T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ"

Transkript

1 T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KARAYOLU TAŞITLARI SÜSPANSİYON SİSTEMİNDE AKTİF TİTREŞİM KONTROLÜ Abdullah ÇAKAN YÜKSEK LİSANS TEZİ Makine Mühendisliği Anabilim Dalı Temmuz-2013 KONYA Her Hakkı Saklıdır

2

3 TEZ BLDRM Bu tezdeki bütün bilgilerin etik davran ve akademik kurallar çerçevesinde elde edildiini ve tez yazm kurallarna uygun olarak hazrlanan bu çalmada bana ait olmayan her türlü ifade ve bilginin kaynana eksiksiz atf yapldn bildiririm. DECLARATION PAGE I hereby declare that all information in this document has been obtained and presented in accordance with academic rules and ethical conduct. I also declare that, as required by these rules and conduct, I have fully cited and referenced all material and results that are not original to this work. Abdullah ÇAKAN Tarih :

4 ÖZET YÜKSEK LSANS TEZ KARAYOLU TAITLARI SÜSPANSYON SSTEMNDE AKTF TTREM KONTROLÜ Abdullah ÇAKAN Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Makine Mühendislii Anabilim Dal Danman: Prof. Dr. Fatih Mehmet BOTSALI Yl, 83 Sayfa Jüri Prof. Dr. Fatih Mehmet BOTSALI Doç. Dr. Mete KALYONCU Yrd. Doç. Dr. Mustafa TINKIR Tat dinamii alanndaki aratrmaclarn en çok ilgisini çeken konularn banda araç sürü konforunun ve sürü güvenliinin salanmas gelmektedir. Bu çalmada, karayolu tatlarnn sürü konforunun ve güvenliinin iyiletirilmesi amacna yönelik olarak yol yüzeyindeki düzgünsüzlüklerin yol açt araç titreimlerinin aktif kontrolü için dorusal eyleyici kullanlan bir yöntem sunulmutur. ki sebestlik dereceli bir çeyrek araç modeli olarak ele alnan sisteme ait matematiksel model Newton yasalar ve Lagrange Hareket Denklemi kullanlarak elde edilmitir. Sisteme ait transfer fonksiyonlar ve durum-uzay modeli elde edildikten sonra sistemin frekans cevab, kök yer erisi ve Routh dizisi elde edilerek sistemin kararll irdelenmitir. Tat titreimlerinin aktif kontrolünde kullanmak üzere PID ve Yapay Sinir A Tabanl Bulank Mantk Kontrol (YSABM) için iki farkl kontrolcü tasarlanmtr. Matlab/Simulink ve ADAMS yazlmlar kullanlarak yaplan simülasyonlarda tasarlanan kontrolcülerin performans incelenmitir. Tasarlanan kontrolcülerin alt farkl yol düzgünsüzlüü fonksiyonu kullanlmas durumundaki performans karlatrlarak tasarlanan kontrolcülerin kullanlabilirlii irdelenmitir. Çalma kapsamnda, Matlab/Simulink ve ADAMS yazlmlarndan elde edilen simülasyon sonuçlar karlatrlarak bu yazlmlarn aktif titreim kontrolünde kullanlabilirlii de deerlendirilmitir. Anahtar Kelimeler: Araç Süspansiyon Sistemi, Tat Titreimi, Aktif Titreim Kontrolü, Kontrolcü Tasarm, Dorusal Eyleyici, PID Kontrol, Bulank Mantk Tabanl Kontrol, Yapay Sinir Alar, Kararllk iv

5 ABSTRACT MS THESIS ACTIVE VIBRATION CONTROL IN ROAD VEHICLE SUSPENSION SYSTEM Abdullah ÇAKAN THE GRADUATE SCHOOL OF NATURAL AND APPLIED SCIENCE OF SELÇUK UNIVERSITY THE DEGREE OF MASTER OF SCIENCE IN MECHANICAL ENGINEERING Advisor: Prof. Dr. Fatih Mehmet BOTSALI Year, 83 Pages Jury Prof. Dr. Fatih Mehmet BOTSALI Assoc. Prof. Dr. Mete KALYONCU Assist. Prof. Dr. Mustafa TINKIR Vehicle comfort and driving safety are interesting topics for researchers among many issues in vehicle dynamics area. In this study, a method for active vibration control of vehicle vibrations caused by road profile by utilizing a linear actuator in order to improve drive comfort and safety is proposed. The system is assumed as a 2 degrees of freedom quarter car suspension model. Equations of motion of the system are derived by utilizing Newton laws and Lagrange s Equation of Motion. After obtaining transfer functions and state-space representation of the system, the stability of the system is investigated by obtaining frequency response and root locus plots and Routh array of the system. A PID and an Artificial Neural Network Based Fuzzy Logic (ANNFL) controllers are designed for active control of vehicle vibrations. Performance of the designed controllers were investigated by conducting simulations using Matlab/Simulink and ADAMS software. Performance of the designed controllers are determined and compared with each other by using six different road profile functions. by comparing the obtained simulation results usability of Matlab/Simulink and ADAMS software in active vibration control of a quarter vehicle model is also evaluated. Keywords: Vehicle Suspension System, Vehicle Vibrations, Active Vibration Control, Controller Design, Linear Actuator, PID Control, Fuzzy Logic Based Control, Artificial Neural Network, Stability v

6 ÖNSÖZ Çalmalarmn her aamasnda hiçbir yardmm esirgemeyen, her türlü problemimi titizlikle ele alan, deerli hocam Prof. Dr. Fatih Mehmet BOTSALI ya, tezi tamamlamamda önemli katklar olan Yrd. Doç. Dr. Mustafa TINKIR a, tez çalmalar boyunca her zaman her konuda bana deerli yardmlarn esirgemeyen Ar. Gör. Yusuf AHN e son olarak da bana büyük emekleri geçen, beni yetitirip bu konuma ulamam salayan aileme sonsuz teekkür ederim. Abdullah ÇAKAN KONYA-2013 vi

7 ÇNDEKLER ÖZET... iv ABSTRACT... v ÖNSÖZ... vi ÇNDEKLER... vii SMGELER VE KISALTMALAR... ix 1. GR KAYNAK ARATIRMASI MATERYAL VE METOD KARAYOLU TAITLARINDA TTREM KONTROLÜ Titreim Sönümleme Özelliklerine Göre Tat Süspansiyon Sistemleri Pasif Süspansiyon Sistemleri Yar Aktif Süspansiyon Sistemleri Çeyrek Tat Modeli Aktif Süspansiyon Sistemli Çeyrek Tat Modeli Newton Hareket denklemleri ile sistemin modellenmesi Sistemin Lagrange Hareket Denklemi ile modellenmesi Dorusal Sistemin Transfer Fonksiyonlarnn Elde Edilmesi Sistemin Durum Uzay Modeli Sistemin Frekans Cevab Sistemin Kök Yer Erisi Routh Hurwitz Kararllk Kriteri KONTROLCÜ TASARIMI PID Kontrol Yapay Sinir A Tabanl Bulank Mantk Kontrol Durulatrma lemi Adaptif Yapay Sinir A Hibrit Örenme Algoritmas BLGSAYAR SMÜLASYONLARI VE RDELEME Yol Düzgünsüzlüü Fonksiyonlar Çeyrek Tat Modeli Pasif Durum Bilgisayar Simülasyonlar MATLAB/Simulink Ortamnda Pasif Durum Simülasyonu ADAMS Ortamnda Pasif Durum Simülasyonu Çeyrek Tat Modeli Aktif Durum Bilgisayar Simülasyonlar PID Kontrol Yapay Sinir A Tabanl Bulank Mantk Kontrol vii

8 6.4 Bilgisayar Simülasyonu Sonuçlarnn Karlatrlmas Sinüs Yol Düzgünsüzlüü Etkisi Altnda Aktif Titreim Kontrolü Kutu Fonksiyonu Biçimli Yol Düzgünsüzlüü Etkisi Altnda Aktif Titreim Kontrolü Basamak Fonksiyonu Biçimli Yol Düzgünsüzlüü Etkisi Altnda Aktif Titreim Kontrolü Trapez Biçimli Yol Düzgünsüzlüü Etkisi Altnda Aktif Titreim Kontrolü Çift Trapez Yol Düzgünsüzlüü Etkisi Altnda Aktif Titreim Kontrolü Genlii Rastgele Deien Yol Düzgünsüzlüü Etkisi Altnda Aktif Titreim Kontrolü SONUÇLAR VE ÖNERLER Sonuçlar Öneriler KAYNAKLAR ÖZGEÇM viii

9 SMGELER VE KISALTMALAR Simgeler M 1 M 2 K 1 K 2 b 1 b 2 U L T V X 1 X 2 W K p K i K d : Çeyrek tat kütlesi : Süspansiyon kütlesi : Süspan sisteminin yay katsays : Tekerlein yay katsays : Süspansiyon sisteminin sönüm katsays : Tekerlein Sönüm Katsays : Kontrol Kuvveti : Lagrange formülasyonu : Kinetik enerji : Potansiyel enerji : Çeyrek tat kütlesinin deplasman : Süspansiyon kütlesinin deplasman : Yol profili : Oransal etki kazanç parametresi : ntegral etki kazanç parametresi : Türev etki kazanç parametresi Ksaltmalar YSABM PID : Yapay sinir a tabanl bulank mantk : Oransal+Türev+ntegral ix

