Moğol Tarihine İlişkin Latince Kaynaklarda Uygurlar

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Moğol Tarihine İlişkin Latince Kaynaklarda Uygurlar"

Transkript

1 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 147 Moğol Tarihine İlişkin Latince Kaynaklarda Uygurlar Uighurs in The Latin Sources Relating to Mongol History Altay Tayfun ÖZCAN * ÖZET Moğolların Naymanları mağlup etmeleri ve Altay dağları civarına egemen olmalarından sonra Uygurlar Moğol hâkimiyetini kabul ettiler. Bu tarihten sonra Uygurlar, Moğol Hanlığı siyasi tarihinde önemli bir yere sahip oldular. Moğol yayılmasına verdikleri askerî destek bir yana bırakılacak olunursa Uygurlar kendilerini özellikle bürokrasi alanındaki becerileriyle gösterdiler. Moğol tarihi ile alakalı Arapça, Farsça ve Çince olarak kaleme alınan eserlerde Uygurlardan sıklıkla bahsedilmesinin nedeni Uygurların Moğol Hanlığı üzerindeki derin tesirinden ileri gelmektedir. Moğol hâkimiyeti altında Uygurlardan bahseden bir diğer kaynak dilini Latince oluşturur. Plano Carpinili Johannes, Rubruklu Willem gibi seyyahların yanında Parisli Matthew ve Korykoslu Hetum un kroniklerinde de onlardan bahsedilir. Bu çalışmamızda Latince eserlerde Uygurlara dair verilen bilgileri inceleyeceğiz. ANAHTAR KELİMELER Uygur, Moğol, Budizm, Çinkay ABSTRACT After the Mongols defeated Naymans and established their sovereignty on the vicinity of the Altay mountains, Uighurs accepted Mongol hegomony. From that time onward, Uighurs had played an important role in the Mongol Khanate s political history. In addition to their military support for the expanse of Mongols, Uighurs showed themselves, especially, by their skills in the field of bureaucracy. Their profound impact on the Mongol Khanate became one of the reasons for mentioning about Uighurs in the literature handled in Persian, Arabic and Chinese related to Mongol History. Latin is another main language used in writing of historical works regarding Uighurs under the sovereignty of the Mongol Khanate. Both the globetrotters such as Johannes of Plano Carpini, Willem of Rubruk and Matthew of Paris, Hetum of Korykhos mentioned about Uighurs in their choronicles. In this study, tle Latin Works related to the Uighurs will be examined. KEY WORDS Uighur, Mongol, Budism, Chinqay. * Yrd. Doç. Dr., Dumlupınar Üniversitesi, Tarih Bölümü Ortaçağ ABD Öğretim Üyesi,

2 148 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ Giriş Göktürklerin ardından kurulan Uygur Kağanlığı, 100 yıllık bir idarenin ardından 844 te Kırgızlar tarafından yıkıldıktan sonra siyasi varlığını Moğolistan dışında kurulan devletlerle devam ettirdi. Bunlardan Beşbalık merkezli olarak kurulan siyasi teşkilat XII. yüzyılda Karahıtay hâkimiyetine girene kadar bağımsız bir idare sürmeye muvaffak oldu. Bu yeni gücün çatısı altında Uygurlar etkinliklerini ve saygınlıklarını korumakla birlikte 1 artık neredeyse Hıtay valileri tarafından yönetilen bir halk haline geldiler. Bu süreç, Moğolların Naymanları yenilgiye uğrattıktan sonra sınırlarını Beşbalık a genişletmelerine kadar devam etti. Bu sırada Uygurların başında bulunan İdikut Baraçuk, sınırlarında ortaya çıkan yeni gelişmeleri fark ederek Karahıtaylara başkaldırdı ve ülkedeki valiyi bertaraf etmek ve hemen ardından Moğollara elçi göndermek suretiyle Moğollara bağlandı. Bunu Uygurların, Moğolların Küçlük ile mücadeleleri ile Harezm ve Çin seferlerine askerî destek vermeleri takip etti. Moğollara bağlanmaları ve Moğol harekâtlarına destek vermelerinin yanında Uygurlar, Moğol Hanlığında bürokrasi, kültür ve medeniyet hayatı üzerinde ehemmiyetli bir mevkî işgal etmişlerdir. Nitekim Nayman seferi sırasında esir edilen Uygur asıllı Tatatonga ya ilişkin bilgiler Moğol devlet teşkilatının nüvesinin bir Uygur tarafından atıldığına işaret eder. 2 Bu katkı ilerleyen yıllarda bürokraside kendini gösterecek daha pek çok devlet adamıyla devam etmiştir. 3 Uygurların işte bu şekilde gerek harekâtlara, gerekse bürokrasiye katkıları neticesinde Moğollarla Uygurlar arasındaki iyi ilişkiler o kadar yüksek bir seviyeye çıktı ki hanedanlar arasında evlilik ilişkisi tesis edildi. Nitekim Cengiz Han ın kızlarından Alacay, Uygur İdikut u Baraçuk un halefi Kişmayin in eşi olmuştur. 4 Bu evlilik ilişkisi, 1 Mesela Karahıtaylar eskiden taabiyetleri altında bulundukları Uygurlar ın yeniden Moğolistan a dönmeleri için bile epey gayret sarf ettikleri ancak bunun Uygurlar tarafından kabul edilmediği görülüyor. Uygur-Karahıtay ilişkileri için bk. G. Çandarlıoğlu, Sarı Uygurlar ve Kansu Bölgesi Kabileleri (9-11. Asırlar), Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul 2004, s ; D. Sinor, The Kitan and Kara Khitay, History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV/Part I, ed. M.S. Asimov, Unesco Publishing, 1998, s.231, Tatatonga ya ilişkin bk. Moğolların Gizli Tarihçesi, çev. M.L. Kaya, Kabalcı yay, İstanbul 2011, s. 155, 156; B. Ögel, Sino Turcica: Çingiz Han ın Türk Müşavirleri, IQ yay, İstanbul 2002, s Bu konuda en temel eser hiç kuşku yok ki Yüan şı da Uygur devlet adamlarına ilişkin biyografilerdir. Bunlar B. Ögel tarafından incelenmiştir. bk. B. Ögel, age. Bazı kimseler Ch i Tang tarafından da tetkik edilmiştir. Bk. Ch i Tang, Moğol Sülalesi Devrinde Türk ve İslam Dünyası ile Temasda Bulunan Şahsiyetler, İstanbul 1970, s Ata Melik Cuveyni, Tarih-i Cihangüşa, çev. M. Öztürk, Kültür Bakanlığı Yay, Ankara 1998, s. 97, 98; Reşidüddin, Sbornik Letopisey, Tom. I/I, per. L.A. Hetagurova, Moskva-Leningrad 1952, s.

3 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 149 Latin kaynaklarına da girmiştir: Onlar (=Uygurlar) kentlerde yaşayanlar arasında Cengiz Han a ilk biat edenler olmuş ve bundan ötürü de o (=Cengiz Han), kızını onların hükümdarına vermiştir 5. Böylesi detay sayılabilecek bir bilginin verilmesi şaşırtıcı olarak addedilebilecekse de Latin kaynaklarında Uygurlara dair daha pek çok bilginin korunduğu dikkati çekmektedir. Latin kaynaklarında Uygurlarla ilgili ilk bilgiler Plano Carpinili Johannes in kayıtlarında karşımıza çıkar. Papa IV. Innocentus un talimatıyla Moğollarla görüşmek üzere Moğol hâkimiyetindeki topraklara gönderilen bu elçi, 1243 ile 1245 arasındaki yolculuk raporunu barındırdığı eserinde Moğol ülkesinin doğusunda Çin ve Kore nin, güneyinde İslam diyarlarının, batısında Nayman topraklarının ve güney batısında da Huio yani Uygur ülkesinin bulunduğunu ifade eder. 6 Yazarın bahsini ettiği ülke, daha önce C. Dowson un da belirttiği üzere 7, Tarım ırmağının kuzeyi ile Turfan vadisi olmalıdır. Uygur ülkesinden geçmeyen Johannes in Uygurları Huio olarak adlandırması 8, bu ülkeyle ilgili bilgilerini Çin coğrafyacılık geleneğine bağlı bir kişiden duyduğu şeklinde değerlendirilebilir. 9 Zira Tang hanedanı kayıtlarında da Uygurlar aynı şekilde Huio olarak geçmektedir. 10 Bunun yanında yazar Sariemiur olarak adlandırdığı Sarı Uygurlardan da bahsediyorsa da, Uygurlar gibi Cengiz Han tarafından hâkimiyet altına alınmasına değinmekle yetinmiştir. 11 Bir başka kısımda ise Moğol hâkimiyetindeki ülkeleri sayarken Sarı Uygur diyarını Sarihuiur adı altında zikreder ; Reşidüddin, Sbornik Letopisey, Tom.I/II, per. O.İ. Smirnova, Moskva-Leningrad 1952, s A. van den Wyngaert, Sinica Franciscana, Vol.I, Quaracchi-Firenze 1929, s Krş. Ruysbroeckli Willem, Mengü Han ın Sarayına Yolculuk , ed. P. Jackson, D. Morgan, çev. Z. Kılıç, Kitap yay, İstanbul 2010, s. 168; Wilhelm von Rubruk, Moğolların Büyük Hanına Seyahat, çev. E. Ayan, Ayışığı Kitapları, İstanbul 2001, s A. van den Wyngaert, age., s. 29; C. Dowson, Mongol Mission, New York 1955, s C. Dowson, age., s. 5/1dp. 8 Inter occidentem et meridiem terra est posita Huiorum. 9 Nitekim yazarın Uygurların tarihine dair verdiği bilgilerde Uygurlar Uyr adı ile ifade edilirken bir diğer kısımda da onlardan Huyur adı ile bahsedilir. Bk. A. van den Wyngaert, age., s. 55, 88. Kullanımdaki bu farklılık, bir yandan bilgilerin farklı kaynaklardan alındığına, bir yandan da Johannes in Huio ile Uyr ve Huyur adlarının aynı halkı ifade ettiğini fark etmediğine işaret etmektedir. 10 Söz konusu kullanım için bk. E. Bretschneider, Medieval Researches, Vol. I, London 1910, s. 238 vd. 11 A. van den Wyngaert, age., s. 56; C. Dowson, age., s A. van den Wyngaert, age., s. 88.

4 150 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ Johannes e göre Uygurlar Hıristiyandılar ve Cengiz Han tarafından zorla hâkimiyet altına alınmışlardı. 13 Cengiz Han ın Uygurları hâkimiyet altına alma usulüne dair verilen bilgi tamamıyla hatalıysa da Uygurların Hıristiyanlığı mevzunda bir ölçüde haklılık payı vardır. Zira Uygurlar arasında sayıları kalabalık olmasa da bir Hıristiyan cemaatinin varlığını gösteren deliller vardır. 14 Johannes yukarıda ifade ettiğimiz kaydından sonra ilgi çekici bir ifadede bulunur: et illorum litteram acceperunt, nam prius scripturam non habebant, nunc autem eamdem appellant litteram Mongalorum 15. Ve onların alfabelerini aldılar. Daha önceki zamanlarda yazıya sahip değillerse de şimdi bunu Moğol alfabesi olarak anıyorlar. 16 Moğolların Uygur alfabesini kabul etmeleri 1253 ile 1255 arasında Fransa Kralı IX. Louis tarafından Moğollara gönderilen Rubruklu Willem tarafından da gözlemlenmiştir. Uygur yazısını hem Moğol fermanlarında hem de tapınaklarında gören seyyah bunun bir tasvirini de sunar: Tatarlar onların (=Uygurların) alfabesini benimsemişlerdir. Yazmaya yukardan başlar, satırı aşağıya doğru çeker ve bunu yukarıdan aşağıya doğru okurlar. Satırları soldan sağa doğru sıralarlar. Bu kâğıt ve yazılı malzeme falcılık için kullanılır ki tapınakları asılmış küçük notlarla doludur. Manguchan (=Mengü Han-Möngke Han) size Moal (=Moğol) dilinde, onların alfabesinde yazılmış mektubunu göndermiştir 17. Bir sonraki kısımda ise şunu ifade eder: O zamandan beri Moğollar onların alfabelerini edinmiş ve onlar (=Uygurlar) onların (=Moğolların) başkâtipleri (magni scriptores) olmuşlardır. Nesturilerin neredeyse tamamı onların alfabelerini bilirler 18. Moğolların Uygur yazısını almaları haberlerinin sadece Türkistan da kalmadığı, Orta Avrupa ve İngiltere gibi çok daha uzak diyarlara kadar yayıldığı 13 A. van den Wyngaert, age. s. 55; C. Dowson, age., s Arkeolojik veriler bir yana Hıristiyanlığı kabul etmiş Uygurların şahıs isimlerinin de filolojik kaynaklara yansıdığı O.F. Sertkaya tarafından ortaya konmuştur. Bu çalışmadan Uygur Hıristiyan cemaatine dair genel bir bibliyografya edinmek de mümkündür. Bk. O.F. Sertkaya, II. Dünya Savaşı Esnasında Berlin Koleksiyonu ndan Kaybolan Eski Uygur Belgelerindeki Hıristiyan Uygur Türklerinin İsimleri Üzerine, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, C. 43/43, 2010, s Bu konuda ayrıca bk. G. Shimin, The Uighur Kingdom of Kocho, History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV/I, ed. M.S. Asimov, Unesco Publishing 1998, s.204. Nasturi Hıristiyanlığını kabul etmiş Uygurların son yıllara kadar varlıklarını devam ettirdikleri de görülüyor. Bu konuda bk. B. Abudukelimı, Uygur Türklerinin Dini İnanışları, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2006, s. 56. Bu cemaatin varlığı, aşağıda ayrıca değineceğimiz üzere, Hetum un eserinde de karşımıza çıkar. 15 A. van den Wyngaert, age., s krş. C. Dowson, age., s A. van den Wyngaert, age., s Krş. Ruysbroeckli Willem, age., s. 165; Wilhelm von Rubruk, age., s A. van den Wyngaert, age., s Krş. Ruysbroeckli Willem, age., s. 168; Wilhelm von Rubruk, age., s. 75.

