KAYNAK: Okay HANCI, Servo Motorlar ve Örnek Bir Uygulama Tasarımı, Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KAYNAK: Okay HANCI, Servo Motorlar ve Örnek Bir Uygulama Tasarımı, Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007"

Transkript

1 KAYNAK: Okay HANCI, Servo Motorlar ve Örnek Bir Uygulama Tasarımı, Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007 SERVO MOTORLAR II.1. GİRİŞ Servo sözcüğü Latincede servus sözcüğünden türetilmiş; hizmetçi, köle, yardımcı anlamına gelmektedir [1]. Servo sistem Şekil II.1 de görüldüğü gibi esas olarak bir kapalı çevrimli kontrol sistemidir ve bu yapı içerisinde olmazsa olmaz eleman geri besleme elemanıdır. Bunun yanında diğer bir önemli eleman sürücü elemandır ve bu iki eleman olmadan servo sistem oluşturulamaz. Şekil II.1 Servo Sistem Prensip Şeması [2]. Günümüzde servo sistemler kontrol yapısına göre; Hız kontrol Pozisyon (konum) kontrol Moment kontrol Hibrit (Melez) kontrol sistemi olmak üzere 4 e ayrılır [3]. 1

2 II.1.1. Hız Kontrol Sistemi Hız kontrol sistemi; motor hızının ayarlandığı yapıdır ve tüm servo sürücülerde bulunan birimdir. Motorun geri besleme elemanıyla alınan anlık hız verisi, sürücü devresine iletilir ve bu veri ayarlanan değer ile karşılaştırılarak, eşit olması gerçekleştirilir. Hız kontrol sistemi Şekil II.2 de verilmiştir [3]. w r Şekil II.2 Servo Motor Hız Kontrol Sistemi [3]. II.1.2. Pozisyon (Konum) Kontrol Sistemi Pozisyon kontrol sistemi (PKS); motor milinden geri besleme elemanıyla alınan anlık hız değerinin konum bilgisine çevrilip, bir Kp sabitiyle çarpılarak konum geri besleme bilgisine çevrilmesi esasına dayanır. PKS yapısında hız kontrol sistemini de içerir. Şekil II.3 de PKS nin prensip blok şeması görülmektedir [3]. wr 1 s P r Şekil II.3 Servo Motor Pozisyon Kontrol Sistemi [3]. Servo pozisyon kontrolörler; günümüzde boy kesim, taşıma-aktarma hatları, uçan testere vb. uygulamalarda kullanılmaktadır. 2

3 II.1.3. Moment Kontrol Sistemi Moment kontrol sistemi (MKS) nin amacı; motorun momentinin istenen değerde sabit tutulmasıdır. Motor akımı; motor momentiyle orantılı olduğundan; moment kontrolünü gerçekleştirmek için motor anlık akımından ( I mot ) bir geri bildirim alınır. Şekil II.4 de MKS görülmektedir. I mot Şekil II.4 Servo Motor Moment Kontrol Sistemi [3]. Sürücü devresi istenen çalışma moment değerini ayarlamak için moment değeriyle oransal bir akım değerini yapısında bulunan karşılaştırma elemanında, anlık motor akımıyla matematiksel işleme sokar. Bu işlemde farkın sıfır olması durumunda motorun moment kontrolü sağlanmış olur. MKS özellikle sarıcı-boşaltıcı uygulamalarında yaygın olarak kullanılmaktadır. II.1.4. Hibrit Kontrol Sistemi Hibrit kontrol sistemi (HKS); çeşitli kontrol sistemlerinin bir arada kullanılmasından oluşur ve kontrol türleri bir anahtar vasıtasıyla seçilerek devreye sokulur. HKS ne hız kontrol ve pozisyon kontrol sistemini örnek olarak verebiliriz. Şekil II.5 te hız kontrol ve pozisyon kontrol hibrit sistemi görülmektedir. w r P r Şekil II.5 Servo Motor Pozisyon Kontrol ve Hız Kontrol Hibrit Sistemi [3]. 3

