T.C. SA LIK BAKANLI I Süreyyapa a Gö üs Hastal klar ve Gö üs Cerrahisi itim ve Ara rma Hastanesi. ef: Dr. Hatice TÜRKER

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. SA LIK BAKANLI I Süreyyapa a Gö üs Hastal klar ve Gö üs Cerrahisi itim ve Ara rma Hastanesi. ef: Dr. Hatice TÜRKER"

Transkript

1 T.C. SA LIK BAKANLI I Süreyyapa a Gö üs Hastal klar ve Gö üs Cerrahisi itim ve Ara rma Hastanesi ef: Dr. Hatice TÜRKER OBSTRÜKT F UYKU APNE SENDROMLU HASTALARIN NÖROPS YATR K AÇIDAN DE ERLEND LMES ( Gö üs Hasta klar Uzmanl k Tezi ) Dr. Ayd n KANT 1

2 stanbul TE EKKÜR Be y ll k asistanl k e itimim boyunca klinik tecrübesi ve engin ho görüsü sayesinde meskeki hayat n bu zor dönemini çok verimli ve ayn zamanda çok mutlu geçirmemi sa lad için Say n Ba hekimimiz ve de erli hocam ef.dr. Hatice TÜRKER e, Asistanl k dönemimdeki Ba hekimimiz Say n Doç.Dr. Semih HALEZERO LU na ve itimime katk sa layan Süreyyapa a Hastanesinin çok de erli Klinik eflerine, Bana kazand rd her ey için Say n ef Yrd. Dr. Sibel BO A ya, Trabzon daki ö rencilik y llar mdan beri tüm akademik çal malar mda bana destek olan ayr ca tezim için bana ola anüstü deste ini esirgemeyen, her anlamda örnek ald m Erenköy Ruh ve Sinir Hastal klar EAH Ba hekimi Say n Doç.Dr. Mustafa B ye, Uyku laboratuvar Klinik efi Say n Doç.Dr. Turan KARAGÖZ e Tezimin her a amas ndaki akademik ve insani desteklerinden ötürü Dr. Hacer KUZU OKUR a, Erenköy Ruh ve Sinir Hastal klar EAH Nöroloji Klini inden Doç.Dr. Zerrin PEL N e ve Dr. Müyesser ERTU RUL a, Her türlü destekleri için, büyük bir zevkle çal m çok de erli uzmanlar m Dr. Birsen OCAKLI ya, Dr. Can ÜLMAN a, Dr. T. Bahad r ÜSKÜL e, Dr. Tutku MORALI ya ve Dr. Zühal KARAKURT a, Dahiliye rotasyonunu klini inde geçirdi im ve sayg yla and m Göztepe EAH 1.Dahiliye Klinik efi merhum Dr. Durmu ENDA a, Kartal Lütfi K rdar EAH Enfeksiyon Hastal klar ve Klinik Mikrobiyoloji efi Dr. Serdar ÖZER e, Birlikte asistanl k dönemi geçirdi im tüm arkada lar ma, Süreyyapa a hastanesinin tüm personeline, Ve ho görüsü, anlay, deste i için sevgili e im Serap KANT a Sonsuz te ekkürlerimi sunar m Dr. Ayd n KANT 2

3 stanbul / 2008 NDEK LER 1. VE AMAÇ GENEL B LG LER Uykuda Solunum Bozukluklar Tarihçe Tan mlar ve S flamalar OUAS Tan m Prevalans Fizyopatoloji Tan Yöntemleri Klinik Tan Semptomlar Risk Faktörleri li kili Hastal klar Fizik Muayene Bulgular Yard mc Tan Yöntemleri Radyolojik Tan Endoskopik Tan Polisomnografi Tedavi OUAS Sonuçlar OUAS n Psikiyatrik Sonuçlar.40 3

4 3. GEREÇ VE YÖNTEM Polisomnografi Uyku Kay tlar n De erlendirilmesi Epworth Uykululuk Skalas HAD Ölçe i z Sürme Testi statistiksel Analiz BULGULAR TARTI MA SONUÇ KAYNAKLAR

5 KISALTMALAR AASM : American Academy of Sleep Medicine AH : Apne Hipopne ndeksi APAP : Automatic Positive Airway Pressure ASDA : American Sleep Disorders Association BPAP : Biphasic Positive Airway Pressure BOS : Beyin Omurilik S CPAP : Continuous Positive Airway Pressure DSM : Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders EEG : Elektroensefalografi EKG : Elektrokardiyografi EMG : Elektromyografi EOG : Elektrookülografi HAD : Hastane Anksiyete ve Depresyon ICSD : The nternational Classification of Sleep Disorders KOAH : Kronik Obstrüktif Akci er Hastal MSLT : Multiple Sleep Latency Test NE : Norepinefrin NREM : Non-Rapid Eye Movement OD : Oksijen Desatürasyon ndeksi 5

6 OHS : Obezite-Hipoventilasyon Sendromu OUAS : Obstrüktif Uyku Apne Sendromu PSG : Polisomnografi REM : Rapid Eye Movement SEM : Slow Eye Movement USB : Uykuda Solunum Bozukluklar 5-HT : Serotonin TABLOLAR STES Tablo 1.Uyku Bozukluklar S flamas (ASDA- ICSD )..5 Tablo 2. USB Spektrumu ( ICSD-2 )...7 Tablo 3. OUAS Prevalans...11 Tablo 4. Üst Solunum Yolu Obstrüksiyonu Olu umuna Katk da Bulunan Faktörler..16 Tablo 5. OUAS le li kili Hastal klar..18 Tablo 6. Uyku Dönemleri ve Özellikleri..28 Tablo 7. OUAS S flamas..30 Tablo 8. OUAS Sonuçlar.39 Tablo 9. Olgular n Demografik Özelliklere li kin De erlendirmeler..50 Tablo 10. Olgular n Yak nmalar na li kin De erlendirmeler..51 Tablo 11. Olgular n PSG Verilerine li kin De erlendirmeler.52 Tablo 12. AH s flamas n Evrelere göre de erlendirilmesi 54 Tablo 13. HAD Ölçe inin AH Durumuna Göre De erlendirilmesi 55 Tablo 14. Anksiyeteye li kin De erlendirmeler..56 Tablo 15. Depresyona li kin De erlendirmeler

7 Tablo 16. z Sürme Testi nin AH Durumuna Göre De erlendirilmesi...58 Tablo 17. Ya Gruplar na li kin De erlendirmeler.59 Tablo 18. Epworth Ölçümlerinin Kognitif Etkenlere Göre De erlendirmeleri...60 Tablo 19. Epworth Ölçümlerinin HAD Ölçek Puanlar na Göre De erlendirmeleri..61 Tablo 20. Minimum O 2 Satürasyonu Ölçümlerinin Kognitif Etkenlere Göre De erlendirmeleri..61 Tablo 21. OD Ölçümlerinin Kognitif Etkenlere Göre De erlendirmeleri.. 62 Tablo 22. Beden Kitle ndeksi Ölçümlerinin HAD Ölçek Puanlar na Göre De erlendirmeleri...63 Tablo 23. Cinsiyetlere Göre HAD Ölçe ine li kin De erlendirmeler 63 EK LLER L STES ekil 1. USB Spektrumu.8 ekil 2. OHS da Patogenez...9 ekil 3. Standart PSG Çal mas..23 ekil 4. PSG ( Uyan kl k Dönemi)...25 ekil 5. PSG ( NREM Evre-1 Dönemi )...25 ekil 6. PSG ( NREM Evre-2 Dönemi )...26 ekil 7. PSG ( NREM Evre-3 Dönemi)...26 ekil 8. PSG ( REM Dönemi )..27 ekil 9. Obstrüktif Apne...29 ekil 10. Santral Apne..29 ekil 11. Mikst Apne ekil 12. OUAS Tedavi Seçenekleri 32 ekil 13. OUAS l Hastada CPAP Uygulamas