5 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 151 görülüyor. Moğolların Batı seferine ilişkin ilk Latince bilgileri veren Julian in Moğol raporunda Batu nun Macar Kralı IV. Bela ya gönderdiğini ifade ettiği mektubu pagan harfleriyle Tatarca olarak tasvir eder ve Kralın olduğu yerde pek çok okuyucu vardı, fakat (mektubu anlayan olmadı diyerek 19 tanımlanamayan bir alfabe olduğuna işaret eder. Julian sonunda bu mektubu Kumanya da etnik kimliğini ifade etmediği paganum quedam yani paganlardan birine tercüme ettirebilmiştir. 20 Bu ifadeler bize söz konusu mektubun bir Kıpçak tarafından çevrilmiş olduğunu göstermektedir. Söz konusu dönemde Kıpçaklar arasında Uygurcanın varlığını gösterebilecek bir delil olmamakla birlikte Macar sarayında tanımlanamamış bu mektubun, Macarların bildiklerini hesap ettiğimiz Arap, Kiril ve varyantları ile Ermeni alfabeleri olmadığını düşünüyoruz. Daha önce bu konuya eğilmiş olan meşhur Fransız tarihçi J. Richard mektubun Uygur alfabesiyle yazıldığını ileri sürmüştür. 21 Biz de kendisine iştirak ediyoruz. Uygur alfabesi daha kat i bir şekilde Parisli Matthew tarafından 1259 da tamamlanan Chronica Maiora adlı kronikte, Orta Avrupa da ele geçirilmiş bir Moğol esirinin sorgulanması raporunu içeren mektuba da girmiştir. Buradaki bilgilere göre Moğollar: Yahudilerin alfabelerine sahiptirler, çünkü bir zamanlar kendi alfabeleri yoktu. Bu harfleri kimlerden öğrendiklerini sordum ve soluk benizli insanlardan öğrendiklerini söylediler ki onlar uzun kıyafetler taşır ve hiçbir kimseye saldırmazlar(mış) 22. Daha önce F. Schmieder tarafından da ifade edildiği gibi 23 yazarın ifade etmek istediği esasen Uygur alfabesidir. Soluk benizli, uzun kıyafetlere sahip ve kimseye saldırmayan insanlar da hiç kuşku yok ki, aşağıda ayrıca değinecek olduğumuz, Rubruklu Willem in etraflıca tarif ettiği Uygur din adamlarından başkası değildi. Söz konusu mektup yazarının alfabeyi Yahudi alfabesi olarak tanımlaması ise, Moğollarla Yahudiler arasında akrabalık ilişkisi kurmak maksadından ileri geliyordu. 24 Ancak burada ilgi çekici olan husus, Gizli Tarih yazarı ile çağdaşı üç Avrupalı yazarın Moğolların Uygur alfabesini benimsediklerini ifade etmeleridir. Moğol idaresi altında Uygur alfabesinin bu 19 Söz konusu mektup metni için bk. A.T. Özcan, Macar Papaz Julian ın 1237 Tarihli Moğol Raporu, Tarih Araştırmaları Dergisi, C. XXIX/S. 48, 2010, s a.y. 21 J. Richard, La Limite Occidentale de l expansion de l alphabet Ouigour, Les Relations entre l orient et l occident au Moyen Age, Ashgate Variorum 1999, s Matthaei Parisiensis, Chronica Majora, Vol. VI, ed. H.R. Luard, London 1882, s F. Schmeider, Christians, Jews, Muslims-and Mongols: Fitting a Foreign People into the Western Christian Apocalyptic Scenario, Medieval Encounters, Vol. 12/2, 2006, s Ortaçağ yazınında Moğollarla Yahudiler arasında akrabalık ilişkisi kurgulanmasına dair bk. A.T. Özcan, Chronica Maiora da Moğol İmajı, Tarih İncelemeleri Dergisi, C. XXVII, S. 2/2012, 442, 443.

6 152 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ kadar geniş bir kullanım görmesi, Uygur Kağanlığından bu yana gelişmiş bir Uygur edebiyatının varlığı ile alakalıdır. Bu edebiyatın büyük oranda dini metinlerin çevirileriyle geliştiği muhakkaksa da zaman içinde bağımsız bir hale gelmiştir. İşte arkasında böyle bir geçmiş bulunan Uygur yazını, Moğollar zamanına gelindiğinde Moğolların hâkim oldukları toprakların tamamında en geçerli edebiyatı haline gelmiştir. 25 Bu alfabenin yaygınlığını Vittorialı Pascal adlı bir adamının mektubunda da görebilmek mümkündür. Altın Orda Hanlığı topraklarında bulunduğu bir sırada kaleme aldığı bir mektubunda yazar, Tanrının inayetiyle Kuman dilini ve Uygur alfabesini öğrendim diyerek övünmektedir. 26 Johannes ten sonra Moğol hâkimiyetindeki topraklara gelen Rubruklu Willem de Uygurlara temas etmiştir. Ancak, Uygurların yaşadığı yerleşim birimlerinden geçtiğinden Uygurlara dair verdiği bilgiler Johannes in kayıtlarına göre daha üstündür. Yazar Uygurların Organum ülkesine komşu olduklarını dile getirdikten sonra kentlerinde Müslümanlarla (Nesturi) Hıristiyanlarının iç içe yaşadıklarını ve Uygurların İran a kadar yayılmış durumda olduklarını ifade eder. 27 Ancak yazara göre onların ana vatanı Karakorum dan güneye doğru uzanan geniş bir ülkeyi içine alıyordu: Et ipsa Caracarum est quasi in territorio eorum, et tota terra Regis sive Presbiteri Iohannis et Unc fratris eius est circa teras eorum. Sed isti in pascuis ad aquilonem, illi Iugures inter montes ad meridiem 28 : Karakorum hemen hemen onların sınırlarında yer alır ve Rahip ya da kral Johannes ile kardeşi Unc un topraklarının tamamı onların memleketlerinin yakınındadır. Ancak burası kuzeye doğru çayırlık iken Uygurlarınki güneyde yer alan dağlar arasındadır 29. Rubruklu Willem, Möngke Han ın yanına giderken, kendilerine katılmak üzere sonradan yola çıkan Batu Han ın kâtibini beklemek üzere Karluk topraklarında yer alan Kayalık ta on iki gün geçirmiştir. Bu zaman zarfında seyyah buradaki Budist manastırlarını ziyaret etmiş ve halkın dini inanışlarına dair bazı bilgiler elde etmiştir. Willem Budizme dair bilgiler vermeden önce şöyle der: Primo ergo describo vobis ritus comunes omnium ydolatrarum et postea istorum Iugurum qui sunt quasi secta divisa ab aliis 30, Size öncelikle idollere tapanla- 25 Uygur kültür mirasının neticesi açısından bk. G. Shimin, agm, s Lavrentii Mohemii, Historia Tartarorum Ecclesiastica, Helmstadi 1791, s A. van den Wyngaert, age., s. 227; Ruysbroeckli Willem, age., s. 161; Wilhelm von Rubruk, age., s. 71. Organum ülkesi, Willem in metnini çeviren P. Jackson a göre Ürgenç adının bozulmuş halidir. age., s. 159/24dp. 28 A. van den Wyngaert, age., s krş. Ruysbroeckli Willem, age., s. 168; Wilhelm von Rubruk, age., s A. van den Wyngaert, age., s. 228.

7 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 153 rın tamamının iştirak ettiği ibadetlerini, ardından da diğerlerinden sanki farklı bir ekol oluşturan Uygurlarınkini tasvir edeceğim 31. Bundan sonra yazar Uygur din adamlarının giyimlerini tarif etmeye girişir: Daha önce bahsini ettiğim idollere tapanların tapınağına girdiğimde din adamlarını dış kapının altında otururlarken buldum. Traşlı sakalları ve kafalarının üstündeki başlıktan, gördüğümde bana Franklarmış gibi geldiler. Uygurların bu papazları şu şekilde kuşanır: her nereye giderlerse gitsinler safran renginde, Frank usulünde oldukça sıkı üstten kemerlenmiş kıyafetli haldedirler ve bir papazın büyük perhizde taşıdığı kıyafete benzer şekilde sol omuzlarının üzerinden sağ tarafın aşağısına doğru inip göğüslerini örten bir pelerine sahiplerdir 32 Buraya kadar verdiği bilgiler ışığında bahsini ettiği rahiplerin Budist din adamları olduklarına şüphe yoktur. Buna mukabil Rubruklu Willem in burada bulunan bir din adamı ile yaptığı tartışmayı aktardığı satırlar bazı sorunları beraberinde getirmektedir. Bu tartışma şu şekilde cereyan etmiştir. Tapınağa girip de bahsini ettiğim din adamlarının yanına oturduğumda onların çok sayıda irili ufaklı idollere sahip olduklarını gördüm 33 ve onlara Tanrı ya nasıl inandıklarını sordum. Tek bir Tanrıdan başka bir şeye inanmıyoruz diye cevap verdiler. Ben de sordum: Onun bir ruh mu yoksa bir beden mi olduğuna inanıyorsunuz? Dediler ki: Onun bir ruh olduğuna inanıyoruz. Ben de: Onun bazen bir insan bedeni şeklini aldığına inanıyor musunuz? (diye sordum). Dediler ki: Kesinlikle hayır. Bunun üzerine ben de: Onun tekliği ve ruh olmasından başka bir şeye inanmadığınıza göre nasıl olur da bu kadar çok sayıda heykelini yapıyorsunuz? Bunun yanında onun bir insan olarak var olmadığına inanmadığınız halde nasıl olur da bunu bir hayvan yerine insan şeklinde yapıyorsunuz? Bunun üzerine cevap verdiler: Bizler bunları Tanrının görüntüsü olarak şekillendirmiyoruz. Zira zenginlerimizden birisi veya onun oğlu veya karısı veya sevdiklerinden birisi öldüğünde ölen insanın görüntüsünü yapar ve biz de bunlara, (ölenlerin) hatıralarına binaen hürmet gösteririz Sonrasında ben de: O halde sizin yaptığınız insanlara dalkavukluktan başka bir şey değil. Aksine dediler anısı için. Ardından sanki bir şaka gibi bana sordular: Tanrı nerede? Bunun üzerine ben de: Ruhunuz nerede? (dedim). Dediler ki: Vücudumuzda. Ben de: Bedeninizde ve 31 krş. Ruysbroeckli Willem, age., s. 162; Wilhelm von Rubruk, age., s A. van den Wyngaert, age., s. 230, 231. krş. Ruysbroeckli Willem, age., s. 165; Wilhelm von Rubruk, age., s Yazar burada idola kelimesini kullanıyor, ancak bunun neyden yapılmış olduğunu ifade etmiyor. Bununla birlikte metnin aşağı kısımlarında Moğolların da Uygurlar gibi tek Tanrı ya inandıklarını ifade ederken tamen faciunt de filtro imagines defunctorum suorum diyerek Moğol putlarının keçeden olduğunu ifade eder. Bk. A. van den Wyngaert, age., s Bu durumda yazarın Uygur tapınağında gördüğü heykellerin taş veya metalden imal edilmiş olduğu anlaşılmaktadır.