4 II.2. SERVO SİSTEMLERDE KULLANILAN MOTOR TİPLERİ VE ÖZELLİKLERİ Servo sistemlerde genellikle bu sistemler için tasarlanmış ve servo motor olarak adlandırılan özel yapıdaki motorlar kullanılır. Bununla birlikte geleneksel tip AC ve DC motorlar da, bir geri besleme elemanın yapılarına ilavesiyle servo sistemlerde kullanılmaktadır. Ancak bu motorlar; ısıl davranış, dinamiklik, hız ayar aralığı vb. özellikler açısından servo motorlar kadar pek elverişli değildirler. Bu özelliklerin gerekmediği sistemlerde servo motorlara göre fiyatlarının daha düşük olmasından dolayı tercih edilmektedirler. Şekil II.6 da geri beslemeli geleneksel tip AC asenkron motor görülmektedir. Şekil II.6 Geri Beslemeli Geleneksel Tip AC Asenkron Motor Şekil II.7 de örnek bir servo motorun resmi, içyapısı ve kesit görünüşü görülmektedir. 4

5 Şekil II.7 Servo Motor ve Kesit Görünüşü Günümüzde servo sistemlerinde kullanılan geleneksel tip motorlar ile servo motorlar aynı güç ve hız değerlerinde olmalarına rağmen; hız ayar aralığı, atalet momenti, kalkınma zamanı, maksimum moment, açısal ivme ve gövde uzunluğu 5

6 yönünden hem birbirleriyle, hem de kendi aralarında farklılık gösterirler. Bu durum Tablo II.1 verilmiştir. Tip Tablo II.1 Asenkron, Senkron ve DC Motor Etiket Değerleri [1]. Geleneksel Asenkron Motor Geleneksel Fırçalı DC Motor Sabit Mıknatıslı Senkron Servo Motor P (kw) 7,5 8,3 7,5 n n (rpm) Kimliği DFV 132 M2 GFVN 160 M DFY 112 ML Soğutma Kendinden Kendinden Kendinden L (mm) m Top (kg) m Rot (kg) 4 J Mot ( 10 kgm 2 ) , , ,4 M n (Nm) 24,7 24,7 24 M Max (Nm) (1/s 2 ) max Max. Dy % 2,6 MN / 1,8 MN 1,6 MN 3.MN 1588 MN Servo Motor=% t H (ms) Tablo II.1 de; max, t H II.3 kullanılarak bulunmuştur. ve Dy hesaplanan değerlerdir ve Denklem II.1, II.2 ve M Max max (II.1) J Mot t J n Mot n H (II.2) 9,55 M Maz α Dy 100% (II.3) α servo Tablo II.1 de görüldüğü gibi motorlar, aynı güç ve hız değerlerinde olmasına rağmen; motor ve rotor kütlesi en büyük ve motor boyu en uzun DC motordur. Endüvisinin kütlesinden dolayı da; atalet momenti en yüksek yine DC motordur. Bu yüzden kalkınma zamanı ve dinamikliği diğer motor tiplerine göre pekiyi değildir. 6

7 Ayrıca yüklenme kapasiteleri de düşüktür. Ancak motor güçleri ve rotor devirleri birbirine hemen hemen eşit olduğundan tüm motor tipleri için, rotorlarından alınan döndürme momenti yaklaşık birbirine eşittir. Şekil II.8 de Tablo II.1 e ilişkin sonuçlar ifade edilmiştir. Şekil II.8 Geleneksel Tip Motorlarla, Servo Motorun Yükselme Zamanlarının, Dinamikliliklerinin, Atalet Momentlerinin, Motor ve Rotor Kütlelerinin Karşılaştırılması [1]. Tablo II.1 ve Şekil II.8 den de görüldüğü gibi; motorun dinamik olması, kalkış zamanının ve atalet momentinin (Eylemsizlik) düşüklüğü rotor yapılarındaki farklılıktan dolayıdır. Yapı olarak silindire benzeyen rotor için örnek bir profil Şekil II.9 da verilmiştir. Şekil II.9 İçi Dolu Silindir 7

8 İçi dolu silindirin eylemesizlik momenti Denklem II.4 de ifade edilmiştir. J m 2 r 2 l d r 2 4 (II.4) O halde Denklem II.4 e göre motorun eylemsizlik momenti; rotorun çapının kısaltılması ya da kütlesinin azaltılmasıyla sağlanabilir. Kütlenin azaltılması; rotorun yapısında daha düşük yoğunluğa sahip bir madde kullanma ya da kullanılan maddenin miktarının azaltılmasıyla mümkündür. Ancak kullanılan maddenin değiştirilmesi, o elemanın manyetik alan içerisindeki davranışının iyi olması şartıyla gerçekleştirilebilir. Eylemsizlik momentinin azaltılması için rotorunun çapının azaltıldığı motorların, boyları uzundur. Rotor kütlelerinin azaltıldığı motorlar ise; enine geniştirler ve rotoru tepsi ya da disk biçiminde olarak adlandırılırlar. Şekil II.10a da rotoru boyuna uzatılmış servo motor ve Şekil II.10b de rotoru enine uzatılmış servo motor görülmektedir. Şekil II.10a Rotoru Boyuna Uzatılmış Servo Motor 8