8 ekil 14. Uyku Laboratuvar nda Elde Edilen PSG Kayd...47 ekil 15. AH Düzeylerine Göre Gündüz A Uykululuk Görülme Oranlar n Da 52 ekil 16. AH Düzeylerine Göre Epworth Da.53 ekil 17. AH Düzeylerine Göre OD Da...53 ekil 18. AHI Düzeylerine Göre Sleep Onset Da...54 ekil 19. Anksiyete Durumuna Göre z b Hata Görülme Oranlar n Da...57 ekil 20. Cinsiyetlere Göre HAD Ölçe i Da G VE AMAÇ Uyku, genlerden ve hücre içi mekanizmalardan, hareketi, uyar lm, otonomik i levleri, davran lar ve bili sel i levleri kontrol eden sinir a lar na kadar biyolojik yap n her düzeyinde kontrol edilen ve biyolojik yap her düzeyde etkileyen bir durum olarak tan mlanmaktad r ( 1 ). Normal bir uyku s ras nda fonksiyonel rezidüel kapasite ve akci er kompliyans nda bir azalma olurken, üst solunum yolunda ve intratorakal hava yolunda direnç art görülür. Bu art özellikle uykunun REM (Rapid eye movement) faz nda ve obez ki ilerde daha belirgindir. Üst solunum yolundaki anatomik de iklikler, fonksiyonel etkenler, ya, cinsiyet, hormonal faktörler, ilaçlar, sigara ve alkol gibi de kenlerin etkisiyle solunum s ras nda negatif intratorakal bas nç ileri derecede artt nda larinks, trakea ve bron lar a do ru çekilerek zaten dar olan pasaj iyice kapan r. Bu durum tekrarlayan horlama ve apne epizodlar na yol açar. Genellikle böyle bir apne epizodu s ras nda ki i uykusundan uyan r. Gece boyunca tekrarlayan apne/uyan kl k dönemleri uyku bütünlü ünü bozarak ertesi günkü i levsellik düzeyini önemli ölçüde aksatabilir ( 2 ). 8

9 Uyku çal malar, psikiyatri uygulamas na son 40 y l içinde girmi olup biyolojik temelli yakla mlardan birini olu turmaktad r. Hastal klar n biyolojik kökeni ara rken nöroendokrin, nörokimyasal ara rmalarla birlikte uyku çal malar da önemli ilerlemeler kaydetmi tir. Uyku merkezlerine ba vuran hastalar içerisinde önemli bir grubu gündüz uykululu undan (daytime sleepness) yak nan hastalar olu turur. Gün içerisinde a uykulu olman n yaratt öznel zorlanmaya ek olarak i performans nda dü me, dikkat gerektiren i lerde ba ar zl k, kaza ve travmalara yatk nl k, çevreleri taraf ndan tembel, uyu uk ki iler olarak alg lan r olma, bu hastalar taraf ndan s kça ifade edilen özellikler aras ndad r ( 3 ). Obstrüktif uyku apne sendromu ( OUAS ), uyku s ras nda tekrarlayan apne veya hipopne, üst solunum yolu obstrüksiyonu epizodlar ve s kl kla kan oksijen satürasyonunda azalma ile karakterize, ya la birlikte s kl artan ve yeti kin popülasyonun yakla k olarak %2-4 ünü etkileyen yayg n bir hastal kt r. Hastal n kesin tan ancak polisomnografik ( PSG ) inceleme ile konabilir. Hastal k belirtilerini ta yan ki ilerin %80-90 oran nda bir bölümünün tan almadan ya amlar sürdürdükleri tahmin edilmektedir ( 4, 5). OUAS üst solunum yolu anormallikleri, pulmoner, endokrin, psikiyatrik hastal klardan, nöromüsküler hastal klara kadar birçok hastal kla birlikte görülmektedir Bu hastal klar n baz lar nda OUAS primer patolojidir ya da komplikasyon olarak geli ir. Baz hastal klarda ise OUAS ili kili hastal n nedeni de il, sadece bir bulgusudur ( 6, 7 ). Birçok çal mada OUAS ile nörokognitif ve duygudurum bozukluklar aras nda ba lant kurulmu tur ( 8 ). Uyku bozukluklar depresyon ve anksiyetede oldukça s k görülür, ayn ekilde uykusuzlu u olan ki ilerde de depresyon ve anksiyeteye rastlan r. Ancak uykusuzluk ile hastal k aras nda sebepsonuç ili kisi konusu yeterince aç kl a kavu mam r ( 9 ). Biz bu çal mada, OUAS n a rl ile anksiyete ve depresyon s kl aras nda bir ili ki olup olmad, OUAS da görülen anksiyete ve depresyonun hangi faktörlerden etkilendi ini ve ayn zamanda OUAS a ba olu abilecek kognitif fonksiyon bozuklu unu ve bu bozuklu un anksiyete ve depresyon semptomlar alg lamada bir de iklik olu turup olu turmad ara rmay amaçlad k. 9

10 2. GENEL B LG LER 2.1. Uykuda Solunum Bozukluklar ( USB ) Tarihçe Hayat n yakla k üçte birlik bir bölümünü harcad z uykunun gizemini çözmek için insano lu as rlar boyunca çaba harcam r. Pozitif bilimlerin henüz geli medi i dönemlerde mitolojik olaylarla uyku anla lmaya ve anlat lmaya çal lm r. Bilim dünyas ndaki kay tlara göre bir çok büyük dü ünür, Aristo, Hipokrat, Freud ve Pavlov uyku ve rüyan n psikolojik ve fizyolojik temellerini aç klamaya çal lard r. Ancak gerçek anlamda uykunun s rlar, uyku s ras nda vücut fonksiyonlar n kaydedilmesi ve incelenmesiyle çözülmeye ba lanm r ( 10). 10

11 Hans Berger 1928 y nda insan beyninin elektriksel aktivitesini kaydetmi ve uyan kl kla uyku ras nda olu an elektriksel aktivite farklar gösterdikten sonra uyku konusunda çal malar ba lam r. Kleitman ve Aserinsky 1953 y nda elektroensefalografide (EEG), uykunun h zl göz hareketlerinin oldu u REM evresini göstermi lerdir y nda Dement ve Kleitman uykunun siklik de imlerinin oldu unu göstermi lerdir. Bu siklik dönemlerin dakika sürdü ünü, evre 1 ile ba lay p REM uykusu ile sonland belirtmi lerdir ( 11). PSG nin Gastaut (1965) taraf ndan uygulanmas ndan sonra, daha önce nörolog ve psikiyatristlerin ilgi alan na giren uyku çal malar yeni bir boyut kazanm ve bundan sonra, pnömologlar n da ilgisini çekmeye ve bu konudaki ara rmalar da gö üs hastal klar alan nda yo unla maya ba lam r ( 12, 13 ). Christian Guilleminault 1972'de Stanford Üniversitesi'nde uyku çal malar na ba lad ktan sonra solunumsal parametreler uyku çal malar nda kullan lmaya ba lanm r. Sonraki çal malarda gece boyunca yap lan uyku çal malar na 1974'de Jerome Holland taraf ndan PSG denilmi tir. Guilleminault gündüz a uykulu unun uyku apne sendromunda çok önemli yak nma ve patolojik bulgu oldu unu vurgulam r. Gündüz uykululu unu ölçmek amac yla, Yoss ve arkada lar göz bebe i çap ölçümlerini kullanmay önermi lerdir. Daha sonra Dr. Mary Carskadon taraf ndan gündüz uykulu unun do ru ve objektif ölçümünü sa layan Multiple Sleep Latency Test ( MSLT ) geli tirilmi tir ( 11 ). Uykunun aktif ya da pasif oldu u y llarca tart ld ktan sonra bugün, uykunun aktif bir olay oldu u, h zl göz haraketlerinin ke fiyle anla lm r. Uykunun aktif mi, yoksa pasif bir olay m oldu u konusunda tart malara J. Allan Hobson 1989 da yay nlad Sleep adl kitapta aç kl k getirmi ve kitab n ilk giri cümlesinde uyku konusunda son 60 y lda ö rendiklerimiz, 6000 y ld r rendiklerimizden fazlad r demi tir ( 11 ) y nda American Sleep Disorders Association: Amerikan Uyku Bozukluklar Akademisi (ASDA) taraf ndan The nternational Classification of Sleep Disorders : Uluslararas Uyku Bozukluklar S flamas ( ICSD ) yay nlanm ve uyku bozukluklar kod verilerek fland lm r ( 14 ) Tan mlar ve S flamalar 11

12 Apne: Grekçe soluk alamama anlam na gelen apne; 10 saniye veya daha fazla süreyle a z veya burunda hava ak n olmamas r. Obstrüktif, santral ve mikst olmak üzere üç tipi vard r ( 15, 16, 17 ). Arousal: Mikrouyan kl k da denilebilen, anormal solunum paterninin sonlanmas sa layan, daha hafif uyku evresine veya uyan kl k durumuna ani geçi lerdir ( 18, 19, 20 ). Uykuda arousal olu umunda hiperkapni hipoksemiden daha önemlidir ( 21 ). Hipopne: Hava ak nda 10 saniye ya da daha fazla süreyle, %30-%50 azalma ile birlikte oksijen satürasyonunda %3 lük dü me veya arousal geli mesidir ( 22, 23 ). Apne Hipopne ndeksi ( AH ): Uykuda görülen apne ve hipopne say lar toplam n saat olarak uyku süresine bölünmesi ile elde edilen bir de eri ifade eder. Bu tan mlama Solunum S nt ndeksi olarak da isimlendirilmektedir ( 15, 24, 25 ). ASDA taraf ndan 1991 y nda olu turulan ICSD 84 tip uyku bozuklu unu içermektedir. Bunlar dissomniler, parasomniler, medikal/psikiyatrik uyku bozukluklar ve di er uyku bozukluklar olmak üzere 4 büyük grup olarak incelenmektedir (Tablo 1) ( 11, 26 ). Tablo 1. Uyku Bozukluklar S flamas (ASDA- ICSD ) 12