8 154 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ onu tamamen idare ediyor değil mi, ama yine de görülmüyor. Aynı şekilde Tanrı da, görülmez olsa da her yerdedir. Zira o, akıl ve bilgeliktir. (dedim) 34. Willem ile Uygur din adamı arasındaki tartışma, metni inceleyen bilim adamlarının dikkatinden kaçmıştır. Sadece W.W. Rockhill, tartışmanın Tanrı ve ruh kavramının bulunmadığı Budizm ile bağdaşmadığına dikkati çekmiş 35, bununla birlikte bunun nedenine ilişkin her hangi bir görüş belirtmemiştir. Gerçekten de giyilen kıyafet ile idollerin varlığı Budizme işaret ediyorsa da Uygur din adamlarının tek Tanrı ya ve onun bir ruh olduğuna inanmaları, ölen insanları anmak için yapılan idollere saygı göstermeleri ve ruhun vücutta yer aldığını düşünmeleri gibi hususlar Tanrı ve ruh kavramının olmadığı 36 Budizm ile temelden çelişir. Bu farklılığın Uygurların diğer Budistlerden farklı bir dini anlayışa sahip olmalarından ileri geldiği anlaşılıyor. Willem yukarda da ifade ettiğimiz gibi Uygurları, dini anlayışlarından bahsettiği Budistlerden ayırarak şöyle demiştir: Size öncelikle idollere tapanların tamamının iştirak ettiği ibadetlerini, ardından da diğerlerinden sanki farklı bir ekol oluşturan Uygurlarınkini tasvir edeceğim. İkinci olarak ise şöyle bir ifade kullanır: Predicti ergo Iugures qui sunt mixti cum christianis et sarracenis per frequentes disputaciones ut credo pervenerunt ad hoc quod non credunt nisi unum Deum 37, Daha önce bahsettiğim Uygurlar karıştıkları Hıristiyan ve Müslümanlarla yaptıkları sık tartışmalar neticesinde tek Tanrı dan başka bir şeye inanmaz hale geldiklerine inanıyorum 38. Seyahatnamesinin sonlarında ise şöyle der: Erat ibi quidam senex sacerdos de secta Iugurum, qui dicunt unum Deum, tamen faciunt ydola : Orada tek bir Tanrıya inanan, ancak idollere tapınan Uygurların ekolünden yaşlı bir adam vardı 39. Willem açık bir şekilde ifade etmemekle birlikte esasında, bu sözlerle Uygurların diğer Budistlerden farklı bir dini inanışa sahip olduklarını fark ettiği izlenimini verir. 40 Willem in tartıştığı din adamlarının, kıyafet ve dini ritüeller açısın- 34 A. van den Wyngaert, age., s. 231, 232. krş. Ruysbroeckli Willem, age., s. 166; Wilhelm von Rubruk, age., s. 73, W.W. Rockhill, The Journey of William of Rubruck to Eastern Parts of the World , London 1900, s. 147/1dp. 36 a.y. 37 A. van den Wyngaert, age., s Krş. Ruysbroeckli Willem, age., s. 168; Wilhelm von Rubruk, age., s A. van den Wyngaert, a.g.e., s.297. krş. Ruysbroeckli Willem, age., s. 245; Wilhelm von Rubruk, age., s Benzer husus Cengiz Han ile görüşmek üzere Harezm e giden ve bu sırada Uygur ülkesinden geçen Çang Ch un un seyahatnamesinde de karşımıza çıkar. Ona göre karşılaştığı kimseler ne Budist ne de Teoist olup Batıya tapıyorlardı. Metni çeviren E. Bretschneider batıya tapınmakla Müslümanlığa işaret edildiğini varsaymışsa da (E. Bretschneider, age., s. 68), sadece tek bir ka-

9 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 155 dan Budizm in tesirinde kaldıkları, ancak dini görüşler açısından eski Türk dininin özelliklerini devam ettirdikleri anlaşılıyor. Bu din adamlarının diğer Uygur din adamları içerisinde farklı bir dini kesimi oluşturdukları düşünülebilecekse bile Willem, yukarda ifade ettiğimiz gibi Uygurların tamamının diğer idollere tapar lardan farklı olduğunu ifade ettiği gibi, Möngke Han ın otağında yapılan tartışmayı aktardığı satırlarında tartışma sırasında huzurda bulunan Uygur din adamının da diğer idollere taparlardan farklı olduğunu dile getirir. 41 Bu konuda daha kesin konuşabilmek için hiç kuşku yok ki Willem in çağdaşı Uygur Budist sutralarını incelemek gerekiyorsa da böylesi bir inceleme bu çalışmanın kapsamını aştığı gibi nüfuz alanımızın da dışında kalmaktadır. Ancak temel meselenin Uygurların bağlı bulundukları Budizmin Mahayana koluyla 42 ilgili olduğu anlaşılıyor. Nitekim D.İ. Tihonov un ifade ettiği üzere bu kol, farklı kültürlerle uzlaşmakta diğer ekollere göre daha başarılıydı ve dini muvaffakiyetini de bu özelliğinden alıyordu. 43 Kimi Mayahana metinlerinde Uygurların eskiden bağlı oldukları Maniheizmin etkilerinin görülmesi 44 de bununla ilgili olsa gerektir. Muhtemelen Willem in konuştuğu rahipler bu ekole bağlıydılar ve, dini literatürde Maniheizmin etkisi görülmesine benzer bir şekilde, henüz eski dinlerinin özelliklerini kaybetmemişlerdi. Eğer Willem in gözlemlediği farklılıklar, sutralar üzerinde yapılacak tetkiklerle desteklenebilirse, karşımıza diğer ekollerden farklı bir Uygur Budizminin çıkması mümkün olabilecektir. 45 Uygurlarla ilgili Latince kaynaklardaki bir diğer kayıt ise Hayton un Flos Historiarum Terre Orientis adlı eserinde karşımıza çıkar de Fransa da kayıttan hareketle böyle bir sonuca ulaşmak mümkün görünmüyor. Nitekim Çang Ch un, seyahatinin ilerleyen kısımlarında karşılaşacağı Müslümanlarla ilgili tasvirlerinde, benzer ifadeler kullanmayarak daha kat i tasvirler verir. Buna karşın Uygur ülkesinde İslamın, Moğol idaresi sırasında belirli oranda yükselişe geçtiğini gösteren deliller vardır. Mesela hem Cuveyni hem de Reşidüddin tarafından ifade edilen Uygur İdikut unun Müslümanları öldürme planı hiç kuşku yok ki Uygur ülkesindeki Müslümanların yükselişinden kaynaklanmıştı. Söz konusu kayıtlar için bk. Cuveyni, age., s. 473; Reşidüddin, II, s.138, 139. Ayrıca bk. B. Ögel, age., s. 91. Uygurlar arasında İslam ile ilgili olarak bk. D. Pozdneyev, Istoriçeskiy Oçerk Uygurov, Sanktpeterburg 1899, s. 131, 132. Yine Moğol devlet teşkilatında görev alan pek çok Müslüman Uygur da kayıtlara geçmiştir. bk. B. Ögel, age., s. 131 vd, 194 vd. 41 A. van den Wyngaert, age., s. 297; Ruysbroeckli Willem, age., s. 245; Wilhelm von Rubruk, age., s Ö. İzgi, Çin Elçisi Wang Yen-Te nin Uygur Seyahatnamesi, TTK Yay, Ankara 2000, s D.İ. Tihonov, Hozyaiystvo i Obşçestvennıy Stroy Uygurskogo Gosudarstva X- XIV vv., Moskva- Leningrad 1966, s G. Shimin, agm, s.205, 206. Bu konuda daha detaylı bir çalışma için bk. H. Tokyürek, Eski Uygurca Metinlere Göre Budizmin Maniheizme Etkisi, Turkish Studies, Vol.7/4, 2012, s Kimi çalışmalarda bazı farklılıklara işaret edilmiştir. bk. H.J. Klimkeit, Türk Orta Asyasında Budizm, çev. M.T. Berbercan, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 26/2009, s. 95, 104.

10 156 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ leme alınan eserin ilk kısmında yazar, Doğu ülkelerine temas ederken Tarse adlı bir ülkeyi ele alır. Bu adın kullanılmasına dair değişik görüşler varsa da 46, kelimenin Taraz kelimesinin bozulmuş bir hali olduğu anlaşılıyor 47. Kelime ile ilgili sorunlar bir tarafa Hetum un bahsettiği Tarse ülkesi Uygurların yaşadığı topraklardı. Nitekim yazar Tarse ahalisini Uygur manasında Yogor olarak adlandırır. Hetum, Tarse nin üç kısma ayrıldığını ve bu kısımların her birisinin başında bulunanların kendini hükümdar olarak anıldığını ifade eder. Yazar bu bölgelerin isimlerini zikretmiyorsa da buralar muhtemelen zamanın önemli Uygur kentleri Karakoço, Turfan ve Hami kentlerinin merkezlik ettiği yerlerdi. Yazarın ülkenin üç hükümdarından bahsetmesi, aşağıda onların Tatarların yanında yer almalarına ilişkin kayda karşın, Uygur siyasi varlığının devam ettiğine işaret eder. Bu husus diğer kaynaklarla da desteklenebilmektedir 48. Korykos hâkimi Hetum, anlatısını şu şekilde devam ettirir: (Bu ülkenin) Ahalisi Uygur olarak adlandırılır. Eski dönemlerde idollere inanmış ve bunu günümüze kadar devam ettirmişlerdir. Bununla birlikte bu üç hükümdarın aileleri yıldızların işareti sayesinde İsa ya inanmışlardır 49. Şu ana kadar Hıristiyanlığa kalpten bağlı olan bu 46 H. Yule, Cathay and the Way Thither, Vol. III, London 1914, s. 53/2dp; E. Bretschneider, age., s Taraz ın Uygur hâkimiyetindeki toprakların dışında kalmasının, bölge adının Uygur ülkesini ifade etmek üzere kullanılmasına mani olmayacağını düşünüyoruz. Zira bahsi geçen dönemin, Orta Asya nın Avrupalılarca yeni yeni keşfedildiği ve pek çok coğrafi karışıklığın bulunduğu bir dönem olduğu unutulmamalıdır. Dahası Uygurların yaşadığı coğrafya ile Taraz arasındaki mesafenin pek de uzak olmadığı görülüyor. Nitekim Willem in, Uygurların İran a kadar geniş bir coğrafyaya yayıldıklarına dair ifadesini yukarda görmüştük. bk. 27.dp. Daha kat i bir şekilde Willem in Uygur rahipleriyle konuştuğu Kayalık kenti ile Taraz arasındaki mesafenin de pek uzak olmadığı dikkati çekiyor. Nitekim adı geçen seyyah, Talas vadisinde olduğu anlaşılan (ayrıca bk. W.W. Rockhill, age, s. 135) Kinchat kentiyle Kayalık arasındaki mesafeyi bir yazmadaki tarihlemeye göre 7, bir diğer yazmaya göre ise 10 günde almıştır. bk. A. van den Wyngaert, age. 223, 226, 238. Bu çok açık bir şekilde Uygurların nüfuz alanlarını, Talas bölgesinin birkaç günlük uzağına kadar yaydıklarını göstermektedir. Buna karşın çalışmalarda Kayalık, Taraz dan yaklaşık 500 kilometre uzaktaki Kopal e lokalize edildiğinden (bk. J.A. Boyle, Kayalık, Encyclopedia of Islam 2, Vol. IV, 808.) W.W. Rockhill, seyyahın bu kadar kısa zamanda böylesi uzun bir yolu kat etmesinden tereddüde düşmüştü. bk. W.W. Rockhill, age., s. 140/3dp. Oysaki Willem in açık kaydı Kayalık ın, Taraz ın 500 kilometre uzağında bulunan Kopal e lokalize edilemeyeceğini göstermektedir. Bu konuda yapılacak yeni araştırmaların da bu şekilde bir netice vereceğini düşünüyoruz. 48 XIII. yüzyılın ikinci yarısı ile XIV. yüzyılın ilk yarısında Uygurların Moğol hâkimiyetindeki altındaki durumlarına ilişkin bk. M. Kutlukov, Mongol skoye Gospodstvo v Vostoçnom Turkestane, Tataro Mongolı v Azii i Evrope, red. C.L. Tihvinskiy, Moskva 1977, s. 91, 97; G. Shimin, agm., s Qui per demonstrationem stelle venerunt adorare Dominum Jhesum Christum.