10 1 1. GR Motorlu tatlarn ortaya çkndan, hatta daha da eski zamanlarda motorlu olmayan ve sadece insan ya da hayvanlar tarafndan çekilen tatlarn kullanmndan bu yana, bir tat üzerinde üstesinden gelinmesi gereken ana problemlerden ikisi sürü güvenliinin ve sürü konforunun salanmasdr. Tat teknolojisindeki gelimelere ve tatlarn üzerinde seyrettikleri yollarn yapm tekniklerindeki gelimelere paralel olarak kullandmz araçlarn hzlar sürekli olarak art göstermektedir. Hzn artmas bu iki ölçütün salanmasn güçletiren bir etkendir. Mekanik sistemlere iyi bir örnek olarak verebileceimiz tatlar, seyrettikleri yol yüzeyi, kullanm ekli ve kendi dinamiklerinden kaynaklanan çok farkl frekans deerlerine sahip titreimlere maruz kalmaktadr. Bu titreimlerin (ki bir ksm gürültü olarak yansmaktadr) sürü konforu ve sürü güvenlii ölçütlerini salamak amacyla etkin bir ekilde bastrlabilmesi için birçok farkl tasarm ve denetim yöntemleri gelitirilmitir. Bu tasarm sürecinde karlalan en büyük güçlük; tatlarn çok sayda bal hareketi bir arada gerçekletirmesidir. Tasarm sürecinin en önemli problemlerinden birisi de salanmas istenilen ölçütlerin kendi aralarnda bir uyumazlk içerisinde olmalardr. Örnein yüksek sürü konforu sürü güvenliini azaltrken, sürü güvenliini arttrmak amacyla yaplan müdahaleler de sürü konforunu azaltmaktadr. Tat üzerinde hissedilen titreimler farkl kaynaklar tarafndan uyarlmaktadr. Bunlar; tat motoru ve aktarma organlar, aerodinamik kuvvetler, tekerlek ve bal olduu grubun statik dengesizlikleri ve en önemlisi de tekerleklerin düzensiz (bozuk, engebeli) yol yüzeyi ile olan etkileimleridir. Yol yüzeyindeki bozukluklar, neredeyse pürüzsüz saylabilecek olan otoyollardan off-road olarak tabir edilen çok engebeli yol yüzeyine kadar deien farkl snflandrmalara tabi tutulmaktadr. Yoldan kaynaklanan titreimlerin tat gövdesine iletilen ksm baz tasarm ve çalma artlarna bal olarak deimektedir, yani tekerlek grubunun ve süspansiyon sisteminin statik ve dinamik özellikleri, tatn eylemsizlik kuvvetleri ve tat hz iletilen titreimlerin genlik ve frekans araln belirlemektedir. Tüm yer tatlarnda sürü konforu ve sürü güvenliini arttrmann yolu titreim hareketlerinin bastrlmasndan geçmektedir. Özellikle off-road (yol harici) tatlarnda yüksek genlik ve düük frekans deerine sahip yol bozukluklarndan gövdeye yansyan titreimlerin bastrlmas, hem kullanc ve yolcularn salk ve güvenliklerini hem de

11 2 yük ve tatn yapsn korumak için zorunludur. Bunun için öncelikle maruz kalnan titreimin analizinin yaplmas ve bileenlerinin anlalmas gerekmektedir. Ayn zamanda tat, yolcular ve tanan yükün de titreim hareketine gösterdikleri cevabn incelenmesi ve bunlar üzerinde etkin olan baskn bileenleri ayrt edilmesi de yerinde olacaktr. Bütün kara tatlar genelde 3 adet öteleme ve 3 adet dönme titreim hareketine maruz kalmasna ramen bunlar içerisinde en baskn olan düey dorultudaki titreim hareketleridir. Tatlarda titreim hareketlerini bastrma amacyla kullanlan sistemler süspansiyon sistemleri olmaktadr. yi bir süspansiyon sistemi tasarlamak için öncelikle tat üzerinde salanmas beklenen ölçütlerin doru bir ekilde tespit edilmesi ve sorunun kaynann yukarda belirtildii ekilde tanmlanmas gerekmektedir. Bunun için öncelikle ele alnan sistemin analitik bir modelini oluturmak gerekmektedir. Ardndan insanlarn titreime kar hassasiyetleri bir ölçüt halinde matematiksel olarak ifade edilmeli, benzer ekilde yol düzensizlikleri de bu model için bir giri olacak ekilde düzenlenmelidir. Böylece ele alnan sistem üzerinde gerekli olan tasarm parametrelerine ulamak mümkün olmaktadr.

12 3 2. KAYNAK ARATIRMASI Tüm mekanik sistemlerde olduu gibi tatlarda da yoldan ya da sürü eklinden kaynaklanan titreimler hem yolcu hem de tat oluturan elemanlar için önemli bir problem tekil etmektedir ylnda Almanya Manneheim da Karl Benz tarafndan hareket ettirilen bildiimiz anlamdaki ilk otomobilden günümüze kadar olan süreçte bu problemin önüne geçebilmek amacyla birçok çalmalar yaplmtr. Bu amaçla ortaya konan çözüm; çok çeitli süspansiyon sistemlerinin ve denetim yöntemlerinin gelitirilmesi olmutur. Süspansiyon sistemlerinin tasarmnda iki ana hedef bulunmaktadr; bunlardan ilki yolcularn fiziksel ve ruhsal yapsnda oluabilecek etkiyi en aza indirecek konfor seviyesinin salanmas, dieri ise tatn yol ile olan temas kuvvetinin sürekliliinin, yani iyi bir sürü karakteristiinin salanmasdr. Bu iki özellik birbirine sk skya bal olup genel anlamda birinin iyilemesi dierinin kötülemesi anlamna gelebilmektedir. yi bir süspansiyon sisteminin tasarlanabilmesi için öncelikle tatn bütün süspansiyon parametrelerine ve çevresel etkenlere nasl tepkiler verdiinin iyi bilinmesi gerekmektedir. Ayn zamanda tasarlanan sistemin gereksinimlere göre yeni elemanlarla takviye edilmesi ya da farkl denetim yöntemleriyle denetlenmesi de gerekebilmektedir. Malzeme biliminde kaydedilen gelimeler ve tatlar üzerinde kullanma hazr harici enerji kaynaklarnn artmas ile birlikte yar aktif sistemlerin kullanmnda karlalan kstlamalar aktif süspansiyon sistemleri ile giderilmeye çallmtr. Isermann (1996) n çalmasnda belirttii üzere aktif süspansiyon sistemlerindeki sönümleyici artk bir eyleyici haline dönümektedir. Isermann a göre aktif süspansiyon sistemleri yaplarnda akkan (hidrolik ya da pnömatik) kullanlan, gelitirilmi materyaller (piezoelektrik, memory metal vb.) kullanlan ve elektromekanik eyleyiciler (motor, elektromagnet vb.) kullanlan olmak üzere üç farkl gruba ayrlabilmektedir. Bannatyne (1998), Ikenaga ve ark. (1999), Nguyen ve ark. (2001) ile Fialho ve Balas (2002) tarafndan yaplan çalmalarda; eyleyici yapsnda sadece hidrolik akkan malzeme kullanlmtr. Bu türden bir sistemde yay ve sönümleyicinin iini eyleyici tek bana üstlenmektedir. Eyleyici içerisindeki akkan miktar harici bir pompa tarafndan salanmaktadr. Böylece tat üzerindeki her bir süspansiyon grubunun sönümleme deeri ve tat sürü yükseklii birbirinden bamsz olarak salanabilmitir.

13 4 Williams (1997b) ise çalmasnda oleo-pnömatik ad altnda yeni bir eyleyici yaps ortaya koymutur. Bu eyleyici tipinde akkan olarak ya ve hava birlikte kullanlmtr. Eyleyici içerisinde ya tarafndan sktrlm durumda olan hava bir nevi yay etkisi göstermektedir. Sönümleyici içerisindeki ya ak ise sönümleme etkisini oluturmaktadr. Ramsbottom ve Crolla (1997) ise çalmalarnda pnömatik sönümleyicilere yer vermilerdir. Bu sistemlerde sönümleme kuvveti, körük ad verilen bölmelere seviye kontrol valfleri üzerinden hava baslmas ya da tahliye edilmesi sayesinde elde edilmektedir. Burada körükler standart süspansiyon sistemlerindeki yay elemannn seviye kontrol valfleri ise sönümleyici elemannn ilevini yerine getirmektedir. Demerdash ve ark. (1995) ile Demerdash (1998) in çalmasnda Ramsbottom ve Crolla (1997) nn çalmasndakine benzer bir yapy standart bir otomobile uyguladklar görülmektedir. Ayn zamanda sistem performansn arttrmak için wheelbase correlation adn verdikleri bir algoritma ile yol modeli hakknda bir kestirimde bulunmaktadrlar. Bu ilikisel kestirim arka tekerleklerin ön tekerleklerin maruz kald yol bozukluuna belirli bir zaman gecikmesi ila maruz kalacaklar varsaymna dayanmaktadr. ekil 2.3 da bu bilginin nasl elde edildii görülmektedir. Demerdash yapt çalmalarda bu ilikisel yaklam sayesinde ilikisel yaklamn kullanlmad aktif yapya göre bavurma ivmelenmesi deerlerinde %20, gövde ivmelenmesi (arka teker grubunda) deerlerinde ise %18 e varan iyilemeler elde etmilerdir. Pasif sistemler ile ayn yol modelinde elde edilen sonuçlarla karlatrldnda ise; bavurma ivmelenmesi deerlerinde %44, gövde ivmelenmesi (arka teker grubunda) deerlerinde ise %29 daha iyi sonuçlar elde etmitir.

14 5 ekil 2.1. Yarm tat modeli üzerinde ön izleme bilgisinin elde edilmesi Roh ve Park (1998) e göre ise; ön tekerleklerin hareketinden yola çklarak elde edilen bu ön izleme bilgisi sadece arka eyleyicilerin performansna katkda bulunmaktadr. Oysa hem ön hem de arka tekerlekler için bu türden bilgi elde edilebilirse elde edilecek performans daha fazla olacaktr. Bu nedenle ön izleme yönteminin bir adm ötesine gidilerek yol alglayclarnn kullanm ortaya çkmaktadr. Bu türden sistemlerde yol alglaycs olarak ksa mesafe radar ya da optik yansma alglayclar kullanlmaktadr (McConnell 2001). Walker (1997) ve Donahue (2001) nin bu türden bir sistem üzerinde yapt çalmalarda tatn ön ksmna yerletirilen alglayc ekil 2.4 deki gibi tatn hemen önündeki yol profilini taramakta ve denetim algoritmasna göndermektedir. ekil 2.2. Yol alglaycs ilavesi ile yol profilinin kestirilmesi (Donahue 2001)

15 6 Görüldüü üzere alglaycdan elde edilen iaretler deerlendirilerek tatn bir sonraki admda maruz kalaca yol profili kestirilmektedir. Böylece hem ön hem de arka süspansiyon sistemi için bir ön izleme bilgisi elde edilmi olmaktadr. Gerçekte bir tat üzerinde yaylanr ve yaylanmaz kütleler arasnda bu iki bloun hareketlerinden farkl bir yönde kuvvet üreterek sönümleme etkisi yaratabilecek her sistem aktif bir eyleyici olarak kullanlabilmektedir. Elektromekanik eyleyicilerde buna en güzel örnekleri tekil etmektedirler. Örnein Hoogterp ve ark. (1997) bu düünce ile ele aldklar süspansiyon sistemi yapsnda eyleyici olarak bir elektrik motoru kullanmlardr. Ancak motorun dönel hareketini dorusal harekete çevirmeyip tekerlek grubuna dorudan balayarak düey dorultudaki hareketleri sönümlemeye çalmlardr. Bu balant ekliyle özellikle çok tekerlekli zrhl araçlar üzerinde tatmin edici sonuçlar elde etmilerdir. Weeks ve ark. (1999) ve (2000) nn yaptklar çalmalarda ise eyleyici olarak yine bir DC motor kullanmlardr. Ancak Hoogterp in çalmasndan farkl olarak motorun dönel hareketini dorusal harekete dönütürerek sisteme uygulamlardr. Sistemde bir elektrik motorunun kullanm ile hidrolik sistemlere göre hem yer kazanm açsndan hem de hareketlere çok daha hzl yant vermesi açsndan avantaj salamlardr. Bu türden bir eyleyicinin en büyük dezavantaj ise dört tekerlek grubu için birer eyleyici kullanm düünülürse sistemin tümü için ihtiyaç duyulan enerji miktarnn fazla oluudur. Weeks ve arkadalar yaptklar gerçek denemelerde düzgün yol koullarnda oldukça uygun sonuçlar elde etmi, bozuk yol koullarndaki sonuçlarda kabul edilebilir seviyelerde kalmtr. Bununla birlikte yukarda bahsedilen tipte bir eyleyici yaps ile gerçekletirilen aktif süspansiyon sistemlerinde tat gövdesi düey ivmelenme ve yerdeitirme deerlerinde pasif sistemlere göre 2,5 kata kadar daha iyi sonuçlar elde etmilerdir. Weeks ve arkadalarnn dönel elektrik motorundan dönüümle elde ettikleri dorusal hareketi salamak amacyla Holdman ve ark. (2001) pasif yay ve sönümleyici içeren geleneksel süspansiyon sistemine düey dorultuda hareket eden bir elektromagnet yaps ilave etmilerdir. Bu eklenti ile sistemlerde oluan sönümleme kuvveti eksikliini gidermeye çalmlardr. Tatlar üzerinde ilerledikleri yol yüzeyinde gerçekte çok karmak yol profillerine maruz kalmaktadrlar. Karaçay (2002) a göre bir yol profili; yol yüzeyinin

