Şehiriçi Karayolu Ağlarının Sezgisel Harmoni Araştırması Optimizasyon Yöntemi ile Ayrık Tasarımı *

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Şehiriçi Karayolu Ağlarının Sezgisel Harmoni Araştırması Optimizasyon Yöntemi ile Ayrık Tasarımı *"

Transkript

1 İMO Teknk Derg, , Yazı 392 Şehrç Karayolu Ağlarının Sezgsel Harmon Araştırması Optmzasyon Yöntem le Ayrık Tasarımı * Hüseyn CEYLAN* Halm CEYLAN** ÖZ Bu çalışmada, şehrç ulaştırma ağlarının ayrık tasarımı, doğrusal olmayan karma tamsayılı programlama problem olarak formülze edlmş ve sezgsel Harmon Araştırması (HA) optmzasyon teknğ le çözümlenmştr. Trafk akımlarının yol ağındak dağılımını temsl eden trafk ataması problem, kullanıcı denges yaklaşımı altında Genelleştrlmş İndrgenmş Gradyan (GİG) yöntem kullanılarak çözülmüştür. Ağ üzerndek toplam seyahat süresn en aza ndren yatırım stratejs, öngörülen yatırım bütçes göz önünde bulundurularak belrlenmştr. Önerlen yöntem, lteratürde sıkça kullanılan k örnek yol ağına uygulanmıştır. Çalışmada, şehrç ulaştırma ağlarının ayrık tasarımında sezgsel HA tabanlı çözüm yöntemnn etkn br şeklde kullanılableceğ gösterlmş ve bu yöntem le çözümlenen karayolu ağının sstem performansında yaklaşık %16 lık yleşme sağlanmıştır. Anahtar Kelmeler: Ayrık ulaştırma ağ tasarımı, harmon araştırması, genelleştrlmş ndrgenmş gradyan yöntem, trafk ataması, optmzasyon ABSTRACT Dscrete Desgn of Urban Road Networks wth Meta-Heurstc Harmony Search Algorthm In ths study, the dscrete desgn of urban transportaton networks s formulated as a nonlnear mxed nteger programmng problem and solved wth meta-heurstc Harmony Search (HS) optmzaton technque. The traffc assgnment problem, whch represents the dstrbuton of the traffc flows on the road network, s solved under user equlbrum manner usng Generalzed Reduced Gradent (GRG) method. The nvestment strategy, whch mnmzes total travel tme on the network, s determned by consderng the avalable budget. The proposed method s appled on two well-known example road networks n the lterature. Results showed that the meta-heurstc HS based soluton method could effectvely be used for dscrete desgn of urban transportaton networks and the Not: Bu yazı - Yayın Kurulu na günü ulaşmıştır Mart 2013 gününe kadar tartışmaya açıktır. * Pamukkale Ünverstes, İnşaat Mühendslğ Bölümü, Denzl - ** Pamukkale Ünverstes, İnşaat Mühendslğ Bölümü, Denzl -

2 Şehrç Karayolu Ağlarının Sezgsel Harmon Araştırması Optmzasyon system performance of the road network, whch s solved wth ths method, s mproved about 16%. Keywords: Dscrete transportaton network desgn, harmony search, generalzed reduced gradent method, traffc assgnment, optmzaton 1. GİRİŞ Şehrç karayolu ağlarında trafk sıkışıklığının azaltılması, hızla artan ve özellkle günün farklı zaman dlmlernde büyük dalgalanmalar gösteren ulaşım talebnn karşılanablmes açısından önem taşımaktadır. Bununla brlkte, karayolu ağlarındak yleştrme çalışmaları büyük ekonomk yatırımlar gerektrdğnden dolayı fayda/malyet oranının ttzlkle gözetlmes gerekmektedr. Seyahat talebndek artış ve dalgalanmalara cevap vereblmenn öneml yollarından br ulaştırma ağındak şletme koşullarının (kavşaklarda snyalzasyon tasarımı, yatay-düşey şaretlemeler, yaya geçtler vb.) düzenlenmesnden geçmektedr. Ancak arz-talep dengesnn, şletme koşullarının yleştrlmesyle sağlanamadığı durumlarda mevcut yol ağına yen bağlar lave edlmes ya da mevcut bağların kapastelernn arttırılması kaçınılmaz hale geleblmektedr. Özellkle şehrçnde kentsel yapılanmanın yoğun olduğu kesmlerde mevcut yol ağına yen bağlar eklemek, uygun alanların bulunmaması ya da stmlak bedellernn yüksek olmasından dolayı çoğunlukla mümkün olmamaktadır. Bu durumda, mevcut ağın fzksel özellklernn değştrlmes (şert genşlklernn arttırılması, şert lavelernn yapılması, yol yüzey kaplamasının yenlenmes vb.) en uygun çözüm olarak yerel yönetmlern karşısına çıkmaktadır. Bu yleştrmeler gerçekleştrrken, bütçe kaynaklarını da göz önünde bulundurarak en faydalı yatırım stratejlernn belrlenmes önem taşımaktadır. Bell amaçlar doğrultusunda ulaşım ağının yapılandırılması olarak tanımlanan Ulaşım Ağ Tasarımı (UAT), Sürekl Ulaşım Ağ Tasarımı (SUAT) ve Ayrık Ulaşım Ağ Tasarımı (AUAT) olmak üzere k formda ele alınmaktadır. SUAT, ulaşım ağının mevcut yapısının korunduğu durumda parametre optmzasyonu konularını kapsamaktadır. AUAT se ağın fzksel yapısının optmzasyonunu ele almaktadır [1]. İçerdğ çok sayıdak sıfır-br değşkenlernden dolayı AUAT problem, günümüzde ulaştırma alanının en zor problemler arasında yer almaktadır [2, 3]. AUAT problemnn çözümünde sstem performansının en ylenmes, yol ağındak trafk hacmne bağlı toplam seyahat süresnn en aza ndrgenmes anlamına gelmektedr [4]. Bruynooghe [5], şehrç yol ağında gerçekleştrlmes planlanan bağ lave/yleştrlmeler çn br tamsayı programlama model önermştr. Bu modelde, lave edlecek ya da yleştrlecek bağlardan kaynaklanan yatırım malyetler ağdak toplam seyahat süresn temsl eden amaç fonksyonuna dahl edlmştr. Ancak, çalışmada sayısal br uygulamaya yer verlmemştr. Dğer br çalışmada Steenbrnk [6], AUAT problemn tartışmış ve çözüm çn kullanılan dal-sınır teknklern değerlendrmştr. AUAT problemn lk olarak ele alan araştırmacılardan br dğer olan LeBlanc [7] çalışmasında, tamsayı programlama problem çn gelştrdğ dal-sınır yaklaşımını kullanmıştır. Bu yaklaşımda tekrarlı olarak gelştrlen çözüm ağacı, yönlendrlmş dallarla bağlanan düğümler çermektedr. Ağaçtak her düğüm noktası, problemn kısm br çözümünü temsl etmektedr. Olası çözüm vektörü sayısı kadar bağ elde edlene kadar yen düğümler oluşturulmakta ve en y çözüme tekrarlı olarak ulaşılmaktadır. Bahs geçen dal-sınır yaklaşımı le lgl detaylı blg LeBlanc n [8] 6212

3 Hüseyn CEYLAN, Halm CEYLAN br dğer çalışmasından bulunablr. Poorzahedy ve Turnqust [9], AUAT problemnn çözümü çn k-sevyel br programlama model gelştrmşlerdr. Bu modelde, üst sevyede yen bağ yatırımlarına bağlı olarak toplam seyahat süresnn en aza ndrlmes, alt sevyede se sabt trafk taleb altında kullanıcı denges problemnn çözümü amaçlanmış ve dal-sınır yaklaşımı tabanlı br sezgsel algortma le çözüm gerçekleştrlmştr. Chen ve Alfa [10], AUAT problemn logt tabanlı stokastk atama yaklaşımı le ele almışlar ve çeştl yol ağları çn tasarım problemnn çözümünü gerçekleştrmşlerdr. Çalışmalarında sürücü davranışlarındak gelşgüzel algılama hatalarını dkkate alan Chen ve Alfa, ayrık tasarım problemnn çözümünde dal-sınır yöntemn kullanmışlardır. Sıfır-br değşkenl optmzasyon yöntemlernn çözümünde kullanılan dal-sınır yöntemnn çeştl dezavantajları bulunmaktadır. Bunlardan başlıcaları, çok sayıda karar değşken çeren problemler çn yüksek bellek gereksnm ve uzun çözüm sürelerne htyaç duyulmasıdır [11]. Gao ve dğerler [12], gelştrdkler k-sevyel yaklaşımla AUAT problemn doğrusal olmayan programlama problemne dönüştürmüşlerdr. Bu yaklaşımda kullandıkları destek fonksyonu sayesnde, bağ trafk hacmlerndek değşklk le yol ağına eklenen yen bağlar arasındak lşky açıklamayı hedeflemşlerdr. Dğer br çalışmada Zhang ve Gao [13], AUAT problemnn çözümünü sezgsel parçacık-sürü optmzasyonu yöntem le gerçekleştrmştr. Çalışmada, zrve saat trafk hacm değerlerndek asmetrden kaynaklanan sıkışıklığının önlenmes çn yönlere göre şert paylaşımının değştrlmes esas alınmıştır. Büyük ölçekl ulaştırma ağları çn en uygun yatırım stratejsnn belrlenmes oldukça büyük br stratej kümes çnden seçm yapılmasını gerektrmektedr. Tam sayı değşkenlernden kaynaklanan sürekszlkten dolayı analtk yöntemlerle çözümü mümkün olmayan AUAT problemnn çözümünde sezgsel çözüm algortmalarının kullanılması gerekmektedr [14]. Bu çalışmada, br karayolu ağında fzksel yleştrmeler ve şert laveler yapmak suretyle toplam seyahat süresn azaltarak sstem performansı en yleyen ve sezgsel Harmon Araştırması (HA) optmzasyon teknğ tabanlı yen br AUAT yaklaşımı gelştrlmştr. Tasarım problemndek fzksel yleştrme çn öngörülen bütçe lmt br ceza fonksyonu le probleme dahl edlmştr. Bu sayede problem, br kısıtsız optmzasyon problem olarak ele alınmıştır. Bahs geçen fzksel yleştrmelern hang bağlarda yapılacağı sıfır-br değşkenler kullanılarak belrlenmştr. Problemdek sıfır-br değer alan karar değşkenlernn süreksz yapılarından dolayı çözüm çn son yıllarda mühendslk problemlernn çözümünde yaygın olarak uygulanmaya başlanan HA optmzasyon teknğ kullanılmıştır. Verlen seyahat talepler çn sürücülern rota seçm davranışları Determnstk Kullanıcı Denges (DKD) yaklaşımı kullanılarak modellenmştr. Doğrusal olmayan ve konveks yapıdak DKD ataması problemnn çözümü, Genelleştrlmş İndrgenmş Gradyan (GİG) yöntem le gerçekleştrlmştr. Son yıllarda, çerdkler matematksel eklentlerden dolayı elektronk çalışma sayfalarının optmzasyon problemlernn çözümünde kullanımı yaygınlaşmaktadır. Bu yazılımların brçoğu (Lotus 1-2-3, Quattro Pro, Mcrosoft Excel ), doğrusal olmayan optmzasyon problemlernn çözümünde kullanılablen Çözücü eklentsne sahptr [15]. Bu eklent, türeve dayalı algortmalar hakkında dernlemesne blg gerektrmeden kolaylıkla kullanılablmektedr [16]. GİG yöntem tabanlı olan Çözücü, doğrusal ve doğrusal olmayan 6213

4 Şehrç Karayolu Ağlarının Sezgsel Harmon Araştırması Optmzasyon brçok optmzasyon problemnn çözümünde son yıllarda yaygın olarak kullanılmaktadır [17, 18, 19]. Önerlen yöntemn sayısal uygulamaları lteratürde verlen k karayolu ağı üzernde gerçekleştrlmştr. Yol ağındak toplam seyahat süresnn en aza ndrlmesnn hedeflendğ uygulamaların brncsnde mevcut bağların yleştrlmes, kncsnde se bağlara yen şert lavelernn yapılması esas alınmıştır. Elde edlen sonuçlar, önerlen HA tabanlı yen çözüm yöntem kullanılarak belrl br bütçe lmt çnde mümkün olan en düşük toplam seyahat süresn veren yatırım stratejsnn başarılı br şeklde bulunableceğn göstermştr. AUAT problem, bütçe kısıtlaması nedenyle lteratürdek farklı çalışmalarda kısıtlı optmzasyon problem olarak ele alınmıştır [2, 3, 20]. Bu çalışmada bütçe lmt, optmzasyon sürecne ceza yaklaşımı le dahl edlerek AUAT problem kısıtsız br optmzasyon problem olarak ele alınmıştır. Ayrıca, konveks yapıdak DKD problemnn çözümü çn günümüzde kolaylıkla erşleblr ofs yazılımlarının kullanımı dğer br yenlk olarak ortaya konulmuştur. 2. HARMONİ ARAŞTIRMASI OPTİMİZASYON TEKNİĞİ Sezgsel HA optmzasyon teknğ, br orkestradak müzsyenlern çaldıkları notalar le harmonk açıdan en y melodnn elde edlmes prensbne dayanmaktadır [21]. HA teknğnde orkestra, tüm orkestra elemanlarının brbrler le harmonk açıdan uyumlu br şeklde çalmaları le en estetk melody elde edeblrken optmzasyon modellernde sonuç, amaç fonksyonunun en y çözüme gderek yaklaşması le elde edleblmektedr. HA teknğ günümüze kadar çeştl mühendslk problemlernn çözümünde kullanılmıştır [22, 23, 24, 25, 26, 27]. Bu yöntemn başlıca avantajları: ) Karar değşkenler çn özel br başlangıç çözümü tanımlanmasına gerek duyulmaması; ) Brden çok çözümle optmzasyon şlemne devam edldğ çn en y çözümün brden çok yönde aranması ve bu sayede yerel çözümlerden kurtulablmes; ) Optmzasyon şlemnde sürekl değşkenler kullanılabldğ gb sıfır-br değer alan değşkenlern de kullanılablmesdr. Br orkestradak müzsyenlern çaldıkları melodlerle gerçek optmzasyon problemler arasındak bağlantının nasıl kurulacağı Şekl 1 de detaylı olarak verlmştr [28]. Şekl 1 - HA le gerçek optmzasyon problemler arasındak bağlantı. 6214

