SIP TABANLI KONFERANS S NYALLE ME S STEM ALTYAPISI GERÇEKLE T R M

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "SIP TABANLI KONFERANS S NYALLE ME S STEM ALTYAPISI GERÇEKLE T R M"

Transkript

1 EGE ÜN VERS TES FEN B L MLER ENST TÜSÜ (YÜKSEK L SANS TEZ ) SIP TABANLI KONFERANS S NYALLE ME S STEM ALTYAPISI GERÇEKLE T R M lker KUKÇU Bilgisayar Mühendisli i Anabilim Dal Bilim Dal Kodu: Sunu Tarihi: Tez Dan man : Yrd. Doç. Dr. Aylin Kantarc Bornova- ZM R

2

3 III lker KUKÇU taraf ndan yüksek lisans tezi olarak sunulan SIP Tabanl Konferans Sinyalle me Sistemi Altyap s Gerçekle tirimi ba l kl bu çal ma E.Ü. Lisansüstü E itim ve Ö retim Yönetmeli i ile E.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü E itim ve Ö retim Yönergesi nin ilgili hükümleri uyar nca taraf m zdan de erlendirilerek savunmaya de er bulunmu ve 22/02/2008 tarihinde yap lan tez savunma s nav nda aday oybirli i/oyçoklu u ile ba ar l bulunmu tur. Jüri Üyeleri: mza Jüri Ba kan : Yrd. Doç. Dr. Aylin KANTARCI.. Raportör Üye : Prof. Dr. Levent TOKER... Üye : Yrd. Doç. Dr. Cengiz Güngör...

4

5 V ÖZET SIP TABANLI KONFERANS S NYALLE ME S STEM ALTYAPISI GERÇEKLE T R M KUKÇU, lker Yüksek Lisans Tezi, Bilgisayar Mühendisli i Bölümü Tez Yöneticisi: Yrd. Doç. Dr. Aylin Kantarc ubat 2008, 172 sayfa Bu tez çal mas nda, SIP (Session Initiation Protocol) protokolü kapsam nda, mesajla ma ak ve konferans yap s incelenmi ve örneklerle literatürde yer alan çal malar tart lm t r. Bu çal malar temel al narak SIP protokolü ile uygulama yazabilmek için gerekli olan SIP format ve mesajla ma ak ara t r lm t r. Tan mlanan konferans yap lar do rultusunda, a daki mesajla ma trafi ini azaltacak olan bir konferans topolojisi önerilmi tir. Bu tez kapsam nda Köprü (Bridge) ve Uçnokta (Endpoint) modelleri birle tirilerek, yeni bir konferans mimarisi olu turulmu tur. Ayr ca yeni konferans yap s topolojosini olu turabilen ve olu an topoloji do rultusunda metin bazl mesajla may sa layan uygulama geli tirilmi tir. Anahtar Sözcükler: SIP ve Konferans Yap s, Internet Konferans Yap s, SIP ile Geli tirilmi Konferans Uygulamas, SIP Tabanl Konferans Sinyalle me Sistemi Altyap s.

6

7 VII ABSTRACT IMPLEMENTATION OF A CONFERENCE SIGNALLING FRAMEWORK BASED ON SIP PROTOCOL KUKÇU, lker MSc in Computer Engineering Supervisor: Yrd. Doç. Dr. Aylin KANTARCI February 2008, 172 pages In this thesis, SIP (Session Initiation Protocol) protocol and the transactions between the SIP users and the conference architecture are studied. The requirements for writing SIP applications are examined by discussing the related work in the literature. Based on this survey, the SIP messaging format and SIP message types are defined. For application development according to the survey of conference architecture, a new conference topology that reduces messaging traffic is proposed. In this thesis, Bridge and Endpoint conferencing models have been combined to form a new conferencing architecture. Additionaly, an application for instant messaging that can create the proposed topology and provides exchanging text based messages over that topology is implemented. Keywords: Session Initiation Protocol, SIP and Conference Architecture, Internet Conference Architecture, A SIP Conference Application.

8

9 IX TE EKKÜR Bu çal mam süresince her türlü deste i sa layan çok de erli dan man m Say n Yrd. Doç. Dr. Aylin Kantarc ya te ekkürü bir borç bilirim. Çal mam s ras nda desteklerini hiç bir zaman esirgemeyen aileme te ekkür ederim.

10

11 XI Ç NDEK LER ÖZET... XI ABSTRACT... XI TE EKKÜR... XI Ç NDEK LER... XI EK LLER D Z N... XVI S MGELER VE KISALTMALAR... XXIII 1 G R INTERNET ÇOKLUORTAM KONFERANS ALTYAPISI Katmanl nternet Altyap s LET M KATMANI PROTOKOLLER Internet Üzerindeki Gerçek Zamanl Servisler Internet Çokluortam Konferans Altyap s Ço ayay m (Multicast) Birden Çok Al c n n Oldu u Sistemlerde Mesajlar n Yönlendirilmesi Ço ayay m Yönlendirmenin Avantajlar Ço ayay m Yönlendirme Protokolleri IGMP Mbone Gerçek Zamanl Veri letimi Jitter ve Paketlerin S ralanmas Gerçek Zamanl letim Kontrol Protokolü ( Real-Time Transport Control Protocol ) Servis Sa lanmas : Bütünle ik (Integrated) ve Farkl la t r lm (Differentiated) Servisler Bütünle ik Servisler (Integrated Services) Farkl la t r lm Servisler (Differentiated Services)... 24

12 XII 2.5 Session Announcement Protocol (SAP) Oturum Özellikleri Session Description Protocol (SDP) SDP Format SDP Next Generation (SDPng) Real-Time Streaming Protocol (RTSP) Internet Çokluortam Konferans Sisteminin Çal mas SESSION INITIATION PROTOCOL ( SIP ) TAR HÇE Session Invitation Protocol : SIPv SCIP: Simple Conference Invitation Protocol Session Initiation Protocol : SIPv SIP Taraf ndan Sunulan Fonksiyonlar Oturum Ba lat lmas, De i iklik Yap lmas ve Sonland r lmas Kullan c Yer De i kenli i SIP Elemanlar Kullan c Etmenleri Tekrar Yönlendirme Sunucular (Redirect Servers) Vekil Sunucu (Proxy Servers) Kay tç lar (Registrars) Konum Sunucular SIP Protokolünün yi Özellikleri SIP Protokolü IETF nin Standart d r Oturumun Yarat lmas ile Oturumun Tan mlanmas n n Ayr Olmas Son Sistemlerin Ak ll Olmas ve Uçlar Aras Bir Protokol Olmas Birlikte Çal abilirlik Ölçeklenebilirlik SIP Çe itli Servislerin Yarat lmas na Olanak Sa layan Bir Platformdur SIP:PROTOKOL OPERASYONU stemci-sunucu Mesaj Ak SIP Cevaplar SIP stemleri...58

13 XIII 4.2 Vekil Sunucu Türleri Oturum Bazl Haf zal Vekil Sunucular (Call Stateful Proxy) Haf zal Vekil Sunucular (Stateful Proxy) Haf zas z Vekil Sunucular (Stateless Proxy) Vekil Sunucular n Da t lmas SIP Mesajlar n n Format SIP stek Format SIP Cevap Mesaj Format SIP Mesaj Ba l klar SIP Veri Bölümü letim (Transport) Katman INVITE Mesajlar CANCEL Mesajlar Di er Mesajla ma Ak lar Örnek Bir Uygulama Vekil Sunucu Üzerinden SIP Aramas SIP SERV S ÖRNEKLER Me gulken Ça r Yönlendirme Arama Bekletme Uygulamas Konferans Uygulamas Otomatik Arama Ba latma Bilgisayar Üzerinden Arama Ba latma SIP VE KONFERANS YAPISI Konferans Yap s ndaki SIP Sinyalle me li kisi Merkezi Yakla m Karma k (Mesh) Yap Yakla m Konferans Yap s nda SIP Veri Da t m Köprü (Bridge) Yakla m Uç Nokta (Endpoint) Yakla m Karma k Yap (Mesh) Yakla m Sistemlerin Sinyalle me li kisi ve Veri Da t m Aç s ndan Kar la t r lmas Sinyalle me li kisi Aç s ndan Kar la t rma Veri Da t m Aç s ndan Kar la t rma

14 XIV 7 SIP PROTOKOLÜ LE GEL T R LM KONFERANS UYGULAMASI Geli tirim Ortam ve Kullan lan Programlar Program Aç klamas Kullan lan Konferans Yakla m Program çerisinde Kullan lan S n flar ve De i kenler Sip.Java Main.Java Sender.Java Thread_Array.java Program çerisinden Ekran Görüntüleri Kullan c n n Sisteme Kay t Olmas Kullan c n n Ba ka Bir Kullan c ya Oturum Açmas Konferans Grubu Yarat lmas Mesaj Gönderilmesi Ayn Soruna Getirilen Farkl Çözümler SONUÇ KAYNAKLAR D Z N ÖZGEÇM...1

15

16 XVI EK LLER D Z N ekil Sayfa ekil 2.1 TCP/IP Protokol Kümesi Katmanlar 4 ekil 2.2 Katmanl Yap Üzerinde Servis Olu turulmas 4 ekil 2.3 IP Paketlerinin lgili Uygulamaya Gönderilmesi 6 ekil 2.4 Etkile im ( nteraktif) ve Ak t m (Streaming) Gerçek Zamanl Uygulamalar 7 ekil 2.5 nternet Çokluortam Konferans Altyap s 8 ekil 2.6 Bireyay m (Unicast) Yönlendirme 9 ekil 2.7 Kullan c lara Mesajlar n Bireyay m (Unicast) Yöntem ile Gönderilmesi 10 ekil 2.8 Ço ayay m (Multicast) Yönlendirme 11 ekil Göndericisi çin Olu turulan A aç Yap s 13 ekil Göndericisi çin Olu turulan A aç Yap s 13 ekil Göndericisi çin Olu turulan A aç Yap s 14 ekil 2.12 Da t m A aç Yap s 14 ekil 2.13 Kullan lan Ortak A aç Yap s ve Ortak Da t m Noktas 15 ekil 2.14 IGMP Protokolü 16 ekil 2.15 Ses letiminde Jitter Etkisi 18 ekil 2.16 Yönlendiricilerdeki Paket Filtreleri 21 ekil 2.17 Gönderici Olan Kullan c s çin Da t m A ac 22 ekil Kullan c s çin Servis Kalitesi (QoS) Sa lanmas 22 ekil Kullan c s n n Yapt Servis Kalitesi (QoS) Talebi 23 ekil 2.20 RSVP Mesaj Ak 24 ekil 2.21 Farkl la t r lm Servis (DiffServ) ve RSVP Protokollerinin Beraber Çal mas 25 ekil 2.22 SAP Oturum Özelliklerinin Kullan c lar Aras nda Da t lmas 26 ekil 2.23 SDP Türleri 30 ekil 2.24 RTSP Protokolü le Çokluortam Sunucular n Yönetilmesi 32 ekil 3.1 SIP Protokolü ile Ki ilerin Oturuma Kat lmas 34 ekil 3.2 SIPv2 Protokolü 36

17 XVII ekil 3.3 SIP Temel Özellikleri ve laveleri 37 ekil 3.4 Oturum Kurulmas 38 ekil 3.5 Ses Oturumunun Kurulmas 39 ekil 3.6 Sunucuya Kay t Olmak 40 eki 3.7 SIP Vekil Sunucu 41 ekil 3.8 SIP Tekrar Yönlendirme (Redirect) Sunucusu 42 ekil 3.9 SIP Kullan c Etmeni (User Agent) çeren Ayg tlar 43 ekil 3.10 ki Tekrar Yönlendirme Sunucusunun (Redirect Server) Birlikte Çal mas 45 ekil 3.11 ki Vekil Sunucu çeren Senaryo 46 ekil 3.12 Döngüsel Vekil Sunucu (Forking Proxy) ve Arama Yönlendirme 47 ekil 3.13 Kay tç (Registrar) Sunucuya Kay t Olmak 48 ekil 3.14 Kay tç (Registrar) Sunucu ve Konum Sunucu 48 ekil 3.15 Vekil Sunucu ve Konum Sunucu 49 ekil 3.16 SIP ve HTTP Protokolü Birle imi 52 ekil 3.17 SIP Kart ve SIP adresi 53 ekil 3.18 Ses Mesaj B rakmak ve Göndermek 54 ekil 4.1 SIP Cevap Mesaj S n flar 57 ekil 4.2 SIP Cevap Kodlar 58 ekil 4.3 SDP Mesaj Örne i 59 ekil 4.4 Oturum Kabul Mesaj Örne i 60 ekil OK Mesaj ve Oturumun Kabul Edilmesi 61 ekil Yönlü leti im ( INVITE OK - ACK ) 62 ekil Yönlü Bir leti im Olsayd? 63 ekil 4.8 CANCEL Mesaj 64 ekil 4.9 Vekil Sunucu ve CANCEL Mesaj 65 ekil 4.10 BYE Mesaj 66 ekil 4.11 REGISTER Mesaj 66 ekil 4.12 OPTIONS Mesaj 67 ekil 4.13 Haf zal Vekil Sunucu (Stateful Proxy) 68 ekil 4.14 Haf zal Döngüsel Vekil Sunucu (Stateful Forking Proxy) 69

