geciktirilebilir olmasına karģın,

Detaylı

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Lityum psikiyatri 1950 1980lerde lityum bazı antikonvülzanlara benzer etki Ayrı ayrı ve yineleyen nöbetler şeklinde ortaya çıkan manik depresyon ve epilepsi Böylece

Detaylı

PROSTAT KANSERİ HASTALARA BİYOPSİKOSOSYAL YAKLAŞIM GAZĠANTEP ÜNĠVERSĠTESĠ SAĞLIK HĠZMETLERĠ M.Y.O. ÖĞR. GÖR. ADĠLE NEġE (ÇAPARUġAĞI)

PROSTAT KANSERİ HASTALARA BİYOPSİKOSOSYAL YAKLAŞIM GAZĠANTEP ÜNĠVERSĠTESĠ SAĞLIK HĠZMETLERĠ M.Y.O. ÖĞR. GÖR. ADĠLE NEġE (ÇAPARUġAĞI) PROSTAT KANSERİ HASTALARA BİYOPSİKOSOSYAL YAKLAŞIM GAZĠANTEP ÜNĠVERSĠTESĠ SAĞLIK HĠZMETLERĠ M.Y.O ÖĞR. GÖR. ADĠLE NEġE (ÇAPARUġAĞI) Kanser hastalığının yol açtığı strese verilen yanıt, sergilenen uyum

Detaylı

MULTİPL SKLEROZ (MS)

MULTİPL SKLEROZ (MS) MULTİPL SKLEROZ (MS) Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

Alzheimer Hastalığının Fizyopatolojisi

Alzheimer Hastalığının Fizyopatolojisi Alzheimer Hastalığının Fizyopatolojisi Gülistan Bahat ÖZTÜRK, M. Akif KARAN İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Geriatri B.D. Özet Alzheimer hastalığı (AH) 1907

Detaylı

T.C Sağlık Bakanlığı Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniği Klinik Şefi: Uz. Dr. Mecit Çalışkan

T.C Sağlık Bakanlığı Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniği Klinik Şefi: Uz. Dr. Mecit Çalışkan T.C Sağlık Bakanlığı Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniği Klinik Şefi: Uz. Dr. Mecit Çalışkan ALZHEİMER TİPİ DEMANS HASTALARINA BAKIM VERENLERDE TÜKENMİŞLİK VE ANKSİYETE UZMANLIK

Detaylı

YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024

YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024 YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024 YAŞLANMA Hücre yapısını ve organelleri oluşturan moleküler yapılarından başlayıp hücre organelleri,hücre,doku,organ ve organ sistemlerine

Detaylı

Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar

Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar Prof. Dr. Sacit Karamürsel İstanbul Tıp Fakültesi, Fizyoloji Anabilim Dalı sacit@istanbul.edu.tr Elektroansefalogram (EEG), merkezi sinir

Detaylı

YAVAŞ VİRUS ENFEKSİYONLARI ve PRİON HASTALIKLARI

YAVAŞ VİRUS ENFEKSİYONLARI ve PRİON HASTALIKLARI YAVAŞ VİRUS ENFEKSİYONLARI ve PRİON HASTALIKLARI Doç. Dr. Koray Ergünay Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Viroloji Ünitesi Özellikler Uzun inkübasyon

Detaylı

Memorix 10 mg/g Oral Damla

Memorix 10 mg/g Oral Damla Memorix 10 mg/g Oral Damla FORMÜLÜ 1 g oral damla, 8.31 mg Memantin e eģdeğer 10 mg Memantin HCl içerir. Yardımcı maddeler: Potasyum sorbat ve sorbitol. FARMAKOLOJİK ÖZELLİKLERİ Farmakodinamik özellikler:

Detaylı

İnsidans: 123/100.000 65 yaşın üzerinde % 5-10, 85 yaşın üzerinde %30-40 civarındadır. Türkiye de yaklaşık 300.000 hasta olduğu tahmin edilmektedir.