9 Şekil II.10b Rotoru Disk Şeklinde Servo Motor Tablo II.1 ve Şekil II.8 den de görüldüğü gibi sabit mıknatıslı senkron motorun çalışma eğrisi diğer motor türlerine göre oldukça iyidir. Bu yüzden geleneksel tip asenkron ve sabit mıknatıslı senkron motorlar tahrik sistemlerinde, geleneksel tip DC motorlara göre tercih edilmektedir. Servo motorlar besleme gerilimine ve yapılarına göre Şekil II.11 de görüldüğü gibi sınıflandırılabilir [1]. II.2.1. DC Servo Motorlar Şekil II.11 Servo Motorların Sınıflandırılması [1]. II Giriş DC Motorlar ilk geliştirilen ve uygulanan elektrik makinesidir. DC motor teknolojisinin günümüzde geldiği nokta; yüksek moment, geniş hız kontrol aralığı, taşınabilirlik, iyi hız-moment karakteristiği, basit ve doğru model ve kontrol tiplerine 9

10 kolay adapte olabilmedir. Şekil II.12a da DCSM a ait resimler ve Şekil II.12b de DCSM un temel prensip şeması görülmektedir. Şekil II.12a DC Servo Motor Şekil II.12 b DC Servo Motor Sisteminin Temel Prensip Şeması DCSM lar günümüzde motor üreticileri tarafından 100 kw a kadar standart olarak üretilirler [4]. Ancak uygulamalarda küçük güçlüler daha çok tercih edilmektedir. DC motorların temel çalışma prensibi endüvi manyetik alanıyla, endüktör manyetik alanının etkileşimi ile dönme hareketinin oluşmasıdır. Geleneksel tip DC motorlar sargılı kutuplu olarak üretilmekteydi. Ancak DCSM larda kutup sargısı yoktur. Bunun yerine sabit mıknatıs kutup vardır. Yarı iletken teknolojisindeki gelişmelere bağlı olarak DCSM larda yapısal değişikliğe gidilerek, 10

11 sabit mıknatıs kutuplar dönen kısımda da kullanılarak fırçasız DCSM lar üretilmeye başlanmıştır. Ancak bu motorlar elektronik olarak sürülmesi gereken motorlardır. Şekil II.13a da fırça kullanılarak endüvisine gerilim uygulanıp, manyetik alan oluşturulan DCSM lara; Fırçalı DC servo motorlar (FCDCSM), Şekil II.13b de kutuplarında sabit mıknatıs kullanılan ve yapıda fırça bulunmayan DCSM lara; fırçasız ya da sabit mıknatıslı DC servo motor (FZDCSM) denir. Şekil II.13a Fırçalı DC Servo Motorun Yapısının Kesit Görünüşü [5]. Şekil II.13b Fırçasız DC Servo Motorun yapısı [5]. II Fırçalı DC Servo Motor FCDCSM de sabit kısım olan endüktör mıknatıstan oluşur. Endüvide sargılara fırçalar yardımıyla endüviye gerilim uygulanır ve endüvi sargılarından bir akım geçer. Endüktör ve endüvi manyetik alanlarının birbirini etkilemesi sonucu, endüvide 11

12 bir döndürme kuvveti oluşur. Şekil II.14a da FCDCSM un kutuplarının, Şekil II.14b de FCDCSM un endüvisinin resmi görülmektedir. Şekil II.14a Fırçalı DC Servo Motorun Endüktörü Şekil II.14b Fırçalı DC Servo Motorun Endüvisi 12

13 FCDCSM un endüvisinden dönme esnasında alternatif akım geçer. Endüvi iletkenleri tarafsız bölgeden geçerken akım yön değiştirir ve aktığı yönden döner. Bu olaya akım dönmesi (komütasyon) denir. İki komşu dilime bağlı her endüvi bobininde akımın yön değiştirmesi esnasında, bir yandan fırça bu bobini kısa devre eder, diğer yandan da bu bobinde reaktans gerilimi diye adlandırılan bir özindükleme gerilimi oluşur. Bu durum Şekil II.15 de gösterilmiştir. Şekil II.15 Fırçalarda Akım Dönmesi Kısa devre süresi mili saniye düzeyindedir. Reaktans gerilimi makinenin dönme hızına etki eder ve endüvi akımıyla doğru orantılıdır. Akım dönmesine karşı; yardımcı kutup kullanarak ve fırça kaydırılarak önlem alınır. FCDCSM larda akımı; ısınma ve akım dönmesi sınırlandırır. Üst limit hızı da yalnız mekanik değil, akım dönmesi bakımından da sınırlanır [8]. FCDCSM da fırçalar sürtünmeden dolayı ısınır ve makinenin ısı değerini yükseltir. Fırçaların diğer bir dezavantajı da dönme esnasında ark oluşturmasıdır. Ayrıca fırçalar zamanla aşınmalarından dolayı bakıma ihtiyaç duyarlar. II Fırçasız DC Servo Motor Günümüzde DCSM ların fırçasız tipleri daha fazla kullanılmaktadır. Çünkü fırçalı yapıda sürtünmeye bağlı ısınmalar, mekanik yüklenme, ark oluşumu, çalışılan yere bağlı fırçaların kirlenmesi ve bunun sonucunda temas problemleri vb. sorunlar vardır. FZDCSM larda ise bu problemler yoktur ve bakım gerektirmezler ve daha uzun ömürlüdürler. FZDCSM lar günümüzde mıknatıslar olarak karşımıza çıkar. Şekil II.16a da FZDCSM lara ait resimler ve Şekil II.16b de FZDCSM un içyapısı görülmektedir. 13

14 Şekil II.16a Fırçasız DC Servo Motorlar Şekil II.16b Fırçasız DC Servo Motorun Yapısı FZDCSM da Şekil II.16b den de görüldüğü gibi dönen kısım kutuplardır. Gerilim gövdeye yerleştirilmiş endüvi sargılarına uygulanır. FCDCSM ların yapıları özel olduğundan dolayı inverter ile birlikte kullanılır. Şekil II.17 de FZDCSM u sürmede kullanılan tam dalga DC sürücü görülmektedir. 14

15 Şekil II.17 Fırçasız DC Servo Motor Sürücü Devresi [6]. FZDCSM lar sinüs dalga gerilimle de beslenebilmektedir. Sinüs dalga gerilimle beslenen motorlar SMSSM olarak da adlandırılır. Bu yüzden fırçasız servo motorların tipinin tanımlanması, besleme gerilimine göre yapılmaktadır. FZDCSM un rotorunda kullanılan mıknatısın seçimi; hava aralığı indüksiyonuna, mıknatısın manyetik kalitesine, mıknatıs ömrüne ve mıknatısın maliyetine göre belirlenir. FCDCSM ların atalet momentlerinin azaltılması; rotorları uzatılarak (boyları) ve disk biçiminde olmak üzere iki şekilde de yapılmaktadır [7]. a. Rotoru Uzatılmış Sabit Mıknatıslı Fırçasız DC Servo Motor Rotoru uzatılmış DC servo motorların, Şekil II.9 ve Denklem II.4 de ifade edildiği gibi, rotorunun boyu uzatılarak eylemsizlik momentleri düşürülmüştür. Şekil II.18 de rotorunun boyu uzatılmış FZDCSM un resmi görülmektedir. Şekil II.18 Rotorunun Boyu Uzatılmış DC Servo Motor 15