18 XVIII ekil 4.15 A n ç K sm ve Haf zas z (Stateless) Sunucular 71 ekil 4.16 SIP stek Format Bölümleri 72 ekil 4.17 Request-URI Alan 73 ekil 4.18 Mesaj Cevap Format Bölümleri 73 ekil 4.19 SIP Protokolü ve Ara Mesajlar 74 ekil 4.20 SIP Mesaj Ba l klar 75 ekil 4.21 SIP Mesaj ve Call-ID Alan 76 ekil 4.22 Contact Ba l k Bilgisi ve Vekil Sunucu 77 ekil 4.23 SIP Mesaj ve Cseq Alan 79 ekil 4.24 Cseq Ba l k Mesaj ve Fonksiyon smi 80 ekil 4.25 Route Mesaj Ba l klar 81 ekil 4.26 Record-Route Mesaj Örne i 83 ekil 4.27 Mesaj Ba l ve To Alan 84 ekil 4.28 Via Ba l k Bilgisi 85 ekil 4.29 Farkl letim Katman Protokolleri 88 ekil 4.30 INVITE Mesajlar ve Tekrar letim 88 ekil 4.31 Ara Mesajlar n n letiminin Garanti Edilmemesi 89 ekil 4.32 ACK Mesaj Gelinceye Kadar Mesajlar n Tekrar letilmesi 90 ekil 4.33 Döngüsel Vekil Sunucu (Forking Proxy) ve 404 Not Found Mesaj 91 ekil 4.34 Ba ar l Sonuç Mesajlar n n letiminin Garanti Edilmesi 92 ekil 4.35 Oturumun Kurulma Mesajla mas 92 ekil 4.36 CANCEL Mesaj ve Mesaj Ak 93 ekil 4.37 Güvenilir letim Katman 94 ekil 4.38 Ara Mesajlar ve Tekrar letim Mekanizmas 95 ekil 4.39 SIP Vekil Sunucu Üzerinden SIP Aramas 96 ekil 5.1 Me gulken Ça r Yönlendirmede Mesaj Ak 103 ekil 5.2 Me gulken Ça r Yönlendirme- INVITE Mesaj 104 ekil 5.3 Me gulken Ça r Yönlendirme- Busy Mesaj 105 ekil 5.4 Me gulken Ça r Yönlendirme- ACK Mesaj 105 ekil 5.5 Me gulken Ça r Yönlendirme- Forward Mesaj 106

19 XIX ekil 5.6 Me gulken Ça r Yönlendirme- Ringing Mesaj 107 ekil 5.7 Me gulken Ça r Yönlendirme- OK Mesaj 108 ekil 5.8 Me gulken Ça r Yönlendirme- ACK Mesaj ekil 5.9 Me gulken Ça r Yönlendirme- BYE Mesaj 109 ekil 5.10 Me gulken Ça r Yönlendirme- 200 OK Mesaj 110 ekil 5.11 Me gulken Arama Bekletme Uygulamas Mesaj Ak 111 ekil 5.12 Me gulken Arama Bekletme- INVITE Mesaj 111 ekil 5.13 Me gulken Arama Bekletme- Ringing Mesaj 112 ekil 5.14 Me gulken Arama Bekletme- OK Mesaj 112 ekil 5.15 Me gulken Arama Bekletme- ACK Mesaj 113 ekil 5.16 Me gulken Arama Bekletme- INVITE Mesaj ekil 5.17 Me gulken Arama Bekletme- 200 OK Mesaj ekil 5.18 Me gulken Arama Bekletme- INVITE Mesaj ekil 5.19 Me gulken Arama Bekletme- 200 OK Mesaj ekil 5.20 Me gulken Arama Bekletme- ACK Mesaj ekil 5.21 Me gulken Arama Bekletme- ACK Mesaj ekil 5.22 Me gulken Arama Bekletme- BYE Mesaj 116 ekil 5.23 Me gulken Arama Bekletme- 200 OK Mesaj ekil 5.24 Me gulken Arama Bekletme- INVITE Mesaj ekil 5.25 Me gulken Arama Bekletme- 200 OK Mesaj ekil 5.26 Me gulken Arama Bekletme- ACK Mesaj ekil 5.27 Konferans Uygulamas Mesaj Ak 119 ekil 5.28 Konferans Uygulamas INVITE Mesaj 120 ekil 5.29 Konferans Uygulamas Ringing Mesaj 120 ekil 5.30 Konferans Uygulamas 200 OK Mesaj 121 ekil 5.31 Konferans Uygulamas ACK Mesaj 122 ekil 5.32 Konferans Uygulamas INVITE Mesaj ekil 5.33 Konferans Uygulamas 200 OK Mesaj ekil 5.34 Konferans Uygulamas ACK Mesaj ekil 5.35 Konferans Uygulamas INVITE Mesaj

20 XX ekil 5.36 Konferans Uygulamas Ringing Mesaj ekil 5.37 Konferans Uygulamas 200 OK Mesaj ekil 5.38 Konferans Uygulamas ACK Mesaj ekil 5.39 Otomatik Arama Ba latma Uygulamas 127 ekil 5.40 Otomatik Arama Ba latma- INVITE Mesaj 127 ekil 5.41 Otomatik Arama Ba latma- Busy Mesaj 128 ekil 5.42 Otomatik Arama Ba latma- ACK Mesaj 128 ekil 5.43 Otomatik Arama Ba latma- SUBSCRIBE Mesaj 129 ekil 5.44 Otomatik Arama Ba latma- 200 OK Mesaj 129 ekil 5.45 Otomatik Arama Ba latma- NOTIFY Mesaj 130 ekil 5.46 Otomatik Arama Ba latma- 200 OK Mesaj ekil 5.47 Otomatik Arama Ba latma- INVITE Mesaj ekil 5.48 Otomatik Arama Ba latma- Ringing Mesaj 131 ekil 5.50 Otomatik Arama Ba latma- ACK Mesaj ekil 5.51 Bilgisayar Üzerinden Arama Ba latma Uygulamas 133 ekil 5.52 Bilgisayar Üzerinden Arama Ba latma- REFER Mesaj 134 ekil 5.53 Bilgisayar Üzerinden Arama Ba latma- Accepted Mesaj 134 ekil 5.54 Bilgisayar Üzerinden Arama Ba latma- Notify Mesaj 135 ekil 5.55 Bilgisayar Üzerinden Arama Ba latma- 200 OK Mesaj 135 ekil 5.56 Bilgisayar Üzerinden Arama Ba latma- INVITE Mesaj 136 ekil 5.57 Bilgisayar Üzerinden Arama Ba latma- Ringing Mesaj 136 ekil 5.58 Bilgisayar Üzerinden Arama Ba latma- 200 OK Mesaj ekil 5.59 Bilgisayar Üzerinden Arama Ba latma- ACK Mesaj 137 ekil 6.1 Köprü (Bridge) Yakla m 139 ekil 6.2 Uç Nokta (Endpoint) Yakla m 139 ekil 6.3 Karma k Yap (Mesh) Yakla m 140 ekil 6.4 Veri Da t m nda Köprü (Bridge) Yap s 141 ekil 6.5 Veri Da t m nda Uç Nokta (Endpoint) Yakla m 141 ekil 6.6 Veri Da t m nda Karma k (Mesh) Yap 142 ekil 7.1 Kullan lan Konferans Yap s 146

21 XXI ekil 7.2 Kullan c n n Sisteme Kay t Olmas 152 ekil 7.3 Vekil Sunucu (Proxy) Adresi Belirleme Formu 152 ekil 7.4 Kullan c Bilgileri Girme Formu 153 ekil 7.5 Kay t (Register) Kabul Formu 154 ekil 7.6 Ana Menü Formu 154 ekil 7.7 Ana Menü Formu ve Arkada lar m Formu 155 ekil 7.8 Arkada lar m Menüsü Formu 156 ekil 7.9 SIP Oturumu Açma Ekran 156 ekil 7.10 SIP Oturum Kabul Ekran 157 ekil 7.11 Gruplar m Menüsü Ekran 158 ekil 7.12 Grup Ekleme lemi 158 ekil 7.13 Konferans Grubu Olu turma Kabul Formu 159 ekil 7.14 Konferansa Ki i Ekleme lemi 160 ekil 7.15 Konferansa Ki i Ekleme Kabul Formu 160 ekil 7.16 Mesaj Gönderme lemi 161 ekil 7.17 Mesajlar m Ekran 162 ekil 7.18 Mesaj Gönderme Kabul Formu 162 ekil 7.19 Mesaj Görüntüleme Formu 163 ekil 7.20 Microsoft Office Communicator ve Windows Messenger Yakla m 164 ekil 7.21 Click to Meet Uygulamas Yakla m 165 ekil 7.22 Empatiq leti im Teknolojileri Konferans Yakla m 166 ekil 7.23 GSM de Konferans Uygulamas 166

22 XXII

23 XXIII S MGELER VE KISALTMALAR K saltmalar BGMP Border Gateway Multicast Protocol CBT Core Based Trees CCP Connection Control Protocol Diffserv Differentiated Services DVMRP Distance Vector Multicast Routing GSM Global System for Mobile Communications HTTP Hypertext Transfer Protocol IETF Internet Engineering Task Force IGMP Internet Group Management Protocol IMAP Internet Message Access Protocol IMS Internet Multimedia Subsystem IP Internet Protocol ITU-T International Telecommunication Union Telecommunication Standardization Sector IVS INRIA Video Konferans LDAP Lightweight Directory Access Protocol MGCP Media Gateway Control Protocol MIME Multipurpose Internet Extensions MMCC Multimedia Conference Control MMUSIC Multiparty Multimedia Session Control OSI Open Systems Interconnection PCM Pulse Code Manipulation PIM-DM Protocol Independent Multicast-Dense Mode PIM-SM Protocol Independent Multicast-Sparse Mode QoS Quality of Service RFC Request For Comments

24 XXIV RSVP RTCP RTSP RTP SAP SCIP SCTP SDP SDPng SIP SMTP TCP UDP URL Reservation Protocol Real-time Transport Control Protocol Real-time Streaming Protocol Real-time Transport Protocol Session Announcement Protocol Simple Conference Invitation Protocol Stream Control Transmission Protocol Session Description Protocol Session Description Protocol Next Generation Session Initiation Protocol Simple Mail Transfer Protocol Transmission Control Protocol User Datagram Protocol Uniform Resource Locators

25 XXV

26

27 1 1 G R Günümüzde internetin geli imi ile birlikte internet kullan c say s ndaki art, internet çokluortam servislerinin geli tirilmesinde art a neden olmu tur. Mobil sistemlerdeki veri ve internet kullan m n n art ve 3G mobil sistemlerin geli imi, internet ile cep telefonlar n n birbirlerine yak nla mas n sa lam t r. 3G sistemlerinin IP çokluortam servisleri için ihtiyaç duydu u protokol gereksinimi, çok zaman önce geli tirilmi olan SIP (Session Initiation Protocol) protokolünün yeniden do mas na neden olmu tur. Geli tiricilerin ve kullan c lar n SIP protokolüne olan ilgisi 3G sistemleri ile birlikte artm t r. SIP protokol yap s, katmanl OSI (Open Systems Interconnection) yap s n ve tekrar kullan labilirli i desteklemesi nedeniyle ve basit ve okunabilir mesajla ma format sayesinde, k sa zamanda program geli tiricilerin ilgisini çekmi tir. Bu protokol sayesinde program geli tiriciler servis hakk nda uzman bilgiye sahip olarak, kolayl kla servisler geli tirebilmi lerdir. SIP protokolünün basit bir protokol olmas nedeniyle, protokol hakk nda detayl teknik bilgi k sa zamanda kolayl kla sa lanabilmi tir. SIP protokolünün geli imi ve yayg nla mas ile birlikte, bu protokol internet çokluortam uygulamalar nda yerini alm t r. SIP protokolü ile birlikte, kolay ve basit SIP konferans yap lar k sa zamanda internet dünyas nda yer bulmu tur. SIP protokolünün gezingenli i (mobility) desteklemesi sonucu, kullan c lar konumdan ba ms z servisler yaratabilmi tir. Ayr ca SIP protokolü ile birlikte cep telefonlar ve internet dünyas ndaki bilgisayarlar tek bir çat alt nda, ayn dili konu abilir düzeye gelmi lerdir. Daha önceden iki farkl ortam olan internet ve cep telefonu dünyas, SIP protokolü ortak dilini kullanarak tek bir çat alt nda toplanm t r. Bu tezde, literatürde SIP protokolü yap s ile birlikte internet konferans yap s üzerine yap lan çal malar incelenmi tir. Bu çal malar

28 2 nda SIP protokolü ile bant geni li inde etkin kullan m sa layan bir konferans yap s olu turulmu tur. 2. bölümünde, internet çokluortam konferans yap s incelenmi tir. Bu bölümde anlat lan çokluortam konferans yap s kavramlar ve tan mlar, SIP protokolünün konferans yap s ndaki yerinin anla lmas için gerekli olan temel bilgileri içermektedir 3. bölümde, SIP protokolünün geli imi ve SIP protokolünün kullan m n n sa lad yararlar incelenmi tir. Ayr ca SIP protokolü elemanlar da bu bölüm içerisinde incelenmi tir. SIP protokolünün sa lad yararlar n incelenmesi sonucu di er protokoller ile kar la t r lmas sa lanm t r. 4. bölümde, SIP protokolünün operasyonel özelliklerinden bahsedilmi tir. SIP mesaj formatlar, SIP mesaj türleri, SIP mesaj ak lar bu bölümde ayr nt l olarak incelenmi tir. Bir SIP uygulamas n n mesajla ma ak n n incelenmesi ile SIP protokolü daha iyi anla labilmi tir. 5. bölümde, günlük ya ant m zda kullan lan SIP servis örneklerinden bahsedilmi tir. SIP servis örneklerinin tüm mesaj ak ayr nt l olarak anlat larak, SIP protokolünün çal ma prensibinin daha iyi anla lmas amaçlanm t r. 6. bölümde, SIP ve konferans yap s incelenmi tir. Farkl konferans yap lar sinyalle me ili kisi ve veri da t m aç s ndan birbirleri ile kar la t rmal olarak anlat lm t r. Farkl konferans topolojilerinin sa lad yararlar ve zararlar daha ayr nt l anlat lm t r. 7. bölümde, yeni geli tirilen SIP konferans uygulamas program hakk nda bilgi verilmi tir. Program içerisinde kullan lan tan mlamalar ayr nt l olarak aç klanm t r. Ayr ca program n ekran görüntüleri bu bölümde verilerek, program n kullan m n n anla lmas kolayla t r lm t r. 8. bölümde, tez çal mas n n sonuçlar belirtilmi tir.