11 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 157 aileden gelen önemli kimseler Tatarlar arasında yer almışlardır 50. Hayton un, Uygurların idollere tapar olduklarına ilişkin kaydı açık bir şekilde Rubruklu Willem in ifadesi doğrultusundadır ve Uygurların Budistliği kabul ettiklerine işaret eder. Ancak yazar, onların dini anlayışlarına dair Willem gibi bir tasvirde bulunmaz. Buna mukabil bu hususun Hetum dan 50 yıl önce Willem in gözlemlediğinden pek de bir farkı olmadığı kabul edilebilir. Zira aşağıdaki bir kaydında Hayton: Bu ülkedeki kentler hoştur ve içinde devasa idoller bulunan tapınakları büyüktür diyerek 51 Uygur ülkesindeki Budizm den bahseder ve açık bir şekilde Willem in gözlemini devam ettirir. Ancak burada dikkati çeken asıl husus, Hayton un halk ile hanedanın, Budizm ve Hıristiyanlığa inananlar olarak bölündüklerine işaret eden ifadeleridir. Diğer hiçbir kaynaktan bu ayrımı takip edebilmek mümkün değildir. Mesela gerek Cuveyni, gerekse Reşidüddin, Uygurların başında bulunan İdikut u putperestlerin reisi olarak tanımlar ve Hıristiyan olup olmadığına ilişkin bilgi vermez 52. Diğer kaynaklarda da Uygurlardaki Nasturi Hıristiyanlığının daha çok hanedan arasında kabul edildiğini gösteren bir delil bulunmaz 53. Hetum un Uygur hanedanlığına bağlı kimselerin Tatarlar arasında yer almasıyla ilgili kaydının ise Uygurların Moğol hâkimiyetine boyun eğmiş olmaları ilgili olduğu anlaşılıyor. Hetum anlatısını Uygurların sosyal ve ekonomik durumlarına ilişkin bilgilerle devam ettirir: Ülkenin ahalisi savaş konusunda yetenekli değildir. Buna mukabil sanat ve bilimde oldukça beceriklidirler. Kendi alfabelerine sahiplerdir. Et yemekten ve şarap içmekten sakınır, hiçbir canlıyı öldürmezler. Bu ülkedeki kentler hoştur ve içinde devasa idoller bulunan tapınakları büyüktür. Buğday ve diğer çeşit tahılı bolca yetiştirir, ancak şarap üretmez ve bunu içmeyi günah sayarlar. Tarse doğuda Cathay 54, 50 Recueil des Historiens des Chroisades, Document Ermeniens, Tom.II, Paris 1906, s. 262 (Bundan sonra RHC). 51 a.y. 52 Cuveyni, age., s. 473; Reşidüddin, Sbornik Letopisey, Tom. II, per. Yu.P. Verhovskiy, Moskva- Leningrad 1960, s. 138, Sadece 781 yılında Uygur Kağanı Alp Kutluk Bilge Kağan ın Nasturi Patriği I. Timotheus a ( ) bir mektup yazarak ondan din adamlarını ülkesine göndermesini istediği bilinmektedir. Ancak hanedanın bunu devam ettirip ettirmediği konusunda bir detay bulunmamaktadır. Bu mektuplaşma ile ilgili olarak bk. Ş. Tekin, Mani Dininin Uygurlar Tarafından Devlet Dini Olarak Kabul Edilişinin Yıldönümü Dolayısıyla Birkaç Not, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, S. 217/1962, s Bu kelime Çin manasında kullanılan bir kelimedir.

12 158 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ Batıda Türkistan, kuzeyde bozkır ve güneyde de Siyam 55 olarak anılan zengin ülke ile komşudur 56. Latin kaynaklarında Moğollar arasında çeşitli vazifeler üstlenmiş Uygurlara dair de bazı bilgilerin olduğu görülüyor. Bunlardan birisi Johannes in karşılaştığı Çinkay dır. Zamanında Moğol bürokrasisinin en tepesine kadar yükselmiş olan bu kişi, kimi yazarların Kereyit asıllı olduğunu ifade etmelerine karşın 57, Câmi üt Tevârih te bulunan bir kayıttan anlaşıldığı kadarıyla Uygur asıllıydı. 58 Çinkay ın Moğollar arasındaki vazifesinin ne zaman başladığı katiyetle bilinmiyor. Buna mukabil Taoist rahip Chang Ch un un seyahatnamesinde görüldüğü şekilde, Moğolların Harezm seferinin sürdüğü günlerde artık bürokrasinin içine girmiş bulunuyordu. 59 Ögedey in iktidarının sonlarına gelindiğinde ise vezir lik makamını elde etmişti. Bu vazifesini yerine getirirken epey başarılı bir kimse olduğu Ögedey in, Çağatay ın ismi bilinmeyen vezirini kendi veziri ile kıyaslamasına dair bir kayıttan anlamak mümkündür. 60 Çinkay bu konumunu, Töregene zamanındaki bir süreç hariç bırakılacak olunursa, Güyük ün ölümüne dek sürdürmüştür. Bu husus, Papalık elçisi olarak Güyük ün tahta çıkış merasiminde bulunmuş Plano Carpinili Johannes tarafından da gözlemlenmiştir. Çinkay, Johannes in seyahatnamesinde karşımıza Protonotorius yani başkâtip olarak çıkar. 61 Câmi üt Tevârih te kendisinin baş vezir olarak gösterilmesinin aksine, burada kendisinden başkâtip olarak bahsedilmesinin bir hatadan çok kurumların algılanış biçimindeki farklılıktan ileri geldiği anlaşılmaktadır. Zira yukarda ifade ettiğimiz kıyaslamada da vezirler daha çok kâtiplik özellikleriyle karşımıza çıkar. 62 Bundan ötürü her iki kaynakta ifade edilen 55 Metinde Sym. 56 RHC, s. 262, R. Grouset, Stepler İmparatorluğu, çev. H. İnalcık, TTK yay, Ankara 2011, s. 267, 277, 280; J.P. Roux, Moğol İmparatorluğu Tarihi, çev. A. Kazancıgil, Kabalcı yay, İstanbul 2001, s. 218, 253; J.J. Saunders, The History of the Mongol Conquest, Philadelphia 2001, s. 219/11dp. 58 Reşidüddin, II, s.101. Çinkay ın Uygur asıllı olduğunu düşündüren bir başka delil de Chang Ch un un seyahatnamesinde bulunur. Çinkay dan Chen hai olarak bahseden seyyah, Beşbalık ın batısında yer alan Ch ang ba-la idarecisinin Chen hai nin eski dostu olduğunu ifade eder. Bk. E. Bretschneider, age., s. 67. W.W. Rockhill de onun Uygur asıllı olduğunu D ohsson a atıfla ifade eder. Bk. W.W. Rockhill, age., s. 23/1dp. P.D. Buell de onun Uygur veya Öngüt olduğunu dile getirir. Bk. P.D. Buell, Historical Dictionary of the Mongol World Empire, The Scarecrow Press, Oxford 2003, s Chang Ch un un seyahatindeki notlara bk. E. Bretschneider, age., s. 60 vd. 60 Reşidüddin, II, s A. van den Wyngaert, age., s Reşidüddin, II, s. 101, 102.

13 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 159 memuriyet şeklinin aynı olduğu, farklılığın görevin algılanış ve ifade şeklinden ileri geldiği anlaşılmaktadır. Johannes in Çinkay ile ilgili verdiği bilgiler şu şekildedir: Bulunduğumuz yerden İmparatorun huzuruna çağrıldık ve ardından da başkâtip Cingay bizim, gönderilmiş daha başka kimseler ile Solangi(lerin) ve diğer önderlerin adlarını kaydetti. (Ardından da) Bunu yüksek bir sesle İmparator ve tüm önderlerin huzurunda okudu 63. Bir diğer kısımda da şunları ifade eder: Bundan sonra İmparator, bize başkâtibi Cingay aracılığıyla ifadelerimizi ve meşgalemizi yazmamız emrini gönderdi ve biz de kendisine teslim ettik 64. Johannes, Çinkay dan son olarak şu şekilde bahseder: Aziz Martini gününde yeniden çağrıldık. Daha önce kendilerinden bahsedilen kâtipler Kadak, Cingay ve Bala yanımıza geldi ve mektubumuzu kelimesi kelimesine tercüme ettiler. (Bunu) Latince olarak yazarken bazı kelimelerde hataya düşmüşsek bilmek isteyerek her bir hitabı açıklamaya çalıştılar. Her iki mektup tamamlandığında en küçücük bir kuşkumuz bile kalmamasın diye bize mektupların birincisi ve ikincisini okudular. Ardından da dediler ki Bakın ki her şeyi son derece iyi bir şekilde anlayın, çünkü tamamen anlayamazsanız bunun hiçbir yararı olmaz. Aksi durumda böylesi uzak diyarlara (yeniden) gitmek zorunda kalırsınız Bunun üzerine karşılık verdik: Her şeyi gayet güzel bir şekilde anladık. Mektupları, Papa eğer dilerse, okuyabilecek insanlar bu ülkede (=İtalya da) bulunabileceğinden ötürü sarasin harfleriyle yeniden yazdılar 65. Farsça olarak kaleme alınan bu nihai mektup P. Pelliot tarafından Vatikan arşivlerinde bulunmuştur. V.V. Bartold un ifadesiyle bu metin, gramer olarak hatalarla doludur. 66 Bununla birlikte en azından nihai mektubun hazırlanması sürecinin son derece titiz bir şekilde yürütüldüğü Johannes in şahadetiyle ortadadır. Söz konusu kayıtlar Moğol devlet teşkilatının işlerliğinin kabiliyetini ve ciddiyetini açık bir şekilde göstermektedir. Bunda Çinkay gibi Uygur devlet adamlarının etkilerinin büyük pay sahibi olduğu muhakkaktır. Netice olarak Latin kaynaklarında Uygurlar, Moğol hâkimiyetindeki halklar içerisinde önemli bir mevkiye konmuştur. Moğolların resmi alfabelerini Uygurlardan aldıklarını ifade etmelerinden başka bu kaynaklar Uygurların Moğol bürokrasisi içindeki ehemmiyetli yerlerine de vurgu yapar. Bu, Arapça ve Farsça olarak kaleme alınan kaynaklardan takip edilebiliyorsa da Latince kaynaklar Moğol bürokrasisinin neredeyse tamamen Uygur hâkimiyeti altında olduğu 63 A. van den Wyngaert, age,. s krş. C. Dowson, age., s A. van den Wyngaert, age., s krş. C. Dowson, age., s A. van den Wyngaert, age., s. 123, 124. krş. C. Dowson, age., s V.V. Barthold, Orta Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler, çev. K.Y. Kopraman, İ. Aka, TTK Yay., Ankara 2006, s. 165, 166.

14 160 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ şeklinde bir izlenim vermektedir. Bu hususun doğruluğu Uygur devlet adamlarının biyografilerinin yer aldığı Yüen şı daki kayıtlarla da kesinlik kazanmaktadır. Bunun yanında Latince kayıtlar Uygur alfabesinin varlığının Orta ve Batı Avrupa da da bilinir olduğuna işaret eder. Söz konusu kaynaklarda Uygurlarla ilgili verilen bilgileri önemli kılan bir diğer husus ise diğer kaynaklarda yer almayan kayıtlarıdır. Mesela Rubruklu Willem in Çinkay ile ilgili verdiği bilgilerde Moğol bürokrasisinin nasıl işlediği anlaşıldığı gibi Uygur din adamlarına dair verdiği tasvirler nasıl bir din anlayışına sahip olduklarını göstermektedir. Hetum un kroniğinde yer alan kayıtlar ise Wilhelm in tasvir ettiği anlayışın daha uzun yıllar devam ettiğine işaret etmektedir.

15 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 161 KAYNAKLAR ABUDUKELİMI, B. (2006), Uygur Türklerinin Dini İnanışları, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara. ATA MELİK CUVEYNİ (1998), Tarih-i Cihangüşa, çev. M. Öztürk, Ankara, Kültür Bakanlığı Yay. BARTHOLD, V.V. (2006), Orta Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler, çev. K.Y. Kopraman, İ. Aka, Ankara, TTK Yay. BOYLE, J.A., Kayalık, Encyclopedia of Islam 2, Vol. IV, s BRETSCHNEİDER, E. (1910), Medieval Researches, Vol. I, London. BUELL, P.D. (2003), Historical Dictionary of the Mongol World Empire, Oxford, The Scarecrow Press. CH İ TANG (1970), Moğol Sülalesi Devrinde Türk ve İslam Dünyası ile Temasta Bulunan Şahsiyetler, İstanbul. ÇANDARLIOĞLU, G. (2004), Sarı Uygurlar ve Kansu Bölgesi Kabileleri (9-11. Asırlar), İstanbul, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı. DOWSON, C. (1955), Mongol Mission, New York. GROUSET, R. (2011), Stepler İmparatorluğu, çev. H. İnalcık, Ankara, TTK Yay. İZGİ, Ö. (2000), Çin Elçisi Wang Yen-Te nin Uygur Seyahatnamesi, Ankara, TTK Yay. KLİMKEİT, H.J. (2009), Türk Orta Asyasında Budizm, çev. M.T. Berbercan, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 26, s KUTLUKOV, M. (1977), Mongol skoye Gospodstvo v Vostoçnom Turkestane, Tataro Mongolı v Azii i Evrope, red. C.L. Tihvinskiy, Moskva, s LAVRENTİİ MOHEMİİ (1791), Historia Tartarorum Ecclesiastica, Helmstadi. MATTHAEİ PARİSİENSİS (1882), Chronica Majora, Vol. VI, ed. H.R. Luard, London. KAYA, M.L. (çev.) (2011), Moğolların Gizli Tarihçesi, İstanbul, Kabalcı Yay.