5 Hüseyn CEYLAN, Halm CEYLAN Farklı enstrümanlar le çalınan nota ve tonların estetk kaltes, müzk çalışmalarında pratk yaparak yleştrlrken, fonksyon çözümünde bu yleştrme brbrn takp eden terasyonlarla gerçekleştrlmektedr [24]. HA sürec 5 adımdan oluşmaktadır: Adım 1: Problemn kurulması ve algortma parametrelernn tanımlanması Bu adımda, optmzasyon problem aşağıdak şeklde tanımlanmaktadır: z mn F x x X 1,2,3,..., N (1) Burada, herhang br F(x) amaç fonksyonu, x karar değşkenler (orkestradak enstrümanları), X her karar değşken çn kullanılan çözüm uzayı ve N se toplam karar değşken sayısı (orkestra büyüklüğü) olarak tanımlanır. HA çözüm sürecn kontrol eden 3 farklı parametre mevcuttur. Bunlar sırasıyla, çözüm vektörü sayısını gösteren harmon belleğ kapastes (Harmony Memory Sze, HMS), harmon belleğn dkkate alma oranı (Harmony Memory Consderng Rate, HMCR) ve ton ayarlama oranıdır (Ptch Adjustng Rate, PAR). Adım 2: Harmon belleğnn oluşturulması Harmon belleğ, tüm çözüm vektörlernn ve amaç fonksyonunun aldığı değerlern saklandığı bellektr. Fonksyon değerler sayesnde, lgl çözüm vektörlernn kaltes değerlendrlmektedr. HA teknğnde çözüm çn, Genetk Algortmalar (GA) teknğne benzer şeklde, aynı anda brçok çözüm vektörü araştırılmaktadır. Ancak, HA le br terasyonun tamamlanması GA ya göre daha hızlıdır [29]. Bu adımda, harmon belleğ matrs, rastgele üretlen çözüm vektörler le doldurulur ve bu vektörler çn lgl amaç fonksyonu değerler hesaplanır. Adım 3: Yen harmonnn oluşturulması Bu adımda, yen harmon vektörü x x x x x,,,, N 1 2 3, harmon belleğnde bulunan tonlara göre ve tamamen rastgele seçlen tonlara göre üretlmektedr. Değşkenlern harmon belleğnden seçlp seçlmeyeceğnn belrlenmes, değer 0 le 1 arasında değşen HMCR oranına göre yapılmaktadır. Burada HMCR, br karar değşken değernn harmon belleğnden seçlme oranını gösterrken, (1-HMCR) bu değern olası çözüm uzayı çersnden rastgele seçlmesne karşılık gelmektedr. Bu aşamadan sonra, ton ayarlama şlemnn gerekl olup olmadığının belrlenmes çn her karar değşkennn değerlendrlmes yapılmaktadır. Bu şlem, değer 0 le 1 arasında değşen PAR parametres le yapılmaktadır. Dkkat edlmes gereken öneml br nokta, HMCR ve PAR parametrelernn, algortmanın performansında tetkleyc rol almasıdır [20]. HMS, HMCR ve PAR parametreler çn sırasıyla , ve aralığındak değerlern seçlmes önerlmektedr [29]. Adım 4: Harmon belleğnn güncellenmes Yen harmon vektörü bellek çndek en kötü vektörden daha y br sonuç veryorsa belleğe dahl edlr ve en kötü vektör bellekten çıkarılır. 6215

6 Şehrç Karayolu Ağlarının Sezgsel Harmon Araştırması Optmzasyon Adım 5: Durma krternn kontrolü Bu adımda verlen durma koşulunun sağlanıp sağlanmadığı kontrol edlr. Koşulun sağlanmaması durumunda, 3. ve 5. adımlar arasındak şlemler stenen koşul sağlanıncaya kadar tekrarlanır. 3. PROBLEM FORMÜLASYONU AUAT formülasyonlarında kullanılan genel parametreler bu kısımda verlmş olup, problemlere özel parametrelern tanımları alt bölümlerde ve sonuçlar bölümünden sonra yapılmıştır. n+m adet bağ ve N adet düğümden oluşan br yol ağında yleştrmeye aday olmayan bağ sayısı n, yleştrmeye aday bağların sayısı m le gösterlsn. Tasarım esnasında herhang br bağda yleştrme yapılıp yapılmayacağının kararı u sıfır-br değşken verlsn. Bu durumda eğer bağı yleştrlecekse u =1 aks halde u =0 olsun. m adet yleştrlmeye aday a a, a,..., a ve bağ çn mevcut bağ parametre vektörler sırasıyla 1 2 m b b1, b2,..., bm sırasıyla a * * * * a1, a2,..., am ve b * * * * b1, b2,..., bm, yleştrme sonrasında ortaya çıkacak bağ parametre vektörler de olsun. Bu parametrelerden hanglernn seçleceğ a ˆ ve b ˆ değşkenler le gösterlesn. Eğer u =1 se, * aˆ a, aks halde aˆ a x x1, x2,..., xn m olsun. Trafk bleşenler le lgl olarak se bağ trafk hacmler kümes, bağındak ortalama ve toplam seyahat süreler de sırasıyla A (x ) ve T (x ) le gösterlsn. Son olarak, aday bağlar çn yleştrme malyetler c c1, c2,..., cm kümesyle ve yleştrmeler çn harcanması planlanan bütçe lmt F le gösterlsn Determnstk Kullanıcı Denge Ataması Br yol ağındak bağlar üzernde seyahat eden trafk hacmn kestreblmek çn sürücü davranışları le lgl kabullern öncelkle tanımlanması gerekmektedr. Ulaştırma ağlarının tasarımında atama problemnn çözümü çn sıkça kullanılan kabullerden br DKD yaklaşımıdır. Bu yaklaşım, yol ağında bell br Başlangıç-Varış (B-V) çft arasında seyahat eden tüm sürücüler çn seyahat süresnn eşt olduğu varsayımına dayanmaktadır [30]. Eğer yol ağındak 1, 2,, p düğümlernn başlangıç ve/veya varışları temsl ettğ düşünülürse ağdak ortalama seyahat süresnn en aza ndrlmes olan DKD problem: x s p x 1,2,..., n m (2) s1 s x 0 1, 2,..., nm, s 1, 2,..., p (3) s 6216

7 Hüseyn CEYLAN, Halm CEYLAN s k 1, 2,...,, 1,2,...,, s Z j ky j s D j, s x x kısıtlarına bağlı olarak, mn nm x (4) A t dt (5) 1 0 şeklndedr [31] Sstem Performans Optmzasyonu Yol ağındak toplam seyahat süresnn en aza ndrlmes, m uc F (6) 1 kısıtına bağlı olarak, mnt x (7) şeklnde fade edleblr. (6) nolu bağıntıda verlen eştszlk kısıtı yleştrlecek bağlar çn yapılacak yatırımın bütçe lmtne eşt ya da daha az olması gerektğn fade etmektedr Önerlen Çözüm Yöntem AUAT problemnn çözümü çn gelştrlen yöntemn akış dyagramı Şekl 2 de verlmştr. Şekl 2 den görülebleceğ gb, önerlen çözüm yöntemnde, yol ağı karakterstkler, yleştrme malyetler, öngörülen toplam bütçe ve HA parametreler öncelkle tanımlanır. Daha sonra farklı yatırım stratejler çeren harmon belleğ gelşgüzel oluşturulur ve harmon belleğndek her br çözüm vektörü çn trafk atama problem GİG yöntemyle çözülür. Bu yöntemde öncelkle karar vektörüne at br başlangıç noktası çn amaç fonksyonu ve türevler hesaplanır. Daha sonra, hesaplanan türevler yardımıyla sağlanan br arama yönü kullanılarak daha y br sonuç aranır. Bu çalışmada GİG yöntemnn DKD ataması problemne uygulanması Mcrosoft Excel Çözücü eklents le yapılmıştır. Çözücü, arama yönünün belrlenmes amacıyla quas- Newton yöntemn kullanmakta olup karar değşkenlernn kısm türevlernn hesaplanmasına htyaç duyulmamaktadır. Bunun yerne optmzasyon sürecnde ler ya da merkez fark yaklaşımlarının kullanımı Çözücü kullanımının başlıca avantajı olarak sayılablmektedr [32]. 6217

8 Şehrç Karayolu Ağlarının Sezgsel Harmon Araştırması Optmzasyon Adım 1 Ağ parametrelernn tanımlanması Düğüm ve bağ sayısı İyleştrmeye aday bağ sayısı Mevcut ve yleştrlmş bağ parametreler Bağ yleştrme malyetler Yatırım bütçesnn tanımlanması HA parametrelernn tanımlanması HMS HMCR PAR Durma krternn tanımlanması DUR Evet BAŞLA Hayır Adım 5 Durma krter sağlanıyor mu? Adım 2 Harmon belleğnn 0 ve 1 değerler le gelşgüzel doldurulması ve HMS adet çözüm vektörünün oluşturulması DKD problemnn GİG yöntem le çözülerek denge trafk hacmlernn hesaplanması HMS adet çözüm vektörü çn aday bağların aldığı 0-1 değerler, bağ akımları ve yleştrme malyetlerne bağlı olarak sstem performans fonksyonu değerlernn hesaplanması Adım 4 Harmon belleğnn güncellenmes Adım 3 Yen harmonnn (çözüm vektörünün) oluşturulması Evet Şekl 2 - Önerlen çözüm yöntemnn akış dyagramı Yen harmon, bellektek en kötü harmonden daha y m? Hayır Hesaplanan denge trafk hacmlerne bağlı olarak (7) nolu bağıntıda verlen sstem amaç fonksyonu bellektek her br çözüm vektörü çn hesaplanır. Üçüncü adımda, HA teknğ le yen br çözüm vektörü oluşturulur ve lgl amaç fonksyonu değer hesaplanır. Yen çözüm vektörünün, bellektek en kötü çözüm vektöründen y olması durumunda belleğe dahl edlmes şlem geçekleştrlr. Bu aşamadan sonra toplam ulaşım ağı seyahat süres en ylenene kadar HA prosedürü devam ettrlr. Durma krter sağlandığında, sstem malyetn en aza ndren ağ yapılandırması rapor edlr ve AUAT problem çözülmüş olur. Bu çalışmada durma krter olarak maksmum terasyon sayısı kullanılmıştır. Ancak bu noktada belrtlmeldr k, karayolu ağlarında gerçekleştrlen kapaste artırımları, toplam seyahat süresnn artmasına ve sstem performansının azalmasına neden olablmektedr [33]. Braess paradoksu olarak blnen bu durum, kullanıcı denge ataması problem le sstem en yleme problemnn ardışık olarak çözülmes durumunda ortaya çıkablmektedr [4, 7, 34]. Bu paradoks, sürücülern kend seyahat sürelern yleştrmek çn güzergah seçmlern sürekl değştrme eğlmnde olmalarından kaynaklanmaktadır [30]. Önerlen çözüm yöntemnn temel prensb, tasarım problemnn parametrelern seçmek ve kullanıcı denges problemn çözerek toplam seyahat süres değern en aza ndrmektedr. Bu yaklaşım le optmzasyon sürecnde Braess paradoksuna yakalanma olasılığı ortadan kaldırılmış olmaktadır [35, 36, 37, 38]. 6218

9 Hüseyn CEYLAN, Halm CEYLAN 4. SAYISAL UYGULAMALAR Bu bölümde, AUAT problemnn çözümü çn gelştrlen çözüm yöntemnn etknlğn ortaya koymak amacıyla k sayısal uygulama verlmştr. Bunlardan brncs, lteratürde çözümü gerçekleştrlmş Soux-Falls karayolu ağı problemdr [7, 12]. Çözüm sonucu blnen bu problem, bu çalışmada gelştrlen çözüm yöntemnn etknlğn ortaya koymak amacıyla seçlmştr. İknc sayısal uygulama se Nguyen-Dupus [39] test ağı uygulaması olup, yol ağındak tüm bağların yleştrmeye aday olması açısından daha büyük ölçekl ve saha uygulamasına daha yakın br AUAT problemn temsl etmektedr Soux-Falls Karayolu Ağı Uygulaması Amerka Brleşk Devletler, Güney Dakota Eyalet nn Soux-Falls şehrnn orjnal yol ağını temsl eden bu ağda toplam 24 düğüm ve 76 bağ bulunmaktadır. Yol ağının yapısı, yönlendrlmş bağlar, düğüm ve bağ numaraları Şekl 3 te görülmektedr. Tablo 1 de düğümler arası seyahat talepler verlmektedr Şekl 3 - Soux-Falls yol ağı 6219

10 Şehrç Karayolu Ağlarının Sezgsel Harmon Araştırması Optmzasyon 5 adet yleştrme projesnn bulunduğu yol ağı çn Tablo 2 ve Tablo 3 te sırasıyla bağlara at mevcut ve yen parametreler verlmektedr. Ayrıca Tablo 3 te, 5 projenn uygulanması durumunda yapılacak harcamalar da görülmektedr. Bu yleştrme çalışması çn 3,000,000 $ lık yatırım bütçes öngörülmektedr. Tablo 1 - Düğümler arasındak seyahat matrs (1000 taşıt/gün) Başlangıç Varış düğümler düğümler