29 2 INTERNET ÇOKLUORTAM KONFERANS ALTYAPISI 3 Internet çokluortam konferans altyap s internet protokollerinin, internet üzerinde çokluortam servisi sa layabilmesi amac yla biraraya gelmesiyle olu ur. SIP protokolü de bu altyap n n bir parças d r. SIP protokolü ile di er protokollerin etkile imi sonras fonksiyonel özellikleri payla labilmi tir. SIP protokolü Internet çokluortam konferans elemanlar kümesinin önemli bir eleman d r (Carpenter, 1996). 2.1 Katmanl nternet Altyap s Internet protokolünün en önemli özelli i, servis yaratmak için kullan lan bir protokol olmas d r. IETF (Internet Engineering Task Force) grubu bu amaçla katmanl internet yap s n tercih etmi tir. ekil 2.1 de gösterildi i gibi, katmanl internet yap s fiziksel katman üzerine kurulan 4 katmandan olu maktad r. Bu katmanl yap, TCP/IP protokolü ad ile bilinmektedir (Carpenter, 1996). letim katman, IP katman n n üzerine yerle tirilmi tir ve uygulama katman elemanlar farkl iletim katman protokolleri ile çal abilmektedir (Carpenter, 1996). Örnek olarak Web taray c uygulamas internet üzerinde dola mak için ve lar n okunmas için kullan l r. nternet içerisinde dola mak için HTTP (Hypertext Transfer Protocol) [RFC 2068] protokolü kullan l rken, sunucu üzerinden indirmek için IMAP (Internet Message Access Protocol) [RFC 2060] protokolü kullan l r. ekil 2.2 de gösterildi i gibi, her iki protokolde TCP (Transmission Control Protocol) [RFC 793] protokolü üzerinde çal maktad r (Carpenter, 1996).

30 4 Uygulama Katman letim Katman A Katman Veri Ba lant Katman Fiziksel Katman ekil 2.1 TCP/IP Protokol Kümesi Katmanlar ekil 2.2 Katmanl Yap Üzerinde Servis Olu turulmas LET M KATMANI PROTOKOLLER Uygulamalar servis verebilmeleri için bir uygulama protokolünü kullanmaktad rlar. Uygulama katman protokolleri de iletim katman üzerinde çal maktad rlar. letim katman protokolleri de IP katman üzerinde çal maktad r. letim katman protokolleri olarak genellikle TCP [RFC 793] ve UDP (User Datagram Protocol) [RFC 768] protokolleri kullan l r. SCTP

31 (Stream Control Transmission Protocol) protokolü de günümüzde kullan lmaya ba lam t r (Carpenter, 1996). a) Transmission Control Protocol (TCP) TCP protokolü, kullan c lar aras mesajlar n güvenilir ve s ral bir ekilde iletilmesini sa lar. Mesajlar n üretilen s rada al c ya ula mas için zamanlama, tekrar iletim ve mesaj s ra numaras mekanizmalar kullan lmaktad r. TCP protokolü ayr ca ak kontrolü ve hata düzeltimi mekanizmalar n da içerir (Postel, 1981). Örnek olarak lker Ayça ya Nas ls n? mesaj n TCP ba lant s üzerinden gönderirse, TCP protokolü mesaj n do ru formatta Ayça ya ula mas n sa lar. TCP protokolü uç noktalar aras protokol oldu u için, mesaj n en son nokta taraf ndan do ru formatta al nd n bilmek ister. Al c taraf geriye mesaj al nd bilgisini gönderir ve gönderici taraf da gelen al nd mesaj n n içeri inden ak kontrolünü ve hata düzeltimini yapabilir (Postel, 1981). TCP protokolü, gelen IP paketlerini farkl uygulamalar aras nda da tabilir. ekil 2.3 de gösterildi i gibi, gelen paketlerin hepsi ayn oldu undan dolay mesajlar uygulamalar aras nda da tabilmek için farkl bir alan gerekmektedir. Bu alan TCP port numaras d r ve her uygulama için ayr bir TCP port numaras kullan l r. Örnek olarak al c TCP port numaras 80 ise, gelen mesaj HTTP uygulamas na gönderilir. Gelen mesaj n TCP port numaras 23 ise, gelen mesaj telnet uygulamas na yönlendirilir (Postel, 1981). b) User Datagram Protocol (UDP) UDP protokolü [RFC 768] güvenilir olmayan veri iletimi sa lar ve verinin al c sistem taraf ndan al nd n garanti etmez. UDP protokolü gelen paketin hangi uygulamaya gönderilece ini UDP port numaralar ile belirler. UDP ve TCP protokolleri 16 bitlik port numaralar n kullan r. UDP protokolünde al c taraf gelen mesaj n hangi uygulamaya gönderilece ini belirledikten sonra hata kontrolü yaparak, mesaj n kar tarafa do ru ula p ula mad n belirler (Postel, 1980). 5

32 6 Örnek olarak lker Ayça ya UDP protokolü ile bir mesaj gönderirse, mesaj n Ayça ya ula t n bilemez. Bir UDP paketi yolda kaybolur ise, ayn paketi lker in tekrar göndermesi gerekmektedir. UDP protokolü tekrar iletimi gerçekle tirmez (Postel, 1980). ekil 2.3 IP Paketlerinin lgili Uygulamaya Gönderilmesi Internet Üzerindeki Gerçek Zamanl Servisler Kullan c servisleri uygulama katman protokolleri kullan larak geli tirilirler. En çok kullan lan iki Internet servisi web ve servisleridir. Web uygulamalar HTTP uygulama katman protokolünü kullan r, uygulamalar ise SMTP (Simple Mail Transport Protocol) [RFC 821] ve IMAP (Internet Message Access Protocol) [RFC 2060] protokollerini kullan r (Schulzrinne et al., 1996). Bütün bu servisler internet in geli imine katk da bulunmu tur. nternet geli en zamanda senkron ve asenkron servisler geli tirilmek için kullan lm t r. nternet üzerinden video konferans ve IP üzerinden canl yay n uygulamalar, gerçek zamanl servislere örnek olarak gösterilebilir. Gerçek zamanl uygulamalar zamana duyarl d r. Gerçek zamanl uygulamalar n verisi, al c tarafa belirlenen zaman diliminde iletilmelidir. E er mesaj kar tarafa kabul edilebilir zaman diliminden daha fazla sürede iletilirse, uygulaman n kalite de eri dü er (Schulzrinne et al., 1996).

33 ekil 2.4 de gösterildi i gibi, gerçek zamanl servisleri, ak t m (streaming) ve etkile imli (interaktif) servisler olarak iki kategoride inceleyebiliriz. Ak t m servisleri, etkile imli servislerden daha az gereksinime ihtiyaç duyar (Schulzrinne et al., 1996). 7 ekil 2.4 Etkile im ( nteraktif) ve Ak t m (Streaming) Gerçek Zamanl Uygulamalar Ak t m servislerine örnek olarak internet üzerinden iletilen futbol maç dü ünülebilir. Sesin olmad zamanlardaki gecikmeler ve gecikmenin kabul edilebilece i büyüklükteki resimlerin iletiminde meydana gelen gecikmeler kabul edilebilirdir. Ayr ca kullan c lar maç içerisinde gol at ld ktan 1 veya 2 saniye sonra golü ekranlar nda görmek ister (Schulzrinne et al., 1996). Etkile imli servisler di er servislere gore daha fazla gereksinime ihtiyaç duyarlar. nternet üzerinde yap lan bir ses konferans nda gecikmenin çok az olmas gerekmektedir. Aksi takdirde kaliteli bir

34 8 konu ma yap lamaz. Etkile imli servisler için maksimum kabul edilebilir gecikme zaman birçok faktöre ba l d r, ama genel olarak ak t m servislerinden daha k sa bir süredir. ITU-T(International Telecommunication Union Telecommunication Standardization Sector) taraf ndan belirlenen kritere gore, ses konferans için maksimum kabul edilebilir gecikme zaman 300 ms dir (Schulzrinne et al., 1996) Internet Çokluortam Konferans Altyap s Gerçek zamanl servisler birden çok veri türü içerir. Örnek olarak video konferans uygulamalar video ve ses veri türlerini içerir. IETF grubu taraf ndan çokluortam servisleri için birçok protokol yarat lm t r. Çokluortam uygulamalar bu protokollerden kendileri için en kullan l olanlar gruplayarak kullan rlar. SIP protokolü de internet çokluortam konferans yap s n n bir eleman d r. ekil 2.5 de internet çokluortam konferans altyap s gösterilmi tir (Handley et al., 1996). Uygulama Katman letim Katman A Katman ekil 2.5 nternet Çokluortam Konferans Altyap s 2.2 Ço ayay m (Multicast) Ço ayay m (multicast) internet protokolü mesajlar n en h zl ve en iyi ekilde kullan c lar aras nda iletilmesini sa lar. Bir IP paketi, IP adresi

35 içerir ve a üzerindeki yönlendiriciler mesajlar bu IP adresine göre yönlendirir. IP adresi a üzerindeki elemanlar niteleyen bir adrestir. Bu mekanizma a üzerinde iki kullan c n n mesaj iletimine izin verir ve bu iki sistem gönderici ve al c olarak isimlendirilir. Bu mekanizmada al c taraf gönderici taraf n IP adresini paket içerisinden al p, cevap mesaj gönderebilir. ekil 2.6 da gösterildi i gibi, bir al c ve bir göndericiden olu an ileti ime bireyay m (unicast) ileti im denir (Handley et al., 1996). 9 ekil 2.6 Bireyay m (Unicast) Yönlendirme Birden Çok Al c n n Oldu u Sistemlerde Mesajlar n Yönlendirilmesi Basit bir senaryo olan bireyay m (unicast) ileti im senaryosu, birden çok kullan c mesajla mak istedi inde karma kla r. Bir IP paketini N kullan c l k bir konferans sisteminde tüm kullan c lara göndermek için, N-1 IP paketi haz rlan p gönderilir. Her IP paketi içerisinde al c n n kendi IP adresi vard r. (Handley et al., 1996)

36 10 Bu tür bir sistem çok kullan c l bir sistem için elveri li de ildir. Sistem içerisindeki kullan c say s artt kça, a içerisindeki mesaj trafi i giderek artar. Çok kullan c l bir sistemde N-1 adet mesaj ayn içerik ile gönderilir. Gönderilen mesajlar n sadece al c adresleri de i iktir. Bu mesajlar n birço u ayn noktalara u rarlar ve ayn içeri e sahip birden çok mesaj ayn yönlendiriciler üzerinden geçer (Handley et al., 1996). ekil 2.7 Kullan c lara Mesajlar n Bireyay m (Unicast) Yöntem ile Gönderilmesi ekil 2.7 de adresinden adresine gönderilen paketler ile adresinden adresine gönderilen mesajlar ayn yolu izleyerek R isimli yönlendiriciye u rar. Bu nedenden dolay adresi ile R yönlendiricisi aras ndaki hatlar iki kat yüklenir. Ço ayay m (multicast) yönlendirme methodu yukar daki tür bir yüklenme problemini, kullan c lar gruplayarak çözer. Bu durumda yönlendiriciler gelen paketleri ço ayay m adreslerine yönlendirir.

37 Ço ayay m adresi, mesajlar alacak olan bir grup kullan c y simgeleyen bir grup adresidir. Bir kullan c bir grubun ço ayay m adresine mesaj gönderebilir, fakat sadece o grubun üyesi olan ki iler gelen paketleri alabilirler. IPv4 yap s nda ile aras ndaki IP adresleri, ço ayay m adresleri olarak ayr lm t r (Handley et al., 1996) Ço ayay m Yönlendirmenin Avantajlar Ço ayay m (multicast) yönlendirme ölçeklenebilirdir çünkü her hat üzerinden birkez geçilir. Ço ayay m yönlendiriciler IP paketlerini sadece gerekli ise ço ullarlar (Handley et al., 1996). ekil 2.8 Ço ayay m (Multicast) Yönlendirme ekil 2.8 de ço ayay m yönlendirmenin kullan ld senaryo gösterilmektedir adresinden adresine gönderilen mesajlar ile adresinden adresine gönderilen mesajlar ço ayay m yönlendirme ile gönderilmi tir.