İnsidans: 123/100.000 65 yaşın üzerinde % 5-10, 85 yaşın üzerinde %30-40 civarındadır. Türkiye de yaklaşık 300.000 hasta olduğu tahmin edilmektedir. DEMANSLAR Dilimizde popüler kullanımıyla bunama adı verilen demans kelimesi, etimolojik olarak Latince zihin anlamına gelen mens kelimesinden türemiştir ve demens zihnin yitirilmesi anlamına gelir. Latince

Detaylı

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet Chapter 10 Summary (Turkish)-Özet Özet Vücuda alınan enerjinin harcanandan fazla olması durumunda ortaya çıkan obezite, günümüzde tüm dünyada araştırılan sağlık sorunlarından birisidir. Obezitenin görülme

Detaylı

YaĢlanma ve egzersiz. Doç. Dr. Mitat KOZ

YaĢlanma ve egzersiz. Doç. Dr. Mitat KOZ YaĢlanma ve egzersiz Doç. Dr. Mitat KOZ Ġnsan organizmasının doğumla baģlayıp ölümle son bulması doğanın evrensel bir sürecidir. YaĢlanma her canlıda görülen, kaçınılmaz ve geri dönülmez bir olaydır.

Detaylı

Bunama ve Alzheimer'ın Sebepleri

Bunama ve Alzheimer'ın Sebepleri On5yirmi5.com Bunama ve Alzheimer'ın Sebepleri Alzheimer hastalığına yol açan sebepler... Yayın Tarihi : 10 Ocak 2012 Salı (oluşturma : 11/28/2015) Her canlı gibi, insanoğlunun da Yaratıcı tarafından takdir

Detaylı

Mental Stres ve Elektrofizyoloji. Prof. Dr. Sacit Karamürsel

Mental Stres ve Elektrofizyoloji. Prof. Dr. Sacit Karamürsel Mental Stres ve Elektrofizyoloji Prof. Dr. Sacit Karamürsel UnutulmuĢ Organ - Beyin Beyin: vücut ağırlığının -> %2 si Kardiak output un -> %15 ini alır Tüm vücutta kullanılan oksijenin -> %20 sini kullanır

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ. MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY

SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ. MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY GİRİŞ ÇalıĢmak yaģamın bir parçasıdır. YaĢamak nasıl bir insan hakkı

Detaylı

TEMAKTĠK YAKLAġIMDA FĠZĠKSEL ÇEVRE. Yrd. Doç. Dr. ġermin METĠN Hasan Kalyoncu Üniversitesi

TEMAKTĠK YAKLAġIMDA FĠZĠKSEL ÇEVRE. Yrd. Doç. Dr. ġermin METĠN Hasan Kalyoncu Üniversitesi TEMAKTĠK YAKLAġIMDA FĠZĠKSEL ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. ġermin METĠN Hasan Kalyoncu Üniversitesi ÇOCUK ÇEVRE ĠLIġKISI Ġnsanı saran her Ģey olarak tanımlanan çevre insanı etkilerken, insanda çevreyi etkilemektedir.

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROJE ONAY FORMU. Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Eğitim Yönetimi, Denetimi, Planlaması ve

TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROJE ONAY FORMU. Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Eğitim Yönetimi, Denetimi, Planlaması ve III TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROJE ONAY FORMU Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Eğitim Yönetimi, Denetimi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı öğrencisi Canan ULUDAĞ tarafından hazırlanan Bağımsız Anaokullarında

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

T.C. HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI DEMANSLI HASTALARDA AĞRI DEĞERLENDİRİLMESİ. Dr.

T.C. HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI DEMANSLI HASTALARDA AĞRI DEĞERLENDİRİLMESİ. Dr. T.C. HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI DEMANSLI HASTALARDA AĞRI DEĞERLENDİRİLMESİ Dr. Abdullah AGİT UZMANLIK TEZİ Olarak Hazırlanmıştır ANKARA 2013 T.C. HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