11 Hüseyn CEYLAN, Halm CEYLAN Tablo 2 - Çalışma ağına at bağ parametreler Bağlar a b Bağlar a b (100 saat) 100 saat 1000 taşıt gün 4 (100 saat) 100 saat 1000 taşıt gün 4 1, x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x , x10-03 Tablo 3 - Önerlen ağ yleştrmeler ve malyetler Proje No. Malyetler Bağlar a * b * ($) (100 saat) 100saat 1000 taşıt gün ,000 15, x ,000 25, x ,000 71, x ,200,000 35, x , x

12 Şehrç Karayolu Ağlarının Sezgsel Harmon Araştırması Optmzasyon Öngörülen projeler çn 5 adet sıfır-br değşken (u ), 76 sürekl bağ akım değşken (x ), 76x24=1824 bağlardan düğümlere olan sürekl akım değşken (x s ) ve 2 5 =32 farklı yatırım stratejs söz konusudur. Ayrıca atama problem, 76 tanımsal, 76x24=1824 poztflk ve 552 akım korunum kısıtı çermektedr. Her proje, var olan k yönlü br bağın yleştrlmesn (şert genşletmes, yüzey yenlemes vb.) kapsamaktadır. Problemde, denge trafk hacmlernn elde edlmesnde kullanılan ve Amerka Brleşk Devletler Karayolları Dares tarafından gelştrlen ortalama seyahat süres fonksyonu, 4 A x a b x (8) şeklndedr. Bu fonksyona (5) nolu denklemdek dönüşüm uygulandığında aşağıda verlen bağıntı elde edlr; n b 5 n m ˆ 5 x b x ˆ (9) mn A x ax ax n1 Burada, x s, bağı boyunca s varışına seyahat eden trafk hacm, D(j,s), j düğümünden s düğümüne seyahat eden toplam trafk hacmdr. Y(j), j düğümünden çıkan bağların grdğ düğümler set, Z(j) se j düğümüne gren bağların çıktığı düğümler setdr. Yol ağındak herhang br bağındak seyahat süres bağıntısı, 5 T x a x b x (10) şeklndedr. Bu bağıntıdan yola çıkarak yol ağındak toplam seyahat süresnn en ylenmesnde kullanılan amaç fonksyonu aşağıda verlmştr. n nm mn T x, c a x b x a x b x P c 5 ˆ ˆ 5 (11) 1 n1 Burada P(c), seçlen yatırım stratejs çn öngörülen maksmum yatırım bütçesnn aşılması durumunda amaç fonksyonuna uygulanacak olan ceza fonksyonu olup aşağıdak şeklde fade edleblr: P c m uc eğer uc F 1 1 m m 1 se 0 eğer uc F se (12) (12) nolu bağıntı ncelendğnde, yleştrlmes planlanan bağlar çn yapılacak toplam harcamanın bütçe kısıtını aşmaması durumunda amaç fonksyonuna etkyecek ceza değer sıfır olacaktır. Soux-Falls ağına lşkn problemn çözümünde HA parametreler olan HMS, HMCR ve PAR sırasıyla 20, 0.80 ve 0.40 olarak alınmıştır. Durma koşulu olarak maksmum terasyon sayısı 500 kabul edldğnde yapılan analzler sonucunda en y çözüm 6222

13 Hüseyn CEYLAN, Halm CEYLAN vektörü (1, 0, 1, 1, 0) olarak elde edlmştr. Bu sonuç, $ lık yatırım bedel le 1, 3 ve 4 nolu projelern gerçekleştrlmes durumunda en düşük ağ toplam seyahat süres değerne ulaşılacağını göstermektedr. 17 terasyon sonucunda en y amaç fonksyonu değer yaklaşık taşıt-saat olarak hesaplanmış ve çözümün yakınsama grafğ logartmk eksende Şekl 4 te verlmştr. Toplam seyahat süres (taşıt-sa) İterasyonlar Şekl 4 - Toplam seyahat süresnn değşm Elde edlen sonuç, 32 alternatflk çözüm uzayı çersndek en y değerdr [7, 12]. Çözümün HA yöntemnde kullanılan parametrelere duyarlılığını göreblmek çn br duyarlılık analz gerçekleştrlmştr. Bunun çn HMS, HMCR ve PAR parametrelernn brbrnden farklı değerler çn optmzasyon şlem 12 kez tekrarlanmış ve elde edlen sonuçlar Tablo 4 te sunulmuştur. HMS HMCR PAR İterasyon sayısı Tablo 4 - Duyarlılık analz parametreler ve sonuçları HMS HMCR PAR İterasyon sayısı HMS HMCR PAR İterasyon sayısı

14 Şehrç Karayolu Ağlarının Sezgsel Harmon Araştırması Optmzasyon Tablo 4 ncelendğnde, gelştrlen çözüm yöntemyle 12 farklı parametre set çn yapılan analzlern tamamında en y çözümün elde edldğ görülmektedr. Burada dkkat edlmes gereken husus, farklı parametre setlernn çözüm çn gereken terasyon sayıları üzernde oldukça etkl olduğudur. Problemn çözümü HMS, HMCR ve PAR parametrelernn 20, 0.90 ve 0.30 değerler çn 12 terasyonda gerçekleşrken, aynı çözüm bu parametrelern 30, 0.90 ve 0.30 alınması durumunda 110 terasyon sonucunda elde edlmektedr. Bu durum, sezgsel HA optmzasyon yöntemnn parametre duyarlılığının br sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Duyarlılık analznde ortaya çıkan çözüm çn gerekl terasyon sayılarındak farklılık önerlen yöntemn HA parametrelerne olan duyarlılığını ortaya koymuştur. GA lardak toplum büyüklüğü, mutasyon ve çaprazlama oranları ya da parçacık sürü optmzasyonu yöntemnn parçacık sayısı, boyutu ve aralığı gb parametrelere duyarlılıkları göz önüne alındığında bu durum sezgsel algortmaların gelştrmeye en açık yönü olarak ntelendrleblr Nguyen-Dupus Test Ağı Uygulaması İknc sayısal uygulama Şekl 5 te fzksel yapısı verlen Nguyen-Dupus test ağı üzernde gerçekleştrlmştr [39]. 13 düğüm ve 38 bağdan oluşan test ağındak seyahat talepler ve serbest akım seyahat süreler (t 0 ) sırasıyla Tablo 5 ve Tablo 6 da verlmştr Şekl 5 - Nguyen-Dupus test ağı 6224

15 Hüseyn CEYLAN, Halm CEYLAN Tablo 5 - Nguyen-Dupus test ağındak seyahat talepler (taşıt/sa) Başlangıç/Varış Başlangıç Toplamı Varış Toplamı Tablo 6 - Nguyen-Dupus test ağındak serbest akım seyahat süreler (s) Bağ t 0 Bağ t 0 Bağ t 0 Bağ t 0 Bağ t 0 Bağ t Bu problemde, fzksel yapısı Şekl 5 de verlen karayolu ağındak toplam seyahat süresnn azaltılablmes çn ağa yen şertlern lave edlmes planlanmaktadır. Tüm bağların şert lavesne aday olduğu düşünülmekte ve bu durumda 2 38 = 2.75*10 11 alternatf çözüm çeren çözüm uzayı çnden en y yatırım planının seçlmes gerekmektedr. Ek şertler çn yatırım malyet, lgl bağın serbest akım seyahat süresnn (t 0 ) br şlev olarak öngörülmüş ve aşağıdak gb tanımlanmıştır: c t u t (13) 0 0 Bu durumda tüm bağlara yen brer şert lave edleblmes çn gerekl yatırım bedel 0 c t 328 brm olmasına karşın bu problem çn toplam yatırım bütçes F=150 brm olarak kabul edlmştr. Yol ağı üzerndek tüm bağlardak DKD trafk hacmlernn hesaplanması durumunda sstem performansını en yleyecek amaç fonksyonu aşağıdak gb tanımlanablr: 6225

16 Şehrç Karayolu Ağlarının Sezgsel Harmon Araştırması Optmzasyon 38 mn Tx, c xt P( c) (14) 1 Burada t, bağındak seyahat süresdr. P(c ) se brnc sayısal uygulamada da kullanılan ceza fonksyonunu temsl etmektedr. Bağ seyahat sürelernn hesaplanması çn seyahat süres le hacm/kapaste oranı arasında üstel br lşk olduğu kabulünü esas alan Bureau of Publc Roads [40] seyahat süres fonksyonu kullanılmış ve bu fonksyon Denklem (15) de verlmştr. 4 x 0 t t h (15) Burada h, bağının saatlk kapastesn (taşıt/sa) temsl etmektedr. Bu uygulamada şehrç karayolu ağlarında kabul edleblr br değer olan 3.05 m lk şert genşlğ değer çn kapaste değerler 450 taşıt/sa olarak alınmıştır [41]. Nguyen-Dupus ağındak AUAT problemnn çözümü çn brnc sayısal uygulamada yapılan duyarlılık analz sonucunda en y çözüm performansını veren parametre set kullanılmıştır. Bu değerler, HMS, HMCR ve PAR parametreler çn sırasıyla 20, 0.90 ve 0.30 olarak alınarak problem çözülmüştür. Brnc problemden daha fazla karar değşken ve daha büyük br çözüm uzayına sahp olan bu problem çn durma koşulu 100,000 terasyon olarak kabul edlmştr. Yapılan analzler sonucunda ağdak toplam seyahat süresnn değşmn gösteren grafk Şekl 6 da verlmştr. 81 Toplam seyahat süres (taşıt-sa) İterasyonlar Şekl 6 - Toplam seyahat süresnn değşm Şekl 6 ncelendğnde, başlangıçta taşıt-sa olan toplam seyahat süres değernn, yaklaşık 2200 terasyon sonunda taşıt-sa değerne gerledğ görülmektedr. Çözüm sonucunda ağ genelndek toplam seyahat süres değernde %15.17 lk yleşme sağlanmış ve elde edlen yapılandırma Tablo 7 de verlmştr. 6226

17 Hüseyn CEYLAN, Halm CEYLAN Tablo 7 - Çözüm sonucunda elde edlen şert lave yapılandırması Bağ u c Bağ u c Bağ u c Bağ u c Bağ u c Bağ u c Tablo 7 ncelendğnde, u değernn 1 olduğu bağlara şert lavelernn yapılacağı ve bu yatırımın c 149 brmlk harcama le gerçekleştrleceğ görülmektedr. 5. SONUÇLAR Bu çalışmada, karayolu ulaştırma ağlarında yapılacak bağ yleştrme projeler le yol ağındak toplam seyahat süresnn en ylenmesn hedefleyen AUAT problemler ele alınmıştır. Tasarım problemnde kullanılan sıfır-br değşkenlernn süreksz yapısından dolayı çözüm çn sezgsel HA optmzasyon teknğ tabanlı br çözüm yöntem gelştrlmştr. Yol ağındak mevcut bağların yleştrlmes ya da bu bağlara yen şert lavelernn yapıldığı bu yaklaşımda sürücü davranışları, DKD prenspler altında modellemeye dahl edlmştr. Doğrusal olmayan ve konveks yapıdak DKD problemnn çözümü GİG yöntem le gerçekleştrlmştr. Bu amaçla, doğrusal ve doğrusal olmayan optmzasyon problemlernn çözümünde GİG yöntemn kullanan ve brçok elektronk çalışma sayfası tabanlı ofs yazılımında kolaylıkla erşleblr br yardımcı eklent olan Çözücü şlevnden yararlanılmıştır. Gelştrlen HA tabanlı AUAT çözüm yöntemnn uygulaması k sayısal örnek üzernde gerçekleştrlmştr. Bu örnekler, UAT modellemesnde lteratürde sıklıkla kullanılan Soux-Falls ve Nguyen-Dupus karayolu ağlarıdır. Soux-Falls ulaşım ağı örneğnde ceza fonksyonu yaklaşımını çeren HA tabanlı yöntemn parametrelere bağlı duyarlılık analz gerçekleştrlmştr. En düşük terasyon sayısında çözümün elde edldğ parametre set, knc sayısal uygulama olan Nguyen-Dupus karayolu ağının çözümünde kullanılmış ve çözüm sonucunda sstem performansında yaklaşık %16 lık yleşme sağlanmıştır. Sonuç olarak, önerlen ceza yaklaşımı formülasyonu yardımıyla HA tabanlı yöntem kullanılarak AUAT problemnn çözüme hızlı br şeklde ulaşılabldğ bulunmuştur. Ayrıca, çözüm sürecnde farklı yatırım stratejler çn DKD prensb altında değşm gösteren bağ trafk hacmlernn GİG metodunun Excel çalışma sayfası altındak Çözücü şlev yardımıyla hesaplanableceğ ortaya konulmuş ve AUAT problemnn çözümü konusunda cesaret verc sonuçlar elde edlmştr. 6227

18 Şehrç Karayolu Ağlarının Sezgsel Harmon Araştırması Optmzasyon Semboller HMS: Harmon belleğ kapastes (Harmony Memory Sze) HMCR: Harmon belleğn dkkate alma oranı (Harmony Memory Consderng Rate) PAR: Ton ayarlama oranı (Ptch Adjustng Rate) n: Yol ağındak yleştrme planı dışında kalan bağ sayısı m: İyleştrmeye aday bağ sayısı N: Yol ağındak toplam düğüm sayısı u : Bağ yleştrmesnde kullanılan sıfır-br değşken a, b : Mevcut bağ parametreler (saat), [saat/(taşıt/gün) 4 ] a *, b * : İyleştrme sonrası bağ parametreler (saat), [saat/(taşıt/gün) 4 ] a ˆ, b ˆ : aday bağının yleştrlmes durumunda yen bağ parametrelern kullanılmasını ayarlayan parametreler (saat), [saat/(taşıt/gün) 4 ] x : A (x ): T (x ): bağındak trafk hacm (taşıt/gün) bağındak ortalama seyahat süres (saat) bağındak toplam seyahat süres (saat) c : bağı çn yleştrme malyet ($) p: ağdak B-V çftlern temsl eden düğüm sayısı B-V: Başlangıç-Varış L: Yol ağındak bağlar kümes L 1 : L 2 : x s : D(j,s): Y(j): Z(j): İyleştrme planı dışında kalan bağlar kümes İyleştrmeye aday bağlar kümes bağı boyunca s varışına seyahat eden trafk hacm (taşıt/gün) j düğümünden s düğümüne seyahat eden toplam trafk hacm (taşıt/gün) j düğümünden çıkan bağların grdğ düğümler set j düğümüne gren bağların çıktığı düğümler set F: Toplam yatırım bütçes ($) P(c): t 0 : t : h : Seçlen yatırım stratejs çn öngörülen maksmum yatırım bütçesnn aşılması durumunda amaç fonksyonuna uygulanacak olan ceza fonksyonu Bağ serbest akım seyahat süreler kümes bağındak seyahat süres (s) bağının saatlk kapastesn (taşıt/sa) ˆ a, ˆ b : aday bağının yleştrlmes durumunda yen bağ parametrelern kullanılmasını ayarlayan parametreler 6228