13 1. Dissomnialar : A. ntrensek uyku bozukluklar 1. Psikofizyolojik insomnia 2. Uyku halinin alg lanamamas 3. diopatik insomnia 4. Narkolepsi 5. Rekürren hipersomnia 6. diopatik hipersomnia 7. Posttravmatik hipersomnia 8. OUAS 9. Santral uyku apne sendromu 10. Santral alveolar hipoventilasyon sendromu 11. Periyodik ekstremite hareketi bozuklu u 12. Huzursuz bacak sendromu B. Ekstrensek uyku bozukluklar C. Sirkadien ritm uyku bozukluklar 2. Parasomnialar : A. Arousal bozukluklar B. Uyku-uyan kl k geçi bozukluklar C. REM uykusu ili kili parasomniler D. Di er parasomniler 3. Medikal/psikiyatrik uyku bozukluklar : A. Mental bozukluklarla ili kili uyku bozukluklar B. Nörolojik bozukluklarla ili kili uyku bozukluklar C. Di er medikal bozukluklarla ili kili uyku bozukluklar 4. Di er uyku bozukluklar 13

14 Uyku solunum sisteminde rezistans n artt, solunum h ve ritminin bozuldu u, kimyasal ve mekanik reseptörlerin duyarl n ve ventilasyonun azald, kan gazlar nda olumsuz de ikliklerin ya and bir dönemdir. Uykuda belirgin olarak hipoventilasyon vard r. NREM ( Non-rapid eye movement ) uykusunda dakika ventilasyonu % 5-10 oran nda azal r. Fazik REM uykusunda dakika ventilasyonu % 40 oran nda azal r. Uykuda hipoksik ve hiperkapnik ventilatuar yan tlar azal r. REM döneminde solunum kaslar hipotonisi nedeni ile fonksiyonel rezidüel kapasite azal r ( 21,27 ). Uykunun özellikleri ya la de iklik gösterir. Yenido an ve çocukluk döneminde REM uykusu bask nd r; ya n büyümesi ile k salmaya ba lar ve adolesan döneme kadar k sal r, ondan sonra dura anla r. Adolesan dönemden sonra derin uykunun süresi dü meye ba lar. leri ya ta derin uyku tamamen kaybolabilir. Uyan kl kla uyku birbirine kar r; buna uyku bölünmesi denir. Uykuya ba solunum bozukluklar ya la artt gibi, beraberinde uykuya ba hareket hastal klar da ortaya ç kabilir ( 28 ). American Academy of Sleep Medicine : Amerikan Uyku Bozukluklar Akademisi ( AASM ), pulmoner hipertansiyon, kor pulmonale, gündüz a uyku hali, eritrositoz ve uyan kl k hiperkapnisinden en az birine ek olarak, uyku s ras nda PaCO2 de 10 mmhg dan fazla art n oldu u veya apne-hipopneler ile aç klanamayan desatürasyonun oldu u, uyku hipoventilasyon sendromunu tan mlam r ( 29 ). USB dissomniler ba alt nda yer alan intrensek uyku bozukluklar n bir alt grubudur. Uyku ras nda solunum paterninde patolojik düzeydeki de ikliklere ba olarak geli en ve bu hastalarda morbidite ve mortalitenin artmas na yol açan klinik tablolara USB denmektedir. USB nin hemen tamam OUAS olu turur. AASM nin 2005 y nda yeniden düzenledi i ICSD- 2 ye göre USB be ana ba k alt nda 14 alt ba k olarak ele al nm r. Tabii ki de en hastal k tablolar de il, yaln zca isimlendirilmeleri ve USB nin farkl bir grup olarak s fland lmas r. Bu nedenle al ld ekliyle, pratik uygulamada halen eski s flama yayg n olarak kullan lmaktad r. Hastal k spektrumu Tablo 2 de görülmektedir ( 4, 26, 30 ). 14

15 Tablo 2. USB Spektrumu ( ICSD-2 ) Pratik S flama ICSD-2 ( 2005 ) 1. Basit horlama zole semptomlar içinde Horlama olarak s fland lm r. 2. Üst solunum yolu rezistans sendromu Varl halen tart mal r. Yeni s flamada OUAS n bir paterni olarak tarif edilmi tir. 3. OUAS Ayn 4. Santral uyku apne sendromu Ayn 5. Overlap sendromu Medikal durumlara ba uykuda hipoventilasyon/hipoksemi ba alt nda Pulmoner parenkimal veya vasküler patolojiye ba Alt solunum yolu obstrüksiyonuna ba alt ba klar olarak s fland lm r. 6. Obezitehipoventilasyon sendromu ( OHS ) Medikal durumlara ba uykuda hipoventilasyon/hipoksemi ba alt nda Nöromüsküler ve gö üs duvar hastal klar na ba alt ba olarak s fland lm r. Gerçekten bugün oldukça kabul görmeye ba layan görü ; USB nin basit horlama ile ba lay p OHS ye kadar giden patofizyolojik bir süreç oldu udur. OUAS ve üst solunum yolu rezistans sendromu ise bu ikisi aras ndaki hastal k tablolar tan mlamaktad r ( ekil 1). Hastal n bir evreden di erine geçip geçemeyece i konusu tart mal ise de, ya ve kilo alma gibi faktörlerle 15

16 progresyon potansiyeli vard r. Bu nedenle bu sürecin devaml k içeren bir süreç oldu u görü ü giderek önem kazanmaktad r ( 30 ). HORLAMA ÜST SOLUNUM YOLU REZ STANSI SENDROMU OBEZ TE- POVENT LASYON SENDROMU OBSTRÜKT F UYKU APNE SENDROMU ekil 1. USB Spektrumu Basit Horlama: Uyku s ras nda orofarenkste inspirasyonun parsiyel olarak engellenmesiyle olu an kaba, gürültülü, vibratuar bir sestir. OUAS l hastalar n de mez bir semptomudur ( 15, 31 ). OUAS l hastalarda habitüel horlama ( haftada en az 5 gece veya daha fazla) söz konusudur ve s k tekrarlayan apnelerle kesilmesi nedeniyle düzensiz horlama tipiktir ( 25, 32 ). Üst Solunum Yolu Rezistans Sendromu: 1993 y nda Guilleminault taraf ndan tan mlanm, apne ve/veya hipopneye yol açmadan, üst solunum yolunda rezistans art sonucu, intratorasik bas nçta belirgin art a yol açan ve sonunda k sa süreli, s k tekrarlayan arousallarla sonlanan ve k uyku bölünmesi nedeniyle gündüz a uyku hali ile karakterize bir USB tablosudur (19,33 ). Santral Uyku Apne Sendromu: Apne epizodlar s ras nda solunum çabas n da olmamas ile karakterize ve s kl kla altta yatan nörolojik bozuklukla ili kili bir klinik tablodur. Santral uyku apne sendromu apneik hastalar n % 5-10 unu te kil eder ve s k tekrarlayan arousal veya uyku bölünmeleri nedeniyle gün boyu a uyku hali ile karakterizedir ( 19, 33 ). Overlap Sendromu: 1985 y nda ilk kez Flenley taraf ndan kullan lan bu terim, yaln zca kronik obstrüktif akci er hastal ( KOAH ) ve OUAS birlikteli i için de il, ast m, kistik fibrozis ve 16

17 interstisyel pulmoner fibrozis gibi di er solunum sistemi hastal klar n OUAS ile birlikteli i için de kullan lm r. Ancak en s k birlikteli in KOAH la görülmesi nedeniyle overlap sendromu denildi inde daha çok OUAS + KOAH anla lmaktad r ve klini i h zl progresyon gösteren bir hastal k tablosudur ( 19, 21, 34 ). OHS: Uyku hipoventilasyon sendromunun bir parças r ve apne-hipopneler olmaks n gece boyunca desatürasyona yol açar. Morbid obezite ( beden kitle indeksi > 40 kg/m 2 ), ba ka bir patoloji ile aç klanamayan gündüz hiperkapnisi ( PaCO2 > 45 mmhg ), PaCO2 nin uyku ras nda en az 10 mmhg yükselmesi OHS tan koydurur. Gerek basit obezite, gerekse OHS, OUAS için risk faktörüdür. Beden kitle indeksi > 40 olan erkeklerin %40 nda, kad nlar n %3 ünde OUAS a rastlanmaktad r. Obezlerin de %10 unda OHS oldu u bilinmektedir. OHS de pulmoner hipertansiyon ve kor pulmonale geli imi basit obeziteye göre daha s k ve daha erkendir. OHS nin OUAS a e lik etmesi ise bu riski daha da art r. ekil 2 de OHS patogenezi görülmektedir ( 35, 36 ). Torasik komplians Solunum i i Solunum kas yorgunlu u Tidal volüm Solunum h Azalm alveoler ventilasyon PaCO2 HCO3 Cl PH Siyanoz,polisitemi, OUAS PaO2 Pulmoner Hipertansiyon Konjestif Kalp Yetmezli i Uyku kalitesi bozuklu u ekil 2. OHS da Patogenez 17