PSİKİYATRİK HASTALIKLARDA ALTERNATİF VE DESTEKLEYİCİ FARMAKOLOJİK TEDAVİ YAKLAŞIMLARI

PSİKİYATRİK HASTALIKLARDA ALTERNATİF VE DESTEKLEYİCİ FARMAKOLOJİK TEDAVİ YAKLAŞIMLARI PSİKİYATRİK HASTALIKLARDA ALTERNATİF VE DESTEKLEYİCİ FARMAKOLOJİK TEDAVİ YAKLAŞIMLARI Uzm. Dr. Neslim G. Doksat, Çocuk Ergen ve Genç Psikiyatrı neslimg@superonline.com www.doksat.com www.neslimdoksat.com

Detaylı

BĠR DEVLET HASTANESĠNDE ÇALIġANLARIN HASTA VE ÇALIġAN GÜVENLĠĞĠ ALGILARININ ĠNCELENMESĠ. Dilek OLUT

BĠR DEVLET HASTANESĠNDE ÇALIġANLARIN HASTA VE ÇALIġAN GÜVENLĠĞĠ ALGILARININ ĠNCELENMESĠ. Dilek OLUT BĠR DEVLET HASTANESĠNDE ÇALIġANLARIN HASTA VE ÇALIġAN GÜVENLĠĞĠ ALGILARININ ĠNCELENMESĠ Dilek OLUT Tıp biliminin ilk ve temel prensiplerinden biri Önce Zarar Verme ilkesidir. Bu doğrultuda kurgulanan sağlık

Detaylı

Beyin Omurilik ve Sinir Tümörlerinin Cerrahisi. (Nöro-Onkolojik Cerrahi)

Beyin Omurilik ve Sinir Tümörlerinin Cerrahisi. (Nöro-Onkolojik Cerrahi) Beyin Omurilik ve Sinir Tümörlerinin Cerrahisi (Nöro-Onkolojik Cerrahi) BR.HLİ.018 Sinir sisteminin (Beyin, omurilik ve sinirlerin) tümörleri, sinir dokusunda bulunan çeşitli hücrelerden kaynaklanan ya

Detaylı

Herediter Meme Over Kanseri Sendromunda. Prof.Dr.Mehmet Ali Ergün Gazi Üniversitesi Tı p Fakültesi T ı bbi Genetik Anabilim Dalı

Herediter Meme Over Kanseri Sendromunda. Prof.Dr.Mehmet Ali Ergün Gazi Üniversitesi Tı p Fakültesi T ı bbi Genetik Anabilim Dalı Herediter Meme Over Kanseri Sendromunda Prof.Dr.Mehmet Ali Ergün Gazi Üniversitesi Tı p Fakültesi T ı bbi Genetik Anabilim Dalı Herediter Meme Over Kanseri (HBOC) %5-10 arası kalıtsaldır Erken başlama

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

TEDAVİSİNDE BUGÜN KONUŞMA PLANI

TEDAVİSİNDE BUGÜN KONUŞMA PLANI ALZHEIMER HASTALIĞI TEDAVİSİNDE BUGÜN Dr. Haşmet A. Hanağası İstanbul Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Davranış Nörolojisi ve Hareket Bozuklukları Birimi KONUŞMA PLANI ALZHEIMER HASTALIĞI KOLİNESTERAZ

Detaylı

Cilt:2 Sayı:12 Aralık 2015

Cilt:2 Sayı:12 Aralık 2015 Cilt:2 Sayı:12 Aralık 2015 1 Türkiye Akılcı İlaç Kullanımı Bülteni EDİTÖR Uzm. Ecz. Elif SARIGÖL ÇEVİRİ Ecz. Emre Umut GÜRPINAR DÜZELTMEN Uzm. Dr. Kubilay ORANSAY Yayın Kurulu Prof. Dr. Özkan ÜNAL Uzm.

Detaylı

Amiloidozis Patolojisi. Dr. Yıldırım Karslıoğlu GATA Patoloji Anabilim Dalı

Amiloidozis Patolojisi. Dr. Yıldırım Karslıoğlu GATA Patoloji Anabilim Dalı Amiloidozis Patolojisi Dr. Yıldırım Karslıoğlu GATA Patoloji Anabilim Dalı Tanım Amiloid = Latince amylum (nişasta, amiloz) benzeri Anormal ekstrasellüler protein depozisyonu Fizyolojik eliminasyon mekanizmaları