19 Hüseyn CEYLAN, Halm CEYLAN Teşekkür Bu çalışma Pamukkale Ünverstes Blmsel Araştırma Projeler Brmnn desteklemş olduğu 2007-FBE-003 nolu proje kapsamında gerçekleştrlmştr. Kaynaklar [1] Bell, M. G. H., Ida, Y., Transportaton Network Analyss. England, John Wley & Son Ltd., [2] Magnant, T. L., Wong, R. T., Network Desgn and Transportaton Plannng: Models and Algorthms. Transportaton Scence 18, 1 55, [3] Yang, H., Bell, M. G. H., Models and Algorthms for Road Network Desgn: A Revew and Some New Developments. Transport Revews, 18, , [4] Sheff, Y., Urban Transportaton networks: Equlbrum Analyss wth Mathematcal Programmng Methods. MIT. New Jersey, Prentce-Hall Inc., [5] Bruynooghe, M., An Optmal Method of Choce of Investments n a Transport Network. Proceedngs of PTRC, [6] Steenbrnk, A., Transport Network Optmzaton n the Dutch Integral Transportaton Study. Transportaton Research Part B, 8, 11 27, [7] LeBlanc, L. J., An Algorthm for the Dscrete Network Desgn Problem. Transportaton Scence, 9(3), , [8] LeBlanc, L. J., Mathematcal Programmng Algorthms for Large Scale Network Equlbrum and Network Desgn Problems, Ph.D. Dssertaton, Department of Industral Engneerng and Management Scences, Northwestern Unversty, [9] Poorzahedy, H., Turnqust, M. A., Approxmate Algorthms for the Dscrete Network Desgn Problem. Transportaton Research Part B, 16, 45 55, [10] Chen, M., Alfa, A. S., A Network Desgn Algorthm Usng a Stochastc Incremental Traffc Assgnment Approach. Transportaton Scence, 25, , [11] Chen, X., An Improved Branch and Bound Algorthm for Future Selecton. Pattern Recognton Letters, 24, , [12] Gao, Z., Wu, J., Sun, H., Soluton Algorthm for the B-Level Dscrete Network Desgn Problem. Transportaton Research Part B, 39, , [13] Zhang, H., Gao, Z., Two-Way Road Network Desgn Problem Wth Varable Lanes. J Syst Sc Syst Eng, 16(1), [14] Duthe, J., Waller, S. T., Incorporatng Envronmental Justce Measures nto Equlbrum-Based Network Desgn. Transportaton Research Board 87th Annual Meetng, Washngton, [15] Frontlne System Inc., A Tutoral on Spreadsheet Optmzaton,

20 Şehrç Karayolu Ağlarının Sezgsel Harmon Araştırması Optmzasyon [16] Stokes, L., Plummer, J., Usng spreadsheet solvers n sample desgn. Computatonal Statstcs & Data Analyss, 44(3), , [17] Lasdon, L. S., Waren, A. D., Jan, A., Ratner, M., Desgn and Testng of a Generalzed Reduced Gradent Code for Nonlnear Programmng. ACM Transactons on Mathematcal Software, 4(1), 34 49, [18] Ayvaz, M. T., Kayhan, A. H., Ceylan, H., Gurarslan, G., Hybrdzng harmony search algorthm wth a spreadsheet solver for solvng contnuous engneerng optmzaton problems. Engneerng Optmzaton, 41(12), , [19] Kayhan, A. H., Ceylan, H., Ayvaz, M. T., Gurarslan, G., PSOLVER: A New Hybrd Partcle Swarm Optmzaton Algorthm for Solvng Contnuous Optmzaton Problems. Expert Systems wth Applcatons, 37(10), , [20] Boyce, D. E., Urban Transportaton Network Equlbrum and Desgn Models: Recent Achevements and Future Prospectves. Envronment and Plannng, 16, , [21] Geem, Z. W., Km, J-H., Loganathan, G. V., A New Heurstc Optmzaton Algorthm: Harmony Search, Smulaton, 76(2), 60 68, [22] Km, J. H., Geem Z. W., Km, E.S., Parameter Estmaton of the Nonlnear Muskngum Model usng Harmony Search. Journal of the Amercan Water Resources Assocaton, 37(5), , [23] Lee, K. S., Geem, Z. W., A New Structural Optmzaton Method Based on the Harmony Search Algorthm. Computers and Structures, 82(9 10), , [24] Geem, Z. W., Optmal Cost Desgn of Water Dstrbuton Networks Usng Harmony Search. Engneerng Optmzaton, 38(3), , [25] Ayvaz, M. T., Smultaneous Determnaton of Aqufer Parameters and Zone Structures wth Fuzzy c-means Clusterng and Meta-Heurstc Harmony Search Algorthm. Advances n Water Resources, 30(11), , [26] Ceylan, H., Ceylan, H., Haldenblen, S., Baskan, O., Transport Energy Modelng wth Meta Heurstc Harmony Search Algorthm, an Applcaton to Turkey. Energy Polcy 36, , [27] Ceylan, H., Ceylan, H., Baksan, O., Haldenblen, S., Armon Araştırması Optmzasyon Teknğ İle Stokastk Trafk Ataması. ASYU-2008, Akıllı Sstemlerde Yenlkler ve Uygulamaları Sempozyumu, Isparta, [28] Ayvaz, M. T., Karahan, H., Gurarslan, G., Su Dağıtım Şebekelernn Armon Araştırması Optmzasyon Teknğ İle Optmum Tasarımı, 5. Kentsel Altyapı Sempozyumu, Hatay, [29] Lee, K. S., Geem, Z. W., Lee, S. H., Bae, K. W., The Harmony Search Heurstc Algorthm for Dscrete Structural Optmzaton. Eng Optmz, 37(7), , [30] Wardrop, J. G., Some Theoretcal Aspects of Road Traffc Research. Proc. Inst. Cv. Eng., Part II, ,

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Pamukkale University Journal of Engineering Sciences

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Pamukkale University Journal of Engineering Sciences Pamukkale Ünverstes Mühendslk Blmler Dergs, Clt 0, Sayı 3, 04, Sayfalar 85-9 Pamukkale Ünverstes Mühendslk Blmler Dergs Pamukkale Unversty Journal of Engneerng Scences PREFABRİK ENDÜSTRİ YAPIARININ ARMONİ

Detaylı

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Cilt:13 Sayı:1 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Cilt:13 Sayı:1 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Clt:3 Sayı: Celal Bayar Ünverstes İ.İ.B.F. MANİSA Bulanık Araç Rotalama Problemlerne Br Model Öners ve Br Uygulama Doç. Dr. İbrahm GÜNGÖR Süleyman Demrel Ünverstes, İ.İ.B.F.,

Detaylı

ÇOKLU REGRESYON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESYON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-YON KATSAYILARININ YORUMU

ÇOKLU REGRESYON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESYON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-YON KATSAYILARININ YORUMU 6.07.0 ÇOKLU REGRESON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-ON KATSAILARININ ORUMU ÇOKLU REGRESON MODELİ Ekonom ve şletmeclk alanlarında herhang br bağımlı değşken tek br bağımsız

Detaylı

Şiddet-Süre-Frekans Bağıntısının Genetik Algoritma ile Belirlenmesi: GAP Örneği *

Şiddet-Süre-Frekans Bağıntısının Genetik Algoritma ile Belirlenmesi: GAP Örneği * İMO Teknk Derg, 28 4393-447, Yazı 29 Şddet-Süre-Frekans Bağıntısının Genetk Algortma le Belrlenmes: GAP Örneğ * Hall KARAHAN* M. Tamer AYVAZ** Gürhan GÜRARSLAN*** ÖZ Bu çalışmada, Genetk Algortma (GA)

Detaylı

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ Cilt: 16 Sayı: 48 sh. 61-75 Eylül 2014 KRİL SÜRÜSÜ ALGORİTMASI İLE ATÖLYE ÇİZELGELEME

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ Cilt: 16 Sayı: 48 sh. 61-75 Eylül 2014 KRİL SÜRÜSÜ ALGORİTMASI İLE ATÖLYE ÇİZELGELEME DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ Clt: 16 Sayı: 48 sh. 61-75 Eylül 2014 KRİL SÜRÜSÜ ALGORİTMASI İLE ATÖLYE ÇİZELGELEME (JOB SHOP SCHEDULING WITH KRILL HERD ALGORITHM) İlker GÖLCÜK

Detaylı

DEĞİŞKEN DÖVİZ KURLARI ORTAMINDA GLOBAL BİR ŞİRKETTEKİ ESNEKLİĞİN DEĞERİ VE OPTİMUM KULLANIMI

DEĞİŞKEN DÖVİZ KURLARI ORTAMINDA GLOBAL BİR ŞİRKETTEKİ ESNEKLİĞİN DEĞERİ VE OPTİMUM KULLANIMI DEĞİŞKEN DÖVİZ KURLARI ORTAMINDA GLOBAL BİR ŞİRKETTEKİ ESNEKLİĞİN DEĞERİ VE OPTİMUM KULLANIMI Mehmet Aktan Atatürk Ünverstes, Endüstr Mühendslğ Bölümü, 25240, Erzurum. Özet: Dövz kurlarındak değşmler,

Detaylı

a IIR süzgeç katsayıları ve N ( M) de = s 1 (3) 3. GÜRÜLTÜ GİDERİMİ UYGULAMASI

a IIR süzgeç katsayıları ve N ( M) de = s 1 (3) 3. GÜRÜLTÜ GİDERİMİ UYGULAMASI Fırat Ünverstes-Elazığ MİTRAL KAPAK İŞARETİ ÜZERİNDEKİ ANATOMİK VE ELEKTRONİK GÜRÜLTÜLERİN ABC ALGORİTMASI İLE TASARLANAN IIR SÜZGEÇLERLE SÜZÜLMESİ N. Karaboğa 1, E. Uzunhsarcıklı, F.Latfoğlu 3, T. Koza

Detaylı

KAFES SİSTEMLERİN UYGULAMAYA YÖNELİK OPTİMUM TASARIMI

KAFES SİSTEMLERİN UYGULAMAYA YÖNELİK OPTİMUM TASARIMI PAMUKKALE ÜNİ VERSİ TESİ MÜHENDİ SLİ K FAKÜLTESİ PAMUKKALE UNIVERSITY ENGINEERING COLLEGE MÜHENDİ SLİ K BİLİMLERİ DERGİ S İ JOURNAL OF ENGINEERING SCIENCES YIL CİLT SAYI SAYFA : 1999 : 5 : 1 : 951-957

Detaylı

TRANSPORT PROBLEMI için GELIsTIRILMIs VAM YÖNTEMI

TRANSPORT PROBLEMI için GELIsTIRILMIs VAM YÖNTEMI Yönetm, Yl 9, Say 28, Ekm - 1997,5.20-25 TRANSPORT PROBLEMI ÇIN GELIsTIRILMIs VAM YÖNTEMI Dr. Erhan ÖZDEMIR I.Ü. Teknk Blmler M.Y.O. L.GIRIs V AM transport problemlerne en düsük malyetl baslangç çözüm

Detaylı

BULANIK AKIŞ TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ İÇİN ÇOK AMAÇLI GENETİK ALGORİTMA

BULANIK AKIŞ TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ İÇİN ÇOK AMAÇLI GENETİK ALGORİTMA Gaz Ünv. Müh. Mm. Fak. Der. J. Fac. Eng. Arch. Gaz Unv. Clt 22, No 4, 855-862, 2007 Vol 22, No 4, 855-862, 2007 BULANIK AKIŞ TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ İÇİN ÇOK AMAÇLI GENETİK ALGORİTMA İzzettn TEMİZ ve

Detaylı

4.5. SOĞUTMA KULELERİNİN BOYUTLANDIRILMASI İÇİN BİR ANALIZ

4.5. SOĞUTMA KULELERİNİN BOYUTLANDIRILMASI İÇİN BİR ANALIZ Ünsal M.; Varol, A.: Soğutma Kulelernn Boyutlandırılması İçn Br Kuramsal 8 Mayıs 990, S: 8-85, Adana 4.5. SOĞUTMA KULELERİNİN BOYUTLANDIRILMASI İÇİN BİR ANALIZ Asaf Varol Fırat Ünverstes, Teknk Eğtm Fakültes,

Detaylı

DETERMINATION OF THE ECONOMIC DISPATCH IN ELECTRIC POWER SYSTEMS USING SIMULATED ANNEALING(SA) ALGORITHM

DETERMINATION OF THE ECONOMIC DISPATCH IN ELECTRIC POWER SYSTEMS USING SIMULATED ANNEALING(SA) ALGORITHM 5 Uluslararası İler Teknolojler Sempozyumu (IATS 09), 3-5 Mayıs 2009, Karabük, Türkye ELEKTRİK GÜÇ SİSTEMİNDE OPTİMAL YAKIT MALİYETİNİN BENZETİM TAVLAMA (BT) ALGORİTMASI İLE BELİRLENMESİ DETERMINATION