16 7 sanal bir çizgiden alnan iki boyutlu kesiti olarak tanmlanmaktadr ve aadaki ekildeki gibidir. ekil 2.3. Yol profilleri (Karaçay 2002) Gillespie (1992) ye göre tat sürü karakteristiinde en etkili olan titreim kayna yolda mevcut ekil 2.3 deki gibi pürüzlülüklerdir. Bu pürüzlülük yol üzerindeki çukurlar, kasisler, yol yapm hatalar ve yapmda kullanlan malzemelerin karakteristik özelliklerinden olumaktadr. Yaplan çalmalar sonucunda, sabit hzla ilerleyen bir tat için üzerinde ilerledii yolun pürüzlülüünün normal dalm gösterdii anlalmtr. Buna göre; yol pürüzlülüünü deneysel ölçümlerle elde etmek yerine bunlara yakn sonuçlar veren farkl formüller gelitirilmesi yoluna gidilmitir. Buradaki amaç analitik çalmalar için genel bir ifade elde etmek olmutur. Böyle bir amaçla çalmalar yapan Robson (1979) ilk olarak yol yüzeyinin pürüzlülüünün spektral younluunu veren ifadeyi elde etmitir. Bu çalmay takip eden Sharp ve Crolla (1987) nn çalmasnda ise belirlenen üç farkl yol tipi (tali yol, ana yol, otoyol) için Robson n formülünde yer alan pürüzlülük katsaysnn alabilecei deer aralklar ve ortalama deeri verilmitir. Gillespie (1992) ise güç spektral younluk fonksiyonu ifadesini gelitirerek pürüzlülük katsays deerinin yan sra yol yapmnda kullanlan materyale ilikin bir katsayy daha ifadeye eklemitir. Gillespie ye göre bu denklem uygun bir rassal say serisiyle birlikte kullanldnda tipik bir yol için pürüzlülüün spektral younluunu ifade eden sonuçlar üretmektedir. Sayers ve Karamihas (1998) yaptklar çalmalarnda pürüzlülüü tatn ilerledii tekerlek izinin yükselti profiliyle tanmlamlar ve bunlar geni bantl rassal

17 8 sinyaller olarak snflandrmlardr. Bu amaçla yol profilini matematiksel fonksiyonlarla ifade etmiler bu amaç için de trigonometrik fonksiyonlardan faydalanmlardr. Sayers ve Karamihas a göre tipik bir yol profili dorudan bir sinüs erisine benzememekle birlikte bir seri sinüs erisine ayrlabilmektedir. Böylece karmak ekilli fonksiyonlar matematiksel olarak deiik dalga boylar, genlikler ve fazlarndan oluan sinüs erilerinin bir araya getirilmesiyle oluturulabilmilerdir. Yol profilini oluturmak için birbirine eklenmesi gereken sinüs erilerinin genliklerini de ayrk fourier dönüümü yardmyla hesaplamlar, bu sayede rassal bir olayn içerisindeki farkl frekans bileenlerinin etkileri ayr ayr ortaya çkarabilmilerdir. Bu noktaya kadar tatlarn üzerinde ilerledikleri yolun yani titreim hareketlerinin modellenmesine ilikin çalmalara yer verilmiti. Takip eden çalmalarda ise titreim hareketlerinin insan üzerindeki etkilerini incelenmitir. Bu konuda çalmalar yapanlardan birisi olan Yang (2001) a göre bu titreimler genellikle karmak bir yapya sahip olup, birçok frekans bileenlerinin bir araya gelmesinden olumakta ve zaman içerisinde çok farkl yönlerde oluabilmektedir. Yang tatlarda maruz kalnan bu titreim hareketlerinin insan üzerinde baz psikolojik ve biyolojik etkiler yarattn belirtmektedir. Griffin (2001a) ve (2001b) ise çalmalarnda bu titreim hareketlerinin insan sal üzerinde etkili olan esas bileenlerini ortaya çkarmaya çalmtr. Böylece insan vücudunun bir ya da iki frekans deerine kar hassas olduunu ortaya koymu ve bu frekans deerlerini insan vücudunun rezonans frekanslar olarak belirtmitir. Maruz kalnan titreimlerin snflandrlmas konfor ve insan salna etkileri açsndan snflandrlmas daha da eski tarihlere dayanmaktadr. Bu konudaki ilk ve en önemli çalma Janeway (1975) tarafndan yaplmtr. Janeway, tatn tek bir frekans bileenine sahip sinüzoidal tipte düey dorultulu titreime maruz kald durum için konfor açsndan farkl ölçütler ve limit grafikler tanmlamtr. Günümüzde Janeway Konfor Ölçütleri olarak anlan bu kriterler Society of Automotive Engineers = SAE tarafndan da kabul görmü olup, bir standart olarak uygulanmaktadr. Benzer türde bir çalma International Organization for Standardization = ISO tarafndan da gerçekletirilmitir. ISO adyla yaynlanan bu standartta ISO, insanlar için titreime maruz kalma süresi ve titreim hareketinin ivmelenme deerine bal yorgunluk ya da tahammül snrlarn belirleyen ölçütler yaynlamtr (Anonim 1997) Ayn zamanda standart içerisinde, insann absorbe edebildii titreim doz aralklar ile yolun düzgünlük snfn veren ölçütlerde yer almaktadr.

18 9 Maruz kalnan titreimin insan vücudu üzerinde yorgunluk hissinden sonra en sklkla görülen etkilerinden birisi de tat tutmasdr. ISO gibi standartlar yaynlayan bir kurulu olan British Standart = BS tarafndan yaynlanan ilgili standarda göre düük frekansl ve düzenli maruz kalnan titreim hareketi tat tutmasna yol açmaktadr (Anonim 1987). Bu standardn içerisinde tat tutmas için bir doz formülü belirtilmi olup, ayrca frekansa bal limit deer grafikleri de verilmitir. Bir fiziksel sistemi en iyi ekilde ele alp inceleyebilmek için o sistemi en gerçekçi ekilde modellemenin ne derece önemli olduu gayet açktr. Bu nedenle süspansiyon sistemlerini ve üzerinde bulunduu tat sistemini modellemek adna da birçok çalmalar yaplmtr. Örnein Williams (1997a) süspansiyon sistemlerini titreimleri sönümleme özelliklerine göre pasif, yar aktif ve aktif olmak üzere 3 ana grupta ele almtr. Williams a göre pasif sistemler yaplarnda geleneksel elemanlarn kullanld süspansiyon sistemleri olup bu elemanlarn karakteristik parametre deerleri sürü esnasnda deitirilememektedir. Bu özellikleriyle pasif süspansiyon sistemleri kendilerinden beklenen performans (tat gövdesinde minimum ivmelenme deeri hissedilmesi ve yol tutu kuvvetinin sürekliliinin salanmas) her zaman salayamamaktadr. Bu nedenlerle yar aktif ve aktif sistemler ortaya çkmtr. iren (1996) e göre böyle bir sistem balangçta arzu edilen kullanm tipine göre tasarlanmakta, karakteristik parametre deerleri sistem tasarmclar tarafndan istenilen amaçlar gerçekletirecek dorultuda belirlenmektedir. AutoZine (2006) e göre farkl yol ve sürü koullarnda konfor ve güvenlik ölçütlerini ayn ekilde muhafaza etmek için tat süspansiyon sisteminde yer alan parametrelerin deitirilebilmesi gerekmektedir. Bunun için yay ve sönümleme katsays tat kullancs tarafndan daha önceden belirlenmi deerlere ayarlanabilen yaplara gerek duyulmaktadr. Bu türden sistemlerde kullanc uygun yol koulu (otoban, ehirleraras yol, bozuk yol vb.) ya da sürü ekline (spor kullanm, ekonomik kullanm vb.) göre balangçta istedii deeri (yumuak, orta, sert gibi) ayarlayabilmektedir. te bu ihtiyaç sebebiyle yar aktif ve aktif sistemler ortaya çkmtr. Yar aktif bir süspansiyon sistemini gerçeklemek için gerekli olan sönümleme parametre deeri deitirilebilen türde eyleyiciler ile sistemi güncellemektir. Emura ve arkadalar (1994) sürü esnasnda sönümleme katsays deitirilebilen bir eleman gerçekletirebilmek amacyla rotoru sönümleyicinin pistonuna balanm bir step motordan faydalanmlardr. Bu step motorun dönü hareketi sayesinde piston