18 OUAS Tan m AASM nin haz rlad, ICSD-2 ye göre OUAS, uyku s ras nda tekrarlayan tam (apne) veya parsiyel (hipopne) üst solunum yolu obstrüksiyonu epizodlar ve s kl kla kan oksijen satürasyonunda azalma ile karakterize bir sendromdur eklinde tan mlanmaktad r. ICSD-2 de OUAS: Yeti kin obstüktif uyku apnesi Pediatrik obstüktif uyku apnesi olarak s fland lm r ( 4 ) Prevalans OUAS, her iki cinste, tüm rk, ya, sosyoekonomik düzey ve etnik gruplarda görülebilen ve en s k kar la lan uyku bozukluklar ndan biridir. ABD de ya grubunda 12 milyon ki inin OUAS l oldu u ve bunlar n da yakla k %25 inin orta veya a r dereceli hastal a sahip oldu u tahmin edilmektedir. 65 ya üzerindeki yakla k 31 milyon ABD linin ise en iyi tahminle 7.5 milyonunun OUAS l oldu u ve bunlar n da %46 s n orta veya a r dereceli hastal a sahip oldu u tahmin edilmektedir. Ayr ca yeti kin popülasyonda astmadan daha yayg n bir hastal k olarak bildirilmektedir ( 37 ). OUAS tan kriteri olarak baz çal malarda apne indeksi, baz lar nda ise AH baz al nm ve s r de eri olarak da farkl de erler kullan lm r. 80 li y llarda çe itli toplumlarda yap lan çal malar n sonuçlar na bak ld nda, OUAS prevalans n %1-5 aras nda de ti i görülmektedir ( 38 ) y nda Young ve ark. yapt klar bir çal mada, ya lar aras nda de en, sa kl görünen bir popülasyonda 1453 ki ide habitüel horlama saptam lar ve bunlar n 602 sine PSG uygulam lard r. AH de erinin >5, >10, >20 olu una göre s ras yla kad nlarda % 9, % 5, % 4; erkeklerde ise % 24, % 15, % 9 gibi yüksek oranlarda OUAS prevalans saptam lard r ( 38 ). 18

19 1995 y nda Stradling 80 li y llardan beri literatürde yay nlanan prevalans çal malar toplam ve büyük sapmalara neden oldu undan Young n çal mas katmadan de erlendirme yapm ve AH kriterlerine göre OUAS prevalans Tablo 3 de görüldü ü ekilde belirlemi tir ( 39 ). Ülkemizde Köktürk ve ark. taraf ndan yap lan bir çal mada toplumumuzdaki OUAS prevalans n % oldu u belirtilmektedir ( 40 ). Diabetes mellitus prevalans n %3 civar nda oldu u dü ünülürse OUAS n ne derece s k görülen bir hastal k oldu u anla lmaktad r ( 37 ). Tablo 3. OUAS Prevalans Kriter Prevalans ( % ) AH > AH > AH > Fizyopatoloji OUAS uyku s ras nda tekrarlayan üst solunum yolu obstrüksiyonu epizodlar ile karakterize bir sendrom olup, risk faktörleri genellikle bilinmekle beraber olu um mekanizmalar halen tam olarak anla lamam r. Üst solunum yolu obstrüksiyonu en s k olarak retropalatal ve retroglossal bölgelerde geli ir. Ancak bu obstrüksiyon ço u kez tek düzeyde meydana gelmez ( 41, 42, 43 ). Üst solunum yolu aç kl, inspirasyon s ras nda olu an negatif intraluminal bas nc n kollabe edici etkisine kar, üst solunum yolu dilatör kas aktivitesi aras ndaki denge ile belirlenmektedir. Ancak bu olay anatomik, mekanik, nöromüsküler, santral vb. birçok faktörden etkilenmesi nedeniyle oldukça karma k hale gelmektedir. Mekanizmas halen tam olarak anla lamayan bu karma k tablonun patogenezinde anahtar rol oynayan ve literatürde en çok kabul görmü ; subatmosferik intraluminal bas nç ekspiratuar daralma azalm ventilatuar motor out-put starling rezistans 19

20 gibi mekanizmalar ile olay aç klanmaya çal lm ve bu konudaki tüm ta lar n yerine oturtulmas ile birle ik teori olu turulmu tur ( 30, 44 ). Bu teoriye göre, üst solunum yolu obstrüksiyonu fizyopatolojisinde rol oynayan faktörler aras nda vazgeçilmez olan ; ya küçük lümeni ya da artm ekstraluminal bas nç nedeni ile kollabe olmaya meyilli farenkstir. Bu fenomenin ba lang ç noktas, üst solunum yolu dilatörleri üzerine ventilatör motor out-put un azalmas r. Bu azalma torasik pompa kaslar da etkilemektedir. Santral ventilatuar uyar da azalma, üst solunum yolu dilatör kaslar üzerine nöral uyar da azalmaya ve sonuçta farengeal tonusta azalmaya neden olur. Azalm uyar n pompa kaslar üzerine etkisi de kaudal traksiyonda azalma ve sonuçta üst solunum yolu kalibresinde azalma veya kompliyans nda artma yoluyla e de er düzeyde önemli olabilir. Bu nedenle pozitif ekstraluminal ve negatif intraluminal bas nçlar n olu turdu u kollabe edici transmural bas nç farengeal daralmaya neden olur. Farengeal hava yolunda daralma tüp kanununa göre farengeal kompliyansta ve hava ak nda art a yol açar. Ard ndan intraluminal bas nçta azalma, daralmay daha da art r ve sonuçta tam obstrüksiyon geli ir. Bir kez obstrüksiyon olu unca, mukozal adheziv güçler ve yer çekimi apnenin uzamas na ve asfiksiye yol açar. Obstrüksiyonun düzelmesi için arousal gerekir. Sonras nda olu an hiperventilasyon, hipokapni ile ventilatuar motor out-put azal r ve olay yeniden ba lar. Sonuç olarak; üst solunum yolu obstrüksiyonu çok say da anatomik ve fizyolojik bozukluklar aras ndaki etkile im sonucu geli ir. Ancak temel özellikler, küçük farengeal lümen ve transmural bas nçt r. Ayr ca olay n üst solunum yolunda gerçekle mesi, bir neden de il sonuç olup teti i çeken faktörün santral kaynakl oldu u görü ü her geçen gün önem kazanmaktad r ( 30, 44 ) Tan Yöntemleri Uyku s ras ndaki solunum bozukluklar n saptanmas, gerek prognoz ve gerekse efektif bir tedavinin uygulanabilmesi aç ndan oldukça önemlidir. Uyku apnesi dahil uyku bozukluklar ndan üphelenilen hastalar için seçilecek alt n standart tan arac PSG dir. Di er yandan uyku çal malar pahal, zaman al,özel ekip ve cihaz gerektiren çal malard r. Gerek dünyada ve gerekse ülkemizde yeterli düzeyde uyku çal mas yapabilecek laboratuvar say da oldukça azd r. Üstelik OUAS tan için laboratuvar tek ba na yeterli de ildir. Bu 20