Detaylı

Karasal, Hava ve Uzay Tabanlı Haberleşme Sistemleri Arasındaki Girişimin Minimizasyonu İçin Optimizasyon Yaklaşımı

Karasal, Hava ve Uzay Tabanlı Haberleşme Sistemleri Arasındaki Girişimin Minimizasyonu İçin Optimizasyon Yaklaşımı Karasal, Hava ve Uzay Tabanlı Haberleşme stemler Arasındak rşmn nmzasyonu çn Optmzasyon Yaklaşımı Optmzaton Approach to the nmzaton of Interference Between Terrestral, Ar and pace Based Communcaton ystems

Detaylı

ARAŞTIRMA MAKALESİ/RESEARCH ARTICLE TEK ÇARPIMSAL SİNİR HÜCRELİ YAPAY SİNİR AĞI MODELİNİN EĞİTİMİ İÇİN ABC VE BP YÖNTEMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI ÖZ

ARAŞTIRMA MAKALESİ/RESEARCH ARTICLE TEK ÇARPIMSAL SİNİR HÜCRELİ YAPAY SİNİR AĞI MODELİNİN EĞİTİMİ İÇİN ABC VE BP YÖNTEMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI ÖZ ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Blm ve Teknoloj Dergs A-Uygulamalı Blmler ve Mühendslk Clt: 14 Sayı: 3 013 Sayfa: 315-38 ARAŞTIRMA MAKALESİ/RESEARCH ARTICLE Faruk ALPASLAN 1, Erol EĞRİOĞLU 1, Çağdaş Hakan ALADAĞ,

Detaylı

DOĞRUSAL HEDEF PROGRAMLAMA İLE BÜTÇELEME. Hazırlayan: Ozan Kocadağlı Danışman: Prof. Dr. Nalan Cinemre

DOĞRUSAL HEDEF PROGRAMLAMA İLE BÜTÇELEME. Hazırlayan: Ozan Kocadağlı Danışman: Prof. Dr. Nalan Cinemre 1 DOĞRUSAL HEDEF PROGRAMLAMA İLE BÜTÇELEME Hazırlayan: Ozan Kocadağlı Danışman: Prof. Dr. Nalan Cnemre 2 BİRİNCİ BÖLÜM HEDEF PROGRAMLAMA 1.1 Grş Karar problemler amaç sayısına göre tek amaçlı ve çok amaçlı

Detaylı

Genetik Algoritma ile İki Boyutlu Şekil Yerleştirme ÖZET

Genetik Algoritma ile İki Boyutlu Şekil Yerleştirme ÖZET Genetk Algortma le İk Boyutlu Şekl Yerleştrme Metn Özşahn 1 ve Mustafa Oral 2 1) Çukurova Ünverstes Fen Blmler Ensttüsü Endüstr Mühendslğ Bölümü, Adana, Turkey 2 Çukurova Ünverstes Blgsayar Mühendslğ Bölümü,

Detaylı

Emrah 70 Ekim 2011. kat edilen mesafenin en. mizasyonu (PSO) sezgisel. (PSO), Genetik Algoritma (GA), Optimizasyon, Meta-Sezgisel

Emrah 70 Ekim 2011. kat edilen mesafenin en. mizasyonu (PSO) sezgisel. (PSO), Genetik Algoritma (GA), Optimizasyon, Meta-Sezgisel METAplam kat edlen mesafenn en mzasyonu (PSO) sezgsel k (PSO), Genetk Algortma (GA), Optmzasyon, Meta-Sezgsel 74 OPTIMIZATION OF MULTI- PROBLEM OF ISTANBUL HALK EKMEK A.S. (IHE) BY USING META-HEURISTIC

Detaylı

ÇELİK UZAYSAL ÇERÇEVE YAPILARIN OPTİMUM TASARIMI

ÇELİK UZAYSAL ÇERÇEVE YAPILARIN OPTİMUM TASARIMI ÇELİK UZAYSAL ÇERÇEVE YAPILARIN OPTİMUM TASARIMI M. Sedat HAYALİOĞLU *, S. Özgür DEĞERTEKİN * * Dcle Ünverstes, Müh.-Mm. Fak., İnşaat Müh. Böl., Dyarbakır ÖZET Bu çalışmada çelk uzay çerçevelern, Amerkan

Detaylı

Soğutucu Akışkan Karışımlarının Kullanıldığı Soğutma Sistemlerinin Termoekonomik Optimizasyonu

Soğutucu Akışkan Karışımlarının Kullanıldığı Soğutma Sistemlerinin Termoekonomik Optimizasyonu Soğutucu Akışkan arışımlarının ullanıldığı Soğutma Sstemlernn ermoekonomk Optmzasyonu * 1 Hüseyn aya, 2 ehmet Özkaymak ve 3 rol Arcaklıoğlu 1 Bartın Ünverstes akne ühendslğ Bölümü, Bartın, ürkye 2 arabük

Detaylı

Ali Öztürk Accepted: January 2010. ISSN : 1308-7231 serhatduman@duzce.edu.tr 2010 www.newwsa.com Duzce-Turkey

Ali Öztürk Accepted: January 2010. ISSN : 1308-7231 serhatduman@duzce.edu.tr 2010 www.newwsa.com Duzce-Turkey ISS:1306-3111 e-journal of ew World Scences Academy 2010, Volume: 5, umber: 1, Artcle umber: 1A0066 Serhat Duman EGIEERIG SCIECES M. Kenan Döşoğlu Receved: March 2009 Al Öztürk Accepted: January 2010 Pakze

Detaylı

EVRİMSEL ALGORİTMA İLE SINIRLANDIRMALI DİNAMİK OPTİMİZASYON

EVRİMSEL ALGORİTMA İLE SINIRLANDIRMALI DİNAMİK OPTİMİZASYON EVRİMEL ALGORİTMA İLE INIRLANDIRMALI DİNAMİK OPTİMİZAYON Ş. BALKU, R. BERBER Ankara Ünvetes Mühendslk Fakültes, Kmya Mühendslğ Bölümü Tandoğan, 06100 Ankara ÖZET Aktf çamur proses atıksu arıtımında kullanılan

Detaylı

FLYBACK DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI VE ANALİZİ

FLYBACK DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI VE ANALİZİ FLYBACK DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI VE ANALİZİ 1 Nasır Çoruh, Tarık Erfdan, 3 Satılmış Ürgün, 4 Semra Öztürk 1,,4 Kocael Ünverstes Elektrk Mühendslğ Bölümü 3 Kocael Ünverstes Svl Havacılık Yüksekokulu ncoruh@kocael.edu.tr,

Detaylı

ÖZET Anahtar Kelimeler: ABSTARCT Keywords: 1. GİRİŞ

ÖZET Anahtar Kelimeler: ABSTARCT Keywords: 1. GİRİŞ olteknk Dergs Journal of olytechnc Clt: Sayı: 3 s67-7, 009 Vol: o: 3 pp67-7, 009 Genetk Algortma Kullanarak Ekonomk Dağıtım Analz: Türkye Uygulaması M Kenan DÖŞOĞU, Serhat DUMA, Al ÖZTÜRK ÖZET Dünyada

Detaylı

Öğretim planındaki AKTS TASARIM STÜDYOSU IV 214058100001312 2 4 0 4 9

Öğretim planındaki AKTS TASARIM STÜDYOSU IV 214058100001312 2 4 0 4 9 Ders Kodu Teork Uygulama Lab. Ulusal Kred Öğretm planındak AKTS TASARIM STÜDYOSU IV 214058100001312 2 4 0 4 9 Ön Koşullar : Grafk İletşm I ve II, Tasarım Stüdyosu I, II, III derslern almış ve başarmış

Detaylı

PRODUCTION PLANNING BASED ON GOAL PROGRAMMING FOR MASS CUSTOMIZATION IN A COMPANY

PRODUCTION PLANNING BASED ON GOAL PROGRAMMING FOR MASS CUSTOMIZATION IN A COMPANY BİR İŞLETMEDE KİTLESEL ÖZEL ÜRETİME YÖNELİK HEDEF PROGRAMLAMA TABANLI ÜRETİM PLANLAMA PRODUCTION PLANNING BASED ON GOAL PROGRAMMING FOR MASS CUSTOMIZATION IN A COMPANY ESRA AKBAL Başkent Ünverstes Lsansüstü

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN BİYOLOJİK ARITIMI VE ARITIM KİNETİĞİNİN İNCELENMESİ

ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN BİYOLOJİK ARITIMI VE ARITIM KİNETİĞİNİN İNCELENMESİ ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN BİYOLOJİK ARITIMI VE ARITIM KİNETİĞİNİN İNCELENMESİ Emel KOCADAYI EGE ÜNİVERSİTESİ MÜH. FAK., KİMYA MÜH. BÖLÜMÜ, 35100-BORNOVA-İZMİR ÖZET Bu projede, Afyon Alkalot Fabrkasından

Detaylı

EMG İşaretlerinin K-Ortalama Algoritması Kullanılarak Öbekleştirilmesi. EMG Signal Analysis Using K-Means Clustering

EMG İşaretlerinin K-Ortalama Algoritması Kullanılarak Öbekleştirilmesi. EMG Signal Analysis Using K-Means Clustering KSÜ Mühendslk Blmler Dergs, (), 9 5 KSU Journal of Engneerng Scences, (), 9 EMG İşaretlernn K-Ortalama Algortması Kullanılarak Öbekleştrlmes Mücahd Günay, Ahmet ALKA, KSÜ Mühendslk-Mmarlık Fakültes Elektrk-Elektronk

Detaylı

bir yol oluşturmaktadır. Yine i 2 , de bir yol oluşturmaktadır. Şekil.DT.1. Temel terimlerin incelenmesi için örnek devre

bir yol oluşturmaktadır. Yine i 2 , de bir yol oluşturmaktadır. Şekil.DT.1. Temel terimlerin incelenmesi için örnek devre Devre Analz Teknkler DEE AAĐZ TEKĐKEĐ Bu zamana kadar kullandığımız Krchoffun kanunları ve Ohm kanunu devre problemlern çözmek çn gerekl ve yeterl olan eştlkler sağladılar. Fakat bu kanunları kullanarak

Detaylı

Hasar sıklıkları için sıfır yığılmalı kesikli modeller

Hasar sıklıkları için sıfır yığılmalı kesikli modeller www.statstkcler.org İstatstkçler Dergs 5 (01) 3-31 İstatstkçler Dergs Hasar sıklıkları çn sıfır yığılmalı keskl modeller Sema Tüzel Hacettepe Ünverstes Aktüerya Blmler Bölümü 06800-Beytepe, Ankara, Türkye

Detaylı

ENDÜSTRİNİN DEĞİŞİK İŞ KOLLARINDA İHTİYAÇ DUYULAN ELEMANLARIN YÜKSEK TEKNİK EĞİTİM MEZUNLARINDAN SAĞLANMASINDAKİ BEKLENTİLERİN SINANMASI

ENDÜSTRİNİN DEĞİŞİK İŞ KOLLARINDA İHTİYAÇ DUYULAN ELEMANLARIN YÜKSEK TEKNİK EĞİTİM MEZUNLARINDAN SAĞLANMASINDAKİ BEKLENTİLERİN SINANMASI V. Ulusal Üretm Araştırmaları Sempozyumu, İstanbul Tcaret Ünverstes, 5-7 Kasım 5 ENDÜSTRİNİN DEĞİŞİK İŞ KOLLARINDA İHTİYAÇ DUYULAN ELEMANLARIN YÜKSEK TEKNİK EĞİTİM MEZUNLARINDAN SAĞLANMASINDAKİ BEKLENTİLERİN

Detaylı

Bulanık Mantık ile Hesaplanan Geoid Yüksekliğine Nokta Yüksekliklerinin Etkisi

Bulanık Mantık ile Hesaplanan Geoid Yüksekliğine Nokta Yüksekliklerinin Etkisi Harta Teknolojler Elektronk Dergs Clt: 5, No: 1, 2013 (61-67) Electronc Journal of Map Technologes Vol: 5, No: 1, 2013 (61-67) TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR www.teknolojkarastrmalar.com e-issn: 1309-3983 Makale

Detaylı

HAVAYOLU KARGO TAŞIMACILIĞINDA KAPASİTE SINIRI OLMAYAN ÇOK ATAMALI p-ana DAĞITIM ÜSSÜ MEDYAN PROBLEMİNE TAMSAYILI MODEL YAKLAŞIMI

HAVAYOLU KARGO TAŞIMACILIĞINDA KAPASİTE SINIRI OLMAYAN ÇOK ATAMALI p-ana DAĞITIM ÜSSÜ MEDYAN PROBLEMİNE TAMSAYILI MODEL YAKLAŞIMI HAVACILIK VE UZAY TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ OCAK 2009 CİLT 4 SAYI 1 (47-60) HAVAYOLU KARGO TAŞIMACILIĞINDA KAPASİTE SINIRI OLMAYAN ÇOK ATAMALI p-ana DAĞITIM ÜSSÜ MEDYAN PROBLEMİNE TAMSAYILI MODEL YAKLAŞIMI

Detaylı

TRAFİK İŞARETLERİNİN HOUGH DÖNÜŞÜMÜ VE DVM KULLANILARAK SINIFLANDIRILMASI TRAFFIC SIGN CLASSIFICATION USING HOUGH TRANSFORM AND SVM

TRAFİK İŞARETLERİNİN HOUGH DÖNÜŞÜMÜ VE DVM KULLANILARAK SINIFLANDIRILMASI TRAFFIC SIGN CLASSIFICATION USING HOUGH TRANSFORM AND SVM TRAFİK İŞARETLERİNİN HOUGH DÖNÜŞÜMÜ VE DVM KULLANILARAK SINIFLANDIRILMASI TRAFFIC SIGN CLASSIFICATION USING HOUGH TRANSFORM AND SVM Emrah ONAT SDT - Space & Defence Technologes A.Ş. emrahonat@yahoo.com

Detaylı

TAŞIMACILIK SEKTÖRÜNÜN İŞLEYİŞ SÜRECİ, BULANIK DAĞITIM PROBLEMİNİN TAMSAYILI DOĞRUSAL PROGRAMLAMA MODEL DENEMESİ

TAŞIMACILIK SEKTÖRÜNÜN İŞLEYİŞ SÜRECİ, BULANIK DAĞITIM PROBLEMİNİN TAMSAYILI DOĞRUSAL PROGRAMLAMA MODEL DENEMESİ ZKÜ Sosyal Blmler Dergs, Clt 3, Sayı 6, 2007, ss. 109 125. TAŞIMACILIK SEKTÖRÜNÜN İŞLEYİŞ SÜRECİ, BULANIK DAĞITIM PROBLEMİNİN TAMSAYILI DOĞRUSAL PROGRAMLAMA MODEL DENEMESİ Yrd.Doç.Dr. Ahmet ERGÜLEN Nğde

Detaylı

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.teknolojkarastrmalar.com ISSN:134-4141 Makne Teknolojler Elektronk Dergs 28 (1) 61-68 TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR Kısa Makale Tabakalı Br Dskn Termal Gerlme Analz Hasan ÇALLIOĞLU 1, Şükrü KARAKAYA 2 1

Detaylı

İstanbul Ünverstes İşletme Fakültes Dergs Istanbul Unversty Journal of the School of Busness Admnstraton Clt/Vol:39, Sayı/No:2,, 310-334 ISSN: 1303-1732 www.fdergs.org Stokastk envanter model kullanılarak

Detaylı

İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KAFES SİSTEMLERİN OPTİMUM TASARIMI. YÜKSEK LİSANS TEZİ Mak. Müh.

İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KAFES SİSTEMLERİN OPTİMUM TASARIMI. YÜKSEK LİSANS TEZİ Mak. Müh. İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ EN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KAES SİSTEMLERİN OPTİMUM TASARIMI YÜKSEK LİSANS TEZİ Mak. Müh. Cem Celal TUTUM Anablm Dalı : MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ Programı : KATI CİSİMLERİN MEKANİĞİ

Detaylı

K-Ortalamalar Yöntemi ile Yıllık Yağışların Sınıflandırılması ve Homojen Bölgelerin Belirlenmesi *

K-Ortalamalar Yöntemi ile Yıllık Yağışların Sınıflandırılması ve Homojen Bölgelerin Belirlenmesi * İMO Teknk Derg, 2012 6037-6050, Yazı 383 K-Ortalamalar Yöntem le Yıllık Yağışların Sınıflandırılması ve Homojen Bölgelern Belrlenmes * Mahmut FIAT* Fath DİKBAŞ** Abdullah Cem KOÇ*** Mahmud GÜGÖ**** ÖZ

Detaylı

04.10.2012 SU İHTİYAÇLARININ BELİRLENMESİ. Suİhtiyacı. Proje Süresi. Birim Su Sarfiyatı. Proje Süresi Sonundaki Nüfus

04.10.2012 SU İHTİYAÇLARININ BELİRLENMESİ. Suİhtiyacı. Proje Süresi. Birim Su Sarfiyatı. Proje Süresi Sonundaki Nüfus SU İHTİYAÇLARII BELİRLEMESİ Suİhtyacı Proje Süres Brm Su Sarfyatı Proje Süres Sonundak üfus Su ayrım çzs İsale Hattı Su Tasfye Tess Terf Merkez, Pompa İstasyonu Baraj Gölü (Hazne) Kaptaj Su Alma Yapısı

Detaylı

TÜRKİYE DEKİ 22 BARALI 380 kv LUK GÜÇ SİSTEMİ İÇİN EKONOMİK DAĞITIM VE OPTİMAL GÜÇ AKIŞI YÖNTEMLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

TÜRKİYE DEKİ 22 BARALI 380 kv LUK GÜÇ SİSTEMİ İÇİN EKONOMİK DAĞITIM VE OPTİMAL GÜÇ AKIŞI YÖNTEMLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ PAMUKKALE ÜNİ VERSİ TESİ MÜHENDİ SLİ K FAKÜLTESİ PAMUKKALE UNIVERSITY ENGINEERING FACULTY MÜHENDİ SLİ K B İ L İ MLERİ DERGİ S İ JOURNAL OF ENGINEERING SCIENCES YIL CİLT SAYI SAYFA : 7 : 3 : 3 : 369-378

Detaylı

PORTFÖY OPTİMİZASYONU. Doç.Dr.Aydın ULUCAN

PORTFÖY OPTİMİZASYONU. Doç.Dr.Aydın ULUCAN PORTFÖY OPTİMİZASYOU Doç.Dr.Aydın ULUCA KARAR VERME Karar verme, ş dünyasının çalışmasını sağlayan temel unsurlardandır. Tüm yönetcler, bulundukları faalyet alanı ve kademelernden bağımsız olarak stratejk

Detaylı

YAYILI YÜK İLE YÜKLENMİŞ YAPI KİRİŞLERİNDE GÖÇME YÜKÜ HESABI. Perihan (Karakulak) EFE

YAYILI YÜK İLE YÜKLENMİŞ YAPI KİRİŞLERİNDE GÖÇME YÜKÜ HESABI. Perihan (Karakulak) EFE BAÜ Fen Bl. Enst. Dergs (6).8. YAYII YÜK İE YÜKENİŞ YAPI KİRİŞERİNDE GÖÇE YÜKÜ HESABI Perhan (Karakulak) EFE Balıkesr Ünverstes ühendslk marlık Fakültes İnşaat üh. Bölümü Balıkesr, TÜRKİYE ÖZET Yapılar

Detaylı

Optimal Güç Akışı Probleminin Çözümü İçin GA, MA ve YAK Algoritmalarının Karşılaştırılması

Optimal Güç Akışı Probleminin Çözümü İçin GA, MA ve YAK Algoritmalarının Karşılaştırılması 6 th Internatonal Advanced echnologes Symposm (IAS 11), 16-18 May 2011, Elazığ, rkey Comparson of GA, MA and ABC Algorthm for Solton of Optmal ower Flow Abstract In ths stdy, tree dfferent herstc methods

Detaylı

B R AFET YARDIM MERKEZ N N SEZG SEL ALGOR TMALAR YARDIMIYLA KONUMLANDIRILMASI

B R AFET YARDIM MERKEZ N N SEZG SEL ALGOR TMALAR YARDIMIYLA KONUMLANDIRILMASI B R AFET YARDIM MERKEZ N N SEZG SEL ALGOR TMALAR YARDIMIYLA KONUMLANDIRILMASI Numan ÇELEB stanbul Ünverstes ÖZET Dünyada her y l deprem, sel ve tusunam gb çok say da afet meydana gelmektedr. Son y llarda

Detaylı

Bulanık TOPSIS ve Bulanık VIKOR Yöntemleriyle Alışveriş Merkezi Kuruluş Yeri Seçimi ve Bir Uygulama

Bulanık TOPSIS ve Bulanık VIKOR Yöntemleriyle Alışveriş Merkezi Kuruluş Yeri Seçimi ve Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Clt: 14 Sayı: 3 Temmuz 2014 ss. 463-479 Bulanık TOPSIS ve Bulanık VIKOR Yöntemleryle Alışverş Merkez Kuruluş Yer Seçm ve Br Uygulama Selecton of Shoppng Center

Detaylı

Basel II Geçiş Süreci Sıkça Sorulan Sorular

Basel II Geçiş Süreci Sıkça Sorulan Sorular Basel II Geçş Sürec Sıkça Sorulan Sorular Soru No: 71 Cevaplanma Tarh: 06.03.2012 İlgl Hüküm: --- Konu: Gayrmenkul İpoteğyle Temnatlandırılmış Alacaklar İçn KR510AS Formunun Doldurulmasına İlşkn Örnek

Detaylı

ROTASYON ORMAN ALGORİTMASI İLE YÜKSEK ÇÖZÜNÜRLÜKLÜ MULTİSPEKTRAL UYDU GÖRÜNTÜLERİNİN SINIFLANDIRILMASI

ROTASYON ORMAN ALGORİTMASI İLE YÜKSEK ÇÖZÜNÜRLÜKLÜ MULTİSPEKTRAL UYDU GÖRÜNTÜLERİNİN SINIFLANDIRILMASI ROTASYON ORMAN ALGORİTMASI İLE YÜKSEK ÇÖZÜNÜRLÜKLÜ MULTİSPEKTRAL UYDU GÖRÜNTÜLERİNİN SINIFLANDIRILMASI İsmal ÇÖLKESEN 1, Tahsn YOMRALIOĞLU 2, Taşkın KAVZOĞLU 3 1 Araş. Gör., Gebze Yüksek Teknoloj Ensttüsü,

Detaylı

Zaman pencereli çok araçlı dağıtım toplamalı rotalama problemi için gerçek değerli genetik algoritma yaklaşımı

Zaman pencereli çok araçlı dağıtım toplamalı rotalama problemi için gerçek değerli genetik algoritma yaklaşımı İstanbul Ünverstes İşletme Fakültes Dergs Istanbul Unversty Journal of the School of Busness Clt/Vol:43, Sayı/No:2, 2014, 391-403 ISSN: 1303-1732 www.fdergs.org Zaman pencerel çok araçlı dağıtım toplamalı

Detaylı

AĞIR BİR NAKLİYE UÇAĞINA AİT BİR YAPISAL BİLEŞENİN TASARIMI VE ANALİZİ

AĞIR BİR NAKLİYE UÇAĞINA AİT BİR YAPISAL BİLEŞENİN TASARIMI VE ANALİZİ III. ULUSAL HAVACILIK VE UZAY KONFERANSI 16-18 Eylül 2010, ANADOLU ÜNİVERSİTESİ, Eskşehr AĞIR BİR NAKLİYE UÇAĞINA AİT BİR YAPISAL BİLEŞENİN TASARIMI VE ANALİZİ Davut ÇIKRIKCI * Yavuz YAMAN Murat SORGUÇ

Detaylı

Tuğla Duvardaki ve Tesisattaki Isı Kaybının Yapay Sinir Ağları İle Belirlenmesi

Tuğla Duvardaki ve Tesisattaki Isı Kaybının Yapay Sinir Ağları İle Belirlenmesi Fırat Ünv. Fen ve Müh. Bl. Der. Scence and Eng. J of Fırat Unv. 18 (1), 133-141, 2006 18 (1), 133-141, 2006 Tuğla Duvardak ve Tessattak Isı Kaybının Yapay Snr Ağları İle Belrlenmes Ömer KELEŞOĞLU ve Adem

Detaylı

PROJE PLANLAMASINDA BULANIK HEDEF PROGRAMLAMA YAKLAŞIMI. Müh. Ramadan VATANSEVER

PROJE PLANLAMASINDA BULANIK HEDEF PROGRAMLAMA YAKLAŞIMI. Müh. Ramadan VATANSEVER İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ PROJE PLANLAMASINDA BULANIK HEDEF PROGRAMLAMA YAKLAŞIMI YÜKSEK LİSANS TEZİ Müh. Ramadan VATANSEVER Anablm Dalı: İşletme Mühendslğ Programı: İşletme

Detaylı

ÇOK DURUMLU AĞIRLIKLANDIRILMIŞ BİLEŞENLİ SİSTEMLERİN DİNAMİK GÜVENİLİRLİK ANALİZİ

ÇOK DURUMLU AĞIRLIKLANDIRILMIŞ BİLEŞENLİ SİSTEMLERİN DİNAMİK GÜVENİLİRLİK ANALİZİ T.C. KARA HARP OKULU SAVUNMA BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HAREKÂT ARAŞTIRMASI ANA BİLİM DALI ÇOK DURUMLU AĞIRLIKLANDIRILMIŞ BİLEŞENLİ SİSTEMLERİN DİNAMİK GÜVENİLİRLİK ANALİZİ DOKTORA TEZİ Hazırlayan Al Rıza BOZBULUT

Detaylı

SİMÜLASYON İLE BÜTÜNLEŞİK ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME: BİR HASTANE ACİL DEPARTMANI İÇİN SENARYO SEÇİMİ UYGULAMASI

SİMÜLASYON İLE BÜTÜNLEŞİK ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME: BİR HASTANE ACİL DEPARTMANI İÇİN SENARYO SEÇİMİ UYGULAMASI İstanbul Tcaret Ünverstes Fen Blmler Dergs Yıl: 11 Sayı: 22 Güz 2012 s. 1-18 SİMÜLASYON İLE BÜTÜNLEŞİK ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME: BİR HASTANE ACİL DEPARTMANI İÇİN SENARYO SEÇİMİ UYGULAMASI Muhammet GÜL

Detaylı

TEDARİKÇİ SEÇİMİNDE ANALİTİK HİYERARŞİ PROSESİ VE HEDEF PROGRAMLAMA YÖNTEMLERİNİN KOMBİNASYONU: OTEL İŞLETMELERİNDE BİR UYGULAMA

TEDARİKÇİ SEÇİMİNDE ANALİTİK HİYERARŞİ PROSESİ VE HEDEF PROGRAMLAMA YÖNTEMLERİNİN KOMBİNASYONU: OTEL İŞLETMELERİNDE BİR UYGULAMA TEDARİKÇİ SEÇİMİNDE ANALİTİK HİYERARŞİ PROSESİ VE HEDEF PROGRAMLAMA YÖNTEMLERİNİN KOMBİNASYONU: OTEL İŞLETMELERİNDE BİR UYGULAMA Yrd. Doç. Dr. Meltem KARAATLI * Yrd. Doç. Dr. Gonca DAVRAS ** ÖZ Otel şletmelernde,