16 162 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ ÖGEL, B. (2002), Sino Turcica: Çingiz Han ın Türk Müşavirleri, IQ Yay., İstanbul. ÖZCAN, A.T. (2012), Chronica Maiora da Moğol İmajı, Tarih İncelemeleri Dergisi, C. XXVII, S. 2, s ÖZCAN, A.T. (2010), Macar Papaz Julian ın 1237 Tarihli Moğol Raporu, Tarih Araştırmaları Dergisi, C. XXIX/S. 48, s POZDNEYEV, D. (1899), Istoriçeskiy Oçerk Uygurov, Sanktpeterburg. Recueil des Historiens des Chroisades, Document Ermeniens, Tom. II, Paris Reşidüddin (1952), Sbornik Letopisey, Tom. I/I, per. L.A. Hetagurova, Moskva-Leningrad. Reşidüddin (1952), Sbornik Letopisey, Tom. I/II, per. O.İ. Smirnova, Moskva- Leningrad. Reşidüddin (1960), Sbornik Letopisey, Tom. II, per. Yu.P. Verhovskiy, Moskva-Leningrad. RİCHARD, J. (1999), La Limite Occidentale de l expansion de l alphabet Ouigour, Les Relations entre l orient et l occident au Moyen Age, Ashgate Variorum, s ROCKHİLL, W.W. (1900), The Journey of William of Rubruck to Eastern Parts of the World , London. ROUX, J.P. (2001), Moğol İmparatorluğu Tarihi, çev. A. Kazancıgil, İstanbul, Kabalcı Yay. RUYSBROECKLİ Willem (2010), Mengü Han ın Sarayına Yolculuk , ed. P. Jackson, D. Morgan, çev. Z. Kılıç, İstanbul, Kitap Yay. SAUNDERS, J.J. (2001), The History of the Mongol Conquest, Philadelphia. SCHMEİDER, F. (2006), Christians, Jews, Muslims-and Mongols: Fitting a Foreign People into the Western Christian Apocalyptic Scenario, Medieval Encounters, Vol. 12/2, s SERTKAYA, O.F. (2010), II. Dünya Savaşı Esnasında Berlin Koleksiyonu ndan Kaybolan Eski Uygur Belgelerindeki Hıristiyan Uygur Türklerinin İsimleri Üzerine, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, C. 43/43, s

17 TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 163 SHİMİN, G. (1998), The Uighur Kingdom of Kocho, History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV/I, ed. M.S. Asimov, Unesco Publishing, s SİNOR, D. (1998), The Kitan and Kara Khitay, History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV/Part I, ed. M.S. Asimov, Unesco Publishing, s TEKİN, Ş. (1962), Mani Dininin Uygurlar Tarafından Devlet Dini Olarak Kabul Edilişinin Yıldönümü Dolayısıyla Birkaç Not, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, S. 217, s TİHONOV, D.İ. (1966), Hozyaiystvo i Obşçestvennıy Stroy Uygurskogo Gosudarstva X- XIV vv., Moskva-Leningrad. TOKYÜREK, H. (2012), Eski Uygurca Metinlere Göre Budizmin Maniheizme Etkisi, Turkish Studies, Vol. 7/4, s Wilhelm von Rubruk (2001), Moğolların Büyük Hanına Seyahat, çev. E. Ayan, İstanbul, Ayışığı Kitapları. WYNGAERT, A. (1929), Sinica Franciscana, Vol. I, Quaracchi-Firenze. YULE, H. (1914), Cathay and the Way Thither, Vol. III, London.

Nihat Sami Banar!ı, Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, s. 89-93'ten özetlenmiştir.

Nihat Sami Banar!ı, Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, s. 89-93'ten özetlenmiştir. Uygur Devleti Ders Anlatım Videosu UYGUR DEVLETİ (744 840 ) Uygurlar, Asya Hun Devleti ne bağlı olarak Orhun ve Selenga nehirleri kıyılarında yaşamışlardır. II. Kök Türk Devleti'nin son zamanlarında Basmiller

Detaylı

Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı

Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı III. ÜNİTE TÜRKLERİN TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞI VE İLK TÜRK DEVLETLERİ ( BAŞLANGIÇTAN X. YÜZYILA KADAR ) A- TÜRKLERİN TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞI I-Türk Adının Anlamı

Detaylı

III. ÜNİTE: İLK TÜRK DEVLETLERİ 2. KONU: ORTA ASYA DA KURULAN İLK TÜRK DEVLETLERİ

III. ÜNİTE: İLK TÜRK DEVLETLERİ 2. KONU: ORTA ASYA DA KURULAN İLK TÜRK DEVLETLERİ III. ÜNİTE: İLK TÜRK DEVLETLERİ 2. KONU: ORTA ASYA DA KURULAN İLK TÜRK DEVLETLERİ a. Türk Göçleri ve Sonuçları Göçlerin Nedenleri İklim koşullarının değişmesine bağlı olarak meydana gelen kuraklık, artan

Detaylı

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Hanlığı ve Kazakistan konulu bu toplantıda Kısaca Kazak

Detaylı

Hazırlayan Muhammed ARTUNÇ 6.SINIF SOSYAL BİLGİER

Hazırlayan Muhammed ARTUNÇ 6.SINIF SOSYAL BİLGİER Hazırlayan Muhammed ARTUNÇ 6.SINIF SOSYAL BİLGİER SOSYAL BİLGİLER KONU:ORTA ASYA TÜRK DEVLETLERİ (Büyük)Asya Hun Devleti (Köktürk) Göktürk Devleti 2.Göktürk (Kutluk) Devleti Uygur Devleti Hunlar önceleri

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi

Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Eğitim Tarihi Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi İslam Öncesi Türklerde Eğitimin Temel Özellikleri 2 Yaşam biçimi eğitimi etkiler mi? Çocuklar ve gençlerin

Detaylı

ÜNİTE TÜRK DİLİ - I İÇİNDEKİLER HEDEFLER TÜRKÇENİN KİMLİK BİLGİLERİ

ÜNİTE TÜRK DİLİ - I İÇİNDEKİLER HEDEFLER TÜRKÇENİN KİMLİK BİLGİLERİ HEDEFLER İÇİNDEKİLER TÜRKÇENİN KİMLİK BİLGİLERİ Türk Dilinin Dünya Dilleri Arasındaki Yeri Türk Dilinin Gelişmesi ve Tarihî Devreleri TÜRK DİLİ - I Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Türk dilinin dünya dilleri

Detaylı

ALEXANDER RUSSEL WEBB-MUHAMMED

ALEXANDER RUSSEL WEBB-MUHAMMED ALEXANDER RUSSEL WEBB-MUHAMMED Benim araştırıcı, meraklı bir ahlâkım vardı. Her şeyin sebebini ve maksadını arıyordum. Bunlar için mantıkî cevaplar bekliyordum. Hâlbuki râhiplerin ve diğer Hıristiyan din

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : ORTA ASYA TÜRK TARİHİ Ders No : 0020100004 : Pratik : 0 Kredi : ECTS : 5 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili Öğretim Tipi

Detaylı

Avrupa da Yerelleşen İslam

Avrupa da Yerelleşen İslam Avrupa da Yerelleşen İslam Doç. Dr. Ahmet Yükleyen Uluslararası İlişkiler Bölümü Ticari Bilimler Fakültesi İstanbul Ticaret Üniversitesi İçerik Medeniyetler Sorunsalı: İslam ve Avrupa uyumsuz mu? Özcü

Detaylı

Türk Eğitim Tarihi. 1. Türklerin İslam Öncesi Eğitimlerinin Temel Özellikleri. Yrd. Doç. Dr.

Türk Eğitim Tarihi. 1. Türklerin İslam Öncesi Eğitimlerinin Temel Özellikleri.  Yrd. Doç. Dr. Türk Eğitim Tarihi 1. Türklerin İslam Öncesi Eğitimlerinin Temel Özellikleri Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU www.agurbetoglu.com agurbetoglu@yahoo.com 1. Türklerin İslam Öncesi Eğitimlerinin Temel Özellikleri

Detaylı

HABERLER ÖZBEKİSTAN-TÜRKİYE ULUSLARARASI ARKEOLOJİK ÇALIŞMALAR PROJESİ: ÖZBEKİSTAN DA YERKURGAN MERKEZ TAPINAĞI 2013 YILI ARKEOLOJİK KAZI ÇALIŞMASI

HABERLER ÖZBEKİSTAN-TÜRKİYE ULUSLARARASI ARKEOLOJİK ÇALIŞMALAR PROJESİ: ÖZBEKİSTAN DA YERKURGAN MERKEZ TAPINAĞI 2013 YILI ARKEOLOJİK KAZI ÇALIŞMASI HABERLER ÖZBEKİSTAN-TÜRKİYE ULUSLARARASI ARKEOLOJİK ÇALIŞMALAR PROJESİ: ÖZBEKİSTAN DA YERKURGAN MERKEZ TAPINAĞI 2013 YILI ARKEOLOJİK KAZI ÇALIŞMASI İlk Özbekistan-Türkiye uluslararası arkeolojik çalışmalar

Detaylı

MANASTIR TIBBI (Monastic Medicine)

MANASTIR TIBBI (Monastic Medicine) MANASTIR TIBBI (Monastic Medicine) Hipokratik-Galenik Tıp ekolunun devamı Cerrahi teknikler bilinmesine rağmen, yüksek enfeksiyon riski nedeniyle zorunlu haller dışında pek uygulanmıyor Tam olarak hangi

Detaylı

Yule, H. (1914). Cathay and the Way of Thither. London: Hakluyt Society.

Yule, H. (1914). Cathay and the Way of Thither. London: Hakluyt Society. Moğol Kaynakçası Yule, H. (1914). Cathay and the Way of Thither. London: Hakluyt Society. Erdem, İ. (2005). "İlk Dönem Selçuklu Moğol İlişkilerinin İktisadi Boyutu". Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya

Detaylı

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri)

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri) ARAŞTIRMA ALANLARI 1 Kur an İlimleri ve Tefsir Kur an ilimleri, Kur an tarihi, tefsir gibi Kur an araştırmalarının farklı alanlarına dair araştırmaları kapsar. 1. Kur an tarihi 2. Kıraat 3. Memlükler ve

Detaylı

Kiliseler ile yap lan Resmi Sözleflmeler ve her iki ülkede ibadet yerlerininin yap m

Kiliseler ile yap lan Resmi Sözleflmeler ve her iki ülkede ibadet yerlerininin yap m Kiliseler ile yap lan Resmi Sözleflmeler ve her iki ülkede ibadet yerlerininin yap m Rainer Korten 6 yıldan beri Türkiye de yaşama memnuniyetini tadiyorum ve sayıları yaklaşık 12-14000 i bulan, ana dili

Detaylı

Dünya Mültecileri Hakkında Anahtar İstatistikler

Dünya Mültecileri Hakkında Anahtar İstatistikler Dünya Mültecileri Hakkında Anahtar İstatistikler Avrupa ve ABD'ye göç eden mülteciler nüfusu nasıl etkiledi? Avrupalıların, AB politikalarına bakışı nasıl? ABD halkının mültecilere bakışı nasıl? 29.06.2016

Detaylı

Hocam Prof. Dr. Nejat Göyünç ü Anmak Üzerine Birkaç Basit Söz

Hocam Prof. Dr. Nejat Göyünç ü Anmak Üzerine Birkaç Basit Söz Hocam Prof. Dr. Nejat Göyünç ü Anmak Üzerine Birkaç Basit Söz PROF. DR. 133 Prof. Dr. Alaattin AKÖZ SÜ Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Hiç unutmadım ki! Akademik olarak hem yüksek lisans, hem de doktora

Detaylı

Değerli S. Arabistan Cidde Uluslararası Türk Okulu

Değerli S. Arabistan Cidde Uluslararası Türk Okulu Uzun yıllar boyunca baskıcı rejimler ve zorba yönetimlere sahne olan çift başlı kartalların ülkesi Arnavutluk, şimdi yeniden ayağa kalkmaya çalışıyor. Özellikle dini ve kültürel açıdan büyük bir yıkımın

Detaylı

İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ TEST

İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ TEST İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ TEST TANER ÖZDEMİR DETAY TARİHÇİ TÜRK TELEKOM NURETTİN TOPÇU SOSYAL BİLİMLER LİSESİ TARİH ÖĞRETMENİ İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ TEST 1 1) Türklerin Anadolu ya gelmeden önce

Detaylı

Roma Öncesi İtalya da Etrüskler ve Yunanlar, İ.Ö. 8.- 5. yüzyıllar

Roma Öncesi İtalya da Etrüskler ve Yunanlar, İ.Ö. 8.- 5. yüzyıllar Roma Öncesi İtalya da Etrüskler ve Yunanlar, İ.Ö. 8.- 5. yüzyıllar İtalya, Akdeniz de gelişen uygarlıklar bağlamında göreceli olarak sonradan ortaya çıktı, fakat kolonizasyon açısından göçmenlere oldukça

Detaylı

TARİH BÖLÜMÜ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR DÖNEMİ DERS KATALOĞU

TARİH BÖLÜMÜ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR DÖNEMİ DERS KATALOĞU 201-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR DÖNEMİ DERS KATALOĞU ANADAL EĞİTİM PROGRAMI ZORUNLU DERSLERİ 1.YIL 2. YY. 1 YDİ2 YDA2 YDF2 Temel Yabancı Dil (İngilizce) Temel Yabancı Dil (Almanca) Temel Yabancı Dil

Detaylı

Abdrasul İSAKOV. Tarih Kritik - Sayı 2, Ocak Dr.,

Abdrasul İSAKOV. Tarih Kritik - Sayı 2, Ocak Dr., Kırgızlar ve Kıpçaklar, IX. Asrın Yarısından XVI. Asra Kadar Kırgızlar ve Kıpçakların Etno-siyasi İlişkileri Mehmet Kıldıroğlu Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2013, XIX+311 sayfa, İSBN: 978-975-16-2711-7.