21 konuda deneyimli, laboratuvar sonuçlar yeterince yorumlayabilecek uzmanlara gereksinim vard r. Bu nedenlerle PSG uygulanacak olgular n seçimi çok önemli olup, kesin tan koydurmasalar da di er tan yöntemleri ile üpheli olgular n iyi de erlendirilmesi gerekir (33,45) Klinik Tan Semptomlar Uyku bozukluklar n tan anamnez alma ile ba layan bir süreç sonunda konur. OUAS ön tan koyabilmek için horlama, tan kl apne ve gündüz a uyku hali yak nmalar n bulunmas ço u zaman yeterli olmaktad r. Ancak; gerek OUAS a yönelik ara rma yaparken di er uyku bozukluklar aç ndan ay tan do ru yapabilmek, gerekse uyku ile ilgili yak nmalar olan hastalar n tetkiklerini do ru uyku hastal na yönlendirebilmek için ayr nt bir uyku anamnezi almak çok önemlidir ( 46 ). OUAS da s kça bildirilen semptomlar gürültülü horlama, gündüz a uykululuk hali, gece bo ulacakm gibi nefes darl hissetme, huzursuz uyku, sabah yorgun dinlenmemi uyanma ve ba a r. Uykusuzluk nedeniyle ki ide çabuk sinirlenme, uyumsuzluk gibi de iklikler izlenebilir. Noktüri, nokturnal enürezis, libidoda azalma, gastroözefageal reflü semptomlar daha az s kl kla bildirilen yak nmalard r. Hastan n e i tan k oldu u apneler nedeniyle endi elenebilir. Tan kl apne ve horlaman n sorgulanmas aç ndan e lerin bildirimi önemlidir. Hastan n e inin (veya uykusuna tan k olan ki inin) uyku ile ilgili gözlemleri ö renilmeden al nan öykü eksik olacakt r. OUAS hastalar hem uyku hem de uyan kl k durumunu etkileyen semptomlara sahiptir. Gürültülü horlama ve gündüz a uykulu olma hali en s k bildirilen semptomlard r. Ancak, semptomlar n nonspesifik olmas tan da gecikmelere yol açabilir. Temel semptomlar hastalar n fark nda olmad klar, alg lamada güçlük çektikleri veya bildirmekten kaç nd klar horlama, gündüz uykulu hal ve konsantrasyon güçlü üdür. Hastalar, uykulu olma ile ilgili yak nmalar yorgunlu a ba layabilir veya uykulu olduklar sosyal nedenlerle saklayabilir. Tan kl apnenin OUAS olmayan ki ilerin %6 s nda bildirildi i saptanm r ( 47 ). OUAS hastalar psikiyatri ( depresyon, anksiyete, davran sorunlar ), nöroloji (epilepsi, inme, sabah ba a ), gastroenteroloji ( gastroözofageal reflü ), gö üs hastal klar ( nokturnal dispne, 21

22 solunum yetmezli i ), kardiyoloji ( hipertansiyon, sol ventrikül hipertofisi, nokturnal anjina, myokard infarktüsü, bradiaritmiler ba ta olmak üzere aritmiler, kalp yetmezli i, kor pulmonale, artm pulmoner bas nç ), kulak burun bo az ( horlama, a z kurulu u, bo az a, seste kabala ma, i itme kayb ), üroloji (noktüri, empotans, erektil disfonksiyon ), endokrinoloji (hipotiroidizm, akromegali, diyabetes mellitus), hematoloji ( polisitemi ), anestezi (entübasyon güçlü ü ) gibi bir çok farkl uzmanl k alan n kar na ç kabilir ( 47 ). Horlama OUAS da en s k görülen semptom ( %70-95) olmas na kar n, hastal k tahmininde pek elveri li de ildir. Çünkü toplumda da s k olarak görülmektedir. Eri kin toplumda yap lan ara rmalarda erkeklerde %35-45, kad nlarda %15-28 oran nda horlama bildirilmi tir ( 38 ). Çok basitmi gibi görünmesine kar n horlama için üzerinde anla lm objektif bir tan m yoktur. OUAS da horlama genellikle gürültülüdür. Hemen her gece olmakta, gecenin ço unu kapsamakta, yan yat pozisyonunda azalmakla birlikte, her yat pozisyonunda gözlenebilmektedir ( 48 ). Horlama ile OUAS ili kisini inceleyen 1409 hasta içeren bir çal mada, horlama bildirimi ve tan kl apne s kl ile OUAS riskinin art gösterdi i bulunmu tur ( 49 ). Hastalar panik içinde bo ulma hissi ile uyanmaktan yak nabilirler. Bu durum, gece nefes darl na yol açabilen paroksismal nokturnal dispne, nokturnal astma, akut laringeal stridor, kalp yetmezli i ile birlikte Cheyne-Stokes solunum gibi durumlarla kar abilir. OUAS da bo ulurmu cas na uyanma ve nefes darl n k sa ( birkaç saniye ) sürmesi ve e lik eden di er nedenlerin ba ka belirtilerinin olmas tan da yard mc olacakt r ( 48 ). OUAS da semptomlar n ço u uyku bölünmesine ba r. Zihinsel semptomlar n geli iminde hipokseminin rolü tam olarak bilinmemektedir. Ancak baz bili sel bozukluklar n uyku bölünmesinden çok hipoksemiden kaynakland dü ünülmektedir. Libido azalmas ve seksüel disfonksiyonun nedenleri tam olarak anla lamam r. Olas nedenler içinde testosteron seviyesinin azalmas, uykunun bozulmas, horlama, USB ve yetersiz uyku sonucu e lerin birbirine ilgisinin azalmas say labilir. Noktüri nedeni, apne ve hipopnelerle birlikte solunum çabas n artmas ile gö üs kafesi içinde bas nç de iklikleri olu mas ve sonuçta atrial natriüretik faktör salg art ve renin anjiotensin sisteminin bozulmas r ( 48 ). OUAS ile birlikte insomni ( uykuya ba lamakta ve sürdürmede güçlük, uykuyu alamama, uykusuzluk) görülebilir. ASDA uykulu olma düzeyini, dikkat gerektirmeyen durumlarda ( hafif ), 22

CPAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. www.uykubozuklugu.com

CPAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. www.uykubozuklugu.com CPAP TEDAVİSİ Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi www.uykubozuklugu.com UZUN DÖNEMDE Hipertansiyon Felç Aritmiler İnfarktüs KISA DÖNEMDE Yaşam Kalitesinde kötüleşme

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI Portal Adres NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI : www.cayyolu.com.tr İçeriği : Gündem : http://www.cayyolu.com.tr/haber/nijerya-dan-gelen-yolcuda-ebolaya-rastlanmadi/96318 1/3 SAGLIK IÇIN EGZERSIZ

Detaylı

UYKUDA SOLUNUM. BOZUKLUKLARıNıN POLISOMNOGRAFIK DEĞERLENDIRMESI. Dr. Oya İtil DEÜTF Uyku Bozuklukları ve Epilepsi Merkezi Göğüs Hastalıkları AD- İZMİR

UYKUDA SOLUNUM. BOZUKLUKLARıNıN POLISOMNOGRAFIK DEĞERLENDIRMESI. Dr. Oya İtil DEÜTF Uyku Bozuklukları ve Epilepsi Merkezi Göğüs Hastalıkları AD- İZMİR UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARıNıN POLISOMNOGRAFIK DEĞERLENDIRMESI Dr. Oya İtil DEÜTF Uyku Bozuklukları ve Epilepsi Merkezi Göğüs Hastalıkları AD- İZMİR TARİHÇE 1929 Berger EEG nin ilk kez kaydedilmesi 1957

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

Doç. Dr. Orhan YILMAZ

Doç. Dr. Orhan YILMAZ Yazar Ad 151 Doç. Dr. Orhan YILMAZ İnsanda iletişimin en önemli araçlarından biri olan ses, kişinin duygusal yapısını yansıtan bir olaydır. Yaş ilerledikçe tüm organlarda görülebilen yaşlanma konuşma

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

UYKU APNE SENDROMUNUN KLİNİĞİ -Olgunun Değerlendirilmesi- Dr. Özen KAÇMAZ BAŞOĞLU 21 Mart 2009, Ankara TTD Uyku Bozuklukları Merkezi Kursu

UYKU APNE SENDROMUNUN KLİNİĞİ -Olgunun Değerlendirilmesi- Dr. Özen KAÇMAZ BAŞOĞLU 21 Mart 2009, Ankara TTD Uyku Bozuklukları Merkezi Kursu UYKU APNE SENDROMUNUN KLİNİĞİ -Olgunun Değerlendirilmesi- Dr. Özen KAÇMAZ BAŞOĞLU 21 Mart 2009, Ankara TTD Uyku Bozuklukları Merkezi Kursu 1 Sunum Planı OSAS tanım-prevalansı Klinik tanı - Risk faktörleri

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARI

UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARI UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARI Dr. Oya İTİL 1. Obstrüktif Uyku Apne Sendromu ( OSAS) 2. Santral Uyku Apne Sendromu ( CSAS) 3. Üst Solunum Yolu Rezistans Sendromu ( UARS) 4. Obezite Hipoventilasyon Sendromu

Detaylı

Tüm Uyku Teknologları Derneği. Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu.? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:.

Tüm Uyku Teknologları Derneği. Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu.? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:. Tüm Uyku Teknologları Derneği Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu Tarih: A) ÇALIŞANLAR 1. Uyku laboratuarının Adı:? Adres:? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:. 2. Uyku laboratuarı Yönetimi:? Uyku

Detaylı

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi!