Detaylı

ROBİNSON PROJEKSİYONU

ROBİNSON PROJEKSİYONU ROBİNSON PROJEKSİYONU Cengzhan İPBÜKER ÖZET Tüm yerkürey kapsayan dünya hartalarının yapımı çn, kartografk lteratürde özel br öneme sahp olan Robnson projeksyonu dk koordnatlarının hesabı brçok araştırmacı

Detaylı

KIRMIZI, TAVUK VE BEYAZ ET TALEBİNİN TAM TALEP SİSTEMİ YAKLAŞIMIYLA ANALİZİ

KIRMIZI, TAVUK VE BEYAZ ET TALEBİNİN TAM TALEP SİSTEMİ YAKLAŞIMIYLA ANALİZİ Süleyman Demrel Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs Yıl: 2007/2, Sayı: 6 Journal of Suleyman Demrel Unversty Insttue of Socal Scences Year: 2007/2, Number: 6 KIRMIZI, TAVUK VE BEYAZ ET TALEBİNİN TAM

Detaylı

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ Cilt:13 Sayı:2 sh.75-87 Mayıs 2012

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ Cilt:13 Sayı:2 sh.75-87 Mayıs 2012 DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ Clt:13 Sayı:2 sh.75-87 Mayıs 2012 ÇELİK YAPI SİSTEMLERİNDE İKİNCİ MERTEBE ANALİZ YÖNTEMLERİNİN İNCELENMESİ (INVESTIGATION OF SECOND ORDER ANALYSIS

Detaylı

AN IMPLEMENTATION OF INTEGRATED MULTI-CRITERIA DECISION MAKING TECHNIQUES FOR ACADEMIC STAFF RECRUITMENT

AN IMPLEMENTATION OF INTEGRATED MULTI-CRITERIA DECISION MAKING TECHNIQUES FOR ACADEMIC STAFF RECRUITMENT Journal of Management, Marketng and Logstcs (JMML), ISSN: 48-6670 Year: 04 Volume: Issue: AN IMPLEMENTATION OF INTEGRATED MULTI-CRITERIA DECISION MAKING TECHNIQUES FOR ACADEMIC STAFF RECRUITMENT Kemal

Detaylı

ERGONOMİK KOŞULLAR ALTINDA MONTAJ HATTI DENGELEME

ERGONOMİK KOŞULLAR ALTINDA MONTAJ HATTI DENGELEME ERGONOMİK KOŞULLAR ALTINDA MONTAJ HATTI DENGELEME Pamukkale Ünverstes Fen Blmler Ensttüsü Yüksek Lsans Tez Endüstr Mühendslğ Anablm Dalı Elf ÖZGÖRMÜŞ Danışman: Yrd. Doç. Dr. Özcan MUTLU Ağustos, 2007 DENİZLİ

Detaylı

Antalya Đlinde Serada Domates Üretiminin Kâr Etkinliği Analizi

Antalya Đlinde Serada Domates Üretiminin Kâr Etkinliği Analizi Tarım Blmler Dergs Tar. Bl. Der. Derg web sayfası: www.agr.ankara.edu.tr/derg Journal of Agrcultural Scences Journal homepage: www.agr.ankara.edu.tr/journal TARIM BİLİMLERİ DERGİSİ JOURNAL OF AGRICULTURAL

Detaylı

Üç Boyutlu Yapı-Zemin Etkileşimi Problemlerinin Kuadratik Sonlu Elemanlar ve Sonsuz Elemanlar Kullanılarak Çözümü

Üç Boyutlu Yapı-Zemin Etkileşimi Problemlerinin Kuadratik Sonlu Elemanlar ve Sonsuz Elemanlar Kullanılarak Çözümü ECAS Uluslararası Yapı ve Deprem Mühendslğ Sempozyumu, Ekm, Orta Doğu Teknk Ünverstes, Ankara, Türkye Üç Boyutlu Yapı-Zemn Etkleşm Problemlernn Kuadratk Sonlu Elemanlar ve Sonsuz Elemanlar Kullanılarak

Detaylı

KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ. Dr. Ali Rıza AKTAŞ 1 Dr. Selim Adem HATIRLI 2

KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ. Dr. Ali Rıza AKTAŞ 1 Dr. Selim Adem HATIRLI 2 Journal of Yasar Unversty 2010 3294-3319 KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ Dr. Al Rıza AKTAŞ 1 Dr. Selm Adem HATIRLI 2 ÖZET Bu çalışmada, Batı Akdenz Bölges kent merkezlernde

Detaylı

Sera İklimlendirme Kontrolü İçin Etkin Bir Gömülü Sistem Tasarımı

Sera İklimlendirme Kontrolü İçin Etkin Bir Gömülü Sistem Tasarımı Sera İklmlendrme Kontrolü İçn Etkn Br Gömülü Sstem Tasarımı Nurullah Öztürk, Selçuk Ökdem, Serkan Öztürk Ercyes Ünverstes, Blgsayar Mühendslğ Bölümü, Kayser ozturk.nurullah@yahoo.com.tr,okdem@ercyes.edu.tr,

Detaylı

DAĞITIM STRATEJİLERİNİN OLUŞTURULMASINA YÖNELİK MODEL OLUŞTURMA: BİR TÜRK FİRMASI ÜZERİNE ÖRNEK UYGULAMA

DAĞITIM STRATEJİLERİNİN OLUŞTURULMASINA YÖNELİK MODEL OLUŞTURMA: BİR TÜRK FİRMASI ÜZERİNE ÖRNEK UYGULAMA ZKÜ Sosyal Blmler Dergs, Clt 2, Sayı 4, 2006, ss. 123 145. DAĞITIM STRATEJİLERİNİN OLUŞTURULMASINA YÖNELİK MODEL OLUŞTURMA BİR TÜRK FİRMASI ÜZERİNE ÖRNEK UYGULAMA Yrd. Doç. Dr. Ahmet ERGÜLEN Nğde Ünverstes

Detaylı

PÜRÜZLÜ AÇIK KANAL AKIMLARINDA DEBİ HESABI İÇİN ENTROPY YÖNTEMİNİN KULLANILMASI

PÜRÜZLÜ AÇIK KANAL AKIMLARINDA DEBİ HESABI İÇİN ENTROPY YÖNTEMİNİN KULLANILMASI PÜRÜZLÜ AÇIK KANAL AKIMLARINDA DEBİ HESABI İÇİN ENTROPY YÖNTEMİNİN KULLANILMASI Mehmet ARDIÇLIOĞLU *, Galp Seçkn ** ve Özgür Öztürk * * Ercyes Ünverstes, Mühendslk Fakültes, İnşaat Mühendslğ Bölümü Kayser

Detaylı

DENEY 4: SERİ VE PARALEL DEVRELER,VOLTAJ VE AKIM BÖLÜCÜ KURALLARI, KIRCHOFF KANUNLARI

DENEY 4: SERİ VE PARALEL DEVRELER,VOLTAJ VE AKIM BÖLÜCÜ KURALLARI, KIRCHOFF KANUNLARI A. DNYİN AMACI : Bast ser ve bast paralel drenç devrelern analz edp kavramak. Voltaj ve akım bölücü kurallarını kavramak. Krchoff kanunlarını deneysel olarak uygulamak. B. KULLANILACAK AAÇ V MALZML : 1.

Detaylı

Aerodinamik Akışların Modellenmesinde Döngülü Olan ve Olmayan 7 Yaklaşımın Uygulanması

Aerodinamik Akışların Modellenmesinde Döngülü Olan ve Olmayan 7 Yaklaşımın Uygulanması Aerodnamk Akışların Modellenmesnde Döngülü Olan ve Olmayan 7 Yaklaşımın Uygulanması Mehmet Önder Efe, Marco Debas, Peng Yan, Htay Özbay 4, Mohammad Sammy 5 Elektrk ve Elektronk Mühendslğ Bölümü TOBB Ekonom

Detaylı

Heterojen Araç Filolu Zaman Pencereli Eş Zamanlı Dağıtım-Toplamalı Araç Rotalama Problemleri: Matematiksel Model

Heterojen Araç Filolu Zaman Pencereli Eş Zamanlı Dağıtım-Toplamalı Araç Rotalama Problemleri: Matematiksel Model Internatonal Journal of Research and Development, Vol.3, No.1, January 2011 19 Heteroen Araç Flolu Zaman Pencerel Eş Zamanlı Dağıtım-Toplamalı Araç Rotalama Problemler: Matematksel Model Suna ÇETİN, Cevrye

Detaylı

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi DÜZ DİŞLİ ÇARKLARIN SONLU ELEMANLAR METODU İLE MODELLENMESİ

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi DÜZ DİŞLİ ÇARKLARIN SONLU ELEMANLAR METODU İLE MODELLENMESİ Journal of Engneerng and Natural Scences Mühendslk ve Fen Blmler Dergs Sgma 2004/2 DÜZ DİŞLİ ÇARKLARIN SONLU ELEMANLAR METODU İLE MODELLENMESİ M. Cüneyt FETVACI *, C. Erdem İMRAK İstanbul Teknk Ünverstes,

Detaylı

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME YÖNTEMLERİNDEN AHP VE TOPSIS İLE KAMP YERİ SEÇİMİ

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME YÖNTEMLERİNDEN AHP VE TOPSIS İLE KAMP YERİ SEÇİMİ KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME YÖNTEMLERİNDEN AHP VE TOPSIS İLE KAMP YERİ SEÇİMİ Burak KARAHAN Burak PEKEL Neşet BEDİR Cavt CAN Kırıkkale -2014-

Detaylı

TEKNOLOJİ, PİYASA REKABETİ VE REFAH

TEKNOLOJİ, PİYASA REKABETİ VE REFAH TEKNOLOJİ, PİYASA REKABETİ VE REFAH Dr Türkmen Göksel Ankara Ünverstes Syasal Blgler Fakültes Özet Bu makalede teknoloj sevyesnn pyasa rekabet ve refah sevyes üzerndek etkler matematksel br model le ncelenecektr

Detaylı

ANADOLU ÜNivERSiTESi BiliM VE TEKNOLOJi DERGiSi ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY CiltNol.:2 - Sayı/No: 2 : 413-417 (2001)

ANADOLU ÜNivERSiTESi BiliM VE TEKNOLOJi DERGiSi ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY CiltNol.:2 - Sayı/No: 2 : 413-417 (2001) ANADOLU ÜNvERSTES BlM VE TEKNOLOJ DERGS ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY CltNol.:2 - Sayı/No: 2 : 413-417 (1) TEKNK NOTrrECHNICAL NOTE ELEKTRK ARK FıRıNıNDA TERMODNAMGN KNC YASASıNıN

Detaylı

Muhasebe ve Finansman Dergisi

Muhasebe ve Finansman Dergisi Muhasebe ve Fnansman Dergs Ocak/2012 Farklı Muhasebe Düzenlemelerne Göre Hazırlanan Mal Tablolardan Elde Edlen Fnansal Oranlar İle Şrketlern Hsse Sened Getrler Ve Pyasa Değerler Arasındak İlşk Ahmet BÜYÜKŞALVARCI

Detaylı

YÜKSEK FREKANSLI HABERLEÞME DEVRELERÝ ÝÇÝN, TOPLU - DAÐINIK, KARMA ELEMANLI ARABAÐLAÞIM MODELLERÝNÝN BÝLGÝSAYAR DESTEKLÝ TASARIMI

YÜKSEK FREKANSLI HABERLEÞME DEVRELERÝ ÝÇÝN, TOPLU - DAÐINIK, KARMA ELEMANLI ARABAÐLAÞIM MODELLERÝNÝN BÝLGÝSAYAR DESTEKLÝ TASARIMI ÝSTANBUL ÜNÝVERSÝTESÝ MÜENDÝSLÝK FAKÜLTESÝ ELEKTRÝK-ELEKTRONÝK DERGÝSÝ YIL CÝLT SAYI : 21-22 : 1 : 1 ( 32 4 ) YÜKSEK FREKANSLI ABERLEÞME DEVRELERÝ ÝÇÝN, TOPLU - DAÐINIK, KARMA ELEMANLI ARABAÐLAÞIM MODELLERÝNÝN

Detaylı

Eskşehr Osmangaz Ünverstes Müh.Mm.Fak.Dergs C.XX, S.2, 2007 Eng&Arch.Fac. Eskşehr Osmangaz Unversty, Vol..XX, No2, 2007 Makalenn Gelş Tarh.2.2006 Makalenn Kabul Tarh 08.06.2007 YENİDEN ÜRETİM SİSTEMLERİNDE

Detaylı

Betül BektaĢ Ekici Accepted: October 2011. ISSN : 1308-7231 bbektas@firat.edu.tr 2010 www.newwsa.com Elazig-Turkey

Betül BektaĢ Ekici Accepted: October 2011. ISSN : 1308-7231 bbektas@firat.edu.tr 2010 www.newwsa.com Elazig-Turkey ISSN:136-3111 e-journal of New World Scences Academy 211, Volume: 6, Number: 4, Artcle Number: 1A24 ENGINEERING SCIENCES Receed: July 211 Betül BektaĢ Ekc Accepted: October 211 U. Teoman Aksoy Seres :

Detaylı

Toplam Eşdeğer Deprem Yükünün Hesabı Bakımından 1975 Deprem Yönetmeliği İle 2006 Deprem Yönetmeliğinin Karşılaştırılması

Toplam Eşdeğer Deprem Yükünün Hesabı Bakımından 1975 Deprem Yönetmeliği İle 2006 Deprem Yönetmeliğinin Karşılaştırılması Fırat Ünv. Fen ve Müh. Bl. ergs Scence and Eng. J of Fırat Unv. 19 (2, 133-138, 2007 19 (2, 133-138, 2007 Toplam Eşdeğer eprem Yükünün Hesabı Bakımından 1975 eprem Yönetmelğ İle 2006 eprem Yönetmelğnn

Detaylı

ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MATEMATİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS TEZİ SOFT KÜMELER VE BAZI SOFT CEBİRSEL YAPILAR.

ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MATEMATİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS TEZİ SOFT KÜMELER VE BAZI SOFT CEBİRSEL YAPILAR. ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MATEMATİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS TEZİ SOFT KÜMELER VE BAZI SOFT CEBİRSEL YAPILAR Ebubekr İNAN DANIŞMAN Yrd. Doç. Dr. Mehmet Al ÖZTÜRK ADIYAMAN 2011 Her

Detaylı

TUNING GAIN PARAMETERS OF A PI CONTROLLER USING GENETIC ALGORITHM FOR BOOST DC-DC CONVERTER

TUNING GAIN PARAMETERS OF A PI CONTROLLER USING GENETIC ALGORITHM FOR BOOST DC-DC CONVERTER 5. Uluslararası İler Teknolojler Sempozyumu (IATS 9), 35 Mayıs 29, Karabük, Türkye YÜKSETİİ TİP DADA DÖNÜŞTÜRÜÜDE GENETİK AGORİTMA İE PI DENETEYİİ KAZANÇ PARAMETREERİNİN AYAANMASI TUNING GAIN PARAMETERS

Detaylı

Kısa Vadeli Sermaye Girişi Modellemesi: Türkiye Örneği

Kısa Vadeli Sermaye Girişi Modellemesi: Türkiye Örneği Dokuz Eylül Ünverstes İktsad ve İdar Blmler Fakültes Dergs, Clt:24, Sayı:1, Yıl:2009, ss.105-122. Kısa Vadel Sermaye Grş Modellemes: Türkye Örneğ Mehmet AKSARAYLI 1 Özhan TUNCAY 2 Alınma Tarh: 04-2008,

Detaylı

KAFES SİSTEMLERİN GERİLME, YER DEĞİŞTİRME, BURKULMA VE DOĞAL FREKANS KISITLARI ALTINDA OPTİMUM TASARIMI

KAFES SİSTEMLERİN GERİLME, YER DEĞİŞTİRME, BURKULMA VE DOĞAL FREKANS KISITLARI ALTINDA OPTİMUM TASARIMI KAFES SİSTEMLERİN GERİLME, YER DEĞİŞTİRME, BURKULMA VE DOĞAL FREKANS KISITLARI ALTINDA OPTİMUM TASARIMI Cem Celal TUTUM İ.T.Ü. ROTAM, Makne Yük. Müh. ÖZET: Bu çalışmada düzlemsel kafes sstemlern belrl

Detaylı

BANKACILIKTA ETKİNLİK VE SERMAYE YAPISININ BANKALARIN ETKİNLİĞİNE ETKİSİ

BANKACILIKTA ETKİNLİK VE SERMAYE YAPISININ BANKALARIN ETKİNLİĞİNE ETKİSİ BANKACILIKTA ETKİNLİK VE SERMAYE YAPISININ BANKALARIN ETKİNLİĞİNE ETKİSİ Yrd. Doç. Dr. Murat ATAN - Araş. Gör. Gaye KARPAT ÇATALBAŞ 2 ÖZET Bu çalışma, Türk bankacılık sstem çnde faalyet gösteren tcar bankaların

Detaylı

QKUIAN. SAĞLIK BAKANLIĞI_ KAMU HASTANELERİ KURUMU Trabzon Ili Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği Kanuni Eğitim ve Araştırma Hastanesi

QKUIAN. SAĞLIK BAKANLIĞI_ KAMU HASTANELERİ KURUMU Trabzon Ili Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği Kanuni Eğitim ve Araştırma Hastanesi V tsttşfaktör T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI KAMU HASTANELERİ KURUMU Trabzon Il Kamu Hastaneler Brlğ Genel Sekreterlğ Kanun Eğtm ve Araştırma Hastanes Sayı ı 23618724/?ı C.. Y** 08/10/2015 Konu : Yaklaşık Malyet

Detaylı

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi Journal of Engneerng and Natural Scences Mühendslk ve Fen Blmler Dergs Sgma 31, 203-213, 2013 Research Artcle / Araştırma Makales ANALYTIC NETWORK PROCESS AND TOPSIS METHODS WITH SELECTION OF OPTIMAL INVESTMENT

Detaylı

Ürün geliştirme sürecinde çok amaçlı karar verme yaklaşımı

Ürün geliştirme sürecinde çok amaçlı karar verme yaklaşımı tüdergs/d mühendslk Clt:5, Sayı:6, 15-26 Aralık 2006 Ürün gelştrme sürecnde çok amaçlı karar verme yaklaşımı Sadettn Emre ALPTEKİN, Ethem TOLGA İTÜ Fen Blmler Ensttüsü, Mühendslk Yönetm Programı, 34469,

Detaylı

ALGILANAN HİZMET KALİTESİ VE LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ İLE HİZMET TERCİHİNE ETKİSİNİN BELİRLENMESİ. Özet

ALGILANAN HİZMET KALİTESİ VE LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ İLE HİZMET TERCİHİNE ETKİSİNİN BELİRLENMESİ. Özet Dokuz Eylül Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs Yayın Gelş Tarh: 18.02.2011 Clt: 13, Sayı: 1, Yıl: 2011, Sayfa: 21-37 Yayına Kabul Tarh: 17.03.2011 ISSN: 1302-3284 ALGILANAN HİZMET KALİTESİ VE LOJİSTİK

Detaylı

FARKLI REGRESYON YÖNTEMLERİ İLE BETA KATSAYISI ANALİZİ

FARKLI REGRESYON YÖNTEMLERİ İLE BETA KATSAYISI ANALİZİ FARKLI REGRESYON YÖNTEMLERİ İLE BETA KATSAYISI ANALİZİ M.Ensar YEŞİLYURT (*) Flz YEŞİLYURT (**) Özet: Özellkle uzak verlere sahp ver setlernn analz edlmesnde en küçük kareler tahmnclernn kullanılması sapmalı

Detaylı

AHP AND GRA INTEGRATED APPROACH IN INNOVATION PERFORMANCE REVIEW PROCESS: AN APPLICATION IN DAIRY INDUSTRY

AHP AND GRA INTEGRATED APPROACH IN INNOVATION PERFORMANCE REVIEW PROCESS: AN APPLICATION IN DAIRY INDUSTRY Dumlupınar Ünverstes Sosyal Blmler Dergs / Dumlupınar Unversty Journal of Socal Scences İNOVASYON PERFORMANSI DEĞERLENDİRME SÜRECİNDE AHS VE GİA BÜTÜNLEŞİK YAKLAŞIMI: SÜT ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜNDE BİR UYGULAMA

Detaylı

BIST da Demir, Çelik Metal Ana Sanayii Sektöründe Faaliyet Gösteren İşletmelerin Finansal Performans Analizi: VZA Süper Etkinlik ve TOPSIS Uygulaması

BIST da Demir, Çelik Metal Ana Sanayii Sektöründe Faaliyet Gösteren İşletmelerin Finansal Performans Analizi: VZA Süper Etkinlik ve TOPSIS Uygulaması EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Clt: 4 Sayı: Ocak 04 ss. 9-9 BIST da Demr, Çelk Metal Ana Sanay Sektöründe Faalyet Gösteren İşletmelern Fnansal Performans Analz: VZA Süper Etknlk ve TOPSIS Uygulaması

Detaylı

FARKLI VERİ YAPILARINDA KULLANILABİLECEK REGRESYON YÖNTEMLERİ

FARKLI VERİ YAPILARINDA KULLANILABİLECEK REGRESYON YÖNTEMLERİ Anadolu Tarım Blm. Derg., 203,28(3):68-74 Anadolu J Agr Sc, 203,28(3):68-74 do: 0.76/anaas.203.28.3.68 URL: htt://dx.do.org/0.76/anaas.203.28.3.68 Derleme Revew FARKLI VERİ YAPILARINDA KULLANILABİLECEK

Detaylı

Calculating the Index of Refraction of Air

Calculating the Index of Refraction of Air Ankara Unversty Faculty o Engneerng Optcs Lab IV Sprng 2009 Calculatng the Index o Reracton o Ar Lab Group: 1 Teoman Soygül Snan Tarakçı Seval Cbcel Muhammed Karakaya March 3, 2009 Havanın Kırılma Đndsnn

Detaylı

FİNANSAL MODELLEME. Doç.Dr.Aydın ULUCAN Hacettepe Üniversitesi

FİNANSAL MODELLEME. Doç.Dr.Aydın ULUCAN Hacettepe Üniversitesi FİNANSAL MODELLEME Doç.Dr.Aydın ULUCAN Hacettepe Ünverstes KARAR VERME Karar verme, ş dünyasının çalışmasını sağlayan temel unsurlardandır. Tüm yönetcler, bulundukları faalyet alanı ve kademelernden bağımsız

Detaylı

BALİ KHO BİLİM DERGİSİ CİLT:23 SAYI:2 YIL:2013. BULANIK BOYUT ANALİZİ ve BULANIK VIKOR İLE BİR ÇNKV MODELİ: PERSONEL SEÇİMİ PROBLEMİ.

BALİ KHO BİLİM DERGİSİ CİLT:23 SAYI:2 YIL:2013. BULANIK BOYUT ANALİZİ ve BULANIK VIKOR İLE BİR ÇNKV MODELİ: PERSONEL SEÇİMİ PROBLEMİ. BULANIK BOYUT ANALİZİ ve BULANIK VIKOR İLE BİR ÇNKV MODELİ: PERSONEL SEÇİMİ PROBLEMİ Özkan BALİ ÖZET Personel seçm organzasyonların başarısını etkleyen en öneml problemlerden brdr. Bu seçm, belrszlk çeren

Detaylı

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.teknolojkarastrmalar.com ISSN:305-63X Yapı Teknolojler Elektronk Dergs 008 () - TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR Makale Başlığın Boru Hattı Etrafındak Akıma Etks Ahmet Alper ÖNER Aksaray Ünverstes, Mühendslk

Detaylı

ÇOK BĐLEŞENLĐ DAMITMA KOLONU TASARIMI PROF. DR. SÜLEYMAN KARACAN

ÇOK BĐLEŞENLĐ DAMITMA KOLONU TASARIMI PROF. DR. SÜLEYMAN KARACAN ÇOK BĐLEŞENLĐ DAMITMA KOLONU TASARIMI PROF. DR. SÜLEYMAN KARACAN 1 DAMITMA KOLONU Kmya ve buna bağlı endüstrlerde en çok kullanılan ayırma proses dstlasyondur. Uygulama alanı antk çağda yapılan alkol rektfkasyonundan

Detaylı

BULANIK HEDEF PROGRAMLAMA VE BİR TEKSTİL FİRMASINDA UYGULAMA ÖRNEĞİ

BULANIK HEDEF PROGRAMLAMA VE BİR TEKSTİL FİRMASINDA UYGULAMA ÖRNEĞİ Eskşehr Osmangaz Ünverstes Sosyal Blmler Dergs Clt: 6 Sayı: 2 Aralık 2005 BULANIK HEDEF PROGRAMLAMA VE BİR TEKSTİL FİRMASINDA UYGULAMA ÖRNEĞİ İrfan ERTUĞRUL Pamukkale Ünverstes İİBF, Denzl ÖZET Günümüzde

Detaylı

ATIK POLİMERİK MALZEME KATKILI BETONUN YALITIM ÖZELLİĞİNİN DENEYSEL OLARAK İNCELENMESİ

ATIK POLİMERİK MALZEME KATKILI BETONUN YALITIM ÖZELLİĞİNİN DENEYSEL OLARAK İNCELENMESİ Isı Blm ve Teknğ Dergs, 26,, 5-20, 2006 J. of Thermal Scence and Technology 2006 TIBTD Prnted n Turkey ISSN 300-365 ATIK POLİMERİK MALZEME KATKILI BETONUN YALITIM ÖZELLİĞİNİN DENEYSEL OLARAK İNCELENMESİ

Detaylı

Fumonic 3 radio net kablosuz duman dedektörü. Kiracılar ve mülk sahipleri için bilgi

Fumonic 3 radio net kablosuz duman dedektörü. Kiracılar ve mülk sahipleri için bilgi Fumonc 3 rado net kablosuz duman dedektörü Kracılar ve mülk sahpler çn blg Tebrk ederz! Darenze akıllı fumonc 3 rado net duman dedektörler monte edlmştr. Bu şeklde ev sahbnz yasal donanım yükümlülüğünü

Detaylı

ŞEHİRİÇİ ULAŞIM AĞLARININ ARMONİ ARAŞTIRMASI OPTİMİZASYON TEKNİĞİ İLE TASARIMI

ŞEHİRİÇİ ULAŞIM AĞLARININ ARMONİ ARAŞTIRMASI OPTİMİZASYON TEKNİĞİ İLE TASARIMI ŞEHİRİÇİ ULAŞIM AĞLARININ ARMONİ ARAŞTIRMASI OPTİMİZASYON TEKNİĞİ İLE TASARIMI Hüseyin CEYLAN Ekim, 2009 DENİZLİ ŞEHİRİÇİ ULAŞIM AĞLARININ ARMONİ ARAŞTIRMASI OPTİMİZASYON TEKNİĞİ İLE TASARIMI Pamukkale

Detaylı

YATIRIM PROJELERi ANALiziNDE BLACK-SCHOLES OPSiYON FiYATLAMA MODELiNiN KULLANIMI

YATIRIM PROJELERi ANALiziNDE BLACK-SCHOLES OPSiYON FiYATLAMA MODELiNiN KULLANIMI YATIRIM PROJELER ANALzNDE BLACK-SCHOLES OPSYON FYATLAMA MODELNN KULLANIMI Yrd. Doç. Dr. Erkan Uysal Ankara Ünverstes Syasal Blgler Fakültes Özet Bu çalışmada, fnansal opsyon fyatlama modellernn yatınm

Detaylı