19 10 üzerindeki valflerin geniliklerini deitirerek sönümleyici içerisindeki ak miktarn deitirmilerdir. Ancak bu türede bir eleman kullanarak sönümleyiciye sadece sert ve yumuak olmak üzere iki farkl sönümleme deeri salayabilmilerdir. Bu çalmay takip eden Teramura ve arkadalar (1997) ise ayn türde bir sönümleyici ile çalmlar ancak sönümleyicinin sert ve yumuak deerine geçilerini ayarlayan farkl bir algoritma ile bu eleman çaltrmlardr. Bu sayede tat gövdesinde hissedilen ivmelenme deerinde bir iyileme salamlardr. Yine ayn türde bir eleman ile çalmalar yapan Yoshida ve arkadalar (1999) ise sönümleyicinin alabildii deer saysn arttrmak amacyla step motor için yeni bir tasarm gelitirmilerdir. Step motorun yapt daha küçük hareketler sayesinde sert ve yumuak sönümleme deerlerinin arasnda da deerler elde edilmitir. Sönüleme katsaysnn bu iki farkl ekilde ayarlanmas yar aktif süspansiyon sistemlerini Gordon ve Sharp (1998) n çalmalarnda da belirttii gibi açk-kapal ve sürekli deiken yar aktif sistemler olmak üzere kendi içerisinde iki gruba ayrmtr. Sürekli deiken yar aktif sistemler aktif sistemlere yakn performans deerleri göstermekte olup aktif sistemlerin ortaya çkmasnda temel oluturmulardr. Liu ve arkadalar (2005) da çalmalarnda açk-kapal ve sürekli deiken yar aktif sistemlerin her ikisini de kullanarak sürekli deiken sistemlerin avantajn ortaya koymulardr. Kaydedilen gelimeler dorultusunda, yar aktif sistemler için sönümleme katsays birçok farkl deere ayarlanabilir türde sönümleyicilere duyulan gereksinimi geleneksel yaplarla karlamak güçlemitir. te bu nedenle süspansiyon sistemlerinde, malzeme bilimindeki gelimelerden faydalanlarak türetilmi yeni materyallerin kullanmna gidilmitir. Bu materyaller smart sfatyla snflandrlmlardr. Pinkos ve Shtarkman (1996) a göre; smart materyaller, karakteristikleri denetlenebilen, kestirilebilen ve gözlenebilen materyal snfn oluturmaktadr. Bu türden materyallerin karakteristikleri elektrik ya da manyetik alan gibi bir d etki ile denetlenebilmekte ve enerji materyale uygulandnda materyalde baz kestirilebilir ve tekrarlanabilir deiimler olumaktadr. Kat ve sv formlar bulunan bu malzemelerin kat formda olanlarna bir örnek piezoelektrik malzemelerdir. Bu malzemeler elektrik ve mekanik enerjiler arasnda denetlenebilir bir enerji dönüümü salamaktadr (MSI 2005). MSI ve McConnell (2001) n da çalmasnda belirttii gibi piezoelektrik etki olarak adlandrlan bir etkiye göre bu türden bir molekül yaps bir elektriksel alana maruz brakldnda fiziksel yapsnda deiim (genleme ve büzülme gibi)

20 11 gözlenmektedir. te bu etkiden faydalanlarak farkl sönümleyici tasarmlarna gidilmitir. lk olarak Thirupathi ve Naganathan (1995) piezoelektrik seramik yaplar art arda balayarak makro boyutlarda titreim hareketlerini bastrabilecek deneysel tasarmlar üzerinde durmulardr. Oldukça düük cevap süreleri ile mükemmel performans göstermesine karn yüksek gerilim ihtiyac sebebiyle bu deneysel yaplar uygulamaya geçirilememitir. Yinede bu çalmaya paralel yöndeki çalmalarla piezoelektrik materyaller tatlar üzerindeki yüksek frekansl gürültü ve titreimlerin bastrlmas uygulamalarnda younlukla kullanlmlardr (Anonim 2006a). Süspansiyon sistemlerinde kullanlan sv fazdaki smart materyallere güzel bir örnek ise Rheological svlardr. Bunlar üzerine bir enerji alan uygulandnda enerji alannn deiimleri ile ak özellikleri (viskozitesi) deiebilen svlardr (Jordan ve Shaw 1989) bir enerji alan uygulanmas ile birlikte tanecikler belirli bir formda (kolonlar eklinde) sralanmakta ve bunlarn krlmas için gerekli enerji miktar artmaktadr. Bu da alkann yapkanlk gücünü (viskozite) arttrmaktadr. Alan kaldrld zaman parçacklar eski konumlarna geri dönmektedirler. Pinkos ve Shtarkman (1996) a göre rheological akkanlarn enerjiyi bu ekilde absorbe edebilmeleri süspansiyon sistemlerinde sönümleyicilerin enerji sönümlemesinde kullanlabileceini göstermektedir. Bu düünceden yola çkan Chung ve Shin (2004) electro-rheological sv içeren bir yar aktif sönümleyici tasarlamtr. Bu yap içerisindeki sönümleyicide bir elektrik alan uygulandnda valfler arasnda gözlenen ak hareketinin daha büyük bir dirençle karlamasn salam, yani sönümleme kuvvetini uyguladklar elektrik alan ile deitirilebilmilerdir. Ayn prensibin kullanld baka bir çalmada (Anonim 2006b) ise electrorheological sv yerine magneto-rheological sv kullanlmtr. Bu türden bir sönümleyicinin ve içerisindeki materyalin yaps ekildeki gibidir.

21 12 ekil 2.4. Akkan olarak rheological sv kullanlan sönümleyici yaps (Anonim 2006b) Fischer ve Isermann (2004) n çalmasnda ise pasif sistemlerle yar aktif sistemlerin performans arasnda ayrntl bir karlatrmaya gidilmitir. Buna göre; yapsnda rheological akkan kullanlan benzer bir sönümleyiciyle gerçeklenen yar aktif süspansiyon sisteminde pasif elemanlar kullanlan bir süspansiyon sistemine göre sürü konforu açsndan %20-30, sürü güvenlii açsndan da %10-25 arasnda daha iyi sonuçlar elde edilmektedir. Aktif süspansiyon sistemlerinde ise bu oranlar sadece ve sadece sürü konforu için >%30 ve sürü güvenlii için de %25 e çkmaktadr. Sonuç olarak basit yaplar olan ve çok az harici enerji kayna gerektiren yar aktif süspansiyon sistemleri aslnda oldukça iyi performans deerleri sunmaktadr. Bütün sistemlerde olduu gibi süspansiyon sistemlerinin de hareketlerini belirleyen bir denetim yapsna ihtiyaç duymaktadrlar. Bu amaçla birçok farkl süspansiyon denetim yöntemi gelitirilmitir. Bunlardan en yaygn olarak bilinen yöntem Skyhook süspansiyon denetim yöntemidir. Emura ve arkadalar (1994) nn çalmalarnda yaptklar tanma göre; ideal skyhook süspansiyon denetimi, süspansiyon sönümleyicisinin tat gövdesi ile onunla ayn hzda hareket eden ve havada asl bir sabit varsaymsal nokta arasna baland kabul edilen hayali bir süspansiyon modeline dayanmaktadr. Yine Emura ve arkadalarna göre bu türden bir montaj sönümleyicinin kütleyle ayn yerdeitirmeye sahip olmas, böylece tatn yol yüzeyinden bamsz bir biçimde ilerlemesi anlamna gelmektedir.

EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas

EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas Cengiz Tepe 1 Hatice Sezgin 1, Elektrik Elektronik Mühendislii Bölümü, Ondokuz May#s

Detaylı

HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ

HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ 12. ULUSAL MAKNA TEORS SEMPOZYUMU Erciyes Üniversitesi, Kayseri 09-11 Haziran 2005 HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ Kutlay AKSÖZ, Hira KARAGÜLLE ve Zeki KIRAL Dokuz Eylül Üniversitesi,

Detaylı

H20 PANEL S STEM Her tür projeye uygun, güvenilir, sa lam ekonomik kolon ve perde kal b

H20 PANEL S STEM Her tür projeye uygun, güvenilir, sa lam ekonomik kolon ve perde kal b H20 PANEL SSTEM Her tür projeye uygun, güvenilir, salam ekonomik kolon ve perde kalb 1 2 çindekiler H20 Panel Sistem 4 Kalp sistemleri içinde H20 Panel 6 Tamamlanm örnek projeler 8 Sistem Elemanlar 3 H20

Detaylı

SUALTI ve SUÜSTÜ GEM LER N N AKUST K Z ÇIKARTIMI

SUALTI ve SUÜSTÜ GEM LER N N AKUST K Z ÇIKARTIMI SUALTI ve SUÜSTÜ GEMLERNN AKUSTK Z ÇIKARTIMI Erkul BAARAN (a), Ramazan ÇOBAN (b), Serkan AKSOY (a) (a) Yrd. Doç. Dr., Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Elektronik Müh. Böl., 41400, Gebze, Kocaeli erkul@gyte.edu.tr

Detaylı

HDROLK SLNDR DNAMK ANALZ

HDROLK SLNDR DNAMK ANALZ Balkesir Üniversitesi Mühendislik- Mimarlk Fakültesi, IV. Mühendislik-Mimarlk Sempozyumu, 11-13 Eylül 2002. HDROLK SLNDR DNAMK ANALZ Zeki Kral 1, Hira Karagülle 2 ve Kutlay Aksöz 3 ÖZET -Hidrolik ve pnömatik

Detaylı

PARAMETRK OLMAYAN STATSTKSEL TEKNKLER. Prof. Dr. Ali EN ÖLÇEKLER

PARAMETRK OLMAYAN STATSTKSEL TEKNKLER. Prof. Dr. Ali EN ÖLÇEKLER PARAMETRK OLMAYAN STATSTKSEL TEKNKLER Prof. Dr. Ali EN 1 Normal dalm artlarn salamayan ve parametrik istatistik tekniklerinin kullanlmasn elverisiz klan durumlarn bulunmas halinde, eldeki verilere bal

Detaylı

Geçiş Eğrisi Olarak 4.Dereceden Parabol Geçi E risi Olarak 4.Dereceden Parabol

Geçiş Eğrisi Olarak 4.Dereceden Parabol Geçi E risi Olarak 4.Dereceden Parabol hkm Jeodezi, Jeoinformasyon ve Arazi Yönetimi Dergisi 009/ Sayı 0 www.hkmo.org.tr hkm Jeodezi,Jeoinformasyon ve Arazi Yönetimi Dergisi 009/ Say 0 www.hkmo.org.tr Geçiş ğrisi larak.dereceden Parabol Geçi

Detaylı

Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektrik E itimi A.B.D., Kad köy- stanbul, *nonat@marmara.edu.tr **sedatersoz1@gmail.

Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektrik E itimi A.B.D., Kad köy- stanbul, *nonat@marmara.edu.tr **sedatersoz1@gmail. FOTOOLTAK SSTEMLERDE MAKSMUM GÜÇ NOKTASI ZLEYC ALGORTMALARININ KARILATIRILMASI Nevzat ONAT * Sedat ERSÖZ** Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektrik Eitimi A.B.D., Kadköy-stanbul, *nonat@marmara.edu.tr

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ 1) İdeal Sönümleme Elemanı : a) Öteleme Sönümleyici : Mekanik Elemanların Matematiksel Modeli Basit mekanik elemanlar, öteleme hareketinde;

Detaylı

KENT KARAYOLLARINDA KAPAS TEN N BULANIK MANTIK LE MODELLENMES CAPACITY MODELLING OF URBAN HIGHWAYS BY FUZZY LOGIC

KENT KARAYOLLARINDA KAPAS TEN N BULANIK MANTIK LE MODELLENMES CAPACITY MODELLING OF URBAN HIGHWAYS BY FUZZY LOGIC Say 24, Nisan 2011 Kent Karayollarnda Kapasitenin Bulank Mantk le Modellenmesi N.Bargan,.ahinolu KENT KARAYOLLARINDA KAPASTENN BULANIK MANTIK LE MODELLENMES Nuran BAIRGAN 1, lker AHNOLU 2 1 Dumlupnar Üniversitesi,

Detaylı

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI)

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) I- SORUN Toprak ve su kaynaklarnn canllarn yaamalar yönünden tad önem bilinmektedir. Bu önemlerine karlk hem toprak hem de su kaynaklar

Detaylı

T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ

T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ Aktif Titreşim Kontrolü için Bir Yapının Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Modelinin Elde Edilmesi ve PID, PPF Kontrolcü Tasarımları Arş.Gör. Erdi GÜLBAHÇE

Detaylı

ASMOLEN UYGULAMALARI

ASMOLEN UYGULAMALARI TURGUTLU TULA VE KREMT SANAYCLER DERNE ASMOLEN UYGULAMALARI Asmolen Ölçü ve Standartlar Mart 2008 Yayn No.2 1 ASMOLEN UYGULAMALARINDA DKKAT EDLMES GEREKL HUSUSLAR Döeme dolgu tulas, kil veya killi topran

Detaylı

PEZOELEKTRK KUMANDA ELEMANI VE ALGILAYICI ÇEREN ESNEK BR KRN AKTF TTREM KONTROLÜNÜN SMÜLASYONU

PEZOELEKTRK KUMANDA ELEMANI VE ALGILAYICI ÇEREN ESNEK BR KRN AKTF TTREM KONTROLÜNÜN SMÜLASYONU PEZOELEKTRK KUMANDA ELEMANI VE ALGILAYICI ÇEREN ESNEK BR KRN AKTF TTREM KONTROLÜNÜN SMÜLASYONU Levent MALGACA*, Hira KARAGÜLLE* *Dokuz Eylül Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makine Mühendisli!i Bölümü

Detaylı

yurdugul@hacettepe.edu.tr VB de Veri Türleri 1

yurdugul@hacettepe.edu.tr VB de Veri Türleri 1 yurdugul@hacettepe.edu.tr 1 VB de Veri Türleri 1 Byte 1 aretsiz tamsay Integer 2 aretli Tamsay Long 4 aretli Tamsay Single 4 Gerçel say Double 8 Gerçel say Currency 8 Gerçel say Decimal 14 Gerçel say Boolean

Detaylı

ETK N D NAM K ANAL Z YÖNTEM VE UYGULAMASI EFFECTIVE DYNAMIC ANALYSIS METHOD AND ITS APPLICATION FOR HIGH SPEED RAILWAY BRIDGES

ETK N D NAM K ANAL Z YÖNTEM VE UYGULAMASI EFFECTIVE DYNAMIC ANALYSIS METHOD AND ITS APPLICATION FOR HIGH SPEED RAILWAY BRIDGES 5. Uluslararasleri Teknolojiler Sempozyumu (IATS 09), 13-15 Mays 009, Karabük, Türkiye YÜKSEK HIZLI DEMRYOLU KÖPRÜLERNDE ETKN DNAMK ANALZ YÖNTEM VE UYGULAMASI EFFECTIVE DYNAMIC ANALYSIS METHOD AND ITS

Detaylı

Matematiksel denklemlerin çözüm yöntemlerini ara t r n z. 9. FORMÜLLER

Matematiksel denklemlerin çözüm yöntemlerini ara t r n z. 9. FORMÜLLER ÖRENME FAALYET-9 AMAÇ ÖRENME FAALYET-9 Gerekli atölye ortam ve materyaller salandnda formülleri kullanarak sayfada düzenlemeler yapabileceksiniz. ARATIRMA Matematiksel denklemlerin çözüm yöntemlerini aratrnz.

Detaylı

Pozisyon Kontrol Sistemi Üzerine Karakteristik Yapı Çalı ması: STANBUL - 2010

Pozisyon Kontrol Sistemi Üzerine Karakteristik Yapı Çalı ması: STANBUL - 2010 Pozisyon Kontrol Sistemi Üzerine Karakteristik Yapı Çalıması: Set Üzerinde Kullanılacak Ekipman: 1 Motor sürücü ve çıkı potansiyometresi, 1 Ayarlama amplifikatörü, 1 Türevsel amplifikatör, 1 Toplama amplifikatörü,

Detaylı

BÖLÜM 5. Gerilim Azaltan Dönü türücünün Kal Durum Devre Analizi

BÖLÜM 5. Gerilim Azaltan Dönü türücünün Kal Durum Devre Analizi BÖÜM 5 DC-DC DÖNÜTÜRÜCÜER A. Deneyin Amac DC-DC erilim azaltan dönütürücü (buck converter) ve DC-DC erilim artran dönütürücü (boost converter) devrelerinin davranlar incelemek. Bu deneyde erilim azaltan

Detaylı

Kare tabanl bir kutunun yükseklii 10 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (2, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr.

Kare tabanl bir kutunun yükseklii 10 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (2, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr. SORU : Kare tabanl bir kutunun yükseklii 0 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr. Kutunun hacminin olaslk younluk fonksiyonu g(v) a%adakilerden hangisidir? v

Detaylı

'DARE PERFORMANS HEDEF' TABLOSU

'DARE PERFORMANS HEDEF' TABLOSU !nsanl"n Geliimine Yönelik Katma De"eri Yüksek Ürün ve Hizmet Yaratmak 2011 ylna kadar üretilen aratrmalara, projeleri ve alnan patent saylarn % 20 arttrmak üzere laboratuvarlar kurmak ve akreditasyonlarn

Detaylı

SÜREÇLERNDE RFID UYGULAMALARI. RFIDTURKEY - Türkiye'nin RFID Merkezi

SÜREÇLERNDE RFID UYGULAMALARI. RFIDTURKEY - Türkiye'nin RFID Merkezi SÜREÇLERNDE RFID UYGULAMALARI RFID nedir? RFID (Radio Frequency Identification): Radyo-frekans dalgalar$ üzerinden veri ta&$mas$ yaparak kontrollü bir ortamda hareket eden veya sabit duran cisimleri otomatik

Detaylı

P I. R dir. Bu de er stator sarg lar n direnci. : Stator bir faz sarg n a.c. omik direncini ( ) göstermektedir.

P I. R dir. Bu de er stator sarg lar n direnci. : Stator bir faz sarg n a.c. omik direncini ( ) göstermektedir. Asenkron Motorun Bota Çalmas Bota çallan asenkron motorlar ebekeden bir güç çekerler. Bu çekilen güç, stator demir kayplar ile sürtünme ve vantilasyon kayplarn toplam verir. Bota çalan motorun devir say

Detaylı

Olas l ksal ev Stabilitesi Analizlerinde Yerel De i kenli in Etkisi

Olas l ksal ev Stabilitesi Analizlerinde Yerel De i kenli in Etkisi Takn ve Heyelan Sempozyumu / 24-26 Ekim 2013, Trabzon - 221 - Olaslksal ev Stabilitesi Analizlerinde Yerel Deikenliin Etkisi H. Gören, E. Tekin, S. O. Akba, Gazi Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, naat

Detaylı

Yüksek, a r dö emeler ve

Yüksek, a r dö emeler ve YK9 TAIYICI SKELE Yüksek, ar döemeler ve masa kalplar için ekonomik tayclk 1 çindekiler YK9 Tayc skele Döeme iskelesi, masa kalb ve merdiven kulesi olarak 6 Tamamlanm örnek projeler 10 Masa iskelesi 12

Detaylı

KONTROL SSTEMLER LABORATUARI

KONTROL SSTEMLER LABORATUARI YILDIZ TEKNK ÜNVERSTES ELEKTRK-ELEKTRONK FAKÜLTES KONTROL ve OTOMASYON MÜHENDSL BÖLÜMÜ KONTROL SSTEMLER LABORATUARI Doç.Dr. Haluk GÖRGÜN Ar.Gör. brahim ALIKAN Ar.Gör. Yavuz EREN STANBUL - 2010-1 - DiGiAC

Detaylı

V.A.D. Yaklamnn avantajlar. Ünite 9 Veri Ak Diagramlarnn Kullanm. Ana Konular. Temel semboller. Harici Varlklar. Veri Ak Diagramlar

V.A.D. Yaklamnn avantajlar. Ünite 9 Veri Ak Diagramlarnn Kullanm. Ana Konular. Temel semboller. Harici Varlklar. Veri Ak Diagramlar V.A.D. Yaklamnn avantajlar Ünite 9 Veri Ak Diagramlarnn Kullanm Sistem Analiz ve Tasarm Sedat Telçeken Verinin hareketinin hikayeletirilmesine nazaran 4 avantaj mevcuttur. Teknik uygulamann gerçekletirilmesinden

Detaylı

BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES. M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD Ç.Ü., naat Mühendislii Bölümü, Adana / Türkiye

BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES. M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD Ç.Ü., naat Mühendislii Bölümü, Adana / Türkiye ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS CLT.19 SAYI.2 Aral,k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD

Detaylı

Yaz m Testi Sürecine TEC in (Test Expert Committee) Katk lar TEC Contributions to the Software Testing Process

Yaz m Testi Sürecine TEC in (Test Expert Committee) Katk lar TEC Contributions to the Software Testing Process Yazm Testi Sürecine TEC in (Test Expert Committee) Katklar TEC Contributions to the Software Testing Process Mustafa Namdar Turkcell Teknoloji Ararma & Gelitirme A.. 41470, Gebze-KOCAEL mustafa.namdar@turkcellteknoloji.com.tr

Detaylı

Elektromanyetik Uyumluluk Yönetmelii (89/336/AT)

Elektromanyetik Uyumluluk Yönetmelii (89/336/AT) Sanayi ve Ticaret Bakanlndan: Elektromanyetik Uyumluluk Yönetmelii (89/336/AT) BRNC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tan+mlar Amaç Madde 1 Bu Yönetmeliin amac; radyokomünikasyon ile telekomünikasyon ve elektrikli

Detaylı

PİEZOELEKTRİK YAMALARIN AKILLI BİR KİRİŞİN TİTREŞİM ÖZELLİKLERİNİN BULUNMASINDA ALGILAYICI OLARAK KULLANILMASI ABSTRACT

PİEZOELEKTRİK YAMALARIN AKILLI BİR KİRİŞİN TİTREŞİM ÖZELLİKLERİNİN BULUNMASINDA ALGILAYICI OLARAK KULLANILMASI ABSTRACT PİEZOELEKTRİK YAMALARIN AKILLI BİR KİRİŞİN TİTREŞİM ÖZELLİKLERİNİN BULUNMASINDA ALGILAYICI OLARAK KULLANILMASI Uğur Arıdoğan (a), Melin Şahin (b), Volkan Nalbantoğlu (c), Yavuz Yaman (d) (a) HAVELSAN A.Ş.,

Detaylı

BASIN YAYIN VE HALKLA L K LER UBE MÜDÜRLÜ Ü

BASIN YAYIN VE HALKLA L K LER UBE MÜDÜRLÜ Ü BASINYAYINVEHALKLALKLERUBEMÜDÜRLÜÜ ÝLÝÞKÝLER ÞUBE MÜDÜRLÜÐÜ Yetki,GörevveSorumluluklar YasalDayanak Büyükehirbelediyesininçalmalarnnbasn,yaynaraçlaryardmyla kamuoyunaetkilibirekildeduyuruluptantlmasnsalamakvehalkla

Detaylı

Mali Yönetim ve Denetim Dergisinin May s-haziran 2008 tarihli 50. say nda yay nlanm r.