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! www.kenthospital.com Kent Hastanesi, hepimizden önce çocuklarımızın hastanesi! Çünkü, çocuklarımız, hepimizin geleceği! Kuruluşumuzdan bu yana

Detaylı

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi KİHG/İŞL-005 19.08.2009 07.08.2012 2 1/8 GÜNCELLEME BİLGİLERİ Güncelleme Tarihi Güncelleme No Açıklama 11.11.2009 1 Belge içeriğinde ve belge numarasında değişiklik yapılması 07.08.2012 2 Komite, başlık,

Detaylı

2. Kapsam: Bu prosedür erişkin ve çocuk hastanın yoğun bakım ünitesine kabul edilmesinden taburcu edilmesine kadar yürütülen işlemleri kapsar.

2. Kapsam: Bu prosedür erişkin ve çocuk hastanın yoğun bakım ünitesine kabul edilmesinden taburcu edilmesine kadar yürütülen işlemleri kapsar. 1 / 5 1. Amaç: Bu prosedür, UÜ-SK da yaşam desteğine gerek duyan ve komadaki erişkin ve çocuk hastalara sunulacak yoğun bakım hizmetlerinin eşit, standart ve etkin bir şekilde yürütülmesini sağlamayı amaçlamaktadır.

Detaylı

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Gelişim psikolojisi, bireylerin yaşam boyunca geçirdiği bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal

Detaylı

İngilizce Öğretmenlerinin Bilgisayar Beceri, Kullanım ve Pedagojik İçerik Bilgi Özdeğerlendirmeleri: e-inset NET. Betül Arap 1 Fidel Çakmak 2

İngilizce Öğretmenlerinin Bilgisayar Beceri, Kullanım ve Pedagojik İçerik Bilgi Özdeğerlendirmeleri: e-inset NET. Betül Arap 1 Fidel Çakmak 2 İngilizce Öğretmenlerinin Bilgisayar Beceri, Kullanım ve Pedagojik İçerik Bilgi Özdeğerlendirmeleri: e-inset NET DOI= 10.17556/jef.54455 Betül Arap 1 Fidel Çakmak 2 Genişletilmiş Özet Giriş Son yıllarda

Detaylı

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ İnsomni Dr. Selda KORKMAZ Uykuya başlama zorluğu Uykuyu sürdürme zorluğu Çok erken uyanma Kronik şekilde dinlendirici olmayan uyku yakınması Kötü kalitede uyku yakınması Genel populasyonda en sık görülen

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

Uyku insan vücudunun vazgeçemeyeceği ihtiyaçlarından biridir. Sağlıklı bir yaşam için düzenli uyku şart.

Uyku insan vücudunun vazgeçemeyeceği ihtiyaçlarından biridir. Sağlıklı bir yaşam için düzenli uyku şart. Uyku insan vücudunun vazgeçemeyeceği ihtiyaçlarından biridir. Sağlıklı bir yaşam için düzenli uyku şart. Geçmiş uyku düzeninizi sürdürememeye başladıysanız, uykuya dalamıyor, gece sık sık uyanıyor, sabah

Detaylı

Türk Toraks Derneği. Akut Bronşiyolit Tanı, Tedavi ve Korunma Uzlaşı Raporu Cep Kitabı. Cep Kitapları Serisi. www.toraks.org.tr

Türk Toraks Derneği. Akut Bronşiyolit Tanı, Tedavi ve Korunma Uzlaşı Raporu Cep Kitabı. Cep Kitapları Serisi. www.toraks.org.tr Türk Toraks Derneği Türk Toraks Derneği Cep Kitapları Serisi Akut Bronşiyolit Tanı, Tedavi ve Korunma Uzlaşı Raporu Cep Kitabı www.toraks.org.tr Editörler HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Münevver Erdinç Ege Üniversitesi

Detaylı

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİNİN KALİBRASYONU VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİNİN KALİBRASYONU VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR 447 ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİNİN KALİBRASYONU VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR Hüseyin ÇAYCI Özlem YILMAZ ÖZET Yasal metroloji kapsamında bulunan ölçü aletlerinin, metrolojik ölçümleri dikkate alınmadan

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ REÇETESİ? Egzersiz reçetesi bireylere sistematik ve bireyselleştirilmiş fiziksel aktivite önerileri yapılmasıdır. EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL

Detaylı

DENİZLİ İL MERKEZİ OBSTRÜKTİF UYKU APNE SENDROMU SEMPTOM PREVALANSI

DENİZLİ İL MERKEZİ OBSTRÜKTİF UYKU APNE SENDROMU SEMPTOM PREVALANSI T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ GÖĞÜS HASTALIKLARI ANABİLİM DALI DENİZLİ İL MERKEZİ OBSTRÜKTİF UYKU APNE SENDROMU SEMPTOM PREVALANSI UZMANLIK TEZİ DR.BAHATTİN POLAT DOÇ.DR. SİBEL ÖZKURT DENİZLİ-2007

Detaylı

Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek. Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler

Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek. Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler Sayın hast, Hastalıkların teşhisi ve tedavisinde son on yılda çok büyük gelişmeler kaydedildi.

Detaylı

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim Kurulunun önerileri doğrultusunda bu çalışma yapılmıştır. GENEL KONULAR: Madde 1.Tanım: 1.1.

Detaylı

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası 2007 NİSAN EKONOMİ Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası Türkiye ekonomisi dünyadaki konjonktürel büyüme eğilimine paralel gelişme evresini 20 çeyrektir aralıksız devam ettiriyor. Ekonominin 2006 da yüzde

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 30 Temmuz 2012 ĐÇĐNDEKĐLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI Doç.Dr.Mitat KOZ Fiziksel Uygunluk Test Sonuçları Klinik Egzersiz Test Sonuçları Fiziksel Uygunluk Test Sonuçlarının Yorumlanması Bireyler arası karşılaştırmalar

Detaylı

UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARI

UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARI UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARI Dr. Oğuz Köktürk Uyku sağlıklı bir yaşam için mutlak gerekli bir olgudur.yaşamımızın üçte birini uykuda geçirmemize rağmen bu konuda bildiklerimiz yakın zamana kadar bir sır

Detaylı

Kadın İdrar İnkontinansı. Dr. M.NURİ BODAKÇİ

Kadın İdrar İnkontinansı. Dr. M.NURİ BODAKÇİ Kadın İdrar İnkontinansı Dr. M.NURİ BODAKÇİ Genel populasyonun çoğunda özellikle kadınlarda ve yaşlılarda mesane disfonksiyonu vardır. ICS üriner inkontinansı; objektif olarak gösterilebilen ve sosyal

Detaylı

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ Doç. Dr. Ülkü TATAR BAYKAL İÜ Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Hemşirelikte Yönetim Anabilim Dalı ve Yönetici Hemşireler Derneği Yönetim Kurulu

Detaylı

Depresyon 1. Depresyon nedir? 2. Depresyon (çökkünlük) sanıldığı kadar sık mı? 3. Depresif belirtiler ile depresyon farklı mıdır?

Depresyon 1. Depresyon nedir? 2. Depresyon (çökkünlük) sanıldığı kadar sık mı? 3. Depresif belirtiler ile depresyon farklı mıdır? 1. Depresyon nedir? Depresyon ruh halinizi, hislerinizi, davranışlarınızı, ve ruh sağlığınızı etkileyen bir hastalıktır. Depresyonun bir halsizlik kendi kendinize çözebileceğiniz bir sorun olmayıp, biyolojik

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

Dr. Mustafa Melih Çulha

Dr. Mustafa Melih Çulha Dr. Mustafa Melih Çulha ED li hastanın değerlendirilmesinde hem organik hem de psikojenik etkenlerin ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Hastanın etyolojisini hızlı ve etkin bir şekilde ortaya

Detaylı

Doç. Dr. Mehmet Durdu KARSLI Sakarya Üniversitesi E itim fakültesi Doç. Dr. I k ifa ÜSTÜNER Akdeniz Üniversitesi E itim Fakültesi

Doç. Dr. Mehmet Durdu KARSLI Sakarya Üniversitesi E itim fakültesi Doç. Dr. I k ifa ÜSTÜNER Akdeniz Üniversitesi E itim Fakültesi ÜN VERS TEYE G R SINAV S STEM NDEK SON DE KL E L K N Ö RENC LER N ALGILARI Doç. Dr. Mehmet Durdu KARSLI Sakarya Üniversitesi E itim fakültesi Doç. Dr. I k ifa ÜSTÜNER Akdeniz Üniversitesi E itim Fakültesi

Detaylı

Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı

Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı Uykuda Solunum Bozuklukları Dizisi: 10 Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı Oğuz KÖKTÜRK* * Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, ANKARA Dizinin daha önceki bölümlerinde

Detaylı

BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ

BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ Dr. Ayhan HELVACI Giriş Müzik öğretmeni yetiştiren kurumlarda yapılan eğitim birçok disiplinlerden

Detaylı

T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- (1)Yönergenin Amacı, Ağrı İbrahim Çeçen

Detaylı

Kombine İntrakavernozal Enjeksiyon ve Görsel Uyarı Testleri nin Erektil Disfonksiyon Tanısında Rolü

Kombine İntrakavernozal Enjeksiyon ve Görsel Uyarı Testleri nin Erektil Disfonksiyon Tanısında Rolü Kombine İntrakavernozal Enjeksiyon ve Görsel Uyarı Testleri nin Erektil Disfonksiyon Tanısında Rolü Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dr. Murat TUNCER Sunu planı: ED tanım, prevalans

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD.

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. Rehabilitasyonun Tanımı Fizyolojik veya anatomik yetersizliği

Detaylı

OBEZİTE-HİPOVENTİLASYON SENDROMU

OBEZİTE-HİPOVENTİLASYON SENDROMU OBEZİTE-HİPOVENTİLASYON SENDROMU Dr. Gökhan Kırbaş Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Bozuklukları Merkezi TORAKS DERNEĞİ UYKU BOZUKLUKLARI ÇALIŞMA GRUBU MERKEZİ KURSLAR

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

ACİL ÇALIŞANLARI İÇİN STRES YÖNETİMİ

ACİL ÇALIŞANLARI İÇİN STRES YÖNETİMİ ACİL ÇALIŞANLARI İÇİN STRES YÖNETİMİ ACİL ÇALIŞANLARININ KARŞILAŞABİLECEĞİ STRES KAYNAKLARI Olaya bağlı stres kaynakları Mesleki stres kaynakları Çevresel stres kaynakları OLAYA BAĞLI STRES KAYNAKLARI-1

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 28 Aralık 2012 İÇİNDEKİLER Ara Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların

Detaylı

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM 1. Açıklama 1.1.Proje Ortaklarının Adları: Uzman Klinik Psikolog Özge Yaren YAVUZ ERDAN, Uzman Klinik Psikolog Elvan DEMİRBAĞ, Uzman Klinik Psikolog Nilay KONDUZ 1.2.Nihai

Detaylı

HASTA VE ÇALIŞAN GÜVENLĐĞĐ RĐSK DEĞERLENDĐRME PROSEDÜRÜ

HASTA VE ÇALIŞAN GÜVENLĐĞĐ RĐSK DEĞERLENDĐRME PROSEDÜRÜ Sayfa No: / 5. AMAÇ: Bu Prosedürün amacı Sakarya Yenikent Devlet Hastanesinde yapılan faaliyetlerde "Hasta ve Çalışan Güvenliği" açısından oluşabilecek tehlikeleri tanımlayarak, bu tanımlamalar neticesinde

Detaylı

Açıklama 2008-2010. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008-2010. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 20082010 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU VE UYKU Hypnos (Uyku Tanrısı) Nyks (Gece Tanrısı) Hypnos (uyku tanrısı) ve Thanatos (ölüm tanrısı) Morpheus

Detaylı

Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım. Dr. Hakan KAYNAK

Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım. Dr. Hakan KAYNAK Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım Dr. Hakan KAYNAK Uykusuzluk Birçok kişi için = Uyku ilacı Uyku hekimi için =??? Kabus 1979 Sınıflaması Diagnostic Classification of Sleep and Arousal Disorders

Detaylı

OBSTRÜKTİF UYKU APNE SENDROMLU HASTALARIN EŞLERİNDE YAŞAM KALİTESİ, ANKSİYETE VE DEPRESYONUN DEĞERLENDİRİLMESİ

OBSTRÜKTİF UYKU APNE SENDROMLU HASTALARIN EŞLERİNDE YAŞAM KALİTESİ, ANKSİYETE VE DEPRESYONUN DEĞERLENDİRİLMESİ T.C. TRAKYA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ GÖĞÜS HASTALIKLARI ANABİLİM DALI Tez Yöneticisi Prof. Dr. Osman Nuri Hatipoğlu OBSTRÜKTİF UYKU APNE SENDROMLU HASTALARIN EŞLERİNDE YAŞAM KALİTESİ, ANKSİYETE VE DEPRESYONUN

Detaylı

HASTA TRANSFER PROSEDÜRÜ

HASTA TRANSFER PROSEDÜRÜ REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No 08.11.2012 Acil Servis Hemşire İzlem Formu ifadesi kaldırıldı. 01 Yerine Acil Servis hasta Değerlendirme ve Gözlem Formu ndaki hemşire izlem notları

Detaylı

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname Teknik Alan BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Buluş, böbreküstü bezi yetmezliğinin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ Rev. No : 01 Rev.Tarihi : 13 Haziran 2012 1/ 1. Amaç: UÜ-SK da organ ve doku nakli hizmetlerinden yararlanacak hastaların ve/veya canlı vericilerinin başvuru kriterlerinin ve organ bekleme listelerine

Detaylı

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır.

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır. SAYI: 2013/03 KONU: ADİ ORTAKLIK, İŞ ORTAKLIĞI, KONSORSİYUM ANKARA,01.02.2013 SİRKÜLER Gelişen ve büyüyen ekonomilerde şirketler arasındaki ilişkiler de çok boyutlu hale gelmektedir. Bir işin yapılması

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

A) Solunumsal uyku hastalıklarında NĐMV cihazları verilme ilkeleri;

A) Solunumsal uyku hastalıklarında NĐMV cihazları verilme ilkeleri; 20.4.15. Non-invaziv mekanik ventilasyon cihazları (NĐMV) A) Solunumsal uyku hastalıklarında NĐMV cihazları verilme ilkeleri; 1. NĐMV cihazı verilecek hastalıklar; Uluslararası uyku bozuklukları sınıflamasına

Detaylı

Kronik Nefes Darlığı ve Gündüz Aşırı Uyku Hali Olan Kadın Hasta

Kronik Nefes Darlığı ve Gündüz Aşırı Uyku Hali Olan Kadın Hasta OLGU 34 OLGU Kronik Nefes Darlığı ve Gündüz Aşırı 215 Kronik Nefes Darlığı ve Gündüz Aşırı Aslıhan Banu Er 1, Hale Ateş 1, Duygu Özol 2 1 Turgut Özal Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim

Detaylı

UYKU APNE SENDROMU KLİNİĞİ Olgunun Değerlendirilmesi. Doç. Dr. Ahmet URSAVAŞ Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı

UYKU APNE SENDROMU KLİNİĞİ Olgunun Değerlendirilmesi. Doç. Dr. Ahmet URSAVAŞ Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı UYKU APNE SENDROMU KLİNİĞİ Olgunun Değerlendirilmesi Doç. Dr. Ahmet URSAVAŞ Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Sunum Planı Anamnez Semptomlar Risk faktörleri Fizik muayene

Detaylı

Andropozun temel nedeni testosteron hormonunun azalmasıdır.

Andropozun temel nedeni testosteron hormonunun azalmasıdır. Andropozun temel nedeni testosteron hormonunun azalmasıdır. Testosteron noksanlığının erkekleri en çok ilgilendiren yanı, libido ve potens azalmasıdır. Cinsel arzunun azalması, orgazm hissinin zayıflaması,

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi özcan DEMİREL 1750 Üniversiteler Yasası nın 2. maddesinde üniversiteler, fakülte, bölüm, kürsü ve benzeri kuruluşlarla hizmet birimlerinden oluşan özerkliğe ve kamu

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 18 Aralık 2015 İÇİNDEKİLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

Türk Uyku Tıbbı Derneği. Akreditasyon Başvuru Formu

Türk Uyku Tıbbı Derneği. Akreditasyon Başvuru Formu Türk Uyku Tıbbı Derneği Avrupa Uyku Araştırmaları Birliği Tarafından Avrupa Uyku Tıbbı Merkezleri için Belirlenmiş Akreditasyon Başvuru Formu Tarih: A. ÇALIŞANLAR: 1. Uyku Tıbbı Merkezinin Adı: a. Adres:

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

01 OCAK 2015 ELEKTRİK AKIMI VE LAMBA PARLAKLIĞI SALİH MERT İLİ DENİZLİ ANADOLU LİSESİ 10/A 436

01 OCAK 2015 ELEKTRİK AKIMI VE LAMBA PARLAKLIĞI SALİH MERT İLİ DENİZLİ ANADOLU LİSESİ 10/A 436 01 OCAK 2015 ELEKTRİK AKIMI VE LAMBA PARLAKLIĞI SALİH MERT İLİ DENİZLİ ANADOLU LİSESİ 10/A 436 ELEKTRİK AKIMI VE LAMBALAR ELEKTRİK AKIMI Potansiyelleri farklı olan iki iletken cisim birbirlerine dokundurulduğunda

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş.