38 adresi ile R yönlendiricisi aras ndaki hatlar sadece bir kez yüklenmi tir. R yönlendiricisi kendisine gelen mesaj ço ullayarak ve adreslerine gönderir. ekil 2.8 deki örnek iki önemli avantaj göstermektedir; adresinden R yönlendiricisine gönderilen mesajlar %50 daha az bant geni li i kullanm t r. Son sistemler mesaj gönderirken, grup içerisinde hangi ki ilerin oldu unu bilmelerine gerek kalmaz. Gönderici sistemler mesaj, grup içerisinde kimlerin oldu unu bilmeden ço ayay m adresine gönderirler. Sadece al c sistemlere ba l olan yönlendiriciler grup içerisindeki ki ilerden haberdard r. Ço ayay m gruplar ile ilgili bilgiler merkezi sistemlerde tutulmaz. Bütün bilgiler ço ayay m yönlendiriciler aras nda payla l r (Handley et al., 1996). Ço ayay m yönlendiriciler grup içerisindeki ki inin hangi arayüz üzerinden ula labilir oldu unu ö renir ve mesaj ilgili ki iye ilgili arayüz üzerinden gönderir (Handley et al., 1996) Ço ayay m Yönlendirme Protokolleri Ço ayay m yönlendiriciler göndericiden al c ya do ru da t m a aç yap s n olu turabilmek için ço ayay m yönlendirme protokollerini kullan rlar. Bu protokoller iki kategoride incelenebilir; sparse mode ve dense mode. Bu iki method a aç yap s n olu turabilmek için farkl algoritmalar kullan r. Dense Mode Ço ayay m Yönlendirme Protokolleri Dense Mode ço ayay m yönlendirme protokolü, bir a içerisinde herkes ço ayay m gruba üye ise çok iyi çal r (Deering et al., 1988). Dense Mode ço ayay m yönlendirme protokolü, göndericiler için en k sa yol a aç yap s n olu turur. Bu nedenden dolay verinin nereden

39 geldi ine ba l olarak birden fazla da t m a aç yap s olu turulabilir. Bu a aç yap s na gönderici kaynakl a aç yap s da denilir. ekil 2.9, ekil 2.10 ve ekil 2.11 de 3 farkl gönderici için 3 farkl a aç yap s n n nas l olu tu u gösterilmi tir (Deering et al., 1988). Dense Mode ço ayay m yönlendirme protokollerine örnek olarak Distance Vector Multicast Routing (DVMRP)[RFC 1075] ve Protocol Independent Muiticast-Dense Mode (PIM-DM) protokolleri gösterilebilir (Deering et al., 1988). 13 ekil Göndericisi çin Olu turulan A aç Yap s ekil Göndericisi çin Olu turulan A aç Yap s

40 14 ekil Göndericisi çin Olu turulan A aç Yap s Sparse Mode Ço ayay m Yönlendirme Protokolü Sparse Mode ço ayay m yönlendirme protokolleri, ço ayay ma kat lan al c lar n az say da bulundu u a lar için uygundur. Bu protokol genellikle ortak noktalar belirler ve ortak bir a aç yap s olu turur. Tüm göndericiler bu ortak a aç yap s üzerinden verilerini gönderir (Estrin et al., 1998). ekil 2.12 de da t m a ac n n olu turulmas gösterilmektedir. Bu a aç yap s nda ortak nokta gönderici olarak belirlenir ve di er bütün grup elemanlar al c olarak belirlenmi olur. ekil 2.13 de gösterildi i gibi, ortak a aç yap s olu turulduktan sonra grubun göndericileri taraf ndan olu turulan mesajlar ortak noktaya gönderilir, belirlenen ortak nokta da gelen mesaj a aç yap s na göre gönderir (Estrin et al., 1998). ekil 2.12 Da t m A aç Yap s

41 A aç yap s ndaki ortak nokta belirlendi inde bütün dü ümler bu nokta üzerinden mesaj gönderir. Bütün dü ümler bu a aç yap s üzerinden mesajlar göndermi olur. ekil 2.13 de ve adreslerine sahip olan sistemler için haz rlanm olan a aç yap s ve kullan lan ortak nokta gösterilmektedir. Sparse mode protokollere örnek olarak Protocol Independent Multicast Sparse Mode (PIM-SM) [RFC 2362] ve Core-Based Trees (CBTs) [RFC 2189] gösterilebilir (Estrin et al., 1998). 15 ekil 2.13 Kullan lan Ortak A aç Yap s ve Ortak Da t m Noktas IGMP Bir kullan c ço ayay m gruptan mesaj alabilmek için, ço ayay m gruba üye olmal d r. Internet Group Management Protocol (IGMP) [RFC 2236] bu amaçla kullan lmaktad r. Kullanc lar gruba üye olmak ve gruptan ç kmak için mesaj gönderirler. Ço ayay m yönlendirici üye bilgisini kullanarak, bir kullan c n n ço ayay m veri isteyip istemedi ini ö renir. Bir a parçac içerisindeki kullan c lar ço ayay m gruba üye de ilse, bu a parçac da t m a ac na eklenmez. Bir a parçac içerisindeki kullan c ço ayay m gruba üye olmak istedi inde bu a parçac, tüm a a ba layan yönlendiriciler taraf ndan da t m a ac na eklenir (Fenner, 1997).

42 16 ekil 2.14 de IGMP protokolü gösterilmektedir. ekil 2.14 IGMP Protokolü Mbone nternet in ço ayay m ileti imini destekleyen bölümüne Mbone denir. Mbone di er a lardan ayr lm bir a de ildir. Mbone yönlendiriciler nternet in bir parças d r ve hem bireyay m hem de ço ayay m trafikleri destekler. Birbirine ba l olmayan ço ayay m yönlendiriciler aras nda IP tünelleri olu turulur ve Mbone a a dahil edilir. SIP protokolleri ilk olarak Mbone a larda, kullan c lar ço ayay m oturumlara davet etmek için kullan lm t r (Thaler et al., 2000). IETF a lar aras yönlendirme protokollerinin geli imine sponsor olmu tur. Border Gateway Multicast Protocol bu protokollere örnek olarak gösterilebilir. BGMP protokolü kullan larak daha geni leyebilir ço ayay m yönlendirme trafikleri olu turulabilir (Thaler et al., 2000).

43 Gerçek Zamanl Veri letimi Farkl tür trafik, farkl sistem gereksinimlerine ihtiyaç duyar. Örnek olarak uygulamas nda gönderici taraf mail haz rlar ve gönderir. Gönderici bu durumda, sadece al c n n yaz lan do ru bir ekilde almas n ister ve mesaj n kar tarafa ula ma zaman ile ilgilenmez. uygulamalar nda verinin kar tarafa gecikmeli olarak iletilmesi kabul edilebilir fakat verinin kar tarafa zaman nda hatal bir ekilde iletilmesi kabul edilemez (Schulzrinne et al., 1996). Daha öncedeki bölümlerde de bahsedildi i gibi gerçek zamanl uygulamalar n farkl gereksinimleri vard r. Örnek olarak ses konferans n n internet üzerinden yap ld durumda, kar tarafa gecikmeli olarak ula an bir paket kabul edilemez (Schulzrinne et al., 1996) Jitter ve Paketlerin S ralanmas Gerçek zamanl uygulamalar için önemli iki konu, Jitter ve paketlerin s ralanmas d r. IP a lar mesajlar n dola mas için belli bir gecikme belirtir. Gecikmenin arkas nda birçok faktör vard r. Örnek olarak i lemci yükü çok fazla olan bir yönlendiriciye gelen mesajlar kuyru a eklenecektir. E er kuyrukta bekleyen çok fazla paket var ise, meydana gelen gecikme fazla olacakt r (Schulzrinne et al., 1996). Bir yönlendiricinin durumu her zaman ayn olmad için, bir ak n bütün mesajlar farkl zamanlarda kar tarafa varabilir. Gecikme zamanlar ndaki de i ime Jitter denir. Jitter de eri yüksek ise, bir paket kendinden önce gelen bir paketten daha önce al c ya ula abilir (Schulzrinne et al., 1996).

44 18 ekil 2.15 Ses letiminde Jitter Etkisi Jitter de erini dü ürebilmek için Real-time Transport Protocol (RTP) [RFC 1889] geli tirilmi tir. RTP paketleri Jitter ve mesajlar n kar tarafa s ras z olarak varmas na önlem olarak, zaman etiketi ve mesaj ba l klar na s ra numaras verme mekanizmas n kullan r. RTP mesaj ba l ndaki mesaj numaras sayesinde al c taraf RTP paketlerini do ru s rada s ralayabilir. RTP pakatlerinin içerisindeki zaman etiketi de erleri de kullan larak, RTP paketlerinin al c taraf ndan ne zaman oynat lmaya ba lanmas gerekti i belirtilir. Payload Type alan ile RTP paketleri içerisinde ne tür veri ta nd anla l r, örnek olarak PCM (Pulse Code Manipulation) kodlama ile kodlam ses (Schulzrinne et al., 1996). RTP paketleri ayr ca RTP paketlerinin kim taraf ndan gönderildi ini içeren kaynak alan içerir. Örnek olarak sesin RTP paketleri ile gönderildi ini dü ünelim. Gönderici, içerisinde kodlanm ses verisini ta yan RTP paketini haz rlar. Al c taraf gelecek olan RTP paketlerini alabilmek için gerekli olan tampon bellek alan n ay r r. Gelen paketler s ra numaras na göre s ralan r. RTP paketleri üzerindeki zaman

45 etiketi alan na bakarak hangi paketin hangi zamanda çal naca belirlenir (Schulzrinneet al., 1996). Gelen RTP paketin içerisindeki zaman etiketi alan içerisindeki zaman, o anki zamandan daha önceyi i aret ediyor ise gelen RTP paketi yok edilir. Bu nedenden dolay al c taraf n tampon bellek alan yeteri kadar büyük olmal d r. Aksi takdirde gelen mesaj n içerisindeki zaman o anki zamandan eski bir zaman gösterir ve paketler yok edilir. Ayr ca tampon bellek alan çok da büyük olmamal d r, e er çok büyük olur ise mesajlar tampon bellek alan nda çok bekler ve yine gecikme ya an r (Schulzrinne et al., 1996). Bir ses paketi gelmesi gereken zamandan daha sonra geliyor ise arada ba ka sesler çal nabilir. Baz teknikler kullan larak gelmeyen paketler yerine ilave sesler çal nabilir ve mesajlar n eksik geldi i anla lmaz (Schulzrinne et al., 1996) Gerçek Zamanl letim Kontrol Protokolü ( Real-Time Transport Control Protocol ) Bir önceki ekilde sadece ses veri iletimi yap lm t r. Zaman etiketi mekanizmas mesaj içerisinde birden fazla veri türü ta nd durumlarda da kullan l r. Ayn anda birden fazla veri türü iletilecek ise, bu mekanizma her veri türü için ayr ayr çal t r l r. Örnek olarak video konferans içerisindeki video zaman etiketi, videonun ne zaman oynat laca n belirler. Video konferans içerisindeki ses zaman etiketi ise, sesin hangi zamanda çal naca n belirtir. Ak lar n senkron çal mas için Real-time Transport Control Protocol (RTCP) [RFC 1889] mekanizmas kullan l r. Bu protokol zaman etiketi bilgisi ile gerçek zaman ili kilendirir (Schulzrinne et al., 1996). Her RTP oturumunun bir de RTCP oturumu vard r. RTCP protokolü medya senkronizasyonunun yan s ra, oturum içerisindeki kullan c lar n özelliklerini ve ileti imin kalitesini belirler. RTCP paketleri oturum s ras nda kaç adet paketin kayboldu unu ve al c n n veriyi alma kalitesinin ne oldu unu belirtir (Schulzrinne et al., 1996).