Mali Yönetim ve Denetim Dergisinin May s-haziran 2008 tarihli 50. say nda yay nlanm r. HURDAYA AYRILAN VARLIKLARIN MUHASEBELELMELER VE YAPILAN YANLILIKLAR Ömer DA Devlet Muhasebe Uzman info@omerdag.net 1.G Kamu idarelerinin kaytlarnda bulunan tarlar ile maddi duran varlklar doalar gerei

Detaylı

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007)

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007) TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) Yrd.Doç.Dr.Sevim AKDEMR * Ar.Gör.Fatih KONUR ** ÖZET Türkiye ekonomisinde 2001 y(l(ndan itibaren yüksek oranlarda büyüme gerçeklemitir. Ancak ekonomide yüksek büyüme

Detaylı

YANGIN ÖNLEME VE YANGINDAN KORUNMA HDROFOR SETLER

YANGIN ÖNLEME VE YANGINDAN KORUNMA HDROFOR SETLER YANGIN ÖNLEME VE YANGINDAN KORUNMA HDROFOR SETLER ANADOLU FLYGT yangn önleme ve yangndan korunma amaçl hidrofor ve pompa gruplar, güvenilir, etkin, tesisata balanmaya hazr hale getirilmi, kompakt ünitelerdir.

Detaylı

OKUL ÖNCES E M KURUMLARINDA ÇALI AN ANASINIFI ÖZET

OKUL ÖNCES E M KURUMLARINDA ÇALI AN ANASINIFI ÖZET OKUL ÖNCES EM KURUMLARINDA ÇALIAN ANASINIFI RETMENLERLE MÜZK ÖRETMENLERN MÜZK ÇALIMALARINA N TUTUM VE YETERLKLERN KARILATIRILMASI ÖZET r. Gör. Dr. lknur ÖZAL GÖNCÜ GÜMEF. ÇGEB.Okul Öncesi EABD. Okul öncesi

Detaylı

Anketler ne zaman kullanlr? Ünite 6 Anketlerin Kullanm. Temel Konular. Soru Tipleri. Açk-uçlu ve kapal anketler. Anketler. Anketler de0erlidir, e0er;

Anketler ne zaman kullanlr? Ünite 6 Anketlerin Kullanm. Temel Konular. Soru Tipleri. Açk-uçlu ve kapal anketler. Anketler. Anketler de0erlidir, e0er; Ünite 6 Anketlerin Kullanm Sistem Analiz ve Tasarm Sedat Telçeken Anketler ne zaman kullanlr? Anketler de0erlidir, e0er; Organizasyonun elemanlar geni/ olarak da0lm/sa Birçok eleman projede rol almaktaysa

Detaylı

AMEL YATHANEDE KULLANILAN HASSAS C HAZ VE CERRAH ALETLER N

AMEL YATHANEDE KULLANILAN HASSAS C HAZ VE CERRAH ALETLER N AMELYATHANEDE KULLANILAN HASSAS CHAZ VE CERRAH ALETLERN YENDEN KULLANIMA HAZIRLANMASINDA MERKEZ STERZASYON ÜNTES ÇALIANLARININ SORUMLULUKLARI Firdevs TABAK*, lknur NANIR** *Acbadem Kozyata Hastanesi, Merkezi

Detaylı

Bölüm 8 Ön Ürün ve Hzl Uygulama Gelitirme. 8lk Kullanc Tepkileri. Dört Çeit Ön Ürün. Ana Konular. Yamal Ön Ürün. Ön Ürün Gelitirme

Bölüm 8 Ön Ürün ve Hzl Uygulama Gelitirme. 8lk Kullanc Tepkileri. Dört Çeit Ön Ürün. Ana Konular. Yamal Ön Ürün. Ön Ürün Gelitirme Bölüm 8 Ön Ürün ve Hzl Uygulama Gelitirme Sistem Analiz ve Tasarm Sedat Telçeken 8lk Kullanc Tepkileri Kullanclardan tepkiler toplanmaldr Üç tip vardr Kullanc önerileri De0iiklik tavsiyeleri Revizyon planlar

Detaylı

Uzaktan heberle#meyle pompa kontrolü çözümü

Uzaktan heberle#meyle pompa kontrolü çözümü Uzaktan heberle#meyle pompa kontrolü çözümü Phoenix Contact Elektronik Tic. Ltd. #ti. K#s#kl# Mah. Han#m Seti Sok. No:38/A 34692 B. Çaml#ca - Üsküdar #stanbul/türkiye Mersis:0729002180800018 +90 216 481

Detaylı

KST Lab. Shake Table Deney Föyü

KST Lab. Shake Table Deney Föyü KST Lab. Shake Table Deney Föyü 1. Shake Table Deney Düzeneği Quanser Shake Table, yapısal dinamikler, titreşim yalıtımı, geri-beslemeli kontrol gibi çeşitli konularda eğitici bir deney düzeneğidir. Üzerine

Detaylı

Ö RENME FAAL YET -1 1. DOSYALAMA LEMLER AMAÇ ARA TIRMA. 1.1. Genel Bilgiler

Ö RENME FAAL YET -1 1. DOSYALAMA LEMLER AMAÇ ARA TIRMA. 1.1. Genel Bilgiler ÖRENME FAALYET-1 AMAÇ ÖRENME FAALYET-1 Bu faaliyette verilen bilgiler dorultusunda, sunu hazrlama programlarnda kullanlan temel dosya ilemlerini (sunu açma-kapatma-kaydetme-düzenleme) yapabileceksiniz.

Detaylı

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar:

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 01/01/2005-30/06/2005 DÖNEMNE LKN YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU FAALYET RAPORU 1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 2005 yl gelimekte olan ülke

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI İşaret akış diyagramları blok diyagramlara bir alternatiftir. Fonksiyonel bloklar, işaretler, toplama noktaları

Detaylı

Belirli Gerilim Snrlar Dahilinde Kullanlmak Üzere Tasarlanm Elektrikli Teçhizat ile lgili Yönetmelik (73/23/AT)

Belirli Gerilim Snrlar Dahilinde Kullanlmak Üzere Tasarlanm Elektrikli Teçhizat ile lgili Yönetmelik (73/23/AT) Belirli Gerilim Snrlar Dahilinde Kullanlmak Üzere Tasarlanm Elektrikli Teçhizat ile lgili Yönetmelik (73/23/AT) BRNC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanmlar Amaç : Madde 1 Bu Yönetmeliin amac; Yönetmelik

Detaylı

Bulank kümeleme analizi ile ülkelerin turizm istatistikleri bakmndan snflandrlmas

Bulank kümeleme analizi ile ülkelerin turizm istatistikleri bakmndan snflandrlmas www.istatistikciler.org statistikçiler Dergisi 4 (011) 31-38 statistikçiler Dergisi Bulank kümeleme analizi ile ülkelerin turizm istatistikleri bakmndan snflandrlmas brahim Klç Afyon Kocatepe Üniversitesi,

Detaylı

Aktif Titreşim Kontrolü için Bir Yapının Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Modelinin Elde Edilmesi ve PID, PPF Kontrolcü Tasarımları

Aktif Titreşim Kontrolü için Bir Yapının Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Modelinin Elde Edilmesi ve PID, PPF Kontrolcü Tasarımları Uluslararası Katılımlı 17. Makina Teorisi Sempozyumu, İzmir, 1-17 Haziran 15 Aktif Titreşim Kontrolü için Bir Yapının Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Modelinin Elde Edilmesi ve PID, PPF Kontrolcü Tasarımları

Detaylı

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 ARTVN L GELME PLANI Artvin l Geneli-2000 Bilinmeyen Erkek 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 Kad n Y a Gruplar 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34. 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 12 9 6 3 0 3 6 9 12 % NÜFUS

Detaylı

2011 Third International Conference on Intelligent Human-Machine Systems and Cybernetics

2011 Third International Conference on Intelligent Human-Machine Systems and Cybernetics 2011 Third International Conference on Intelligent Human-Machine Systems and Cybernetics Özet: Bulanık bir denetleyici tasarlanırken karşılaşılan en önemli sıkıntı, bulanık giriş çıkış üyelik fonksiyonlarının

Detaylı

Döküm Yöntemleri. Dr.-Ing. Rahmi Ünal

Döküm Yöntemleri. Dr.-Ing. Rahmi Ünal Döküm Yöntemleri Dr.-Ing. Rahmi Ünal 1 HASSAS DÖKÜM Hassas Döküm Son derece kark parçalar temiz ve tam bir ekilde elde edilebilir. Özellikle tala kaldrlarak ilenmesi veya dövülebilmesi mümkün olmayan alamlardan

Detaylı

Simülasyon Modellemesi

Simülasyon Modellemesi Simülasyon Modellemesi Doç. Dr. Mustafa Yüzükrmz myuzukirmizi@meliksah.edu.tr Ders -2: Metod ve Veri Analizi Contents 1 Metod Analizi 1 1.1 Giri³.................................. 1 1.2 Metod Müh.'de Sistematik

Detaylı

DEPREM BÖLGELERİNDE YAPILACAK BİNALAR HAKKINDA YÖNETMELİK 2007

DEPREM BÖLGELERİNDE YAPILACAK BİNALAR HAKKINDA YÖNETMELİK 2007 TMMOB NAAT İNŞAAT MÜHENDİSLERİ MÜHENDSLER ODASI ANKARA İZMİR ŞUBESİ UBES Bayındırlık ve İskan Bakanlığı DEPREM BÖLGELERİNDE YAPILACAK BİNALAR HAKKINDA YÖNETMELİK 2007 Bu yönetmeliğin yürürlüğe girdiği

Detaylı

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010 Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü Aktüerler Derneği Nisan 2010 Türkiye de sigortaclk ve bireysel emeklilik sektörü RKET SAYISI - NUMBER OF COMPANY 2006 2007 2008 Hayat D - Non Life (Alt adedi

Detaylı

Online Bilimsel Program Yönetici K lavuzu

Online Bilimsel Program Yönetici K lavuzu Online Bilimsel Program Yönetici Klavuzu Bu belgedeki bilgiler, ekiller ve program ilevi önceden haber verilmeksizin deitirilebilir. Tersi belirtilmedikçe, burada örnek olarak ad geçen kiiler, adresler,

Detaylı

TEKSTLDE KULLANILAN SUYUN ÖNEM VE ÖRNEK BR LETMEDE YAPILAN SU ANALZ ÇALIMALARI

TEKSTLDE KULLANILAN SUYUN ÖNEM VE ÖRNEK BR LETMEDE YAPILAN SU ANALZ ÇALIMALARI ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS C$LT.19 SAYI.2 Aral-k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 TEKSTLDE KULLANILAN SUYUN ÖNEM VE ÖRNEK BR LETMEDE YAPILAN SU ANALZ ÇALIMALARI Serin MAVRUZ ve R.

Detaylı

Aktif Titreşim Kontrolü için Bir Yapının Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Modelinin Elde Edilmesi ve PID, PPF Kontrolcü Tasarımları

Aktif Titreşim Kontrolü için Bir Yapının Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Modelinin Elde Edilmesi ve PID, PPF Kontrolcü Tasarımları Uluslararası Katılımlı 7. Makina Teorisi Sempozyumu, Izmir, -7 Haziran 5 Aktif Titreşim Kontrolü için Bir Yapının Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Modelinin Elde Edilmesi ve PID, PPF Kontrolcü Tasarımları E.

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi Konu Başlıkları Enerjide değişim Enerji sistemleri mühendisliği Rüzgar enerjisi Rüzgar enerjisi eğitim müfredatı Eğitim

Detaylı

Konya 2-3. Organize Sanayi Bölgesi Elektrik Da m ebekesindeki Harmonik Seviyelerinin ncelenmesi

Konya 2-3. Organize Sanayi Bölgesi Elektrik Da m ebekesindeki Harmonik Seviyelerinin ncelenmesi Konya 2-3. Organize Sanayi Bölgesi Elektrik Dam ebekesindeki Harmonik Seviyelerinin ncelenmesi Hasan EROLU 1 Musa AYDIN 2 1,2 Elektrik Elektronik Mühendislii Bölümü Mühendislik-Mimarlk Fakültesi Selçuk

Detaylı

Tangram Etkinlii ile Çevre ve Alan Hesab *

Tangram Etkinlii ile Çevre ve Alan Hesab * Elementary Education Online, 8(2), tp: 1-6, 2009. lkö!retim Online, 8(2), öu: 1-6, 2009. [Online]: http://ilkogretim-online.org.tr Tangram Etkinlii ile Çevre ve Alan Hesab * Güney HACIÖMERO0LU 1 Sezen

Detaylı

Keynesyen makro ekonomik modelin geçerli oldu(u bir ekonomide aa(daki ifadelerden hangisi yanltr?

Keynesyen makro ekonomik modelin geçerli oldu(u bir ekonomide aa(daki ifadelerden hangisi yanltr? SORU 31: 3 / 4 Bir ekonomide kii ba üretim fonksiyonu y = 2k biçiminde verilmektedir. Nüfus art hz %2, teknik ilerleme hz %2 ve amortisman oran %6 iken tasarruf oran da %30 ise bu ekonomideki kii ba sermaye

Detaylı

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1. BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1. BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. Şaban ULUS Haziran 2012 KAYSERİ

Detaylı

FARKLI TÜRKYE MERMER TÜRLERNN TOPLAM ALFA VE TOPLAM BETA RADYOAKTVTE SEVYELERNN TAYN

FARKLI TÜRKYE MERMER TÜRLERNN TOPLAM ALFA VE TOPLAM BETA RADYOAKTVTE SEVYELERNN TAYN FARKLI TÜRKYE MERMER TÜRLERNN TOPLAM ALFA VE TOPLAM BETA RADYOAKTVTE SEVYELERNN TAYN E. Songül KARAMAN, A. Beril TU RUL stanbul Teknik Üniversitesi-Enerji Enstitüsü Ayazaa Kampüsü, Maslak-STANBUL ÖZET

Detaylı

CHERMK: OTEL OTOMASYON SSTEM

CHERMK: OTEL OTOMASYON SSTEM CHERMK: OTEL OTOMASYON SSTEM M. Piri YILMAZ Ahmet ÖZMEN piri@mf.dumlupinar.edu.tr ozmen@mf.dumlupinar.edu.tr Elektrik-Elektronik Bölümü Mühendislik Fakültesi Dumlupnar Üniversitesi, 43100, Kütahya Anahtar

Detaylı

RAY-KÖPRÜ ETK LE VE UYGULAMASI TRACK BRIDGE INTERACTION IN HIGH-SPEED RAILWAY BRIDGES AND ITS APPLICATION

RAY-KÖPRÜ ETK LE VE UYGULAMASI TRACK BRIDGE INTERACTION IN HIGH-SPEED RAILWAY BRIDGES AND ITS APPLICATION 5. Uluslararasleri Teknolojiler Sempozyumu (IATS 09), 13-15 Mays 009, Karabük, Türkiye YÜKSEK HIZLI DEMRYOLU KÖPRÜLERNDE RAY-KÖPRÜ ETKLE VE UYGULAMASI TRACK BRIDGE INTERACTION IN HIGH-SPEED RAILWAY BRIDGES

Detaylı

L-Moment Yöntemi le Bölgesel Ta k n Frekans Analizi ve Genelle tirilmi Lojistik Da l m le Do u Karadeniz Havzas Örne i

L-Moment Yöntemi le Bölgesel Ta k n Frekans Analizi ve Genelle tirilmi Lojistik Da l m le Do u Karadeniz Havzas Örne i Takn ve Heyelan Sempozyumu / 24-26 Ekim 2013, Trabzon - 349 - L-Moment Yöntemi le Bölgesel Takn Frekans Analizi ve Genelletirilmi Lojistik Dalm le Dou Karadeniz Havzas Örnei Yrd.Doç.Dr. Fatih SAKA 1, Prof.Dr.

Detaylı

T.C KÜLTÜR VE TURZM BAKANLII Strateji Gelitirme Bakanl!"! (1. sayfa) ZEYLNAME

T.C KÜLTÜR VE TURZM BAKANLII Strateji Gelitirme Bakanl!! (1. sayfa) ZEYLNAME (1. sayfa) ZEYLNAME Türkiye Kültür Portal! Altyap!s!n!n Oluturulmas! ve Portal Uygulama Yaz!l!mlar!n!n Temin Edilmesi ihalesi 03/07/2009 Cuma gününe ertelenmitir. Teknik :artnamenin 6.(2). Maddesi Portal

Detaylı

5. Öneri ve Tedbirler

5. Öneri ve Tedbirler Öneri ve Tedbirler 5.ÖneriveTedbirler Kurumsal düzeyde hizmet kalitesinin artrlmas için Bütünleik Yönetim Sistemleri kapsamnda kalite güvence belgelerinin alnmas ve personel verimliliinin gelitirilmesine

Detaylı

ýçindekiler Ön Söz xiii Antenler 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Temel Anten Parametreleri 27 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10 2.11 2.12 2.13 2.

ýçindekiler Ön Söz xiii Antenler 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Temel Anten Parametreleri 27 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10 2.11 2.12 2.13 2. çindekiler Ön Söz xiii 1 Antenler 1 1.1 Giri 1 1.2 Anten Tipleri 4 1.3 I ma Mekanizmas 7 1.4 nce Tel Antende Ak m Da l m 17 1.5 Tarihsel Geli meler 20 1.6 Multimedya 24 Kaynakça 24 2 Temel Anten Parametreleri

Detaylı

2 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir:

2 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir: SORU 1: 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir: (i) Ayla dönütürülebilir yllk nominal %7,8 faiz oran ile her ay eit taksitler halinde

Detaylı

Yüksek, a r dö emeler ve

Yüksek, a r dö emeler ve YK9 TAIYICI SKELE Yüksek, ar döemeler ve masa kalplar için ekonomik tayclk 1 çindekiler YK9 Tayc skele 4 Döeme iskelesi, masa kalb ve merdiven kulesi olarak 6 Tamamlanm örnek projeler 10 Masa iskelesi

Detaylı

ÇUKUROVA ÜNVERSTES FEN BLMLER ENSTTÜSÜ

ÇUKUROVA ÜNVERSTES FEN BLMLER ENSTTÜSÜ ÇUKUROVA ÜNVERSTES FEN BMER ENSTTÜSÜ DOKTORA TEZ lker Fatih KARA BETONARME YAPIARIN ÇATAMA ETKS GÖZ ÖNÜNE AINARAK NEER OMAYAN ANAZ N"AAT MÜHENDS$ ANABM DAI ADANA, 7 ÇUKUROVA ÜNVERSTES FEN BMER ENSTTÜSÜ

Detaylı

Araştırma Geliştirme Ltd. Şti. - Firma Tanıtım Sunumu -

Araştırma Geliştirme Ltd. Şti. - Firma Tanıtım Sunumu - Araştırma Geliştirme Ltd. Şti. - Firma Tanıtım Sunumu - Şubat 2013 Hakkımızda Firma Profili Ekip Faaliyet Alanları Firma Profili Hakkımızda Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı nın 2012 Teknogirişim Sermaye

Detaylı

Yavuz HEKM. Egekons Prefabrike Metal Yap San. Tic. Ltd.!ti. ve. Hekim Gemi n$a A.!. Firmalarnn Kurucusu ve Yönetim Kurulu Ba$kan.

Yavuz HEKM. Egekons Prefabrike Metal Yap San. Tic. Ltd.!ti. ve. Hekim Gemi n$a A.!. Firmalarnn Kurucusu ve Yönetim Kurulu Ba$kan. Yavuz HEKM Egekons Prefabrike Metal Yap San. Tic. Ltd.!ti. ve Hekim Gemi n$a A.!. Firmalarnn Kurucusu ve Yönetim Kurulu Ba$kan. 8. Mükemmelli+i Aray$ Sempozyumu Ana Tema, Yerellikten Küresellie EGE Oturum

Detaylı

KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN

KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN KURUMSAL T BAR tibar alglamalardan oluur. Kurumsal itibar, bir kuruma yönelik her türlü alglamann bütünüdür. Kurumsal itibar; sosyal ortaklarn kurulula ilgili

Detaylı

Fotoğraf makinesi alma kılavuzu

Fotoğraf makinesi alma kılavuzu On5yirmi5.com Fotoğraf makinesi alma kılavuzu Fotoğrafa merak saldınız ve siz de bir fotoğraf makinesi almak istiyorsunuz. İşte size yardımcı olacak birkaç öneri... Yayın Tarihi : 3 Eylül 2012 Pazartesi

Detaylı

Musa DEMİRCİ. KTO Karatay Üniversitesi. Konya - 2015

Musa DEMİRCİ. KTO Karatay Üniversitesi. Konya - 2015 Musa DEMİRCİ KTO Karatay Üniversitesi Konya - 2015 1/46 ANA HATLAR Temel Kavramlar Titreşim Çalışmalarının Önemi Otomatik Taşıma Sistemi Model İyileştirme Süreci Modal Analiz Deneysel Modal Analiz Sayısal

Detaylı

SAYISAL KONTROL 2 PROJESİ

SAYISAL KONTROL 2 PROJESİ SAYISAL KONTROL 2 PROJESİ AUTOMATIC CONTROL TELELAB (ACT) ile UZAKTAN KONTROL DENEYLERİ Automatic Control Telelab (ACT), kontrol deneylerinin uzaktan yapılmasını sağlayan web tabanlı bir sistemdir. Web

Detaylı

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ KURUMUN AMACI ve GÖREVLER' Sosyal sigortalar ile genel salk sigortas bakmndan kiileri güvence

Detaylı

3. 27 I C C' C C (V B ' C ') C DC. EM1 Modeli I B C E (V B ' E ') E' r E ' I E

3. 27 I C C' C C (V B ' C ') C DC. EM1 Modeli I B C E (V B ' E ') E' r E ' I E 3. 27 3.2.2. EM2 Modeli EM2 modeli, bir bipolar tranzistordaki yük birikimi olaylarının temsil edildii birinci dereceden bir modeldir. Bu model, kısıtlı da olsa, frekans domeni ve geçici hal analizlerinin

Detaylı

Dolay s yla, elektromanyetik sabit c ile elektriksel geçirgenli i ve manyetik geçirgenlik aras nda bir ili ki vard r. 3

Dolay s yla, elektromanyetik sabit c ile elektriksel geçirgenli i ve manyetik geçirgenlik aras nda bir ili ki vard r. 3 Optik Özellikler Elektromanyetik radyasyon Ik malzeme üzerinde çarptnda nasl bir etkileme olur? Malzemelerin karakteristik renklerini ne belirler? Neden baz malzemeler saydam ve bazlar yarsaydam veya opaktr?

Detaylı

Monte Carlo stokastik optimizasyonu ile optimal saklama pay seviyesi hesab

Monte Carlo stokastik optimizasyonu ile optimal saklama pay seviyesi hesab www.istatistikciler.org statistikçiler Dergisi 4 (2011) 1-8 statistikçiler Dergisi Monte Carlo stokastik optimizasyonu ile optimal saklama pay seviyesi hesab Murat Büyükyazc Hacettepe Üniversitesi Fen

Detaylı

BĐSĐKLET FREN SĐSTEMĐNDE KABLO BAĞLANTI AÇISININ MEKANĐK VERĐME ETKĐSĐNĐN ĐNCELENMESĐ

BĐSĐKLET FREN SĐSTEMĐNDE KABLO BAĞLANTI AÇISININ MEKANĐK VERĐME ETKĐSĐNĐN ĐNCELENMESĐ tasarım BĐSĐKLET FREN SĐSTEMĐNDE KABLO BAĞLANTI AÇISININ MEKANĐK VERĐME ETKĐSĐNĐN ĐNCELENMESĐ Nihat GEMALMAYAN Y. Doç. Dr., Gazi Üniversitesi, Makina Mühendisliği Bölümü Hüseyin ĐNCEÇAM Gazi Üniversitesi,

Detaylı

TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES. Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil Mühendislii Bölümü, Adana/Türkiye

TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES. Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil Mühendislii Bölümü, Adana/Türkiye ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS CLT.19 SAYI.2 Aral'k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil

Detaylı

18.034 İleri Diferansiyel Denklemler

18.034 İleri Diferansiyel Denklemler MIT AçıkDersSistemi http://ocw.mit.edu 18.034 İleri Diferansiyel Denklemler 2009 Bahar Bu bilgilere atıfta bulunmak veya kullanım koşulları hakkında bilgi için http://ocw.mit.edu/terms web sitesini ziyaret

Detaylı

YENİ KENT MERKEZİNDE YAPILACAK YÜKSEK BİNALAR İÇİN HAZIRLANAN TEKNİK ÖNERMELER

YENİ KENT MERKEZİNDE YAPILACAK YÜKSEK BİNALAR İÇİN HAZIRLANAN TEKNİK ÖNERMELER TMMOB 2. İzmir Kent Sempozyumu / 28-30 Kasım 2013 313 YÜKSEK YAPILARIN; İZMİR YÜKSEK YAPI YÖNETMELİĞİ VE YENİ KENT MERKEZİNDE YAPILACAK YÜKSEK BİNALAR İÇİN HAZIRLANAN TEKNİK ÖNERMELER AÇISINDAN DEĞERLENDİRMESİ

Detaylı

RÜZGÂR ENERJ S NDE KULLANILAN JENERATÖRLER N

RÜZGÂR ENERJ S NDE KULLANILAN JENERATÖRLER N RÜZGÂR ENERJSNDE KULLANILAN JENERATÖRLERN KARILATIRMALI ANALZ 1 Meltem APAYDIN 2 Arif Kvanç ÜSTÜN 3 Mehmet KURBAN 4 Ümmühan BAARAN FLK Anadolu Üniversitesi ki Eylül Kampüsü Mühendislik-Mimarlk Fakültesi

Detaylı

Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi

Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi www.istatistikciler.org statistikçiler Dergisi 4 (2011) 57-68 statistikçiler Dergisi Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi brahim

Detaylı

1 letme Dönü ümü ve Planlamas Hizmetleri

1 letme Dönü ümü ve Planlamas Hizmetleri Hizmet Tan letme Dönüümü ve s Hizmetleri SAP letme Dönüümü ve s Hizmetleri, rekabet avantaj salamak üzere Lisans Alan inovasyonunu ve dönüümünü kolaylarmay amaçlayan danmanlk ve örnekleme hizmetleri sunar.

Detaylı

SIMCC - Simülasyon Kontrol Merkezi. SIMCC Genel Bak&8. Simülasyon nedir?

SIMCC - Simülasyon Kontrol Merkezi. SIMCC Genel Bak&8. Simülasyon nedir? Elektrik Elektrnik www.sesatek.cm Slutins & Engineering Services Fr Autmatin Technlgies Cmpany SIMCC - Simülasyn Kntrl Merkezi SimCC masaüstü bilgisayarda tmasyn prjenizin saha simülasynunu yapabileceiniz

Detaylı

Taş, Yaman ve Kayran. Altan KAYRAN. akayran@metu.edu.tr ÖZET

Taş, Yaman ve Kayran. Altan KAYRAN. akayran@metu.edu.tr ÖZET HAVA TAŞITLARINA UYGULANAN GÜÇLENDİRİLMİŞ, SİLİNDİRİK BİR DIŞ DEPONUN YAPISAL ANALİZİ Caner TAŞ ASELSAN, MST Mekanik Tasarım Müdürlüğü, Macunköy 06370, ANKARA, tas@aselsan.com.tr Yavuz YAMAN Orta Doğu

Detaylı

n as Öngörülen Afyon Antalya Yüksek H zl Tren Hatt Güzergâh n n Hidrolojik Aç dan K smi De erlendirmesi

n as Öngörülen Afyon Antalya Yüksek H zl Tren Hatt Güzergâh n n Hidrolojik Aç dan K smi De erlendirmesi Takn ve Heyelan Sempozyumu / 24-26 Ekim 2013, Trabzon - 631 - nas Öngörülen Afyon Antalya Yüksek Hzl Tren Hatt Güzergâhnn Hidrolojik Açdan Ksmi Deerlendirmesi Yrd. Doç. Dr. N. Özgür BEZGN 1, Doç. Dr. Cevza

Detaylı

VE SÜRDÜRÜLEB L R YEK UYGULAMALARI

VE SÜRDÜRÜLEB L R YEK UYGULAMALARI YENLENEBLR ENERJ KAYNAKLARI MALYET ANALZ VE SÜRDÜRÜLEBLR YEK UYGULAMALARI Ömer Faruk ERTURUL omerfarukertugrul@gmail.com TEA 16. letim Tesis ve letme Grup Müdürlüü, Batraman Yolu Üzeri 2. km. 72070, Batman

Detaylı

H(s) B(s) V (s) Yer Kök Eğrileri. Şekil13. V s R s = K H s. B s =1için. 1 K H s

H(s) B(s) V (s) Yer Kök Eğrileri. Şekil13. V s R s = K H s. B s =1için. 1 K H s Yer Kök Eğrileri R(s) K H(s) V (s) V s R s = K H s 1 K H s B s =1için B(s) Şekil13 Kapalı çevrim sistemin kutupları 1+KH(s)=0 özyapısal denkleminden elde edilir. b s H s = a s a s K b s =0 a s K b s =0

Detaylı

Genetik Algoritma Kullanarak Görüntü Kaynaştırma Tabanlı Görünür Damgalama Veysel ASLANTAŞ, Rifat KURBAN

Genetik Algoritma Kullanarak Görüntü Kaynaştırma Tabanlı Görünür Damgalama Veysel ASLANTAŞ, Rifat KURBAN Genetik Algoritma Kullanarak Görüntü Kaynaştırma Tabanlı Görünür Damgalama Veysel ASLANTAŞ, Rifat KURBAN Özet Gelien teknolojiyle beraber saysal bilginin güvenlii oldukça önem kazanmtr. Görüntü damgalama,

Detaylı

ÇUKUROVA ÜNVERSTES FEN BLMLER ENSTTÜSÜ

ÇUKUROVA ÜNVERSTES FEN BLMLER ENSTTÜSÜ ÇUKUROVA ÜNVERSTES FEN BLMLER ENSTTÜSÜ DOKTORA TEZ Gültekin AKTA ÖNGERLMEL BETON ve BETONARME PREFABRK YAPI ELEMANI ÜRETM ÇN BLGSAYAR DESTEKL KALIP TASARIMI NAAT MÜHENDSL$ ANABLM DALI ADANA, 25 ÇUKUROVA

Detaylı

Ölçek Geli,tirme Çal.,malar.nda Kapsam Geçerlii için Kapsam Geçerlik &ndekslerinin Kullan.lmas.

Ölçek Geli,tirme Çal.,malar.nda Kapsam Geçerlii için Kapsam Geçerlik &ndekslerinin Kullan.lmas. XIV. Ulusal Eitim ilimleri Kongresi Pamukkale Üniversitesi Eitim Fakültesi 28 30 Eylül 2005 DEN&ZL& Ölçek Geli,tirme Çal.,malar.nda Kapsam Geçerlii için Kapsam Geçerlik &ndekslerinin Kullan.lmas. Dr. Halil

Detaylı

Veri Taban ve Visual Basic

Veri Taban ve Visual Basic Veri Taban ve Visual Basic Geçmite, random dosya ve yap deikenleri ile oluturulan kaytlar bugünkü veri taban uygulamalarnn temelini oluturmaktadr. Random dosya ve yap deikenleri ile oluturulan veri taban

Detaylı