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. 27 Şubat 2016 ÜNSPED GÜMRÜK MÜŞAVİRLİĞİ VE LOJİSTİK HİZMETLER A.Ş. Kurumsal Yönetim Notu: 7.30 Priv. YÖNETİCİ ÖZETİ ÜNSPED Gümrük Müşavirliği ve

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

PARASOMNĠLER. Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı

PARASOMNĠLER. Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı PARASOMNĠLER Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı Parasomniler Genel Özellikler Parasomniler, uykuya dalarken, uyku sırasında veya uyanırken ortaya çıkan istenmeyen olay veya

Detaylı

Polisomnografi(PSG) Elektrofizyolojik Temeller

Polisomnografi(PSG) Elektrofizyolojik Temeller Polisomnografi(PSG) Elektrofizyolojik Temeller Dr.İbrahim Öztura Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Nörofizyoloji Bilim Dalı Dokuz Eylül Üniversite Hastanesi Uyku Bozuklukları

Detaylı

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Anatomisi Boyun Anatomisi Omurganın en hareketli parçasıdır. Karotis, vertebral arter, omurilik ve spinal sinirleri

Detaylı

UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARI. Dr. Oya İTİL DEÜTF Göğüs Hastalıkları AD İZMİR

UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARI. Dr. Oya İTİL DEÜTF Göğüs Hastalıkları AD İZMİR UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARI Dr. Oya İTİL DEÜTF Göğüs Hastalıkları AD İZMİR UYKU Uyku sağlıklı fonksiyon için yaşamsal önem taşıyan karmaşık bir davranıştır. Uyku, organizmanın çevreyle iletişiminin, çeşitli

Detaylı

Banka Kredileri E ilim Anketi nin 2015 y ilk çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 10 Nisan 2015 tarihinde yay mland.

Banka Kredileri E ilim Anketi nin 2015 y ilk çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 10 Nisan 2015 tarihinde yay mland. 21 OCAK-MART DÖNEM BANKA KRED LER E M ANKET Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man nin 21 y ilk çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 1 Nisan 21 tarihinde

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ Deneyde dolu alan tarama dönüşümünün nasıl yapıldığı anlatılacaktır. Dolu alan tarama

Detaylı

UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D.

UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. Uyku tanımı Uyku Fizyolojisi (uyku evreleri) Sirkadiyen ritim Uyku yoksunluğu İdeal uyku Uyku ile ilgili bazı hastalıklar

Detaylı

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI PVD Kaplama Kaplama yöntemleri kaplama malzemesinin bulunduğu fiziksel durum göz önüne alındığında; katı halden yapılan kaplamalar, çözeltiden yapılan kaplamalar, sıvı ya

Detaylı

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, sarkopeni nin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu Günümüzde sarkopeni,

Detaylı

HORLAMA VE TIKAYICI UYKU APNESĠ HASTALIĞI. Prof. Dr. Ali Vefa YÜCETÜRK Celal Bayar Ün. Tıp Fak. KBB AD Öğretim Üyesi

HORLAMA VE TIKAYICI UYKU APNESĠ HASTALIĞI. Prof. Dr. Ali Vefa YÜCETÜRK Celal Bayar Ün. Tıp Fak. KBB AD Öğretim Üyesi HORLAMA VE TIKAYICI UYKU APNESĠ HASTALIĞI Prof. Dr. Ali Vefa YÜCETÜRK Celal Bayar Ün. Tıp Fak. KBB AD Öğretim Üyesi TANIM Horlama ve buna eşlik eden solunum düzensizlikleri ile karakterize klinik tablolardır.

Detaylı

İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ ÖNLİSANS VE LİSANS PROGRAMLARI ARASINDA YATAY GEÇİŞ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ ÖNLİSANS VE LİSANS PROGRAMLARI ARASINDA YATAY GEÇİŞ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ ÖNLİSANS VE LİSANS PROGRAMLARI ARASINDA YATAY GEÇİŞ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve Kapsam MADDE 1 - (1) Bu yönerge İstanbul Kemerburgaz

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

Özelge: 4632 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesi kapsamında vakıf/sandıklardan bireysel emeklilik sistemine yapılan aktarımlarda vergilendirme hk.

Özelge: 4632 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesi kapsamında vakıf/sandıklardan bireysel emeklilik sistemine yapılan aktarımlarda vergilendirme hk. Özelge: 4632 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesi kapsamında vakıf/sandıklardan bireysel emeklilik sistemine yapılan aktarımlarda vergilendirme hk. Sayı: 64597866-120[94-2014]-131 Tarih: 28/08/2014 T.C. GELİR

Detaylı

DÜNYA KROM VE FERROKROM PİYASALARINDAKİ GELİŞMELER

DÜNYA KROM VE FERROKROM PİYASALARINDAKİ GELİŞMELER DÜNYA KROM VE FERROKROM PİYASALARINDAKİ GELİŞMELER Dünyada üretilen krom cevherinin % 90 ının metalurji sanayinde ferrokrom üretiminde, üretilen ferrokromun da yaklaşık % 90 ının paslanmaz çelik sektöründe

Detaylı

Titrasyonda hangisi tercih edilmeli? CPAP mı? APAP mı?

Titrasyonda hangisi tercih edilmeli? CPAP mı? APAP mı? Titrasyonda hangisi tercih edilmeli? CPAP mı? APAP mı? Dr. Selma FIRAT GÜVEN Atatürk Göğüs Hasalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Ankara CPAP Yüksek devirli bir jeneratör Basıncı

Detaylı

İNOVASYON GÖSTERGELERİ VE KAYSERİ:KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ. Prof. Dr. Hayriye ATİK 16 Haziran 2015

İNOVASYON GÖSTERGELERİ VE KAYSERİ:KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ. Prof. Dr. Hayriye ATİK 16 Haziran 2015 İNOVASYON GÖSTERGELERİ VE KAYSERİ:KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ Prof. Dr. Hayriye ATİK 16 Haziran 2015 Sunum Planı Giriş I)Literatür Uluslararası Literatür Ulusal Literatür II)Karşılaştırmalı Analiz III)

Detaylı

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet Diyabet te Sağlık Önerileri Diyabet BR.HLİ.041 Diyabette Sağlık Önerileri Her sağlıklı birey gibi diyabetli birey de bireysel bakımını sağlamalı; diyabete bağlı gelişen özellikli durumlarda gereken uygulamaları

Detaylı

Solunumsal Çabaya Bağlı Arousal (=Respiratory Effort Related Arousal =RERA)

Solunumsal Çabaya Bağlı Arousal (=Respiratory Effort Related Arousal =RERA) BASİT HORLAMA TANI VE TEDAVİSİ ÜST SOLUNUM YOLU REZİSTANS SENDROMU (UARS) TANI VE TEDAVİSİ Dr. Remzi Altın BASİT HORLAMA TANI VE TEDAVİSİ Erişkin insanların yaklaşık 50'i horlar. Horlama, erkeklerde ve

Detaylı

BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol

BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol 1. Giriş Bu yazıda, Bursa daki (ciro açısından) en büyük 250 firmanın finansal profilini ortaya koymak amacındayız.

Detaylı

Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi

Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı; Giresun Üniversitesi'nin akademik değerlendirme ve kalite geliştirme ile stratejik

Detaylı

Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik

Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik Tarih:10 Eylül 1983 Sayısı : 507 10 Eylül 1983 Tarih ve 18161 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır.

Detaylı

Tarihçe, CPAP Cihazının Teknik Özellikleri ve Aksesuarları. Dr. Hikmet Fırat SB Dışkapı Y.B Eğitim & Araştırma Hastanesi Uyku Bozuklukları Merkezi

Tarihçe, CPAP Cihazının Teknik Özellikleri ve Aksesuarları. Dr. Hikmet Fırat SB Dışkapı Y.B Eğitim & Araştırma Hastanesi Uyku Bozuklukları Merkezi Uykuda Solunum Bozukluklarında Pozitif Havayolu Basınç (PAP) Tedavisi Tarihçe, CPAP Cihazının Teknik Özellikleri ve Aksesuarları Dr. Hikmet Fırat SB Dışkapı Y.B Eğitim & Araştırma Hastanesi Uyku Bozuklukları

Detaylı

BİYOEŞDEĞERLİK ÇALIŞMALARINDA KLİNİK PROBLEMLERİN BİR KAÇ ÖZEL OLGUYLA KISA DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu

BİYOEŞDEĞERLİK ÇALIŞMALARINDA KLİNİK PROBLEMLERİN BİR KAÇ ÖZEL OLGUYLA KISA DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu BİYOEŞDEĞERLİK ÇALIŞMALARINDA KLİNİK PROBLEMLERİN BİR KAÇ ÖZEL OLGUYLA KISA DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu 3.Klinik Farmakoloji Sempozyumu-TRABZON 24.10.2007 Klinik ilaç araştırmalarına

Detaylı