Detaylı

SABARLAR Türk Milli Kültürü, Türk Milli Kültürü, Belleten, Belleten,

SABARLAR Türk Milli Kültürü, Türk Milli Kültürü, Belleten, Belleten, 1 SABARLAR Sabarlar, 463-558 yılları arasında Karadeniz in kuzeyinde ve Kafkaslar da mühim rol oynayan bir Türk kavmidir. Bu kavim hakkındaki bilgileri ancak değişik yabancı kaynaklarda bulabiliyoruz.

Detaylı

ORTA ASYA (ANONİM) KURAN TERCÜMESİ ÜZERİNDE ÖZBEKİSTAN DA YAPILMIŞ BİR İNCELEME. ТУРКИЙ ТAФСИР (XII-XII acp) *

ORTA ASYA (ANONİM) KURAN TERCÜMESİ ÜZERİNDE ÖZBEKİSTAN DA YAPILMIŞ BİR İNCELEME. ТУРКИЙ ТAФСИР (XII-XII acp) * - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, p.981-986, TURKEY ORTA ASYA (ANONİM) KURAN TERCÜMESİ ÜZERİNDE ÖZBEKİSTAN DA YAPILMIŞ BİR İNCELEME ТУРКИЙ ТAФСИР

Detaylı

Tokat ın 68 km güneybatısında yer alan Sulusaray, Sabastopolis antik kenti üzerinde kurulmuştur.

Tokat ın 68 km güneybatısında yer alan Sulusaray, Sabastopolis antik kenti üzerinde kurulmuştur. Çekerek ırmağı üzerinde Roma dönemine ait köprüde şehrin bu adı ile ilgili kitabe bulunmaktadır. Tokat ın 68 km güneybatısında yer alan Sulusaray, Sabastopolis antik kenti üzerinde kurulmuştur. Antik Sebastopolis

Detaylı

URARTU UYGARLIĞI. Gülsevilcansel YILDIRIM

URARTU UYGARLIĞI. Gülsevilcansel YILDIRIM URARTU UYGARLIĞI Gülsevilcansel YILDIRIM 120213060 Urartular MÖ birinci yüzyılın başında, Van Gölü ve çevresinde önemli bir devlet Kuran ve günümüze kadar buradaki uygarlıkları etkilemiş bir kavimdir.

Detaylı

ANTAKYA SAMANDAĞ GEZİSİ I 25 HAZİRAN 2012 MUSA DAĞI SİMON DAĞI

ANTAKYA SAMANDAĞ GEZİSİ I 25 HAZİRAN 2012 MUSA DAĞI SİMON DAĞI ANTAKYA SAMANDAĞ GEZİSİ I 25 HAZİRAN 2012 MUSA DAĞI SİMON DAĞI Harbiye de kaldığımız Otelde akşam Antakya mezeleri ile özel tavuk yedik, Antakya mezelerini tattık, sabah kahvaltıdan sonra, özel minibüslerle

Detaylı

TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI

TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI GÜZ DÖNEMİ DERSLERİ Kodu Dersin Adı Statüsü T P K AKTS TAE 600 Özel Konular Z 4 0 0 30 TAE 601 Türkiyat Araştırmalarına Giriş I Z

Detaylı

Son Kral ve Kraliçeler. eşsiz arşivinden

Son Kral ve Kraliçeler. eşsiz arşivinden Son Kral ve Kraliçeler bu albümde buluştu! Sultan II. Abdülhamid in eşsiz arşivinden Dünya Liderleri Koleksiyonu Sultan 2. Abdülhamid'in bir hazine niteliği taşıyan 'Yıldız Albümleri' arşivindeki 36 bin

Detaylı

Çocuklar için Kutsal Kitap. sunar. İsa nın Doğuşu

Çocuklar için Kutsal Kitap. sunar. İsa nın Doğuşu Çocuklar için Kutsal Kitap sunar İsa nın Doğuşu Yazarı: Edward Hughes Resimleyen: M. Maillot Uyarlayan: E. Frischbutter ve Sarah S. Tercüme eden: Nurcan Duran Üreten: Bible for Children www.m1914.org 2010

Detaylı

T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ GÖNEN MESLEK YÜKSEKOKULU TURİZM VE OTELCİLİK BÖLÜMÜ İNANÇ TURİZMİ

T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ GÖNEN MESLEK YÜKSEKOKULU TURİZM VE OTELCİLİK BÖLÜMÜ İNANÇ TURİZMİ T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ GÖNEN MESLEK YÜKSEKOKULU TURİZM VE OTELCİLİK BÖLÜMÜ İNANÇ TURİZMİ DANIŞMAN:Özer YILMAZ HAZIRLAYAN: Erşad TAN,Tacettin TOPTAŞ İÇİNDEKİLER GİRİŞ I-İNANÇ TURİZMİ A- İnanç Kavramı

Detaylı

1. DÜNYADAKİ BAŞLICA DİL AİLELERİ

1. DÜNYADAKİ BAŞLICA DİL AİLELERİ 1. DÜNYADAKİ BAŞLICA DİL AİLELERİ Kaynak bakımından birbirine yakın olan diller bir aile teşkil ederler. Dünya dilleri bu şekilde çeşitli dil ailelerine ayrılırlar. Bir dil ailesi tarihin bilinmeyen devirlerinde

Detaylı

Göç yani hicret dini bir vazifedir.insanların dinlerini daha iyi yaşamaları,hayatlarını devam ettirebilmeleri için göç bir ihtiyaçtır.

Göç yani hicret dini bir vazifedir.insanların dinlerini daha iyi yaşamaları,hayatlarını devam ettirebilmeleri için göç bir ihtiyaçtır. TÜRKİYE'DEKİ GÖÇLER VE GÖÇMENLER Göç güçtür.hem güç ve zor bir iştir hem de güç katan bir iştir. Göç yani hicret dini bir vazifedir.insanların dinlerini daha iyi yaşamaları,hayatlarını devam ettirebilmeleri

Detaylı

Skolastik Dönem (8-14.yy)

Skolastik Dönem (8-14.yy) Skolastik Felsefe Skolastik Dönem (8-14.yy) Köklü eğitim kurumlarına sahip olma avantajı 787: Fransa da Şarlman tüm kilise ve manastırların okul açması için kanun çıkardı. Üniversitelerin çekirdekleri

Detaylı

AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere,

AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere, COĞRAFİ KEŞİFLER 1)YENİ ÇAĞ AVRUPASI AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere, Türklerden Müslüman

Detaylı

ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTESİ ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ DÖRT YILLIK-SEKİZ YARIYILLIK DERS PROGRAMI

ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTESİ ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ DÖRT YILLIK-SEKİZ YARIYILLIK DERS PROGRAMI ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTESİ ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ DÖRT YILLIK-SEKİZ YARIYILLIK DERS PROGRAMI ZORUNLU DERSLER BİRİNCİ YIL BİRİNCİ YARIYIL 1 YDİ 101

Detaylı

KÂĞIDA İŞLENEN UYGARLIK- Kâğıdın Tarihi ve İslam Dünyasına Etkisi, Jonathan M. Bloom (trc. Zülal Kılıç), Kitap Yayınevi, İstanbul 2003, 336 s.

KÂĞIDA İŞLENEN UYGARLIK- Kâğıdın Tarihi ve İslam Dünyasına Etkisi, Jonathan M. Bloom (trc. Zülal Kılıç), Kitap Yayınevi, İstanbul 2003, 336 s. sakarya üniversitesi ilahiyat fakültesi dergisi 11 / 2005, s. 251-255 kitap tanıtımı KÂĞIDA İŞLENEN UYGARLIK- Kâğıdın Tarihi ve İslam Dünyasına Etkisi, Jonathan M. Bloom (trc. Zülal Kılıç), Kitap Yayınevi,

Detaylı

RUS DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR PROGRAMI

RUS DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR PROGRAMI ANADAL EĞİTİM PROGRAMI ZORUNLU DERSLERİ 1. YIL 2.YARIYIL 3 1 2 TDİ102 ATA102 YDİ102 YDA102 YDF102 Türk Dili II (Turkish Language II) Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi (History of the Republic of Turkey)

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Arşivcilik İstanbul Üniversitesi 1996. Ortadoğu Enstitüsü. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Arşivcilik İstanbul Üniversitesi 1996. Ortadoğu Enstitüsü. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Nurdan Şafak 2. Doğum Tarihi ve Yeri:. Unvanı: Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Arşivcilik İstanbul Üniversitesi 1996 Yüksek Siyasi Tarih ve Marmara

Detaylı

İLK TÜRK DEVLETLERİNDE HUKUK

İLK TÜRK DEVLETLERİNDE HUKUK İLK TÜRK { DEVLETLERİNDE HUKUK Hukuk Anlayışı Hukuk fertlerin bir arada barış ve güven içinde yaşamasını sağlamak amacıyla oluşturulan hak ve kanunların bütünüdür. Bir devletin uzun ömürlü olabilmesi için

Detaylı

Ateş Ülkesi'nde Ateşgâh Ateşgâh ı anlatmak istiyorum bu hafta sizlere. Ateş Ülkesi ne yolculuk ediyorum bu yüzden. Birdenbire pilot, Sevgili yolcular

Ateş Ülkesi'nde Ateşgâh Ateşgâh ı anlatmak istiyorum bu hafta sizlere. Ateş Ülkesi ne yolculuk ediyorum bu yüzden. Birdenbire pilot, Sevgili yolcular Ateş Ülkesi'nde Ateşgâh Ateşgâh ı anlatmak istiyorum bu hafta sizlere. Ateş Ülkesi ne yolculuk ediyorum bu yüzden. Birdenbire pilot, Sevgili yolcular hazır olun düşüyoruz diyor. Düşüyoruz ama ben dâhil

Detaylı

demir ve bronz çağlarının kalıntılarına ulaşılmış, medeniyetlerin doğup yıkıldığı Mezopotamya toprakları üzerindeki Ürdün de, özellikle Roma ve

demir ve bronz çağlarının kalıntılarına ulaşılmış, medeniyetlerin doğup yıkıldığı Mezopotamya toprakları üzerindeki Ürdün de, özellikle Roma ve İsrail - Ürdün Turu Büyük manzaraları görmek için plan yapın, ancak, sokaklarda dolaşmak ve böylesine eski ve kutsal bir yerin gündelik hayatına kendinizi kaptırmak için biraz zaman ayırın. Tarih : 12-09-2016-16-09-2016

Detaylı

MOĞOLİSTANDA YENİ BULUNAN DONGOİN ŞİREEN ANITLARI ÜZERİNE MÖNHTULGA RİNCHİNHOROL İLE SÖYLEŞİ *

MOĞOLİSTANDA YENİ BULUNAN DONGOİN ŞİREEN ANITLARI ÜZERİNE MÖNHTULGA RİNCHİNHOROL İLE SÖYLEŞİ * Türkbilig, 2013/26: 165-171. MOĞOLİSTANDA YENİ BULUNAN DONGOİN ŞİREEN ANITLARI ÜZERİNE MÖNHTULGA RİNCHİNHOROL İLE SÖYLEŞİ * Ekrem KALAN ** Ekrem KALAN: Mönhtulga Bey, öncelikle Dongoin Şireen anıtlarının

Detaylı

YENİ DERS ÖNERİSİ. : Çin Tarihi I (Kelimelerin ilk harfleri büyük olacak şekilde küçük harfle yazılması gerekmektedir.)

YENİ DERS ÖNERİSİ. : Çin Tarihi I (Kelimelerin ilk harfleri büyük olacak şekilde küçük harfle yazılması gerekmektedir.) YENİ DERS ÖNERİSİ Anabilim Dalı : TÜRK DÜNYASI ARAŞTIRMALARI - GENEL TÜRK TARİHİ Dersin Türkçe Adı : Çin Tarihi I Dersin İngilizce Adı : History of China I Dersin Programı : Yüksek Lisans ( X ) Doktora

Detaylı

ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ

ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ a. 14.Yüzyıl Orta Asya Sahası Türk Edebiyatı ( Harezm Sahası ve Kıpçak Sahası ) b. 14.Yüzyılda Doğu Türkçesi ile Yazılmış Yazarı Bilinmeyen Eserler c.