Detaylı

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Tedavisi: Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Sıklık Yolaçtığı sorunlar Nedenler Kan basıncı hedefleri Tedavi Dünyada Mortalite

Detaylı

Parkinson hastalığı beyindeki hücre dejenerasyonu (işlev kaybı ile hücre ölümü) ile giden bir nörolojik

Parkinson hastalığı beyindeki hücre dejenerasyonu (işlev kaybı ile hücre ölümü) ile giden bir nörolojik Parkinson Hastalığı Nedir? Parkinson hastalığı beyindeki hücre dejenerasyonu (işlev kaybı ile hücre ölümü) ile giden bir nörolojik hastalıktır. Bu hastalıkta beyinde dopamin isimli bir molekülü üreten

Detaylı

Mental sağlığın korunmasında etkili faktörler. Prof. Dr. Zeynep Oşar Siva İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

Mental sağlığın korunmasında etkili faktörler. Prof. Dr. Zeynep Oşar Siva İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Mental sağlığın korunmasında etkili faktörler Prof. Dr. Zeynep Oşar Siva İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Diyabetlilerin önemli bir kısmında bulunan psikolojik bozukluklar çoğu zaman gözardı edilmekte ve

Detaylı

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA İYİLEŞMESİ Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA Doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Cerrahi ya da travmatik olabilir. Akut Yara: Onarım süreci düzenli ve zamanında gelişir. Anatomik ve fonksiyonel bütünlük

Detaylı

ERGOTERAPİ. Dr. Alev Kılıçoğlu

ERGOTERAPİ. Dr. Alev Kılıçoğlu ERGOTERAPİ Dr. Alev Kılıçoğlu Kelime Anlamı: Ergoterapi kelimesi Yunanca dan gelmektedir Ergon sözcüğü, iş, hareket, eylem, davranış, beceri, etkinlik anlamına gelir. Therapeia sözcüğü ise bakım, iyileşme,

Detaylı

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak PARKİNSON HASTALIĞI Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND

Detaylı

lanması Prof.Dr.Abdullah.Abdullah SONSUZ Gastroenteroloji Bilim Dalı

lanması Prof.Dr.Abdullah.Abdullah SONSUZ Gastroenteroloji Bilim Dalı Nonalkolik karaciğer yağlanmas lanması Prof.Dr.Abdullah.Abdullah SONSUZ Cerrahpaşa a Tıp T p Fakültesi Gastroenteroloji Bilim Dalı 9-10 yarıyıl l 2006-2007 2007 eğitim e yılıy Tanımlamalar Karaciğer yağlanması

Detaylı

Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları. Psikolojiye Giriş. Günümüz Kriterleri. Anormallik nedir?

Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları. Psikolojiye Giriş. Günümüz Kriterleri. Anormallik nedir? Psikolojiye Giriş İşler Kötüye Gittiğinde Olanlar: Zihinsel Bozukluklar 1. Kısım Ders 18 Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları Susan Noeln-Hoeksema Psikoloj Profesörü Yale Üniversitesi 2 Anormallik

Detaylı

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER A)HİDROJEN PEROKSİT Hidrojen peroksit; ısı, kontaminasyon ve sürtünme ile yanıcı özellik gösteren, renksiz ve hafif keskin kokuya sahip olan bir kimyasaldır ve

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

Progresif Multipl Skleroz. Ayşe Kocaman

Progresif Multipl Skleroz. Ayşe Kocaman Progresif Multipl Skleroz Ayşe Kocaman Lublin ve Reingold Neurology 1996 MS in klinik formları Relapsing- Remiting Sekonder- Progresif Primer- Progresif Progresif- Relapsing Lyon MS Doğal Seyir Grubu Relapsing-

Detaylı

Tarifname OBEZİTEYİ ÖNLEYİCİ VE TEDAVİ EDİCİ BİR KOMPOZİSYON

Tarifname OBEZİTEYİ ÖNLEYİCİ VE TEDAVİ EDİCİ BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname OBEZİTEYİ ÖNLEYİCİ VE TEDAVİ EDİCİ BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, obeziteyi önleyici ve tedavi edici glukopiranosit türevleri ihtiva eden bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı