YED TEPE ÜN VERS TES DERG S

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YED TEPE ÜN VERS TES DERG S"

Transkript

1 YED TEPE ÜN VERS TES D fi HEK ML FAKÜLTES DERG S 7 3 C LT 2 SAYI ISSN YED TEPE ÜN VERS TES D fi HEK ML FAKÜLTES

2 7 Yeditepe Üniversitesi Difl Hekimli i Fakültesi Dergisi Sahibi Yeditepe Üniversitesi Difl Hekimli i Fakültesi ad na Prof. Dr. Türker Sandall Editör Prof. Dr. Tülin Arun Yay n Kurulu Prof. Dr. Gündüz Bay rl (Yeditepe Üniversitesi) Prof. Dr. Senih Çal kkocao lu (Yeditepe Üniversitesi) Prof. Dr. Kenan Eratalay (Hacettepe Üniversitesi) Prof. Dr. Erdal Iflıksal (Ege Üniversitesi) Prof. Dr. Ender Kazazo lu (Yeditepe Üniversitesi) Prof. Dr. Cengizhan Keskin ( stanbul Üniversitesi) Prof. Dr. Koray Oral (Yeditepe Üniversitesi) Prof. Dr. Recep Orbak (Atatürk Üniversitesi) Prof. Dr. Yasemin Özkan (Marmara Üniversitesi) Prof. Dr. Hesna Sazak Öveço lu (Marmara Üniversitesi) Prof. Dr. Hilmi Sabuncu (Yeditepe Üniversitesi) Prof. Dr. Nüket Sandall (Yeditepe Üniversitesi) Prof. Dr. Peker Sandall (Yeditepe Üniversitesi) Prof. Dr. Kemal fiençift (Yeditepe Üniversitesi) Prof. Dr. Mübin Soyman (Yeditepe Üniversitesi) Prof. Dr. Selçuk Y lmaz (Yeditepe Üniversitesi) Prof. Dr. Özen Do an Onur ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Leyla Kuru (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Nurhan Güler (Yeditepe Üniversitesi) Yard mc Editörler Doç. Dr. Fulya Ifl k Özdemir Doç. Dr. P nar Kurso lu Yrd. Doç. Dr. Senem Selvi Kuvvetli Halkla liflkiler Belgin Aras Görsel Yönetmen Ömer Ülkenciler ISSN Bask Portakal Bas m

3

4 çindekiler Editörün Mesaj...5 Günlemez A. Dudak Damak Yar kl Bebeklerin Do um Sonras zlemleri...7 Erkan T. Dudak Damak Yar kl Bebeklerde Beslenme...11 Noyan A. Dudak Damak Yar kl Bebeklerin Güvenli fiartlarda Bak lmas çin Gerekli Koflullar...16 Çakan D.G., Nur B., Say nsu K., Arun T. Dudak Damak Yar kl Bebeklerin Ortodonti Kliniklerine Yönlendirilmesi...21 Nur R. B., Çakan D. G., Çelebilir Ö., A r H. Unilateral Dudak Damak Yar klar nda Nazoalveolar fiekillendirme Tedavisi (Olgu Sunumu)...28 Ça lar E., Kuflçu Ö.Ö., Sandall N. Emme Al flkanl klar Sonucu Geliflen Malokluzyonlar...35 Kuvvetli S. S., Say nsu K., Sandall N. ntrüziv Lüksasyon Görülen Sürekli Kesici Difllerin Ortodontik Olarak Sürdürülmesi (Olgu Raporu)...42 Uyanlar A., Öztoprak M.O. S n f I Anterior Çaprafl kl k Tedavisinde Kanin Retraksiyonu çin Mini Vida Kullan m (Olgu Raporu)...48 Börekçi T., Kuru L., Pekiner F. Sistemik Lupus Eritematozusta Peridontal Yaklafl m: (Literatür Derlemesi ve Olgu Sunumu)...51 Çöteli K., Say E. C. Komplike Kuron K r n n Diflin Orjinal Parças n n Yap flt r lmas ile Restorasyonu (1 Y ll k Olgu Takibi)...56

5 4

6 Merhaba sevgili meslekdafllar m, Bol ya murlu bir stanbul ö leden sonras ndan sizlere sesleniyorum. Havalar aniden so udu, bu sene k fl erken geldi sanki... Ya murlar n bu sene bizi susuz kalmaktan koruyaca kesin olsa da birçok yerde sellerin yol açt y k mlar düflünmek bile istemiyorum. çinde bulundu umuz bu karamsar tabloyu tamamlamak için birde son günlerin gündemini epeyce meflgul eden H1N1 virüsü ve afl konusundaki onca polemik ve yan etkiler konusundaki çekinceleri de eklemeliyim. Asl nda pesimist bir bak fl aç s sergilemek istemiyorsam da, görünen o ki bu "domuz gribi" meselesi havalar s nana dek epeyce meflgul edecek bizleri. Dergi ekibine gelince yaklafl k üç ayd r son düzenlemelerini yapmakta oldu umuz dergimizin 2. Cilt 3. Say s n n sizlerle buluflmas na çok k sa bir süre kald. Dergimizde yine her zaman oldu u gibi ilginizi çekecek farkl konulara yer vermeye çal flt k. Güncel klinik prati ine yönelik bol resimli olgu raporlar ile yine renkli bir say haz rlad k. Dergimizde yer alan farkl disiplinlerdeki konular n bir k sm kendi içinde bir bütünlük de tafl yor bu defa. Bu say da yer alan dudak-damak yar ile do an bebeklere nas l yaklaflaca m z, ne tip beslenme yöntemleri kullanaca m z ve nas l bir çözüm önerece imizi dile getiren makaleler Yeditepe Üniversitesi Diflhekimli i Fakültesi Ortodonti Anabilim Dal taraf ndan 9 Mart 2009 tarihinde düzenlenen "Dudak damak yar kl yenido anlarda disiplinleraras yaklafl m" panelinde sunulmufl olan konferanslardan haz rland. Bu panele yenido an DDY olgular na ilk muayeneyi üstlenen, ilk ortodontik yaklafl m ve ilk cerrahi uygulamalar yapan pek çok farkl üniversite ve hastanelerden anestezistler, ortodontistler, pediatristler, çocuk gastroenterologlar ve plastik cerrahlar kat lm flt r. Oldukça yararl geçen bu panel özellikle yeni do anlar n takibindeki eksikliklerin giderilmesi konusunda hepimize yol gösterici olmufltur. Fakültemize ait haberlerde, daha önceki say larda detaylar n paylaflt m z fakültemizin e itim ve kurumsal alandaki akreditasyon çal flmalar n n sonucunda baflar yla elde etti imiz sertifikalar ve bu konuyla ilgili olarak dekan m z Prof. Dr. Türker Sandall ile gerçeklefltirdi imiz röportaj sizlerle paylaflt k e itim y l n baflar yla bitiren ö rencilerimizin mezuniyet törenleri ve balolar, yeni akademik y la girerken aram za yeni kat lanlarla gerçeklefltirdi imiz "geleneksel önlük giydirme törenimiz" ve Yeditepe Üniversitesi Periodontoloji Anabilim Dal 'n n evsahipli inde gerçekleflen Avrupa Periodontoloji Federasyonu'nun Sempozyumu ilgili konular yer ald. Sa l kl ve keyifli günler dilerim... Prof. Dr. Tülin ARUN 5

7

8 Dudak Damak Yar kl Bebeklerin Do um Sonras zlemleri * Yrd. Doç. Dr. Ayla Günlemez Kocaeli Üniversitesi, T p Fakültesi Çocuk Sa l ve Hastal klar Anabilim Dal, Neonatoloji B.D. ÖZET Dudak damak yar ile do an bebeklerin izlemi dinamik bir süreçtir. Her hastane kendi iç yap s, olanaklar ve bölgesel koflullar n dikkate alarak ideal bir izleme protokolü oluflturmal d r. Anahtar kelimeler: Dudak damak yar, yenido an G R fi Dudak damak yar (DDY), dünyada en s k görülen do umsal anomalilerden biridir (Resim 1,2). Dudak-damak yar klar n n etiyolojisi net olarak bilinmemekle birlikte genetik, çevresel faktörler ve baz sendromlar ile iliflkili olduklar düflünülmektedir. Genel olarak insidans 1-2/1000 oran ndad r. 1 Da l m anomalinin türüne, co rafya, rk ve cinsiyet gibi çeflitli faktörlere ba l olarak de iflmektedir. Asya ülkelerinde s kl k 1/500 olarak bildirilmektedir y l nda Borçbakan ve arkadafllar n n yapt bir çal flmada Türkiye'de DDY s kl 1/800 olarak bulunmufltur y l nda Tunçbilek E. ve arkadafllar 4 da Türkiye'de DDY görülme insidans n binde 0.95, izole yar k damak görülme insidans n ise binde 0.77 * Bu makale Yeditepe Üniversitesi Ortodonti Anabilim Dal n n 9 Mart 2009 tarihindeki Dudak Damak Yar kl Yenido anlarda Disiplinleraras Yaklafl m panelinde sunulmufltur. Resim 1: Tek tarafl dudak - damak yar olgusu Yaz flma Adresi Yrd. Doç. Dr. Ayla Günlemez Cumhuriyet Mahallesi Plaj Yolu Sahil Caddesi Deniz Sokak Do ar Sitesi B Blok Daire: zmit - Kocaeli Tel: Faks: Gsm: Resim 2: Çift tarafl dudak - damak yar olgusu 7

9 7tepe klinik olarak bildirmifltir. Ülkemizde son verilere göre y lda canl do um oldu u düflünülürse, her y l yaklafl k yeni DDY'li bebe in tan alaca öngörülebilir. Tüm olgular n %50'si dudak damak yar birlikte görülürken, %30'u tek bafl na damak yar ve %20'si de izole dudak yar fleklindedir. DDY s kl kla izole olarak görülmekle birlikte %25 oran nda di er genetik anormalliklerle birliktelik gösterir. Tek bafl na damak yar olanlarda genetik anomali riski daha fazlad r. 1 Hastalar n genetik ve dismorfolojik de erlendirmelerinin artmas na paralel olarak DDY'li hastalar n efllik eden malformasyonlarla birliktelik oranlar da giderek artm flt r. Günümüzde DDY'nin yaklafl k sendroma efllik edebilece i bilinmektedir. Ancak bu sendromlar nadir s kl ktad r. Tunçbilek G.ve arkadafllar n n 5 çal flmas nda 1229 DDY'li hastan n 151'inde (%12.2) ek malformasyon saptanm fl, bunlar n bafl nda kranium d fl iskelet sistemi anomalileri bulunmufltur. Efllik eden sendromlar içinde Pierre Robin sekans ilk s ray alm flt r. DDY'nin tedavisinde amaç anomaliyi anatomik, fonksiyonel ve estetik olarak düzelterek, normal konuflma, iflitme, yüz-difl gelifliminin sa lanmas na yard mc olmak ve psikososyal geliflimi desteklemektir. DDY'li hastalar n do umdan bafllayarak onlar ameliyata haz rlayacak ve ilerdeki olas sorunlar na yard mc olacak bir sa l k program na ihtiyaçlar vard r. Dudak ve damak yar klar bir çok branfl ilgilendirdi inden ekip çal flmas ile al nacak sonuç çok daha etkin olacakt r. Günümüzde DDY'nin tedavisi displinler aras iflbirli i ve izlemle daha baflar l ve yüz güldürücü olmaktad r. Plastik cerrah, çocuk hastal klar uzman, genetik doktoru, kulak burun bo az uzman, anestezi doktoru, difl hekimi, ortodontist ve konusunda uzmanlaflm fl hemflireden oluflan bir ekip disiplinler aras izlem için iflbirli i içinde olmal d r. Tedavinin baflar s için hasta ailesinin e itimi ve ekibin bir parças olmas da flartt r. Tan dan itibaren hasta ve ailesi en k sa zamanda tüm ekiple tan flmal ve izlemle ilgili bilgi edinmelidir. 6-7 DDY'li bebeklerin izlemi dinamik bir süreçtir. Belirli dönemlerde belirli branfllar n olas sorunlar aç s ndan hastay de erlendirmesi ve sorunlar n çözülmesi gerekir. Yaz l bas n incelendi inde DDY'li bebeklerin dudak damak yar kliniklerinde birçok izlem protokollerinin oluflturuldu u görülmektedir. 1, 6-7 Her hastane kendi iç yap s ve olanaklar yan s ra bölgesel olanaklar da birlikte de erlendirerek ideal yaklafl m için iflbirli ini planlamal ve izlem protokollerini oluflturmal d r. Do um öncesi: Günümüzde fetal ultrasonografideki geliflmelerle, gebeli in haftalar ndan itibaren DDY tan s konulabilmektedir. Do um öncesi dönemde tan n n konmas, efllik edebilecek anomalilerin aranmas, genetik incelemeye imkan vermesi, do um salonunda olas solunum problemlerinin öngörülmesi ve aile bilgilendirilmesi aç s ndan yarar sa layabilir. Do um sonras ve yenido an dönemi: DDY tan s ço u zaman do umda konulmaktad r. Dudak yar klar do umda tan almakla birlikte, damak yar klar nadiren atlanabilmektedir. Do umdan sonra yenido an bebe in muayenesinde a z içinin özellikle submukozal yar klar aç s ndan dikkatli muayene edilmesi gerekir. DDY saptanan bebekler ayr nt l öykü, aile soya ac n n ç kar lmas ve efllik edebilecek anomaliler aç s ndan de erlendirilmeli ve gerekiyorsa genetik dan fl m yap lmal d r. Genetik de erlendirme prognozun belirlenmesi, gelecekteki sorunlar n önceden belirlenmesi, sonraki do umlarda tekrarlama riskinin do ru tahmini, neden olufltu sorusunun cevapland r lmas ve uygun destek gruplar na ulaflma aç s ndan son derece önemlidir. Plastik Cerrahi ile birlikte izlem ekibinin oluflturulmas ve tedavinin planlanmas, ailenin bilgilendirilmesi, yönlendirilmesi ve e itimi gerekir. Aile bu dönemde suçluluk hissedebilir ve özellikle anne lohusal k depresyonu gibi sorunlar yaflayabilir. Uygun deste in verilmesi bu dönemin daha iyi geçirilmesini ve bebe in daha iyi beslenmesini sa lar. Do um salonunda dudak damak yar tan s kondu unda bebek Pierre Robin sekans birlikteli i aç s ndan mutlaka de erlendirilmelidir. Pierre Robin Sekans (PRS), mandibula hipoplazisi, glossopitozis ve damak yar ile karakterize 1/8500 oran nda görülen do umsal bir anomalidir (Resim 3,4). Çenenin küçük olmas dilin Resim 3: Pierre Robin Sekans tan s alan bebe in yüz görünümü. Çene küçüklü ü ve mandibülo maksiler farkl l k dikkat çekmektedir. 8

10 Dudak Damak Yarıklı Bebeklerin Do um Sonrası zlenimleri Resim 4: Pierre Robin Sekans tan s alan bebe in yüz görünümü. Çene küçüklü ü ve mandibülo maksiler farkl l k dikkat çekmektedir. hipofarenkse do ru geriye kaçmas na yol açarak, hava yolu t kan kl na neden olabilmekte ve yenido an döneminde acil tedavi gerektiren önemli sorunlar ortaya ç kabilmektedir Bu bebeklerde tedavinin ilk basama olarak, bebe in normalde yüzüstü durumda, beslenme s ras nda ise dik oturur ya da yan yat r larak tutulmas önerilmektedir. Yenido an döneminde DDY'li bebe in beslenmesi ve kilo al m n n yak n takibi çok önemlidir. Tek bafl na dudak yar olan bebekler genellikle emmede sorun yaflamazlar ve annelerini emebilirler. Dudak ve damak yar birlikte ise a z içi negatif bas nç oluflturmada sorun olur ve süt burundan gelebilir, emmede güçlük yaratabilir. Bunun için bafl dik tutacak flekilde emzirme ve baflar l olmazsa sa lm fl anne sütünün özel uzun uçlu biberonlarla verilmesi yeterli olur. Nadiren de dama a ortodontik ayg t kullanmak gerekebilir. Damak yar Pierre Robin sekans ile birlikte ise, hava yolu t kan kl nedeniyle bebek beslenmede güçlük yaflayabilir. Bu durumda hastan n oksijen satürasyonu kontrolüne göre yaklafl m uygun olur. fiekil 1' de Pierre Robin sekansl bebeklerin oksijen satürasyonu ölçümüne göre hava yolu aç kl ve beslenmesinin sa lanmas için ak fl flemas verilmifltir. 9,10 DDY'li bebeklerin emerken hava yutmas nedeniyle s kl kla gaz sorunu olabilir. Beslenme esnas nda s k s k ara verilerek yutulan havan n ç kar lmas gerekir. Damak yar olan bebeklerde yeni tedavi yaklafl mlar, cerrahi öncesi nazoalveolar flekillendirmeler günümüzde giderek önem kazanmaktad r. 1, 6-7, 12 DDY'li bebeklerde akut otitis media s kl artm flt r ve iflitme kayb görülebilir. Bu nedenle do umdan sonra ve daha sonraki y llarda aral kl olarak (1-3 y l) iflitme testi tekrarlanmal ve gerekiyorsa timpanogram yapt r lmal d r. Bu bebekler otit yan s ra aspirasyon pnomonisi aç s ndan da risklidir. Beslenme esnas nda dik tutulmas gibi öneriler Pierre Robin Sekans Puls oksimetre izlemi Desatürasyon (+) Satürasyon normal Nazoendoskopi bronkoskopi Uyku çal flmas Normal Glottik, subglottik obstrüksiyon Dile ba l sorun Sorunlu Normal SSS ve akci er sorunu araflt r r Trakeostomi Pozisyon Desatürasyon (+) Desatürasyon flemas Beslenme ile desatürasyon Evet Hay r Nazofarengeal tüp + Desatürasyon flemas Beslenme güçlü ü Desatürasyon (+) Glossopeksi Evet Hay r Desatürasyon (+) Nazogastrik tüple beslenme Gözlem ve aile e itimi Mandibula germe Desatürasyon (+) Glossopeksi fiekil 1: Pierre Robin Sekansl hastalarda havayolu aç kl ve beslenmenin sa lanmas için ak fl flemas. 9

11 7tepe klinik bu aç dan da önemlidir. 1, 6-7 Bebe in anne sütü ile beslenmesinin teflviki ve afl lar n n da düzenli yap lmas enfeksiyon riskini azaltmada yard mc d r. DDY'li bebeklerde velokardiofarengeal kapanmada sorunlar olabilir. Özellikle velokardiafasial sendrom efllik ediyorsa s kl artar. Bu çocuklarda telaffuz güçlükleri, burundan konuflma görülebilir ve konuflma terapisi yararl olur. Ortodontik sorunlar aç s ndan da yak n takibi gerekir. DDY'li çocuklar n uzun süreli izlemleri genellikle sa l kl çocuklara benzer. Baz çal flmalarda psikiyatrik ve davran fl sorunlar nda ve mortalitede art fl olabilece i bildirilmektedir Bebe in erken dönemden bafllayarak, uygun dönemlerde uygun yaklafl mlarla izlenmesi ve olas sorunlar n erken tedavisi baflar y art racakt r. KAYNAKLAR: 1. Robin NH, Baty H, Franklin J, Guyton FC, Mann J, Woolley AL, Waite PD, Grant J. The multidisciplinary evaluation and management of cleft lip and palate. South Med J. 2006;99(10): Gopinath VK, Muda WA. Assessment of growth and feeding practices in children with cleft lip and palate. Southeast Asian J Trop Med Public Health. 2005;36(1): Borçbakan C (ed). Dudak Damak Yar klar. Hacettepe Tafl Kitapç l k, Ankara Tunçbilek E (ed). Türkiye'de konjenital malformasyon s kl, da l m, risk faktörleri ve yenido anlar n antropometrik de erlendirilmesi. Ankara TÜB TAK Matbaas, 1996: Tunçbilek G. Özgür F, Balc S yar k dudak ve damak hastas nda görülen ek malformasyon ve sendromlar. Çocuk sa l ve hastal klar dergisi 2004;7: : 6. Kasten EF, Schmidt SP, Zickler CF, Berner E, Damian LA, Christian GM, Workman H, Freeman M, Farley MD, Hicks TL. Team care of the patient with cleft lip and palate.curr Probl Pediatr Adolesc Health Care. 2008;38(5): Schnitt DE, Agir H, David DJ. From birth to maturity: a group of patients who have completed their protocol management. Part I. Unilateral cleft lip and palate. Plast Reconstr Surg. 2004;113(3): Airway interventions in children with Pierre Robin Sequence. Meyer AC, Lidsky ME, Sampson DE, Lander TA, Liu M, Sidman JD. Otolaryngol Head Neck Surg ;138(6): Schaefer RB, Stadler JA 3rd, Gosain AK. To distract or not to distract: an algorithm for airway management in isolated Pierre Robin sequence. Plast Reconstr Surg 2004; 113: Günlemez, A., T. flken, "Pierre-Robin sekans ; yenido an döneminde hava yolu aç kl n n ve beslenmenin sa lanmas ", Çocuk Dergisi, 8(4): (2008). 11. Atasay, B., A. Günlemez, S. Ünal, S. Arsan, "Pierre- Robin sendromu, üç olgu sunumu", Ankara Üniversitesi T p Fakültesi Mecmuas, 54 (3): (2001). 12. Ya c A, Uysal T. Tek tarafl dudak-damak yar na sahip bebeklerde Nazoalveoler flekillendirme yönteminin yar k segmentler ve alveol genifllikleri üzerine etkilerinin de erlendirilmesi. Sa l k Bilimleri Dergisi 2007;16(1): Ramstad T, Ottem E, Shaw WC. Psychosocial adjustment in Norwegian adults who had undergone standardised treatment of complete cleft lip and palate. Scand J Plast Reconstr Surg Hand Surg 1995;29: Christensen K. Long term follow up study of survival associated with the left lip and the palate at birth. Br Med J 2004; 238:

12 Dudak Damak Yarıklı Bebeklerde Beslenme * Prof. Dr. Tülay Erkan stanbul Üniversitesi, Cerrahpafla Tıp Fakültesi Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Bilim Dalı ÖZET Dudak damak yar kl bir çocu un beslenmesini düzenlerken, çocu un beslenebilmesi yan nda, uygun büyüme ve geliflmeyi sa layabilmesi ve ailenin memnunuyeti de göz önüne al nmal d r. Bu çocuklarda yetersiz emme, a z içi negatif bas nc n oluflturulamamas, burun bofllu una sütün kaçmas ve çabuk yorulma sonucu beslenme yeterli düzeyde yap lamamaktad r. Bu hastalarda orta kulak enfeksiyonlar, iflitme kayb, konuflma bozukluklar, difl sorunlar ve psikososyal sorunlar s k görülen komplikasyonlard r. Dudak damak yar olan bebeklerde beslenmeyi cerrahi öncesi dönem, per-operatuar dönem ve cerrahi sonras dönem olmak üzere üç bölümde ele almak gerekmektedir. Beslenme için önerilen yöntemlerden hangisi kullan l rsa kullan ls n, amaç bir flekilde anne sütünü verebilmek olmal d r. Sonuç olarak dudak-damak yar görülen bebeklerde beslenme e itimi hastaya göre bireysellefltirilmelidir. Ancak bu e itimin bir ekip ifli oldu u da unutulmamal d r. Anahtar kelimeler: Dudak damak yar klar nda beslenme, biberon * Bu makale Yeditepe Üniversitesi Ortodonti Anabilim Dal n n 9 Mart 2009 tarihindeki Dudak Damak Yar kl Yenido anlarda Disiplinleraras Yaklafl m panelinde sunulmufltur. Yaz flma Adresi Prof. Dr. Tülay Erkan Viflnezade Mahallesi Kireçhane Sokak Türker Apartman No: 9/ Befliktafl - stanbul Tel: Faks: G R fi Dudak damak yar klar 700 canl do umda bir olmak üzere s k görülen yenido an do umsal anomalileri aras ndad r. 1,2 Böyle bir bebek do du unda ilk olarak, aileye çocu un uygun beslenmesinin mümkün olabilece i konusunda güvence vermek gerekmektedir. 2,3 Bu bebeklerin beslenme içeri inin normal sa l kl bebeklerinkinden farkl olmad, böyle bir bebe in daha fazla beslenmesi gerekmedi i konusunda aile ayd nlat lmal ; sadece beslenme yönteminin seçiminin önemli oldu u, bunun da zaman geçirilmeden, bebe in geliflme gerili i oluflmadan belirlenmesi gerekti i anlat lmal d r. Dudak damak yar kl bir çocu un beslenmesini düzenlerken, çocu un beslenebilmesi yan nda, uygun büyüme ve geliflmeyi sa layabilmesi ve ailenin memnuniyeti de göz önüne al nmal d r. Beslenme fleklinin çenelerin geliflimi ve konuflma üzerine olumsuz etkisi olmamas na dikkat edilmelidir. Bu hastalarda beslenmenin önemini göstermesi bak m ndan Pandya ve ark.'n n 4 çal flmas anlaml d r. Önce y llar aras nda beslenme deste i verilmeyen, 186 operasyon geçirmifl 147 bebekte büyüme geliflme gerili i de erlendirilmifl ve tek tarafl yar klarda bu oran n %32, çift tarafl olgularda %38, sadece damak yar oldu unda özellikle de bebek sendromlu ise bu oran n %49'a ç kt n göstermifllerdir. Daha sonra 11

13 7tepe klinik beslenme deste inin verildi i y llar aras nda, 84 operasyon geçiren 68 bebe i incelediklerinde bu oranlar n belirgin bir azalma gösterdi ini bildirmifllerdir (s ras yla %9, %20 ve%29). Pierre Robin sendromu'nda ise bu oranlar %100'den %40'a gerilemifltir. Dudak damak yar olan çocuklarda yetersiz emme, a z içi negatif bas nc n oluflturulamamas, burun bofllu una sütün kaçmas ve çabuk yorulma sonucu beslenme yeterli düzeyde yap lamamaktad r. 2 Yetersiz beslenme sonucunda kilo al m n n da gere inden düflük oldu u görülmektedir. Bu hastalarda orta kulak enfeksiyonlar, iflitme kayb, konuflma bozukluklar, difl sorunlar ve psikososyal sorunlar s k görülen komplikasyonlard r. 5-8 Dudak damak yar olan bebeklerde beslenmeyi cerrahi öncesi dönem, per-operatuar dönem ve cerrahi sonras dönem olmak üzere üç bölümde ele almak gerekmektedir. Cerrahi öncesi dönemdeki beslenme emzirme ile, biberonla, çanak veya kafl k ile olabilece i gibi gerekti inde ortopedik cihazlar, obturatorlar ya da son bir seçenek olarak tüp ile besleme fleklinde uygulanabilir. Beslenme yönteminin seçilmesinde annenin tercihi, yar n tipi ve fliddeti, kullan lacak cihaz n fiyat ve bebekte efllik eden di er t bbi sorunlar önemli rol oynamaktad r. 2,9 881 çocu u içeren bir çal flmada sadece dudak yar var ise annenin emzirmesinin beslenme flekli olarak ön planda yer ald ve bunlardaki büyüme gerili inin de di er gruptakilere göre daha az oldu u gösterilmifltir. 9 Yap lan çal flmalarda özellikle damak yar olanlar n ilk alt ayda önemli beslenme sorunlar yaflad, daha sonra düzelmeye bafllad bildirilmifltir. 10 Yine ilk üç ayda solunum yolu enfeksiyonu geçiren bebeklerin a rl n n di erlerine göre daha geri kald belirtilmifltir. 11 Emzirme s ras nda bebek oturur biçimde tutulmal, az ve s k beslenmeli, beslenme 30 dakikadan uzun sürmemelidir. Bebe in yanak veya çenesine destek verilerek duda n kapanmas sa lanabilir. Beslenmeden sonra bir kafl k su ile yar k bölgesi temizlenmelidir. Emzirme s ras nda daha fazla hava yutabilecekleri öngörülmelidir. Emzirme daha uzun zaman almakta ve daha fazla sab r gerektirmektedir. Ancak a z kaslar n n geliflimi ve daha do al bir beslenme için yine de a zdan beslenme tercih edilmelidir. Uygun kilo al m olmuyorsa, anne sütü sa larak di er yöntemlerle verilebilir, uygun emzik bafllar veya biberon flifleleri kullan labilir. Olivier ve ark.'lar n n aile ile yapt klar anket çal flmas na göre do um öncesinde emzirmeyi düflünen annelerin, do um sonras biberonla beslemek durumunda kalabildikleri, yar olan bebe in ailenin ilk bebe i olmas durumunda beslenmenin daha az sorun oldu u, ancak ikinci veya daha sonraki bir bebek olmas durumunda, di er çocuklar n da bak m ile ilgilenilmesi gerekti inden, hasta bebe in beslenmesinin daha sorunlu oldu u saptanm flt r. Amstalden-Mendes ve ark.'lar 13 izledikleri 26 bebe in (11 dudak yar, 11 dudakdamak yar, 13 damak yar ) hiçbirinde anne memesi yeterli olmad ndan %92'sinde biberon, %72'sinde tüp ile beslemek zorunda kald klar n, ancak bu bebeklerde kötü kilo al m nedeniyle cerrahi süresinin uzad n (%67'sinde) bildirmifllerdir. Dolay s yla uygun kilo al m olmuyorsa, di er yöntemlere geçmekte geç kal nmamas nda yarar görülmektedir. Biberonlar n emzi i yumuflak, duvar ince olmal d r. Emzik ucu, çok h zl veya çok yavafl akmamal, sadece çocuk emdi inde ucundan akmal d r. Ayr ca emzik oluflumu, normal emme mekanizmas n veya a z-yüz kaslar n n kas lmas n bozmamal d r. Bu amaçla kullan lan de iflik biberonlar bulunmaktad r (Habermann, Mead-Johnson... gibi). 14 Habermann biberonunda (Resim 1) meme ucunda bebek emdi inde aç lan bir yar k vard r. Meme ucunun kenar nda ayr ca yavafl, orta veya h zl emme için "guide"lar bulunmaktad r. Anne meme ucunu s karak da bebe in emmesine yard mc olabilir. Normal biberona Habermann ucunu takarak yap lan biberonlar (Resim 2) ile bebek tek beslenmede daha fazla miktarda süt alabilir. Mead Johnson Biberonu + Nuk meme ucu kulan larak haz rlanan biberonun (Resim 3) meme ucu ortodontik olup, valv veya fazladan odac klar yoktur. fiifle yumuflak oldu u için fliflenin s k lmas ile bebe e yard mc olunabilir. Hatta baz bebekler yard ms z Resim 2: Normal biberon + Resim 1: Habermann biberonu Habermann ucu 12

14 Dudak Damak Yarıklı Bebeklerde Beslenme da alabilir. Mead Johnson Biberonu + Ross meme ucu kullan ld nda (Resim 4) meme ucu o kadar incedir ki, bebek ememez, birinin flifleyi s karak bebe e yard mc olmas gerekir. Bu biberonlar özellikle cerrahi sonras beslenmede tercih edilmektedir. A z nda meme uçlar n istemeyen bebekler için de kullan labilir. Normal biberon ile Resim 3: Mead Johnson biberonu + Resim 4: Mead Johnson biberonu + Nuk meme ucu Ross meme ucu Resim 5: Normal biberon + Resim 6: Normal biberon + Nuk meme ucu Pigeon meme ucu birlikte Nuk meme ucu kullan ld nda (Resim 5), emebilen bebekler az bir u rafl ile bunu kullanabilirler. Baz aileler damak onar m ndan sonra bunu tercih etmektedirler. Normal biberona "Pigeon" meme ucu uyarlanm fl biberonlarda (Resim 6) meme ucundaki delik "Y" fleklindedir. Plastik bir kullan ml k valv negatif bas nç oluflmas n engeller. Meme ucunun bir yan daha yumuflakt r, dolay s yla bebe in dilini itmesiyle çal flabilir. Normal bir biberona benzemesi nedeniyle fazlaca tercih edilmektedir. "Soft-sipp feeder" biberonu (Resim 7) daha çok operasyon sonras beslemelerde kullan lmaktad r. fiifle s k lmadan içindeki s v n n akmas n önleyen bir valvi vard r ve gerekti inde valv kald r - labilmektedir. A z nda emzik istemeyen bebekler için uygundur. Pigeon meme uçlu "Playtex Ventair" biberon ile (Resim 8) biberonun son k sm gevfletilerek meme ucunun "kollabe" olmas önlenebilir. ki aflamal meme uçlu "Playtex Ventair" biberonun (Resim 9) meme ucunda Y fleklinde delik bulunmaktad r. Çanak veya kafl k ile besleme ço unlukla erken do mufl bebeklerde, erken dudak onar m planlanan hastalarda, operasyona kadar olan süreç içinde kullan l r. Ancak kesinlikle do rudan bebe in a z na süt veya maman n dökülmesi fleklinde de ildir. Çanak hafif e ilerek besinin bebe in dudaklar na de mesi sa lan r. lk uyar dudak ile bafllad ktan sonra dil hareketleri bafllar ve yalayarak süt veya mamay bir flekilde al r. Bebek alaca besin miktar n kendisi ayarlad için enerji tüketimi oldukça azd r. Özellikle emmesi iyi geliflmemifl bebeklerde bu yöntemin kullan lmas yararl d r. Bu beslenme flekli operasyon sonras nda da kullan lan bir yöntemdir. Ortopedik cihazlar/obturatorlar (Resim 10) a z içinde genifl yer kaplarlar. Operasyon öncesi beslenme pla, damak yar n n özellikle geliflimi etkileyece i durumlarda Resim 9: ki aflamalı meme uçlu Resim 7: Soft-sipp feeder biberonu Resim 8: Playtex Ventair biberon 13 Playtex Ventair biberon Resim 10: Obturatorlar

15 7tepe klinik düflünülür Belli aralarla ayg t n de ifltirilmesi gerekir. S k oturan ayg tlar n tak lmas s k nt yaratabilir. Beslenme pla travmas na ba l ülserler görülebilir. Bak m n n, temizli inin düzgün yap lmas önemlidir. Tek tarafl dudak ve damak yar olanlarda bu tür ortopedik giriflimlerin b rak labilece ini ileri süren yay nlarda mevcuttur. 18 Dudak damak yar kl bir bebekte di er seçenekler hiçbir flekilde kullan lamayacaksa, ancak o zaman tüple beslenme düflünülmelidir. Genelde çocuklarda beslenme deste i için seçilecek yol mümkün oldu unca basit ve k sa süreli olmal d r. Bebe in normal kilosunu korumas yeterli de ildir. Amaç bebe in metabolik ve fizyolojik durumunu koruyabilmek, büyüme ve geliflimini, yafla göre kilo al m n ve nöromüsküler geliflimini en iyi flekilde sa lamakt r. Enteral beslenme sabit h zla sürekli olarak veya aral kl bolus fleklinde verilebildi i gibi, tam gün veya sadece gece uygulanabilir. En s k uygulanan yol gastriktir. Gastroözofageal reflü, özofagus atrezisi gibi baz durumlarda duodenal veya jejunal yol seçilebilir. Gastrik yol da, nazogastrik sonda veya gastrostomi arac l yla kullan l r. Radyoopak olan nazogastrik sondalar polivinilklorür ya da daha esnek olan poliüretan veya silikondan yap lm fllard r. Sondan n çap (4-10 mm) hastan n yafl na göre de iflir. Polivinilklorürden yap lm fl olan sondalar daha sert olup, mideye konmas daha kolayd r, ancak 2-4 günde bir de ifltirilmelidir. Daha esnek olan di erleri ise gün midede kalabilir. Tak lan sondan n midede olup olmad mutlaka kontrol edilmelidir. Normal koflullarda verilmesi gereken dozun yar s ile bafllan r, doz kademeli olarak giderek art r l r, 1-2 gün içinde tam doza ç k l r. E er enteral beslemenin iki aydan fazla sürece i öngörülüyorsa gastrostomi yolu tercih edilmelidir. Bu yöntemlerden hangisi kullan l rsa kullan ls n, amaç bir flekilde anne sütünü verebilmek olmal d r. Dudak damak yar kl bebeklerde görülen komplikasyonlardan olan akut otitis media'ya karfl anne sütünün koruyucu oldu u gösterilmifltir. 19 Zeka geliflimi ve konuflman n daha iyi olmas da anne sütü ile yak n iliflkili bulunmufltur. 20 Erkkilä ve ark. 21 yar k öyküsü olan 53 çocukta serum lipitleri, ya asitleri, anne sütü al m süresi ve biliflsel davran fllar aras ndaki iliflkiyi incelemifllerdir. Sonuçta üç aydan daha uzun süre anne sütü alm fl olanlarda dokozahekzaenoik asit düzeyi belirgin düzeyde yüksek bulunurken, bu süreden daha az süre anne sütü alm fl olanlarda okul baflar s düflük saptanm flt r. Anne sütünün yeterli olup olmad n anlamak için bir tak m ölçütler bulunmaktad r. ki haftal k bebe in a rl normal s n rlar içinde ise, günde 4-8 kere alt n slat yorsa, günde dörtten fazla sar -yumuflak d flk lamas varsa, beslenme sonras memnunsa anne sütünün yeterli oldu u düflünülebilir. Anne sütünü daha fazla sa lamak için uygun pompa kullan lmas önemlidir. Anne bebekten ayr ise 3-4 saatte bir meme boflalt m uygundur. Normalde bebek mm Hg bas nçla, dakikada frekansla emer. Bu rakamlarla pompalayan aletler idealdir. ki memenin birlikte boflalt lmas prolaktin düzeyini dolay s yla da süt miktar n art r r. Tek pompa varsa befl dakikada bir de ifltirilip boflalt m yap lmal d r. Anne sütü sa l p bebe e verildi inde oda s s nda 4 saat, buzdolab nda 3 gün, buzlukta 2 hafta, dondurucuda 6 ay-1 y l saklanabilir. Donduruldu unda içindeki besinler korunmaktad r. Ancak çözüldükten sonra iki günde tüketilmelidir. Per-operatuar dönemdeki bebe in beslenmesinde operasyondan üç saat önce anne sütü kesilir, operasyondan 4-6 saat sonra tekrar bafllan r, biberon önerilmez. Cerrahi sonras dönemde ise operasyondan 1 hafta- 10 gün sonras nda s v g da önerilmektedir. Yara temizli i önemlidir, a za al nan oyuncaklar kullan lmamal d r. Dudak damak yar olan bebekler, beslenme izlemi için düzenli olarak tart lmal d r. Büyüme geliflmeleri ilk y l 3 ayda bir, daha sonra 6 ayda bir de erlendirilmelidir. Gopinath ve ark.' n n 22 çal flmas na göre boy ölçümünün bu hasta grubunda büyüme izleminde kullan lmas anlaml d r. Çal flmada 60' dudak-damak yar kl, 161'i normal olan çocuklar do umdan 6 yafl na kadar izlendi inde dudak-damak yar grubunda enfeksiyonlar n ve boyda gerili in daha s k görüldü ü saptanm flt r. Gerekti inde yeterli kaloriyi verebilmek amac yla anne sütü veya kullan lan mamaya eklemeler yap labilir. Besleme s ras nda mümkün oldu unca tenine de erek göz temas kurulmal, e er biberon ile beslendiyse, daha sonras nda besleyici özelli i olmasa da bebe e anne memesi verilmelidir. Sonuç olarak dudak-damak yar görülen bebeklerde beslenme e itimi hastaya göre bireysellefltirilmelidir. Ancak bu e itimin bir ekip ifli oldu u da unutulmamal d r. KAYNAKLAR: 1) Wehby GL, Castilla EE, Goco N, et al. Description of the methodology used in an ongoing pediatric care interventional study of children born with cleft lip and palate in South America. BMC Pediatrics 2006; 6: 9. 14

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi!

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! www.kenthospital.com Kent Hastanesi, hepimizden önce çocuklarımızın hastanesi! Çünkü, çocuklarımız, hepimizin geleceği! Kuruluşumuzdan bu yana

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 142

Detaylı

2. Kapsam: Bu prosedür erişkin ve çocuk hastanın yoğun bakım ünitesine kabul edilmesinden taburcu edilmesine kadar yürütülen işlemleri kapsar.

2. Kapsam: Bu prosedür erişkin ve çocuk hastanın yoğun bakım ünitesine kabul edilmesinden taburcu edilmesine kadar yürütülen işlemleri kapsar. 1 / 5 1. Amaç: Bu prosedür, UÜ-SK da yaşam desteğine gerek duyan ve komadaki erişkin ve çocuk hastalara sunulacak yoğun bakım hizmetlerinin eşit, standart ve etkin bir şekilde yürütülmesini sağlamayı amaçlamaktadır.

Detaylı

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri ÖNEMLİ! İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kilonuza dikkat ediniz. Ani bir kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) durumuna karşı yanınızda her zaman birkaç adet şeker bulundurunuz. Mutlaka egzersiz

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Türk Toraks Derneği. Akut Bronşiyolit Tanı, Tedavi ve Korunma Uzlaşı Raporu Cep Kitabı. Cep Kitapları Serisi. www.toraks.org.tr

Türk Toraks Derneği. Akut Bronşiyolit Tanı, Tedavi ve Korunma Uzlaşı Raporu Cep Kitabı. Cep Kitapları Serisi. www.toraks.org.tr Türk Toraks Derneği Türk Toraks Derneği Cep Kitapları Serisi Akut Bronşiyolit Tanı, Tedavi ve Korunma Uzlaşı Raporu Cep Kitabı www.toraks.org.tr Editörler HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Münevver Erdinç Ege Üniversitesi

Detaylı

KONGENİTAL KALP HASTALIKLARINDAN KORUNMA. Doç. Dr. Kemal Nişli İTF Pediatrik Kardiyoloji

KONGENİTAL KALP HASTALIKLARINDAN KORUNMA. Doç. Dr. Kemal Nişli İTF Pediatrik Kardiyoloji KONGENİTAL KALP HASTALIKLARINDAN KORUNMA Doç. Dr. Kemal Nişli İTF Pediatrik Kardiyoloji Doğumsal kalp hastalığının sıklığı % 0.9 Ciddi anomali % 0.3 Her yıl 1.2 milyon kalp hastası bebek dünyaya gelmekte

Detaylı

Hasta Rehberi Say 14. NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 14. NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 14 NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber ntraüterin Büyüme Gerili i - Say 14 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

HASTA TRANSFER PROSEDÜRÜ

HASTA TRANSFER PROSEDÜRÜ REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No 08.11.2012 Acil Servis Hemşire İzlem Formu ifadesi kaldırıldı. 01 Yerine Acil Servis hasta Değerlendirme ve Gözlem Formu ndaki hemşire izlem notları

Detaylı

Doç. Dr. Orhan YILMAZ

Doç. Dr. Orhan YILMAZ Yazar Ad 151 Doç. Dr. Orhan YILMAZ İnsanda iletişimin en önemli araçlarından biri olan ses, kişinin duygusal yapısını yansıtan bir olaydır. Yaş ilerledikçe tüm organlarda görülebilen yaşlanma konuşma

Detaylı

Hasta Rehberi Say 15b. H POT RO D ZM Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 15b. H POT RO D ZM Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 15b H POT RO D ZM Orta kolayl kta okunabilir rehber Hipotiroidizm - Say 15b (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading, ngiltere

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

ANALOG LABORATUARI İÇİN BAZI GEREKLİ BİLGİLER

ANALOG LABORATUARI İÇİN BAZI GEREKLİ BİLGİLER ANALOG LABORATUARI İÇİN BAZI GEREKLİ BİLGİLER Şekil-1: BREADBOARD Yukarıda, deneylerde kullandığımız breadboard un şekli görünmektedir. Bu board üzerinde harflerle isimlendirilen satırlar ve numaralarla

Detaylı

İLKYARDIM TEMEL EĞİTİMİ TEORİ SINAV SORULARI-4

İLKYARDIM TEMEL EĞİTİMİ TEORİ SINAV SORULARI-4 İLKYARDIM TEMEL EĞİTİMİ TEORİ SINAV SORULARI-4 1) İlkyardımla ilgili yazılanlardan doğru olan hangisidir? a) İlkyardım esnasında ilaç kullanılır. b) İlkyardım eldeki mevcut araç gereçlerle yapılır. c)

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır.

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır. SOLUNUM SİSTEMİ Canlılar yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. İhtiyaç duyulan bu enerji besinlerden karşılanır. Hücre içerisinde besinlerden enerjinin üretilebilmesi için,

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ Doç. Dr. Ülkü TATAR BAYKAL İÜ Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Hemşirelikte Yönetim Anabilim Dalı ve Yönetici Hemşireler Derneği Yönetim Kurulu

Detaylı

BÜYÜME HORMONU EKS KL

BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 2 BÜYÜME HORMONU EKS KL Kolay okunabilir rehber Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 2 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit)

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Kolay okunabilir rehber Diyabet nsipid - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma)

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma) .Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Kanama ve Tromboza E ilim Sempozyum Dizisi No: 36 Kas m 2003; s. 185-189 Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil

Detaylı

Yaflam. Yaflam iyilefltiren sa l k ve. Yaflam iyilefltiren sa l k ve bak m çözümleri...

Yaflam. Yaflam iyilefltiren sa l k ve. Yaflam iyilefltiren sa l k ve bak m çözümleri... BAKIM MERKEZ efltiren sa l k e Yaflam iyileflt vtiren sa l k ve bak m çözümle Yaflam iyilefltiren sa l k ve bak m çözümleri... Yaflam www.eczacibasisaglik.com.tr iyilefltiren sa l k ve bak m çözümleri...

Detaylı

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ Rev. No : 01 Rev.Tarihi : 13 Haziran 2012 1/ 1. Amaç: UÜ-SK da organ ve doku nakli hizmetlerinden yararlanacak hastaların ve/veya canlı vericilerinin başvuru kriterlerinin ve organ bekleme listelerine

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet Diyabet te Sağlık Önerileri Diyabet BR.HLİ.041 Diyabette Sağlık Önerileri Her sağlıklı birey gibi diyabetli birey de bireysel bakımını sağlamalı; diyabete bağlı gelişen özellikli durumlarda gereken uygulamaları

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

HASTA VE ÇALIŞAN GÜVENLĐĞĐ RĐSK DEĞERLENDĐRME PROSEDÜRÜ

HASTA VE ÇALIŞAN GÜVENLĐĞĐ RĐSK DEĞERLENDĐRME PROSEDÜRÜ Sayfa No: / 5. AMAÇ: Bu Prosedürün amacı Sakarya Yenikent Devlet Hastanesinde yapılan faaliyetlerde "Hasta ve Çalışan Güvenliği" açısından oluşabilecek tehlikeleri tanımlayarak, bu tanımlamalar neticesinde

Detaylı

BAĞDAT CADDESİ LEVENT ACARKENT www.dentram.com

BAĞDAT CADDESİ LEVENT ACARKENT www.dentram.com BAĞDAT CADDESİ LEVENT ACARKENT www.dentram.com Yüzünüzü güldüren uzmanlık ve teknoloji DENTRAM Dentram Diş Tedavi Kliniği, 1994 yılında Bağdat Caddesi nde, Ortodonti Uzmanı Dr. Aylin Sezen Yalçın ve Çene

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r.

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. Hepatit B HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. HBV nas l yay l r? Hepatit B, hepatit B li kiflilerin kan veya vücut s v lar yoluyla

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

DR. ERGÜN ÇİL. www.erguncil.com

DR. ERGÜN ÇİL. www.erguncil.com DR. ERGÜN ÇİL www.erguncil.com TAŞİARİTMİLER BURSA TABİP ODASI 2014 2 TAŞİARİTMİLER BURSA TABİP ODASI 2014 3 DR. ERGÜN ÇİL www.erguncil.com Taşiaritmiler: Dar QRS li ( 0.08 sn) taşikardi Sinüzal taşikardi

Detaylı

Üniversite Hastaneleri Mali Sorunları ve Ortak Kullanım Yönetmeliği

Üniversite Hastaneleri Mali Sorunları ve Ortak Kullanım Yönetmeliği Üniversite Hastaneleri Mali Sorunları ve Ortak Kullanım Yönetmeliği Beklentiler Sorunlar Dr. A. Sadık Kılıçturgay ÜHBD Yönetim Kurulu Üyesi, ÜHB Geri Ödeme Çalışma Kurulu Üyesi Üniversite Hastaneleri Mali

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD.

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. Rehabilitasyonun Tanımı Fizyolojik veya anatomik yetersizliği

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI 5.2 CEPHE PANEL Resim 5.16 Mineral yün cephe paneli 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL Is, su, ses yal t m ve yang n güvenli i özelliklerini bünyesinde bar nd ran mineral yün yal t

Detaylı

Sosyal Riski azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Genelgesi 2004 / 64

Sosyal Riski azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Genelgesi 2004 / 64 Sosyal Riski azaltma Projesi Kapsamında Genelgesi 2004 / 64 Tarihi:03.05.2004 Sayısı:2004/64-1838 SAĞLIK BAKANLIĞI Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü ANKARA 03/05/2004 Sayı : B100ACS0140000-9216/1853

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

GUNCEL TIP AKADEMISI 17-19 NISAN K. K. T. C ARTEMIS OTEL. BAFRA

GUNCEL TIP AKADEMISI 17-19 NISAN K. K. T. C ARTEMIS OTEL. BAFRA GUNCEL TIP AKADEMISI 17-19 NISAN 2009 ARTEMIS OTEL. BAFRA K. K. T. C B L MSEL KURUL Doç. Dr. Alp Çetin Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi, Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dal, Ankara Prof. Dr.

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ En

Detaylı

Haz rlayan: Halime Ayd n Kartal E itim ve Ara rma Hastanesi Stoma ve Yara Bak m Hem iresi

Haz rlayan: Halime Ayd n Kartal E itim ve Ara rma Hastanesi Stoma ve Yara Bak m Hem iresi Haz rlayan: Halime Ayd n Kartal E itim ve Ara rma Hastanesi Stoma ve Yara Bak m Hem iresi *Ac badem Üniversitesi 2. Geleneksel Bilgi Güncelleme Sempozyumunda Sunulmu tur 1-BASINÇ YARASI Tan m Evreleri

Detaylı

YÖNETMELİK. c) Merkez (Hastane): Selçuk Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezini (Selçuklu Tıp Fakültesi Hastanesini),

YÖNETMELİK. c) Merkez (Hastane): Selçuk Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezini (Selçuklu Tıp Fakültesi Hastanesini), 31 Mart 2012 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28250 Selçuk Üniversitesinden: YÖNETMELİK SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi KİHG/İŞL-005 19.08.2009 07.08.2012 2 1/8 GÜNCELLEME BİLGİLERİ Güncelleme Tarihi Güncelleme No Açıklama 11.11.2009 1 Belge içeriğinde ve belge numarasında değişiklik yapılması 07.08.2012 2 Komite, başlık,

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

TIPTA UZMANLIK KURULU. 23/06/2010 tarih ve 82 sayılı Karar Sayfa 1 / 14

TIPTA UZMANLIK KURULU. 23/06/2010 tarih ve 82 sayılı Karar Sayfa 1 / 14 Eğitimi Yılı /0/00 tarih ve 8 sayılı Karar Sayfa / ( Uzmanları için) Acil tıp (Toplam eğitim süresi ay) (0.0.0 tarih ve 7 No lu TUK Kararıyla ( Uzmanları için ) Acil tıp (Toplam eğitim süresi ay) (0.0.0

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI Doç.Dr.Mitat KOZ Fiziksel Uygunluk Test Sonuçları Klinik Egzersiz Test Sonuçları Fiziksel Uygunluk Test Sonuçlarının Yorumlanması Bireyler arası karşılaştırmalar

Detaylı

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI Portal Adres NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI : www.cayyolu.com.tr İçeriği : Gündem : http://www.cayyolu.com.tr/haber/nijerya-dan-gelen-yolcuda-ebolaya-rastlanmadi/96318 1/3 SAGLIK IÇIN EGZERSIZ

Detaylı

T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- (1)Yönergenin Amacı, Ağrı İbrahim Çeçen

Detaylı

PREMATÜRE BEBEKLERİN FİZYOLOJİSİ

PREMATÜRE BEBEKLERİN FİZYOLOJİSİ PREMATÜRE BEBEKLERİN FİZYOLOJİSİ TANIMLAR Preterm/Prematüre Bebek- 37 gestasyon haftasından önce doğan Gestasyon yaşına göre sınıflandırma Prematüre (erken doğan)

Detaylı

CPAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. www.uykubozuklugu.com

CPAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. www.uykubozuklugu.com CPAP TEDAVİSİ Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi www.uykubozuklugu.com UZUN DÖNEMDE Hipertansiyon Felç Aritmiler İnfarktüs KISA DÖNEMDE Yaşam Kalitesinde kötüleşme

Detaylı

INCREASING THE PERIOD OF EXCLUSIVE BREASTFEEDING WITH EDUCATION OF MOTHERS. Key words: Exclusive breastfeeding, health education, breastfeeding

INCREASING THE PERIOD OF EXCLUSIVE BREASTFEEDING WITH EDUCATION OF MOTHERS. Key words: Exclusive breastfeeding, health education, breastfeeding Türk Aile Hek Derg 1998; 2(3): 125-129 TEK BAfiINA ANNE SÜTÜ LE BESLENME SÜRES N N ANNE E T M LE UZATILMASI INCREASING THE PERIOD OF EXCLUSIVE BREASTFEEDING WITH EDUCATION OF MOTHERS Erdal Koç, 1 Arkan

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

30.12.2014. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı. Doğum Sonu Bebekte Görülebilecek Sorunlar. Yenidoğanın Beslenmesi

30.12.2014. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı. Doğum Sonu Bebekte Görülebilecek Sorunlar. Yenidoğanın Beslenmesi 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ı 15.Hafta ( 22-26 / 12 / 2014 ) 1.) 2.)Doğum Sonu Bebekte Görülebilecek Sorunlar 3.) 4.) Slayt No: 24 4 Doğum Sonu Bebekte Görülebilecek Sorunlar Doğum Sonu Dönemde

Detaylı

Çocuk ve Tüberküloz (Verem)

Çocuk ve Tüberküloz (Verem) TÜRK TORAKS DERNEĞİ EĞİTİM KİTAPLARI SERİSİ Çocuk ve Tüberküloz (Verem) Pediyatrik Akciğer Hastalıkları Çalışma Grubu TÜRK TORAKS DERNE E T M K TAPLARI SER S Türk Toraks Derne i yay n d r Türk Toraks Derne

Detaylı

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu;

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; PROLAKTİNOMA Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; Prolaktinoma beyinde yer alan hipofiz bezinin prolaktin salgılayan tümörüdür. Kanserleşmez ancak hormonal dengeyi bozar. Prolaktin hormonu

Detaylı

ÖZEL KARAMAN MÜMİNE HATUN HASTANESİ

ÖZEL KARAMAN MÜMİNE HATUN HASTANESİ HASTANEMİZ KOMİTE VE EKİPLERİN İŞLEYİŞ PROSEDÜRÜ 1.0 AMAÇ: Hastanedeki ekip, yönetim ekibi, komisyon ve komitelerin; hizmet kalite standartları ve kalite yönetim sistemine uygunluğunun ve devamlılığının

Detaylı

ACİL SERVİSTE NÖBET YÖNETİMİ UZ DR SEMRA ASLAY YDÜ HASTANESİ ACİL SERVİS MART 2014

ACİL SERVİSTE NÖBET YÖNETİMİ UZ DR SEMRA ASLAY YDÜ HASTANESİ ACİL SERVİS MART 2014 UZ DR SEMRA ASLAY YDÜ HASTANESİ ACİL SERVİS MART 2014 Nöbet Beyin hücrelerindeki aşırı ve anormal elektrik deşarjına bağlı olarak serebral fonskiyonların baskılanması ile sonuçlanan bir durum Epilepsi

Detaylı

AFRİKA HASTALIĞI -SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ -LUMPY SKIN DISEASE (LSD)

AFRİKA HASTALIĞI -SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ -LUMPY SKIN DISEASE (LSD) AFRİKA HASTALIĞI -SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ -LUMPY SKIN DISEASE (LSD) 1 GÜNDEM Tanım Epidemiyoloji (Hastalığın Yayılımı) Mücadele Soru-Cevap 2 Afrika Hastalığı Nedir? Sivrisinek, kene ve sokucu sineklerle

Detaylı

N-3 Diz Sabitleyici (Posterior Sheel)

N-3 Diz Sabitleyici (Posterior Sheel) N-3 Diz Sabitleyici (Posterior Sheel) Laminasyon tekni i ile kaplanm fl 1 cm lik özel süngerli kumafltan yap lan dizli in sa ve sol yanlar nda 1'er adet arkada ise 3 adet cep içine yerlefltirilmifl sert

Detaylı

D- BU AMELİYATIN RİSKLERİ Bu ameliyatın taşıdığı bazı riskler/ komplikasyonlar vardır. Ameliyattaki riskler:

D- BU AMELİYATIN RİSKLERİ Bu ameliyatın taşıdığı bazı riskler/ komplikasyonlar vardır. Ameliyattaki riskler: Mikro TESE Sayın Hasta, Sayın Veli/Vasi, Mikroskopik TESE ameliyatı genel, veya bolgesel anestezi altında yapılabilir. Skrotum (torba) orta hattan 4 cm lik bir kesi yapılırak testislere ulaşılır ve testisler

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

HİÇBİR KADIN YAŞAM VERİRKEN ÖLMEMELİ! GÜVENLİ ANNELİK. Doç. Dr. Günay SAKA MAYIS 2011

HİÇBİR KADIN YAŞAM VERİRKEN ÖLMEMELİ! GÜVENLİ ANNELİK. Doç. Dr. Günay SAKA MAYIS 2011 HİÇBİR KADIN YAŞAM VERİRKEN ÖLMEMELİ! GÜVENLİ ANNELİK Doç. Dr. Günay SAKA MAYIS 2011 1 GÜVENLİ ANNELİK GİRİŞİMİ Yüksek maternal mortalite ve morbiditeyi azaltmak için, 1987 yılında DSÖ öncülüğünde Nairobi

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı: ÖZLEM KARATANA 2. Doğum Tarihi: 11.01.1986 3. Unvanı: Öğretim Görevlisi 4. Öğrenim Durumu: Yüksek Lisans

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı: ÖZLEM KARATANA 2. Doğum Tarihi: 11.01.1986 3. Unvanı: Öğretim Görevlisi 4. Öğrenim Durumu: Yüksek Lisans ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: ÖZLEM KARATANA 2. Doğum Tarihi: 11.01.1986 3. Unvanı: Öğretim Görevlisi 4. Öğrenim Durumu: Yüksek Lisans Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Hemşirelik Eskişehir Osmangazi Üniversitesi

Detaylı

Zika Virüs: Panik Olmayalım, Akıllı Olalım / Cavit Işık Yavuz

Zika Virüs: Panik Olmayalım, Akıllı Olalım / Cavit Işık Yavuz Zika Virüs: Panik Olmayalım, Akıllı Olalım / Cavit Işık Yavuz Dünya Sağlık Örgütü 1 Şubat günü bir halk sağlığı acili uyarısı yaptı. Bu uyarı uluslararası düzeyde geçerli bir acil uyarı. Bu uyarının nedeni

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

APAH: konjenital kalp hastalığı. Prof. Dr. Sanem Nalbantgil Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji AD 2015 ADHAD 2. PAH OKULU

APAH: konjenital kalp hastalığı. Prof. Dr. Sanem Nalbantgil Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji AD 2015 ADHAD 2. PAH OKULU APAH: konjenital kalp hastalığı Prof. Dr. Sanem Nalbantgil Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji AD 2015 ADHAD 2. PAH OKULU Klinik Sınıflama 2009 Eisenmenger Sendromu ve sistemik komplikasyonlar European

Detaylı

ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL

ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 3 ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ergenlik ve Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 3 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa

Detaylı