Detaylı

TARİH BÖLÜMÜ LİSANS DERSLERİ BİRİNCİ YIL

TARİH BÖLÜMÜ LİSANS DERSLERİ BİRİNCİ YIL TARİH BÖLÜMÜ LİSANS DERSLERİ BİRİNCİ YIL I. Yarıyıl II. Yarıyıl TAR 101 OSMANLI TÜRKÇESİ I 4 0 4 6 TAR 102 OSMANLI TÜRKÇESİ II 4 0 4 6 TAR 103 İLKÇAĞ TARİHİ I 2 0 2 4 TAR 104 İLKÇAĞ TARİHİ II 2 0 2 4 TAR

Detaylı

TARİH BÖLÜMÜ ÖĞRETİM YILI DERS PROGRAMI

TARİH BÖLÜMÜ ÖĞRETİM YILI DERS PROGRAMI TARİH BÖLÜMÜ 2014-2015 ÖĞRETİM YILI DERS PROGRAMI I. YARIYIL ECTS II. YARIYIL ECTS BİL 150 Temel Bilgi Teknolojisi 4+0 5,0 TAR 107 İlkçağ Tarihi I 3+0 5,0 TAR 108 İlkçağ Tarihi II 3+0 5,0 TAR 115 Osmanlıca

Detaylı

NOEL VE YILBAŞI KUTLAMALARI

NOEL VE YILBAŞI KUTLAMALARI NOEL VE YILBAŞI KUTLAMALARI Noel, sözlüklerde her yıl 25 Aralık tarihinde İsa nın doğumunun kutlanıldığı hristiyan bayramı olarak geçer. Hristiyanlar, kutlamalara 24 Aralık ta Noel arifesiyle başlar ve

Detaylı

(2001). Türklerin ve Moğolların Eski Dini. istanbul: Kabalcı Yayınevi.

(2001). Türklerin ve Moğolların Eski Dini. istanbul: Kabalcı Yayınevi. Moğol (2001). Türklerin ve Moğolların Eski Dini. istanbul: Kabalcı Yayınevi. İzgi, Ö. (1985). "Moğolların Batı İstilası Ve Türk Tarihi Bakımından Önemi". Türk Kültürü, 23 (1-2),, Gülensoy, T. (1973). "Moğollar'ın

Detaylı

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ VE YAYIN LİSTESİ 1. Adı Soyadı : Muharrem KESİK İletişim Bilgileri Adres : Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Telefon : (0212) 521 81 00 Mail : muharremkesik@gmail.com 2. Doğum -

Detaylı

Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ

Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ Tarihi Öğretim Yılı Dönemi Sırası 2014-2015 2 1 B GRUBU SORULARI 12.Sınıflar Öğrencinin Ad Soyad No Sınıf Soru 1: Aşağıdaki yer alan ifadelerde boşluklara

Detaylı

Kadının Eski Türklerdeki Konumu ve Değeri

Kadının Eski Türklerdeki Konumu ve Değeri Kadın ve Erkek Eşitti Hukuken İki Cins De Eşitti Çok Evlilik, Töreye Aykırıydı Kız Evlat İsteyenler Savaşçı Türk Kadınları Tecavüzün Cezası Türkler İslam a Girince Mi Kadının Değeri Düştü? Kaynakça Kadının

Detaylı

ANKET SONUÇLARI. Anket -1 Lise Öğrencileri anketi.

ANKET SONUÇLARI. Anket -1 Lise Öğrencileri anketi. ANKET SONUÇLARI Anket -1 Lise Öğrencileri anketi. Bu anket, çoğunluğu Ankara Kemal Yurtbilir İşitme Engelliler Meslek Lisesi öğrencisi olmak üzere toplam 130 öğrenci üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya

Detaylı

Çin - Güney Kore. Tur Programı. Uzakdoğu'nun büyüleyici kültürlerine unutulmaz bir yolculuk

Çin - Güney Kore. Tur Programı. Uzakdoğu'nun büyüleyici kültürlerine unutulmaz bir yolculuk Çin - Güney Kore Uzakdoğu'nun büyüleyici kültürlerine unutulmaz bir yolculuk Tarih : 09-09-2016-18-09-2016 Şehirler : Pekin, Seul, Shangai, Xi'an Otel : 4*, 5* Ulaşım : Kore Havayolları Tarifeli Seferi

Detaylı

Tarihin Gölgesinde Me ahir-i Meçhûleden Birkaç Zât Türk Kültürü Dergisi, .A.,

Tarihin Gölgesinde Me ahir-i Meçhûleden Birkaç Zât Türk Kültürü Dergisi, .A., Ali Emirî, Yemen Hatırâtı, Çev: Yusuf Turan Günaydın, Hece Yayınları, Ankara 2007, 119 S. Yemen Memories, Trans: Yusuf Turan Gunaydin, Hece Puslishing, Ankara 2007, 119 P. Yahya YEŞĐLYURT Ali Emirî Efendi

Detaylı

SURUÇ İLÇEMİZ. Suruç Meydanı

SURUÇ İLÇEMİZ. Suruç Meydanı SURUÇ İLÇEMİZ Suruç Meydanı Şanlıurfa merkez ilçesine 43 km uzaklıkta olan ilçenin 2011 nüfus sayımına göre toplam nüfusu 100.912 kişidir. İlçe batısında Birecik, doğusunda Akçakale, kuzeyinde Bozova İlçesi,

Detaylı

TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DOKTORA PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI

TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DOKTORA PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DOKTORA PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI GÜZ DÖNEMİ DERSLERİ Kodu Dersin Adı Statüsü T P K AKTS TAE 700 Özel Konular Z 5 0 0 30 TAE 701 Kültür Kuramları ve Türkiyat Araştırmaları

Detaylı

AFRİKA DA MİSYONERLİK Münir İkbal munirikbal@afrika.com.tr

AFRİKA DA MİSYONERLİK Münir İkbal munirikbal@afrika.com.tr AFRİKA DA MİSYONERLİK Münir İkbal munirikbal@afrika.com.tr AFRİKA daki misyonerliğin temellerini anlamak için misyoner faaliyetlerle sömürgeciliğin ilişkisini birlikte değerlendirmek gerekir. Coğrafî keşiflerle

Detaylı

ĠSVĠÇRE DE DĠL EĞĠTĠMĠ

ĠSVĠÇRE DE DĠL EĞĠTĠMĠ ĠSVĠÇRE DE DĠL EĞĠTĠMĠ ALMANCA VE FRANSIZCA DĠL KURSLARI Avrupa'nın bir çok farklı dil konuşulan ülkesi Ġsviçre'de Almanca veya Fransızca dillerinden bir tanesini öğrenmeniz mümkündür. Kış sporlarının

Detaylı

5 Kimin ümmetisin? Hazreti Muhammed Mustafa nın (sallallahu aleyhi ve sellem) ümmetiyim. 6 Müslüman mısın? Elhamdülillah, Müslümanım.

5 Kimin ümmetisin? Hazreti Muhammed Mustafa nın (sallallahu aleyhi ve sellem) ümmetiyim. 6 Müslüman mısın? Elhamdülillah, Müslümanım. TEMEL DİNİ BİLGİLER 1 Rabbin kim? Rabbim Allah. 2 Dinin ne? Dinim İslam. 3 Kitabın ne? Kitabım Kur ân-ı Kerim. 4 Kimin kulusun? Allah ın kuluyum. 5 Kimin ümmetisin? Hazreti Muhammed Mustafa nın (sallallahu

Detaylı

Taşeron işçinin hakları mutlaka düzenlenecek

Taşeron işçinin hakları mutlaka düzenlenecek Taşeron işçinin hakları mutlaka düzenlenecek Aralık 08, 2011-4:57:28 Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Faruk Çelik, Büyük Anadolu Otel'de düzenlenen Türk-İş 21. Olağan Genel Kurulu'nda konuştu. Çalışma

Detaylı

BĠLECĠK ÜNĠVERSĠTESĠ AKADEMĠK ÖZGEÇMĠġ FORMU

BĠLECĠK ÜNĠVERSĠTESĠ AKADEMĠK ÖZGEÇMĠġ FORMU BĠLECĠK ÜNĠVERSĠTESĠ AKADEMĠK ÖZGEÇMĠġ FORMU Adı Soyadı İlhami YURDAKUL Ünvanı Doç. Dr. Alanı Tarih Doğum Yeri İspir-Erzurm Doğum 01/08/67 E-Posta ilhami.yurdakul KĠġĠSEL BĠLGĠLER EĞĠTĠM DURUMU Derece

Detaylı

ESKĠġEHĠR OSMANGAZĠ ÜNĠVERSĠTESĠ FEN EDEBĠYAT FAKÜLTESĠ, TARĠH BÖLÜMÜ DERS ġablonu (ÖĞRETĠM PLANI / MÜFREDAT)

ESKĠġEHĠR OSMANGAZĠ ÜNĠVERSĠTESĠ FEN EDEBĠYAT FAKÜLTESĠ, TARĠH BÖLÜMÜ DERS ġablonu (ÖĞRETĠM PLANI / MÜFREDAT) ESKĠġEHĠR OSMANGAZĠ ÜNĠVERSĠTESĠ FEN EDEBĠYAT FAKÜLTESĠ, TARĠH BÖLÜMÜ DERS ġablonu (ÖĞRETĠM PLANI / MÜFREDAT) 1. Yarıyıl (Güz) 121711200 İlkçağ Tarihi I Z 2 0 0 2 2 3 121711201 Osmanlıca I Z 4 0 0 4 4

Detaylı

EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI... ANADOLU LİSESİ 12. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ DESTEKLEME VE YETİŞTİRME KURSU KAZANIMLARI VE TESTLERİ

EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI... ANADOLU LİSESİ 12. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ DESTEKLEME VE YETİŞTİRME KURSU KAZANIMLARI VE TESTLERİ AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI KAZANIMLAR TEST NO TEST ADI 1 2 EDEBİ BİLGİLER (ŞİİR BİLGİSİ) 1. İncelediği şiirden hareketle metnin oluşmasına imkân sağlayan zihniyeti 2. Şiirin yapısını çözümler. 3. Şiirin

Detaylı

AYA THEKLA YERALTI KİLİSESİ

AYA THEKLA YERALTI KİLİSESİ AYA THEKLA YERALTI KİLİSESİ Thekla, genç ve güzel bir kadın... Hem de bakire... Aynı Meryem gibi.. Halk bu yüzden, Thekla nın yaşadığı yeraltı kilisesine, Meryemlik demiş. Thekla nın yaşadığı, sonunda

Detaylı

Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır BÜLTEN İSTANBUL B İ L G. İ NOTU FİLİSTİN MESELESİ 12 de. 2014 İÇİN 3 HEDEFİMİZ, 3 DE ÖDEVİMİZ VAR 3 te

Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır BÜLTEN İSTANBUL B İ L G. İ NOTU FİLİSTİN MESELESİ 12 de. 2014 İÇİN 3 HEDEFİMİZ, 3 DE ÖDEVİMİZ VAR 3 te 9 da AK YIL: 2012 SAYI : 164 26 KASIM 01- ARALIK 2012 BÜLTEN İL SİYASİ VE HUKUKİ İŞLER BAŞKANLIĞI T E Ş K İ L A T İ Ç İ H A F T A L I K B Ü L T E N İ 4 te Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır

Detaylı

1-Anlatım 2-Soru ve Cevap 3-Sunum 4-Tartışma

1-Anlatım 2-Soru ve Cevap 3-Sunum 4-Tartışma DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS ARAP DİLİ VE EDEBİYATI I İLH 103 1 2+0 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu

Detaylı

Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat

Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Tarih / Terra Cotta Savaşçıları, Çin Halk Cumhuriyeti Kitap / Türkan Röportaj / Doç. Dr. Okan Gülbahar El Sanatları / Geleneksel

Detaylı

1 İSMAİL GASPIRALI HER YIL BİR BÜYÜK TÜRK BİLGİ ŞÖLENLERİ. Mehmet Saray

1 İSMAİL GASPIRALI HER YIL BİR BÜYÜK TÜRK BİLGİ ŞÖLENLERİ. Mehmet Saray Mehmet Saray 1942'de Afyon'un Dinar kazasında doğdu. Orta öğrenimini Çivril ve Isparta'da yapan Saray, 1961-1966 arasında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü'nü bitirdi. 1968-1978 yılları

Detaylı

Yeni Yerler keşfetmek lazım

Yeni Yerler keşfetmek lazım Yeni Yerler keşfetmek lazım Dans, Eğlence Diyorsanız! Rio Sizi Bekliyor Rio Hakkında Rio de Janeiro, Brezilya'nın 26 eyaletinden birisinin başkenti ve Brezilya'nın en büyük ikinci kentidir. Ekvatoral iklimin

Detaylı

SEÇMELİ DERSLER (Öğrenci aşağıda belirtilen en az 2 (iki) dersten başarılı olmalıdır.)