46 Servis Sa lanmas : Bütünle ik (Integrated) ve Farkl la t r lm (Differentiated) Servisler nternet modelinde a n içerisindeki trafik miktar dü ük iken bir çok uygulama en iyi çal r. Fakat a içerisindeki trafik yo unlu u artt kça uçtan uca servis kalitesi dü meye ba lar. Gecikme miktar ndaki art kalitenin dü mesine neden olur. IP paketleri yönlendiricinin i leyebilece inden daha h zl bir ekilde yönlendiriciye ula nca kuyruktaki veri miktar artar. Kuyruktaki veri miktar çok art nca yönlendirici paketleri yok etmeye ba lar. TCP trafi i için paketlerin yok olmas, tekar iletim mekanizmas n n çal mas n sa lar ve bu da dü ük performans ile birlikte kötü kalite (QoS) de erinin olu mas na neden olur. Gerçek zamanl uygulamalar n paketleri kaybolmaya ba lar ise mesajlar kar tarafa ula amayacakt r ve tekrar iletim olmayacakt r. Sa lanabilenden daha iyi servis kalitesi isteyen servisler için iki farkl mekanizma geli tirilmi tir. Bunlar bütünle ik servisler (integrated services) [RFC 1633] ve farkl la t r lm servisler (differentiated services) (Diffserv) [RFC 2475] dir Bütünle ik Servisler (Integrated Services) Bütünle ik servis (integrated services) mekanizmas, farkl ak lara ait paketlere yönlendiricilerde farkl davran sergiler. Örnek olarak gerçek zamanl bir uygulaman n verileri, dü ük öncelikli verilere göre öncelik sahibidir. Mesaj alan yönlendiriciler, mesaj n hangi ak a sahip oldu unu belirlemek ve mesaja hangi tür bir davran n gösterilece ini belirlemek için ek bilgiye ihtiyaç duyar (Braden et al., 1994). Yönlendirici belli bir IP adresi ve UDP portuna giden paketleri di er paketlere göre önceliklendirebilir. Yönlendiricinin farkl ak lar yürüttü ü durumda, paketleri filtreleyecek bir mekanizmaya ihtiyaç duyulur (Braden et al., 1994).

47 Sa lanan servisler Bütünle ik servis yap s iki tür servis sa lar. Bunlar kontrollü yük (controlled load) ve garantilenmi servislerdir (guaranteed services). Bu iki servis türü normalden daha iyi kalite sa layan servislere örnektir (Braden et al., 1994). 21 ekil 2.16 Yönlendiricilerdeki Paket Filtreleri Kontrollü yük servisler, en iyi çaba (best-effort) servislerden daha önceliklidir. Bu nedenden dolay e er a da yo unluk ya an yor ise, kontrollü yük servislerin paketleri en iyi çaba servislerin paketlerinden önce gönderilir. Fakat bu servis türünde belli bir bant geni li i de eri veya gecikme de eri garanti edilmez, sadece paketler di er paketlere göre önceliklendirilir (Braden et al., 1994). Garantilenmi servisler belli bir bant geni li i ve gecikme de eri garanti eder. Bu nedenden dolay garantilenmi servislerde Jitter de eri normalden daha azd r. Yönlendiriciler paketlere yüksek öncelik veremedi i için, yönlendiriciler kabul kontrol (admission control) ve kaynak rezarvasyon mekanizmalar na ihtiyaç duyar (Braden et al., 1994). Bir yönlendirici yeni bir ak iste i ald nda, istenilen kaynak miktar n n rezerve edilip edilemeyece ini kontrol eder. E er istenilen kalite de eri sa lanabiliyorsa istem kabul edilir (Braden et al., 1994).

48 22 Rezarvasyon Mekanizmas Ço ayay m gruplarda rezervasyon yap labilir. ekil 2.17 de kullan c s gönderici durumundad r, ve adresli kullan c lar al c durumundad r. ekil 2.17 Gönderici Olan Kullan c s çin Da t m A ac ekil 2.18 de al c s, gelen ak lar için belli bir kalite de eri (QoS) istemektedir. Bu nedenden dolay yönlendiriciler önemli bilgileri kendi paket filtrelerinde saklarlar ve istenilen kalite (QoS) de erini sa lamaya çal rlar. ekil Kullan c s çin Servis Kalitesi (QoS) Sa lanmas

49 kullan c s da kendi alaca ak için belli bir servis kalitesi de eri istemi tir. Fakat ikinci servis kalite istemi göndericiye kadar ula t r lmaz çünkü daha önceden ayn ak için yol üzerinde bir servis kalite istemi yap lm t r. Bu nedenden dolay kullan c s servis kalite de erini istedi inde, yönlendiriciler üzerinde saklanan bilgilerden daha önce, bu ak için rezervasyon yap ld görülür. Daha önceden ayn ak için talep yap ld ndan dolay, yeni talep kullan c s ile ana da t m a ac aras nda bir rezervasyon yap lmas n sa lar. 23 ekil Kullan c s n n Yapt Servis Kalitesi (QoS) Talebi Rezervasyon Protokolü (Reservation Protocol (RSVP)) Rezervasyon protokolü (RSVP) [RFC 2205] a üzerinde kaynak rezervasyonu yap lmas için kullan l r. RSVP protokolü önemli bilgileri yönlendiriciler üzerinde tutar ve bu bilgileri periyodik olarak yeniler. Bir ak için yap lan rezervasyon talepleri al c taraf ndan gerçekle tirilir. Al c dan göndericiye gönderilen mesajlar RESV mesajlar olarak bilinir (Gerard Roca Mallofré). Al c dan göndericiye gönderilen mesajlar, göndericiden al c ya gönderilen mesajlar ile ayn yolu izlemez. Göndericiden al c ya gönderilen RSVP mesajlar kaynak rezervasyonuna göre gönderilir. PATH mesajlar, RESV mesajlar n n hangi yoldan geri gönderilece ini yönlendiriciler üzerinde belirler. ekil 2.20 de RSVP mesaj ak gösterilmi tir (Gerard Roca Mallofré).

50 24 ekil 2.20 RSVP Mesaj Ak A üzerinde de i iklik meydana geldi inde yönlendiriciler üzerindeki gereksiz bilgiler silinir. E er yönlendirme protokolü de i ikliklerine göre de i iklik farkedilir ise, yol yeniden olu turulur ve mesajlar yeni yoldan gönderilir. Periyodik olarak gönderilen PATH mesajlar yeni yolu belirler. Eski yol üzerindeki yönlendiriciler yeni PATH mesaj alamayaca için, RESV mesajlar n da almazlar. Bu nedenden dolay kullan lmayan bu yönlendiriciler üzerindeki eski bilgiler bir süre sonra silinir (Gerard Roca Mallofré) Farkl la t r lm Servisler (Differentiated Services) RSVP mekanizmas ve bütünle ik servis (integrated service) yap s, yönlendiricilerde farkl ak lara farkl öncelik tan yordu. Gelen RSVP mesajlar na göre yönlendiriciler paketleri filtrelemektedir. Ak lar kar taraf n adresleri ve kar taraf n port numaralar ile tan mlanmaktad r. Bu nedenden dolay bu bilgiler ile yönlendiriciler üzerindeki bilgiler e le tirilir. Farkl la t r lm servis (DiffServ) [RFC 2475] mekanizmas, birden fazla servis s n f n birden fazla öncelik seviyesi ile ili kilendirir. Paketler a n en ucunda istenilen öncelik de erine göre i aretlenir. Yönlendiriciler bu alan inceleyerek paketi ilgili yoldan gönderir. Bu yakla m, noktadan noktaya yakla m ( Per-Hop- Behavior ) ad ile an l r (Blake et al., 1998).

51 Farkl la t r lm servis mekanizmas, bütünle ik servis mekanizmas na göre daha iyidir. Çünkü ak bazl mesaj yönlendirmesi yap lmaz. Farkl la t r lm servis mekanizmas da kabul kontrol (Admission Control) mekanizmas na ihtiyaç duyar. Çünkü a büyük öncelikli mesajlar n çoklu u durumunda yine kötü servis verebilir. RSVP protokolü kabul kontrol (admission control) mekanizmas olarak da kullan labilir. Bu nedenden dolay RSVP ve Diffserv protokolleri beraber kullan labilir (Blake et al., 1998). 25 ekil 2.21 Farkl la t r lm Servis (DiffServ) ve RSVP Protokollerinin Beraber Çal mas 2.5 Session Announcement Protocol (SAP) Televizyon üzerinden bir program seyretmek istedi imizde televizyon program n inceleyip, hangi yay nlar n hangi kanalda tümeyay m edildi ine bakar z. Hangi program seyretmek istedi imize karar verdi imizde, ilgili kanala geçeriz. Açt m z kanal üzerinde yay n tüm seyircilere iletilir. nternet ortam nda da benzer bir yöntem kullan l r. nternet üzerinde kat lmak istedi imiz en uygun oturumu seçeriz. Ayr ca ilgili oturum özelliklerini alabilece imiz programlar kullan r z. Örnek olarak kat laca m z oturumun ses veya video oturumu oldu unu bilmemiz gerekmektedir.

52 26 SAP (Session Announcement Protocol) [RFC 2974] protokolü ço ayay m oturumlar içerisindeki kullan c lara bilgileri da t r. SAP protokolü bu ço ayay m da t m i levini, belli bir ço ayay m adrese ve porta verileri göndererek yapar. Ço ayay m yöntem güvenilir bir yöntem olmad için, SAP protokolü gönderimleri de güvenilir de ildir. Ve mesajlar periyodik olarak tekrarlanmal d r (Handley et al., 2000). SAP mesajlar sabit bant geni li i de erine ihtiyaç duyar. Bu nedenden dolay bir kullan c di er bütün mesajlar ilgili ço ayay m adresini ve portunu dinleyerek alabilir. Gönderilen mesaj say s na ba l olarak SAP protokolü, oturum içerisindeki tekrar iletim h z n belirler. Oturum say s artt kça, tekrar iletim zamanlar aras ndaki fark artar (Handley et al., 2000). ekil 2.22 SAP Oturum Özelliklerinin Kullan c lar Aras nda Da t lmas SAP mesajlar ifrelenebilir ve baz mekanizmalar kullan larak güvenilirli i sa lanabilir. Kullan lan mekanizmalar sayesinde mesajlar n istenilmeyen ki ilere ula mas engellenebilir (Handley et al., 2000) Oturum Özellikleri SAP protokolü oturum özelliklerini kullan c lara ço ayay m olarak da t r fakat oturum özelliklerinin format n belirlemez. IETF görü üne gore, birden çok protokol kullan larak SAP protokolünün oturum özellikleri formatlanabilir ve kar tarafa iletilebilir. Önerilen protocol SDP ( Session Description Protocol) [RFC 2327] protokolüdür. SAP protokolü bütün oturum özelliklerini iletir ama kar l kl kullan c lar bu

53 özellikler üzerinde anla amazlar. Bu nedenden dolay al c taraf oturum format n destekleyemiyorsa, oturum sonlan r. Al c taraf kendisinin destekledi i formatta verinin iletiminin gerçekle tirimini isteyemez (Handley et al., 2000) Session Description Protocol (SDP) Session Description Protocol (SDP) [RFC 2327] oturum özelliklerinin nas l tan mlanaca n belirler. SDP protokolü herhangi bir aktar m mekanizmas veya kar l kl anla ma mekanizmas içermez. SDP özellikleri, bir sistemin bir oturuma kat labilmek için kulland veri grubudur. Örnek olarak bir SDP mesaj, IP adresinden, port numaras ndan ve zaman tan mlamalar ndan olu ur (Handley and Jacobson, 1998). Tekrar televizyon program örne ine dönersek, oturum özelli i Saat ak am 9 da 5. kanalda futbol maç var, Saat ak am 5 de 2.kanalda film var gibi aç klamalar içerir. SDP protokolü, ilgili yay n tümeyay m eklinde nas l ve saat kaçta alabilece imizi belirtir. lerleyen bölümlerde de görece imiz gibi, SIP protokolü oturumun özelliklerini tan mlayabilmek için SDP protokolünü kullan r SDP Format SDP mesajlar birçok SIP mesaj içerisinde gönderilir. SDP oturum mesajlar metin bazl mesajlard r. Bir SDP oturum özelli i a a daki formattaki birden fazla sat rdan olu ur (Handley and Jacobson, 1998). Tür=De er Tür alan bir karakter uzunlu undad r. De er alan ise mesaj n türüne göre de i mektedir. SDP oturum özellikleri mesaj, oturum bazl bilgi ve iletilen veri türü bazl bilgi içerir. Oturum bazl bilgi alan tüm oturumu tan mlar. Örnek olarak oturumun kim taraf ndan ba lat ld bilgisi, oturum bazl bilgi alan nda belirtilir. Veri bazl bilgi alan ise iletilen verinin türünü belirler. Örnek olarak hangi tür verinin hangi tür

BİT ini Kullanarak Bilgiye Ulaşma ve Biçimlendirme (web tarayıcıları, eklentiler, arama motorları, ansiklopediler, çevrimiçi kütüphaneler ve sanal

BİT ini Kullanarak Bilgiye Ulaşma ve Biçimlendirme (web tarayıcıları, eklentiler, arama motorları, ansiklopediler, çevrimiçi kütüphaneler ve sanal BİT ini Kullanarak Bilgiye Ulaşma ve Biçimlendirme (web tarayıcıları, eklentiler, arama motorları, ansiklopediler, çevrimiçi kütüphaneler ve sanal müzeler vb.) Bilgi ve iletişim teknolojileri, bilgiye

Detaylı

Prensipler Çoklu ortam uygulamalarının sınıflandırılması Uygulamaların ihtiyaç duyacağı ağ servislerini belirlemek Uygulamaların gerçek zamanlı

Prensipler Çoklu ortam uygulamalarının sınıflandırılması Uygulamaların ihtiyaç duyacağı ağ servislerini belirlemek Uygulamaların gerçek zamanlı İrfan Köprücü Prensipler Çoklu ortam uygulamalarının sınıflandırılması Uygulamaların ihtiyaç duyacağı ağ servislerini belirlemek Uygulamaların gerçek zamanlı olmasından dolayı ayrılan yüksek önceliklerden

Detaylı

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının bağlantıları kontrol edilir. Güz ve Bahar dönemindeki

Detaylı

VoIP/SIP Ağları ve Güvenlik. Melih Taş & Hakan Tolgay

VoIP/SIP Ağları ve Güvenlik. Melih Taş & Hakan Tolgay VoIP/SIP Ağları ve Güvenlik Melih Taş & Hakan Tolgay Bilgisayar mühendisi Ben kimim? Telekom sektöründe 6 yıl Core Gateways SIP Tasarım/Projeler (HD video yayını, VoIP güvenliği, vb) Boş vakitlerimde ağ

Detaylı

Tasarım Raporu. Grup İsmi. Yasemin ÇALIK, Fatih KAÇAK. Kısa Özet

Tasarım Raporu. Grup İsmi. Yasemin ÇALIK, Fatih KAÇAK. Kısa Özet Tasarım Raporu Grup İsmi Yasemin ÇALIK, Fatih KAÇAK Kısa Özet Tasarım raporumuzda öncelikle amacımızı belirledik. Otomasyonumuzun ana taslağını nasıl oluşturduğumuzu ve bu süreçte neler yaptığımıza karar

Detaylı

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir?

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? Kazanım Değerlendirme Uygulaması (KDU), Vitamin Ortaokul Kurumsal üyesi olan özel okullarda, öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin bilişsel süreçler çerçevesinde

Detaylı

İNTERNETE NASIL BAĞLANILIR?

İNTERNETE NASIL BAĞLANILIR? İNTERNET İNTERNET NEDİR? İki veya daha fazla bilgisayarın birbirine bağlanması ile oluşturulan bilgisayar ağına yerel ağ denir. Birden fazla bilgisayarın veya yerel bilgisayarların bağlı olduğu ağların

Detaylı

BİLGİSAYAR DONANIMI. *** Gerçekleştirdikleri görev bakımından donanım birimleri ikiye ayrılır.

BİLGİSAYAR DONANIMI. *** Gerçekleştirdikleri görev bakımından donanım birimleri ikiye ayrılır. BİLGİSAYAR DONANIMI Donanım : Bilgisayarı meydana getiren fiziksel parçalara donanım denir. Bilgisayar donanımı ikiye ayılır. 1. Dış Donanım: Bilgisayar kasasının dışında bulunan, kablolar ya da bağlantı

Detaylı

ULAKBİM Danışma Hizmetlerinde Yeni Uygulamalar: Makale İstek Sistemi ve WOS Atıf İndeksleri Yayın Sayıları Tarama Robotu

ULAKBİM Danışma Hizmetlerinde Yeni Uygulamalar: Makale İstek Sistemi ve WOS Atıf İndeksleri Yayın Sayıları Tarama Robotu ULAKBİM Danışma Hizmetlerinde Yeni Uygulamalar: Makale İstek Sistemi ve WOS Atıf İndeksleri Yayın Sayıları Tarama Robotu Serpil YETGİN * Öz Günümüzde daha fazla bilginin elektronik olarak elde edilmesi,

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

Digifresh Kullanım Kılavuzu

Digifresh Kullanım Kılavuzu DigiFresh programını çalıştırmadan önce bilgisayarınıza Net Framework kütüphanesinin yüklü olması gerekmektedir. Aşağıdaki linkten indirelebilir. http://www.microsoft.com/tr-tr/download/confirmation.aspx?id=17851

Detaylı

Protocol Mimari, TCP/IP ve Internet Tabanlı Uygulamalar

Protocol Mimari, TCP/IP ve Internet Tabanlı Uygulamalar Tabanlı Uygulamalar 3. Ders Yrd. Doç. Dr. İlhami M. ORAK Protocol Mimari, TCP/IP ve Internet Tabanlı Uygulamalar İletişimi tamamıyla ortadan kaldırmak için gönderici ile alıcı arasında hiçbir ortak kural

Detaylı

QR Kodu Tarayıcısı / Okuyucusuna Uygun Uygulamalarda Kullanım İçin

QR Kodu Tarayıcısı / Okuyucusuna Uygun Uygulamalarda Kullanım İçin Xerox QR Code Uygulaması Hızlı Başlangıç Kılavuzu 702P03999 QR Kodu Tarayıcısı / Okuyucusuna Uygun Uygulamalarda Kullanım İçin QR (Quick Response) Code Uygulamasını şu uygulamalarla birlikte kullanınız:

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 30 Temmuz 2012 ĐÇĐNDEKĐLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

İşletim Sisteminin Katmanları

İşletim Sisteminin Katmanları İşletim Sistemi Bilgisayar donanımının doğrudan denetimi ve yönetiminden, temel sistem işlemlerinden ve uygulama yazılımlarını çalıştırmaktan sorumlu olan sistem yazılımıdır. Bütün diğer yazılımların belleğe,

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ Deneyde dolu alan tarama dönüşümünün nasıl yapıldığı anlatılacaktır. Dolu alan tarama

Detaylı

DOKÜMAN YÖNETİM SİSTEMİ KULLANIMI GELEN EVRAK

DOKÜMAN YÖNETİM SİSTEMİ KULLANIMI GELEN EVRAK DOKÜMAN YÖNETİM SİSTEMİ KULLANIMI GELEN EVRAK 1. DYS (Doküman Yönetim Sistemi) nin kullanımı için 3. parti bir programa ihtiyaç yoktur. Tamamen WEB tabanlı çalışmaktadır. 2. Sisteme http://dys.akdeniz.edu.tr

Detaylı

Tor Üzerinden VPN Servisi "Privatoria"

Tor Üzerinden VPN Servisi Privatoria Tor Üzerinden VPN Servisi "Privatoria" Geçtiğimiz günlerde ortaya çıkan yeni bir oluşum internette güvenli gezinme yöntemlerimiz arasına bir yenisini daha ekledi. Privatoria adıyla yayın hayatına başlayan

Detaylı

Kısa İsim 1. Bu Yönetmelik, Belge Sayı Sistemi Yönetmeliği olarak isimlendirilir. Tefsir 2. Bu Yönetmelikte, metin başka türlü gerektirmedikçe;

Kısa İsim 1. Bu Yönetmelik, Belge Sayı Sistemi Yönetmeliği olarak isimlendirilir. Tefsir 2. Bu Yönetmelikte, metin başka türlü gerektirmedikçe; MİLLİ ARŞİV VE ARAŞTIRMA DAİRESİ KURULUŞ, GÖREV ve ÇALIŞMA ESASLARI) YASASI 15/1990, 22/1994 ve 84/2007 Sayılı Yasalar) Madde 10 Altında Yapılan Milli Arşiv ve Araştırma Dairesi, Milli Arşiv Kurulu Çalışma

Detaylı

BQTEK SMS Asistan. Kullanım Kılavuzu. Doküman Versiyon: 1.0 09.05.2016 BQTEK

BQTEK SMS Asistan. Kullanım Kılavuzu. Doküman Versiyon: 1.0 09.05.2016 BQTEK Kullanım Kılavuzu Doküman Versiyon: 1.0 09.05.2016 BQTEK İçindekiler İçindekiler... 2 Genel Bilgi... 3 Uygulamanın İndirilmesi... 3 iphone için... 3 Android için... 3 Windows ve Mac için... 3 Uygulamanın

Detaylı

BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1

BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1 1 BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1 Belli bir özelliğe yönelik yapılandırılmış gözlemlerle elde edilen ölçme sonuçları üzerinde bir çok istatistiksel işlem yapılabilmektedir. Bu işlemlerin bir kısmı

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

ENTERPRISE CONTACT CENTER

ENTERPRISE CONTACT CENTER call center ENTERPRISE CONTACT CENTER SAPHIRA ülkemizin uluslararası arenada ekonomik ve teknolojik rekabet gücünü artırıcı niteliklere sahip olmak üzere; İ.Ü. Teknokent yerleşkesi içerisinde, geliştirmelerin

Detaylı

OFİS 365 ÖĞRENCİ MAİL SİSTEMİ KULLANIM KLAVUZU. Office 365

OFİS 365 ÖĞRENCİ MAİL SİSTEMİ KULLANIM KLAVUZU. Office 365 OFİS 365 ÖĞRENCİ MAİL SİSTEMİ KULLANIM KLAVUZU Office 365 Microsoft Office (Word, Excel vb.) dokümanlarınızı bulut platformuna taşımanızı sağlayan Office 365 ürününe https://portal.office.com/home adresinden

Detaylı

ÖĞRENME FAALĠYETĠ 7. 7. GELĠġMĠġ ÖZELLĠKLER

ÖĞRENME FAALĠYETĠ 7. 7. GELĠġMĠġ ÖZELLĠKLER ÖĞRENME FAALĠYETĠ 7 AMAÇ ÖĞRENME FAALĠYETĠ 7 Bu faaliyette verilen bilgiler ile hazırlamıģ olduğunuz belgeye uygun baģvuruları (Ġçindekiler Tablosu, Dipnot/sonnot, Ģekil tablosu, resim yazısı vb.) hatasız

Detaylı

İÇİNDEKİLER SAYFA Önsöz 4 Stratejik Planlama ve Bütçe Yol Haritası 5 Örnek İşletme Hakkında 6 Gider Yükleme Sistemi 8 Satış Bütçesi Oluşturma 9 Faaliyet Gider Bütçesi Oluşturma 12 Bütçe Sistem Otomasyonu

Detaylı

Şekil 1. Sistem Açılış Sayfası

Şekil 1. Sistem Açılış Sayfası Sistemin Kullanım Amacı E-Tedarik, Türkiye Petrolleri nin doğrudan alım süreci sırasında firmalardan teklif alma kısmının elektronik ortama aktarılması amacıyla oluşturulmuş bir web tabanlı sistemdir.

Detaylı

SIP (Session Initiation Protocol), Internet üzerinden çoklu ortam hizmetlerinin işletilebilmesi için geliştirilmiş bir protokoldür.

SIP (Session Initiation Protocol), Internet üzerinden çoklu ortam hizmetlerinin işletilebilmesi için geliştirilmiş bir protokoldür. SIP - (Session Initiation Protocol, Oturum Başlatma Protokolü) SIP (Session Initiation Protocol), Internet üzerinden çoklu ortam hizmetlerinin işletilebilmesi için geliştirilmiş bir protokoldür. Söz konusu

Detaylı

ETKİLEŞİMLİ TAHTA KORUMA SİSTEMİ KURULUM

ETKİLEŞİMLİ TAHTA KORUMA SİSTEMİ KURULUM 1. Sistem 3 bileşenden oluşur a. Sunucu b. Koruma yazılımı c. Mobil anahtar ETKİLEŞİMLİ TAHTA KORUMA SİSTEMİ KURULUM Sunucu yazılımı: sunucu yazılımı öncelikle yerel ağda et (etkileşimli tahtaların) bağlı

Detaylı

25 Nisan 2016 (Saat 17:00 a kadar) Pazartesi de, postaya veya kargoya o gün verilmiş olan ya da online yapılan başvurular kabul edilecektir.

25 Nisan 2016 (Saat 17:00 a kadar) Pazartesi de, postaya veya kargoya o gün verilmiş olan ya da online yapılan başvurular kabul edilecektir. Sıkça Sorulan Sorular Başvuru Başvuru ne zaman bitiyor? 25 Nisan 2016 (Saat 17:00 a kadar) Pazartesi de, postaya veya kargoya o gün verilmiş olan ya da online yapılan başvurular kabul edilecektir. Bursluluğun

Detaylı

Uzem Eğitmen Girişi. Şekil 1. Sisteme girdikten sonra Şekil 2 deki ekran karşımıza çıkacak. Bu ekrandaki adımları kısaca tanıyalım.