SEÇMELİ DERSLER (Öğrenci aşağıda belirtilen en az 2 (iki) dersten başarılı olmalıdır.) PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ YAN DAL DERSLERİ DERSLER DERSİN KODU DERSİN ADI KREDİ PSİ 101 Psikolojiye Giriş I PSİ 10 Araştırma Teknikleri I PSİ 10 Psikoloji için İstatistik I PSİ 01 Sosyal Psikoloji I PSİ 0 Gelişim

Detaylı

ARAP DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI 2015-2016 EĞİTİM ÖĞRETİM ÖĞRETİM YILI GÜZ PROGRAMI

ARAP DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI 2015-2016 EĞİTİM ÖĞRETİM ÖĞRETİM YILI GÜZ PROGRAMI 1. SINIF/ 1. YARIYIL YDI101 YDA101 Temel Yabancı Dil (İngilizce) ( Basic Foreign Language (English) ) Temel Yabancı Dil (Almanca) ( Basic Foreign Language (German) ) 4 0 4 4 1 1 YDF101 Temel Yabancı Dil

Detaylı

WORLD OF LANGUAGE ACADEMY IELTS SINAVI ÖNEMLİ TAVSIYELER. www.wola.com.tr

WORLD OF LANGUAGE ACADEMY IELTS SINAVI ÖNEMLİ TAVSIYELER. www.wola.com.tr IELTS SINAVI ÖNEMLİ TAVSIYELER IELTS TAVSİYE : Genel Okuma-Araştırma Bir konu hakkında daha fazla bir şey öğrenmek için araştırma yapmak anlamına gelir. İnternet arama motorları bu konuyu oldukça kolay

Detaylı

KAPADOKYA. Melih ÖZTEKİN. Eralp ÖZYAĞCI. Mert ÇİL. Başak DEMİRBAŞ

KAPADOKYA. Melih ÖZTEKİN. Eralp ÖZYAĞCI. Mert ÇİL. Başak DEMİRBAŞ KAPADOKYA Hazırlayanlar; Öğretmen;B. Perihan SALMAN Orçun Can CEVİZ ÖZEL EGE LİSESİ Melih ÖZTEKİN Eralp ÖZYAĞCI Mert ÇİL Başak DEMİRBAŞ 1 ÖNSÖZ Kapadokya yöresindeki eski çağlardan kalma bazı medeniyetler

Detaylı

YAZ 2015 SAYI: 305. şehir tanıtımı

YAZ 2015 SAYI: 305. şehir tanıtımı YAZ 2015 SAYI: 305 58 59 şehir tanıtımı Çin in fuar şehri: Guangzhou GUANGZHOU, ZİYARETÇİLERİNE HEM TİCARET HEM ZİYARET İMKANLARINI BİR ARADA SUNUYOR. BAŞAR KURTBAYRAM TUR REHBERİ şehir tanıtımı 60 61

Detaylı

1-MERKEZ TEŞKİLATI. A- Hükümdar B- Saray

1-MERKEZ TEŞKİLATI. A- Hükümdar B- Saray 1-MERKEZ TEŞKİLATI A- Hükümdar B- Saray MERKEZ TEŞKİLATI Önceki Türk ve Türk-İslam devletlerinden farklı olarak Osmanlı Devleti nde daha merkezi bir yönetim oluşturulmuştu.hükümet, ordu ve eyaletler doğrudan

Detaylı

T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI T.C. SİNOP ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLGİLER ENSTİTÜSÜ TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL II. YARIYIL Adı Adı TAR 501 Eski Anadolu Kültür 3 0 3 TAR 502 Eskiçağda Türkler 3 0 3 TAR 503 Eskiçağ Kavimlerinde

Detaylı

Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi

Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi tarafından tam algılanmadığı, diğer bir deyişle aynı duyarlılıkla değerlendirilmediği zaman mücadele etmek güçleşecek ve mücadeleye toplum desteği sağlanamayacaktır.

Detaylı

DOÇ. DR. HATİCE ŞİRİN USER İN BAŞLANGICINDAN GÜNÜMÜZE TÜRK YAZI SİSTEMLERİ ADLI ESERİ ÜZERİNE

DOÇ. DR. HATİCE ŞİRİN USER İN BAŞLANGICINDAN GÜNÜMÜZE TÜRK YAZI SİSTEMLERİ ADLI ESERİ ÜZERİNE DOÇ. DR. HATİCE ŞİRİN USER İN BAŞLANGICINDAN GÜNÜMÜZE TÜRK YAZI SİSTEMLERİ ADLI ESERİ ÜZERİNE Abdullah MERT Tarih boyunca çeşitli alfabelerle dillerini kaydeden Türkler için dünyanın en fazla alfabe değiştiren

Detaylı

İsa Mesih elçilerini seçiyor

İsa Mesih elçilerini seçiyor İsa Mesih elçilerini seçiyor BU ÇAĞIRIDA ÖNEM TAŞIYAN İLKELER A. Giriş Markos 3:13-18: İsa dağa çıkarak istediği kişileri yanın çağırdı. Onlarda yanın gittiler. İsa bunlardan oniki kişiyi yanında bulundurmak,

Detaylı

ANA DİL Mİ, ANA DİLİ Mİ? IS IT PARENT LANGUAGE OR OR MOTHER TONGUE?

ANA DİL Mİ, ANA DİLİ Mİ? IS IT PARENT LANGUAGE OR OR MOTHER TONGUE? ANA DİL Mİ, ANA DİLİ Mİ? Prof. Dr. Mukim SAĞIR ÖZET Bu makalede ana dil ve ana dili terimlerinin kullanımları üzerinde durulacaktır. Aralarında nüans olan bu iki terimin Türkçe ve Türk Dili öğretiminde

Detaylı

İÇİNDEKİLER GİRİŞ BİRİNCİ KİTAP

İÇİNDEKİLER GİRİŞ BİRİNCİ KİTAP İÇİNDEKİLER GİRİŞ Afrika ve Afrikalılar 13 BİRİNCİ KİTAP Bir Yuruba Efsanesi: Dünyanın Yaratılışı 23 Küçük Tanrı Obatala, Beş Parmaklı Beyaz Horoz ve Kara Kaplan 23 Kara Kaplan'la Beş Parmaklı Beyaz Horoz

Detaylı

ŞAMANİZM DR. SÜHEYLA SARITAŞ 2

ŞAMANİZM DR. SÜHEYLA SARITAŞ 2 DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1 ŞAMANİZM Şamanizmin tanımında bilim adamlarının farklı görüşlere sahip olduğu görülmektedir. Kimi bilim adamı şamanizmi bir din olarak kabul etse de, kimisi bir kült olarak kabul

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. : Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü. : :

ÖZGEÇMİŞ. : Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü. : : ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Feridun TEKİN Adres Telefon E-posta : Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü : 310 54 84 : feridun.tekin@giresun.edu.tr 2. Doğum Tarihi : 30.05. 1964 3. Unvanı :

Detaylı

TEMEL GÖSTERGELER Coğrafi yapı

TEMEL GÖSTERGELER Coğrafi yapı RAMAZAN 2013 KENYA TEMEL GÖSTERGELER Coğrafi yapı Güneyinde Tanzanya, batısında Uganda, kuzeybatısında Sudan, kuzeyinde Etiyopya ve doğusunda Somali olan bir doğu Afrika ülkesidir. Hint Okyanusu na kıyısı

Detaylı

KARDEŞ ÜLKE PAKİSTAN PAKİSTAN TEFRİŞAT PROJELERİ İPEKYOLU ASYA LAHOR KUR AN KURSU YENİ BİNAMIZ

KARDEŞ ÜLKE PAKİSTAN PAKİSTAN TEFRİŞAT PROJELERİ İPEKYOLU ASYA LAHOR KUR AN KURSU YENİ BİNAMIZ KARDEŞ ÜLKE PAKİSTAN PAKİSTAN TEFRİŞAT PROJELERİ İPEKYOLU ASYA LAHOR KUR AN KURSU YENİ BİNAMIZ 11.12.2015 PAKİSTAN DAKİ KUR AN KURSLARIMIZ Derneğimiz Pakistan'ın eğitim alanında tanınmış Süleymaniye ICC

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS Tezli yüksek lisans programında eğitim dili Türkçedir. Programın öngörülen süresi 4

Detaylı

DİL VE EDEBİYAT TÜRKLER VE TÜRKÇE DÜNYADA TÜRKÇE ÖĞRETİMİ

DİL VE EDEBİYAT TÜRKLER VE TÜRKÇE DÜNYADA TÜRKÇE ÖĞRETİMİ T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI TÜRKİYE KÜLTÜR PORTALI PROJESİ DİL VE EDEBİYAT TÜRKLER VE TÜRKÇE DÜNYADA TÜRKÇE ÖĞRETİMİ Prof. Dr. Ahmet MERMER EKİM - 2009 ANKARA 1. 4. Dünyada Türkçe Öğretimi Anahtar

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSAN HAKLARI VE DEMOKRASİ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSAN HAKLARI VE DEMOKRASİ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSAN HAKLARI VE DEMOKRASİ Prof.Dr.Coşkun Can Aktan Demokrasi konusunda hep Batı demokrasilerini örnek gösterir ve bu ülkelerde demokrasinin gerçekten işler olduğundan sözederiz.

Detaylı

ETKİNLİKLER/KONFERSANS

ETKİNLİKLER/KONFERSANS ETKİNLİKLER/KONFERSANS Anadolu'nun Vatanlaşmasında Selçukluların Rolü Züriye Oruç 1 Prof. Dr. Salim Koca'nın konuk olduğu Anadolu'nun Vatanlaşmasında Selçukluların Rolü konulu Şehir Konferansı gerçekleştirildi.

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...9 GİRİŞ...11

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...9 GİRİŞ...11 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...9 GİRİŞ...11 BİRİNCİ BÖLÜM İLK TÜRK DEVLETLERİNDE EĞİTİM 1.1. HUNLARDA EĞİTİM...19 1.2. GÖKTÜRKLERDE EĞİTİM...23 1.2.1. Eğitim Amaçlı Göktürk Belgeleri: Anıtlar...24 1.3. UYGURLARDA

Detaylı

Nüfusu. Tarım ve Hayvancılık Sanayi. Coğrafi Konumu. Turizm Ulaşım. Yer Şekilleri. İklimi

Nüfusu. Tarım ve Hayvancılık Sanayi. Coğrafi Konumu. Turizm Ulaşım. Yer Şekilleri. İklimi KİMLİK KARTI Başkent : Seul Yönetim biçimi: Cumhuriyet Nüfus : 50,062,000 Yüzölçüm : 99.480 km² Dili: Korece Dini : Hıristiyan, Budist,Şamanist Kişi başına düşen milli gelir: 27,978 dolar Para birimi:

Detaylı

Türk Süperetnosu, Dünya Sistemi ve Turan Petrolleri

Türk Süperetnosu, Dünya Sistemi ve Turan Petrolleri Türk Süperetnosu, Dünya Sistemi ve Turan Petrolleri geyerek Türk tarihinin Turan'da gelişmiş en son süperetnosunu yok sayma yoluna Rus tarihçileri tarafından gidilmiştir. Tatar süperetnosunu Kazak, Özbek,

Detaylı

Abant İzzet Baysal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü I. Öğretim Programı Müfredatı

Abant İzzet Baysal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü I. Öğretim Programı Müfredatı Abant İzzet Baysal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü I. Öğretim Programı Müfredatı Genel Toplam Ders Adedi : 8 T : 16 U : 4 Kredi : 16 ECTS : 24 T+U : 16 1. YARIYIL No Ders Kodu Ders Adı

Detaylı

Ders Adı : YÜZYIL ASYA TÜRK TARİHİ I Ders No : Teorik : 3 Pratik : 0 Kredi : 3 ECTS : 5. Ders Bilgileri.

Ders Adı : YÜZYIL ASYA TÜRK TARİHİ I Ders No : Teorik : 3 Pratik : 0 Kredi : 3 ECTS : 5. Ders Bilgileri. Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : 13-20. YÜZYIL ASYA TÜRK TARİHİ I Ders No : 0020100022 : 3 Pratik : 0 Kredi : 3 ECTS : 5 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim

Detaylı

Görsel İletişim Tasarımı Öğr.Gör. Elif Dastarlı

Görsel İletişim Tasarımı Öğr.Gör. Elif Dastarlı SANAT TARİHİ I Görsel İletişim Tasarımı Öğr.Gör. Elif Dastarlı Gotik Sanat Ortaçağ: Antik Çağ ın sona ermesinden (6. yüzyılın ilk yarısından) Rönesans a kadar olan yaklaşık bin yıllık dönem - klasik çağ

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : OSMANLI TARİHİ II Ders No : 0310440158 Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 4 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili Öğretim

Detaylı

Dünyada silahlanma artıyor, Türkiye 20'nci sırada

Dünyada silahlanma artıyor, Türkiye 20'nci sırada Dünyada silahlanma artıyor, Türkiye 20'nci sırada Bonn Uluslararası Silahsızlanma Merkezi nin 2016 Küresel Silahlanma Endeksi'ne göre askeri harcamalarda İsrail başı çekerken Türkiye 20'nci sırada. 02.12.2016

Detaylı