Uzem Eğitmen Girişi. Şekil 1. Sisteme girdikten sonra Şekil 2 deki ekran karşımıza çıkacak. Bu ekrandaki adımları kısaca tanıyalım. Uzem Eğitmen Girişi Sisteme eğitmen olarak giriş yapabilmek için http://uzem.uskudar.edu.tr adresini internet tarayıcımızın adres satırına yazdıktan sonra Şekil 1 deki ekranda ilgili alanlara kullanıcı

Detaylı

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Muş Alparslan Üniversitesi Uzaktan

Detaylı

Yeni web iletişim yöntemi Websocket protokolünün geleneksel yöntemlerle karşılaştırılması

Yeni web iletişim yöntemi Websocket protokolünün geleneksel yöntemlerle karşılaştırılması EEB 216 Elektrik-Elektronik ve Bilgisayar Sempozyumu, 11-13 Mayıs 216, Tokat TÜRKİYE Yeni web iletişim yöntemi protokolünün geleneksel yöntemlerle karşılaştırılması Onur CÖMERT 1 Mahmut HEKİM 2 1 Gaziosmanpaşa

Detaylı

Danışma Kurulu Tüzüğü

Danışma Kurulu Tüzüğü Uygulamalı Bilimler Yüksek Okulu Otel Yöneticiliği Bölümü Danışma Kurulu Tüzüğü MADDE I Bölüm 1.1. GİRİŞ 1.1.1. AD Danışma Kurulu nun adı, Özyeğin Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Yüksek Okulu ve Otel

Detaylı

Resmi Gazete Tarihi: 10.07.2012 Resmi Gazete Sayısı: 28349

Resmi Gazete Tarihi: 10.07.2012 Resmi Gazete Sayısı: 28349 Resmi Gazete Tarihi: 10.07.2012 Resmi Gazete Sayısı: 28349 RÜZGÂR VE GÜNEŞ ENERJİSİNE DAYALI LİSANS BAŞVURULARI İÇİN YAPILACAK RÜZGÂR VE GÜNEŞ ÖLÇÜMLERİ UYGULAMALARINA DAİR TEBLİĞ (TEBLİĞ NO: 2012/01)

Detaylı

T.C. KĠLĠS 7 ARALIK ÜNĠVERSĠTESĠ ÖRGÜN EĞĠTĠM ÖĞRENCĠLERĠNE YÖNELĠK UZAKTAN EĞĠTĠM YÖNERGESĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Tanımlar

T.C. KĠLĠS 7 ARALIK ÜNĠVERSĠTESĠ ÖRGÜN EĞĠTĠM ÖĞRENCĠLERĠNE YÖNELĠK UZAKTAN EĞĠTĠM YÖNERGESĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Tanımlar Senato Tarihi: 29/07/2015 Senato No : 12 Amaç T.C. KĠLĠS 7 ARALIK ÜNĠVERSĠTESĠ ÖRGÜN EĞĠTĠM ÖĞRENCĠLERĠNE YÖNELĠK UZAKTAN EĞĠTĠM YÖNERGESĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Tanımlar MADDE 1- (1) Bu yönergenin

Detaylı

2 Gemi Kiralama ve Demuraj-Dispeç Hesapları

2 Gemi Kiralama ve Demuraj-Dispeç Hesapları GĠRĠġ Dünya ticareti insanlığın gereksinimleri, yaşam kalitesi ve refahı için vazgeçilmez bir unsurdur, dünya ticaretinin vazgeçilmezi ise ulaşım sistemleridir. Ulaşım sistemleri içinde, çok uzun, kıtalar

Detaylı

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ HAKKINDA YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİĞİN UYGULANMASINA İLİŞKİN GENELGE (2015/50) Bu Genelge, 25.05.2015

Detaylı

MSSQL Server 2000 Kurulumu

MSSQL Server 2000 Kurulumu MSSQL Server 2000 Kurulumu MSSQL Server 2000 Kurulumu ile ilgili işlem adımları Kurulum hazırlıkları : SQL Server 2000 in sistem ihtiyaçları gözden geçirilmelidir. Aşağıdaki tablo bu ürünün standart donanım

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi özcan DEMİREL 1750 Üniversiteler Yasası nın 2. maddesinde üniversiteler, fakülte, bölüm, kürsü ve benzeri kuruluşlarla hizmet birimlerinden oluşan özerkliğe ve kamu

Detaylı

Resmi Gazete Tarihi: 12.09.2010 Resmî Gazete Resmi Gazete Sayısı: 27697 YÖNETMELİK ELEKTRONİK HABERLEŞME SEKTÖRÜNDE HİZMET KALİTESİ YÖNETMELİĞİ

Resmi Gazete Tarihi: 12.09.2010 Resmî Gazete Resmi Gazete Sayısı: 27697 YÖNETMELİK ELEKTRONİK HABERLEŞME SEKTÖRÜNDE HİZMET KALİTESİ YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Tarihi: 12.09.2010 Resmî Gazete Resmi Gazete Sayısı: 27697 YÖNETMELİK Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumundan: ELEKTRONİK HABERLEŞME SEKTÖRÜNDE HİZMET KALİTESİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM

Detaylı

Xerox ConnectKey Teknolojisine sahip Çok Fonksiyonlu Yazıcılarla (MFP'ler) Kullanım İçin

Xerox ConnectKey Teknolojisine sahip Çok Fonksiyonlu Yazıcılarla (MFP'ler) Kullanım İçin Xerox App Gallery Uygulaması Hızlı Başlangıç Kılavuzu 702P03997 Xerox ConnectKey Teknolojisine sahip Çok Fonksiyonlu Yazıcılarla (MFP'ler) Kullanım İçin Xerox App Gallery Uygulamasını, ConnectKey özelliğine

Detaylı

TOBB ETÜ LİSANSÜSTÜ BURSLU ÖĞRENCİ YÖNERGESİ* (*)13.04.2011 Tarih ve S-2011-10 sayılı Senato oturumunun 4 nolu Kararı ile Kabul edilmiştir.

TOBB ETÜ LİSANSÜSTÜ BURSLU ÖĞRENCİ YÖNERGESİ* (*)13.04.2011 Tarih ve S-2011-10 sayılı Senato oturumunun 4 nolu Kararı ile Kabul edilmiştir. TOBB ETÜ LİSANSÜSTÜ BURSLU ÖĞRENCİ YÖNERGESİ* (*)13.04.2011 Tarih ve S-2011-10 sayılı Senato oturumunun 4 nolu Kararı ile Kabul edilmiştir. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak Amaç MADDE 1 - (1) Bu yönergenin

Detaylı

1. BÖLÜM: SOSYAL MEDYA

1. BÖLÜM: SOSYAL MEDYA 1. BÖLÜM: SOSYAL MEDYA Bu bölümde sosyal medya kavramı, gelişimi, özellikleri ve sosyal medya araçları ele alınarak geleneksel medya ve sosyal medya arasındaki farklar incelenmiştir. Ayrıca bu bölümde,

Detaylı

13 Kasım 2012. İlgili Modül/ler : Satın Alma ve Teklif Yönetimi. İlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL

13 Kasım 2012. İlgili Modül/ler : Satın Alma ve Teklif Yönetimi. İlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL 13 Kasım 2012 İlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL STOK BİLGİLERİNİ KULLANARAK TOPLU ALIM TALEP FİŞİ OLUŞTURMA Satın Alma ve Teklif Yönetimi modülü ile ihtiyaç duyulan stoklar otomatik belirlenip,

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ BİR DİL PROGRAMI -Türkçe Konuşma - Tanıma Sistemi-

BİLGİSAYAR DESTEKLİ BİR DİL PROGRAMI -Türkçe Konuşma - Tanıma Sistemi- BİLGİSAYAR DESTEKLİ BİR DİL PROGRAMI -Türkçe Konuşma - Tanıma Sistemi- Prof. Dr. Fatih KİRİŞÇİOĞLU Bilgisayarlı Dil Uzmanı Erkan KARABACAK Proje Sorumlusu Çetin ÇETİNTÜRK Tanımlar : Konuşma Tanıma : Dil

Detaylı

İNTEGRAL MENKUL DEĞERLER A.Ş. BİLGİLENDİRME POLİTİKASI

İNTEGRAL MENKUL DEĞERLER A.Ş. BİLGİLENDİRME POLİTİKASI İNTEGRAL MENKUL DEĞERLER A.Ş. BİLGİLENDİRME Doküman No : INM_PR_40 Yayın Tarihi : 30/03/2016 Revizyon Tarihi ve Sayısı : - Sayfa 1 BİLGİLENDİRME 1. Amaç Bilgilendirme Politikası nın temel amacı; ticari

Detaylı

MikroÖdeme Servis Dökümanı

MikroÖdeme Servis Dökümanı MikroÖdeme Servis Dökümanı 1 TurkcellMobilÖdeme Nedir? TurkcellMobilÖdeme 36 milyonu aşkın Turkcell kullanıcısının cep telefonlarını kullanarak, sadece bir SMS ile, pratik bir şekilde ödeme yapmasına olanak

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

Topoloji değişik ağ teknolojilerinin yapısını ve çalışma şekillerini anlamada başlangıç noktasıdır.

Topoloji değişik ağ teknolojilerinin yapısını ve çalışma şekillerini anlamada başlangıç noktasıdır. Yazıyı PDF Yapan : Seyhan Tekelioğlu seyhan@hotmail.com http://www.seyhan.biz Topolojiler Her bilgisayar ağı verinin sistemler arasında gelip gitmesini sağlayacak bir yola ihtiyaç duyar. Aradaki bu yol

Detaylı

BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU KARARI

BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU KARARI BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU KARARI Karar Tarihi :22.02.2011 Karar No :2011/DK-10/91 Gündem Konusu :İnternetin Güvenli Kullanımı. KARAR : 5809 sayılı Kanunun 4 üncü 6 ncı ve 50 inci maddeleri

Detaylı

SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK. DANIġMAN: Faik GÖKALP

SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK. DANIġMAN: Faik GÖKALP SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK DANIġMAN: Faik GÖKALP SOSYOLOJĠ ALANI ORTAÖĞRETĠM ÖĞRENCĠLERĠ ARASI ARAġTIRMA PROJE YARIġMASI BURSA TÜRKĠYE BĠLĠMSEL VE

Detaylı

TCP-IP PROTOKOLÜ MODÜLÜ

TCP-IP PROTOKOLÜ MODÜLÜ TCP-IP PROTOKOLÜ MODÜLÜ 1. TCP/IP ADRESİNİN SINIFLARI TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol) bilgisayarların karşılıklı haberleşebilmesi için kullanılan en yaygın protokol kümesidir.

Detaylı

Öncelikle Markamıza göstermiş olduğunuz ilgiden dolayı teşekkür ederiz.

Öncelikle Markamıza göstermiş olduğunuz ilgiden dolayı teşekkür ederiz. Sayın Prefix İş Ortağımız, Öncelikle Markamıza göstermiş olduğunuz ilgiden dolayı teşekkür ederiz. İşletmenize daha fazla kazanç sağlayabilmek, daha kaliteli ve daha süratli hizmet verebilmek için, mevcut

Detaylı

Uygulama 6. Sunum 5. Oturum 4. Taşıma 3. Ağ 2. Veri iletim 1

Uygulama 6. Sunum 5. Oturum 4. Taşıma 3. Ağ 2. Veri iletim 1 OSI MODELİ OSI Modeli Farklıbilgisayarların ve standartların gelişmesi ile sorunların ortaya çıkması nedeniyle ISO (International Organization for Standardization), OSI(Open Systems Interconnection) modelini

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı

Digitus un alışılmış kutu tasarımı Powerline Wireless 300N Access Point in kutusu için de geçerli. Ürünün ön kısmında yeşil ve beyaz renkler

Digitus un alışılmış kutu tasarımı Powerline Wireless 300N Access Point in kutusu için de geçerli. Ürünün ön kısmında yeşil ve beyaz renkler Digitus DN-15018-1 Tanıtımını gerçekleştireceğimiz sıradaki Digitus ürünü ise Powerline Wireless 300N Access Point. Kısaca Access Point in görevini sizlere aktaralım. Bu cihazın görevini birçok bilgisayar

Detaylı

www.e-dewlet.com BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU KARARI

www.e-dewlet.com BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU KARARI www.e-dewlet.com BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU KARARI Karar i : 11.11.2013 Karar No : 2013/DK-THD/605 Gündem Konusu : Tüketici Şikâyetlerinin İşletmeciler Tarafından Çözülmesine İlişkin Usul ve

Detaylı

PERKON PDKS Kurulum ve hızlı başlangıç rehberi

PERKON PDKS Kurulum ve hızlı başlangıç rehberi Oluşturma 02.11.2015 Revizyon: 02.11.2015 Rev No: 02 Yazan: Süleyman FAKİR Düzenleyen: Ferşad DELİRİ PERKON PDKS Kurulum ve hızlı başlangıç rehberi 1) PDKS Kurulumu, Lisans Onaylaması Ve Veri Tabanı Ayarları

Detaylı

FormSeries müşterileri operasyon ekibinin bir parçası haline getiren yeni bir hizmet kanalı yaratmayı hedeflemektedir.

FormSeries müşterileri operasyon ekibinin bir parçası haline getiren yeni bir hizmet kanalı yaratmayı hedeflemektedir. FormSeries Nedir? FormSeries, müşteriler tarafından elle doldurulan form veya dilekçelerin okunmasını ve bu döküman aracılığıyla iletilen tüm talep ve talimatların otomatik olarak gerçekleştirilmesini

Detaylı

6. ODA MERKEZ BÜRO İŞLEYİŞİ

6. ODA MERKEZ BÜRO İŞLEYİŞİ 6. ODA MERKEZ BÜRO İŞLEYİŞİ 25. Dönem Çalışma Programı nda, Odamız merkez ve şubelerin büro işleyişinde etkinliğini arttırıcı teknik alt yapının güçlendirilerek oda çalışma hedeflerine ulaşılmasına hizmet

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DERS GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DERS GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DERS GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER...i BİRİNCİ BÖLÜM...1 Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar...1 Amaç...1 Kapsam...1 Dayanak...1 Tanımlar...1 İKİNCİ BÖLÜM...2

Detaylı

EK 2 ORTA DOĞU TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ SENATOSU 2011 YILI ÖSYS KONTENJANLARI DEĞERLENDĐRME RAPORU

EK 2 ORTA DOĞU TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ SENATOSU 2011 YILI ÖSYS KONTENJANLARI DEĞERLENDĐRME RAPORU EK 2 ORTA DOĞU TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ SENATOSU 2011 YILI ÖSYS KONTENJANLARI DEĞERLENDĐRME RAPORU Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 1995 yılından bu yana, hazırladığı ve titizlikle uygulamaya çalıştığı Stratejik

Detaylı

Bilgisayar Uygulamaları PSİ105

Bilgisayar Uygulamaları PSİ105 Bilgisayar Uygulamaları PSİ105 Yrd.Doç.Dr. Serdar YILMAZ Kaynak: Marmara Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Bilgisayar Kursu Ders Notları, Kasım 2007 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Başlat Düğmesi Bilgisayarınızı

Detaylı

ZİRVE ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK ABD

ZİRVE ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK ABD ZİRVE ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK ABD. 2013 2014 GÜZ YARIYILI OKULLARDA GÖZLEM DERSİ UYGULAMALARI Dersin Sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Ramin ALİYEV

Detaylı

Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı?

Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı? Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı? *Av.Erdal AKSU 17 Kasım 2008 KONU: Rekabet Kurulu nun 03.07.2008 tarihinde Kablo TV şebekesine entegre

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 18 Aralık 2015 İÇİNDEKİLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

İngilizce Öğretmenlerinin Bilgisayar Beceri, Kullanım ve Pedagojik İçerik Bilgi Özdeğerlendirmeleri: e-inset NET. Betül Arap 1 Fidel Çakmak 2

İngilizce Öğretmenlerinin Bilgisayar Beceri, Kullanım ve Pedagojik İçerik Bilgi Özdeğerlendirmeleri: e-inset NET. Betül Arap 1 Fidel Çakmak 2 İngilizce Öğretmenlerinin Bilgisayar Beceri, Kullanım ve Pedagojik İçerik Bilgi Özdeğerlendirmeleri: e-inset NET DOI= 10.17556/jef.54455 Betül Arap 1 Fidel Çakmak 2 Genişletilmiş Özet Giriş Son yıllarda

Detaylı

TBD Kamu-BİB Kamu Bilişim Platformu

TBD Kamu-BİB Kamu Bilişim Platformu TBD Kamu-BİB Kamu Bilişim Platformu Türkiye Bilişim Derneği (TBD), kurulduğu 22 Nisan 1971 tarihinden itibaren, 45 yıldır, ülkemiz bilişim sektörünün gelişmesi için birçok çalışmalara öncülük eden ve ilklere

Detaylı

B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet

B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet 57 Yrd. Doç. Dr. Yakup EMÜL, Bilgisayar Programlama Ders Notları (B02) Şimdiye kadar C programlama dilinin, verileri ekrana yazdırma, kullanıcıdan verileri alma, işlemler

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ STAJ UYGULAMA ESASLARI 1. GENEL HUSUSLAR

DİCLE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ STAJ UYGULAMA ESASLARI 1. GENEL HUSUSLAR DİCLE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ STAJ UYGULAMA ESASLARI 1. GENEL HUSUSLAR Madde 1.1. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğrencilerinin lisans derecesini alabilmeye hak kazanabilmeleri için

Detaylı

Vodafone Mobil Form Tanıtım Sunumu

Vodafone Mobil Form Tanıtım Sunumu Vodafone Mobil Form Tanıtım Sunumu Mobil Form ile Evrak İşine Son! Vodafone Mobil Form Kurumunuzun kağıtlar üzerinde formlar şeklinde yürüttüğü iş süreçlerini dijital platforma taşıyan bir mobil uygulamadır.

Detaylı

BÜRO YÖNETİMİ VE SEKRETERLİK ALANI HIZLI KLAVYE KULLANIMI (F KLAVYE) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

BÜRO YÖNETİMİ VE SEKRETERLİK ALANI HIZLI KLAVYE KULLANIMI (F KLAVYE) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü BÜRO YÖNETİMİ VE SEKRETERLİK ALANI HIZLI KLAVYE KULLANIMI (F KLAVYE) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 28 Aralık 2012 İÇİNDEKİLER Ara Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların

Detaylı

Bilgisayar Ağları (COMPE 334) Ders Detayları

Bilgisayar Ağları (COMPE 334) Ders Detayları Bilgisayar Ağları (COMPE 334) Ders Detayları Ders Adı Bilgisayar Ağları Ders Kodu COMPE 334 Dönemi Ders Uygulama Saati Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Bahar 3 2 0 4 5 Ön Koşul Ders(ler)i - Dersin Dili

Detaylı

ELEKTRONĐK TĐCARETĐN DÜZENLENMESĐ KANUNU 1 MAYIS 2015 TE YÜRÜRLÜĞE GĐRDĐ

ELEKTRONĐK TĐCARETĐN DÜZENLENMESĐ KANUNU 1 MAYIS 2015 TE YÜRÜRLÜĞE GĐRDĐ 30.04.2015 ELEKTRONĐK TĐCARETĐN DÜZENLENMESĐ KANUNU 1 MAYIS 2015 TE YÜRÜRLÜĞE GĐRDĐ 20 SORUDA YENĐ KANUN: 1. Kanun ne zaman yürürlüğe girmektedir? 23 Ekim 2014 tarihinde Resmi Gazete de yayımlanan Kanun;

Detaylı

M i m e d 2 0 1 0 ö ğ r e n c i p r o j e l e r i y a r ı ş m a s ı soru ve cevapları

M i m e d 2 0 1 0 ö ğ r e n c i p r o j e l e r i y a r ı ş m a s ı soru ve cevapları M i m e d 2 0 1 0 ö ğ r e n c i p r o j e l e r i y a r ı ş m a s ı soru ve cevapları S1: Erasmus kapsamında yapılan projelerle yarışamaya katılınabilir mi? C1: Erasmus kapsamında gidilen yurtdışı üniversitelerdeki

Detaylı

T.C. NUH NACİ YAZGAN ÜNİVERSİTESİ YAZILIM KULÜBÜ TÜZÜĞÜ. BİRİNCİ BÖLÜM Kuruluş Gerekçesi, Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

T.C. NUH NACİ YAZGAN ÜNİVERSİTESİ YAZILIM KULÜBÜ TÜZÜĞÜ. BİRİNCİ BÖLÜM Kuruluş Gerekçesi, Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar T.C. NUH NACİ YAZGAN ÜNİVERSİTESİ YAZILIM KULÜBÜ TÜZÜĞÜ BİRİNCİ BÖLÜM Kuruluş Gerekçesi, Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Kuruluş Gerekçesi Kulüp, Nuh Naci Yazgan Üniversitesi, Yazılım Kulübü ismi ile

Detaylı

SÜRE BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ÜNİTE 1: : BİLGİ VE TEKNOLOJİ DERS SAATİ: 7

SÜRE BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ÜNİTE 1: : BİLGİ VE TEKNOLOJİ DERS SAATİ: 7 7. 30Ekim - 2Kasım 202 6. AFTA 22-23Ekim 202 5. 5-9 Ekim 202 4. 8-2 Ekim 202 3. -5 Ekim 202 EYLÜL 2. 24-28 Eylül 202 EYLÜL. 7-2 Eylül 202 202 203 ÖĞRETİM YILI BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ÜNİTE : : BİLGİ VE TEKNOLOJİ

Detaylı

Yedi Karat Kullanım Klavuzu. Yedi Karat nedir? Neden Karat?

Yedi Karat Kullanım Klavuzu. Yedi Karat nedir? Neden Karat? Yedi Karat Kullanım Klavuzu Yedi Karat nedir? Karat, fiziksel dünya ile iletişim ve etkileşim kurulabilmesini sağlayan, elektronik prototip geliştirme kartıdır. Karat, tek başına çalışabilen interaktif

Detaylı

Otizm lilerin eğitim hakkı var mıdır? Nedir ve nasıl olmalıdır?

Otizm lilerin eğitim hakkı var mıdır? Nedir ve nasıl olmalıdır? Nisan, 01.04.2013 OTĠZM, EĞĠTĠM HAKKI VE UYGULAMALARI Nisan ayı otizm farkındalık ayı olarak belirlenmiştir. Gün, ay ve yıl olarak belli amaçlara hasredilen tema lar, toplumda dikkat çekmek, konunun önemini

Detaylı

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler Kurul, komisyon ve ekiplerin oluşturulması MADDE 107- (1) Okullarda, eğitim, öğretim ve yönetim etkinliklerinin verimliliğinin sağlanması, okul ve çevre işbirliğinin

Detaylı

7 Uygulama 6. Sunum 5 Oturum Taşıma. 4 Ara katman- Yazılım ve donanım arası 3. Ağ Veri iletim. 2 Ağ Grubu-Donanım 1. Fiziksel. Uygulama Grubu-Yazılım

7 Uygulama 6. Sunum 5 Oturum Taşıma. 4 Ara katman- Yazılım ve donanım arası 3. Ağ Veri iletim. 2 Ağ Grubu-Donanım 1. Fiziksel. Uygulama Grubu-Yazılım OSI Modeli Farklı bilgisayarların i l ve standartların gelişmesi ile sorunların ortaya çıkması nedeniyle ISO (International Organization for Standardization), OSI (Open Systems Interconnection) modelini

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş.

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. 27 Şubat 2016 ÜNSPED GÜMRÜK MÜŞAVİRLİĞİ VE LOJİSTİK HİZMETLER A.Ş. Kurumsal Yönetim Notu: 7.30 Priv. YÖNETİCİ ÖZETİ ÜNSPED Gümrük Müşavirliği ve

Detaylı

Android Uygulamalarında Güvenlik Testi

Android Uygulamalarında Güvenlik Testi Android Uygulamalarında Güvenlik Testi Şubat ayında Gartner tarafından yayımlanan bir rapora göre dünya genelinde 2011 yılının 4. çeyreğinde satılan akıllı telefonların %50.9 unda Android işletim sisteminin,

Detaylı

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİNİN TANIMI Yetişkinler din eğitimi kavramını tanımlayabilmek için önce yetişkinler eğitimini tanımlayalım. En çok kullanılan ifade ile yaygın

Detaylı

ETOR-4 Ethernet/Serial Gateway ETOR-4. Ethernet/Serial Gateway. Kullanım Kılavuzu

ETOR-4 Ethernet/Serial Gateway ETOR-4. Ethernet/Serial Gateway. Kullanım Kılavuzu ETOR-4 Ethernet/Serial Gateway Kullanım Kılavuzu 1 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 BÖLÜM 2 2.1 2.2 2.3 2.3.1 2.3.2 BÖLÜM 3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.4.1 3.4.1.1 3.4.1.2 3.4.2 3.4.2.1 3.4.2.2 3.5 BÖLÜM 4 4.1 GENEL BİLGİLER...6

Detaylı

Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ.

Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ. Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ. Türkçe (İngilizce) karşılıklar Servis Kalitesi (Quality of Service, QoS) Uçtan-uca (end-to-end) Düğümden-ağa (host-to-network) Bölüm

Detaylı

AMASYA ÜNİVERSİTESİ ETİK KURUL YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

AMASYA ÜNİVERSİTESİ ETİK KURUL YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar AMASYA ÜNİVERSİTESİ ETİK KURUL YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 (1) Bu Yönergenin amacı; Amasya Üniversitesi bünyesinde kurulan Etik Kurulun oluşumunu, görevlerini

Detaylı

MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE TEŞVİK ESASLARI

MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE TEŞVİK ESASLARI I. AMAÇ ve KAPSAM MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE TEŞVİK ESASLARI Madde 1. Bu esasların amacı, Atatürk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğretim elemanlarının ulusal ve uluslararası düzeyde

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (Değişik:RG-14/2/2014-28913) (1) Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğrenim

Detaylı

Özgür Yazılımlar ile VoIP Denetimi. Fatih Özavcı Bilgi Güvenliği Danışmanı fatih.ozavci@gamasec.net

Özgür Yazılımlar ile VoIP Denetimi. Fatih Özavcı Bilgi Güvenliği Danışmanı fatih.ozavci@gamasec.net Özgür Yazılımlar ile VoIP Denetimi Fatih Özavcı Bilgi Güvenliği Danışmanı fatih.ozavci@gamasec.net Konular VoIP Güvenliği VoIP Güvenlik Denetim Süreci Denetim Kapsamının Belirlenmesi Ağ Altyapısı Analizi

Detaylı

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi KİHG/İŞL-005 19.08.2009 07.08.2012 2 1/8 GÜNCELLEME BİLGİLERİ Güncelleme Tarihi Güncelleme No Açıklama 11.11.2009 1 Belge içeriğinde ve belge numarasında değişiklik yapılması 07.08.2012 2 Komite, başlık,

Detaylı

a) Birim sorumluları: Merkez çalışmalarının programlanmasından ve uygulanmasından sorumlu öğretim elemanlarını,

a) Birim sorumluları: Merkez çalışmalarının programlanmasından ve uygulanmasından sorumlu öğretim elemanlarını, NİĞDE ÜNİVERSİTESİ TÜRKÇE ÖĞRETİMİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu yönetmeliğin amacı, Niğde Üniversitesine bağlı olarak kurulan

Detaylı

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü ÖĞRENCİ İŞLERİ DAİRE BAŞKANLIĞINA

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü ÖĞRENCİ İŞLERİ DAİRE BAŞKANLIĞINA Evrak Tarih ve Sayısı: 25/03/2015-36685 *BE6P3A0FN* T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü Sayı : 24382287-100- Konu : Ortak Dersler Hk. ÖĞRENCİ İŞLERİ DAİRE BAŞKANLIĞINA

Detaylı