16 Rotoru silindir biçiminde olan bu motorlarda hava aralığı indüksiyonunun yükselmesiyle oluşan karşıt mıknatısiyeti önlemek için, Şekil II.19 da görüldüğü gibi kutuplara pabuçlar yerleştirilmiştir. Şekil II.19 Fırçasız DC Servo Motorun Kutup Pabuçları [7]. Kutup pabuçlarında genellikle Alimünyum Nikel Kobalt (AlNiCo) mıknatıs kullanılır. Samaryum Kobalt (SmCo) ve Endertoprak-Demir (NdFeB) mıknatıs tiplerinin maliyetinin yüksek oluşu, yapıyı sınırlandırır. FZDCSM ların kutupları ise, tabaka halindedir ve bu kısımlara yerleştirilmiş sargılardan oluşmaktadırlar. Saç kalınlıkları 0,2-0,3 mm civarındadır. Saçların ince olmasından dolayı, motordaki fuko akımlarıyla oluşan ısı düşüktür [2]. b. Rotoru Disk Biçiminde Sabit Mıknatıslı Fırçasız DC Servo Motor Rotoru disk biçiminde fırçasız DC servo motor (RDDCSM) rotorunun şeklinden dolayı bu adı almıştır. Rotorun tamamı demir değildir. Yapısında yalıtkan malzeme de kullanılmıştır. Manyetik akı eksenel doğrultuda geçmektedir. Yassı gövdenin iki yanındaki kapaklar arasında ince endüvi dönmektedir. Kapaklarda sayıları 6 ile 10 arasında değişen sabit mıknatıslar vardır. Pratikte Baryum Ferit veya Endertoprak mıknatıslar kullanılır. Mıknatıslar tek yanlı yerleştirildiğinde hava aralığı mıknatıslar ile karşılarındaki kapak arasındaki uzaklık olup, iki yanındaki açıklıkların toplamına eşittir. Manyetik direncin büyük olmasını önlemek için disk endüvi ince yapılır. Kaçak akıların büyük olmasını önlemek için komşu kutuplar arasındaki uzaklık, hava aralığından daha çok olmalıdır [8]. Disk bakalit veya genellikle cam epoksiden yapılır. Şekil II.20a da RDDCSM ların resimleri ve Şekil II.20b de içyapısı görülmektedir. 16

17 Şekil II.20a Rotoru Disk Biçiminde Fırçasız DC Servo Motor [9]. Şekil II.20b Rotoru Disk Biçiminde Fırçasız DC Servo Motorun İç Yapısı [7]. Disk yüzeyine bakır saclar yerleştirilerek iletken yüzeyine uygun biçimde kaynaklanmıştır. Sargıların bu şekilde yerleştirilmesinden dolayı, sargılar direk hava ile temas edeler ve ek bir soğutma düzeneğine ihtiyaç duymazlar. Hava aralığı büyük olduğundan hava aralığındaki akı yoğunlukları düşüktür. Rotorları hafif olduğundan eylemsizlik momentleri yüksek değildir. Rotorda demir oluk bulunmayışından dolayı pozisyon kontrol uygulamalarında oldukça iyidirler ve 1 rpm altında bile kullanılmaktadırlar. Genellikle hız aralığı rpm dir [7]. 17

18 II DC Servo Motora Ait Matematiksel İfadeler Motorların akım, gerilim, güç vb. değerlerini ifade etmede bir eşdeğer devre kullanılır. DCSM un eş değer devresi Şekil II.21 de görülmektedir. Şekil II.21 Fırçalı DC Servo Motorun Eşdeğer Devresi Şekil II.21 de endüviye uygulanan gerilim Denklem II.5 de ifade edilmektedir. U U I (II.5) i R A Burada U i Denklem II.6 da ifade edilmiştir. U i k n (II.6) Sargılarından geçen I akımı, FCDCSM un gücü ve döndürme momenti Denklem II.7 ve II.8 da ifade edilmektedir. U.I M 2 U i I I RA (II.7) k φ I (II.8) FZDCSM de eşdeğer devre Şekil II.21 de verilen FCDCSM un eşdeğer devresinden farkı yapısında tek sargının olmasıdır. Dolayısıyla eşdeğer devre sadece alan sargısından oluşmaktadır. Şekil II.22 de FCDCSM için hız-moment eğrisi görülmektedir. 18

19 2n 0 N n 0 N N n K 0, 75U N 0,5U N N 0,25U N Şekil II.22 Fırçalı DC Servo Motorun Hız-Moment Eğrisi II.2.2. AC Servo Motorlar AC servo motorlarda besleme gerilimi stator sargılarına uygulanır. Yapılarında fırça yoktur ve rotora hava aralığıyla iletim sağlanmaktadır. Motor hızı kutuplara uygulanan gerilimin frekansına bağlıdır. Şekil II.23 de AC servo motorun temel prensip şeması görülmektedir. gruba ayrılır. Şekil II.23 AC Motor Servo Motor Prensip Şeması Şekil II.11 de belirtildiği gibi asenkron servo ve senkron motor olarak 2 alt 19

20 II Asenkron Servo Motor Optimize edilmiş geleneksel asenkron motorlar, servo sistemlerde günden güne artarak kullanılmaktadır. Şekil II.24 de Asenkron servo motor (ASM) a ait fotoğraflar ve içyapısı görülmektedir. Şekil II.24 Asenkron Servo Motor Statorları; ince saç paketlerin preslenmesiyle oluşturulmuştur ve burada oluklara yerleştirilmiş alan sargıları bulunmaktadır. Bu yapı geleneksel asenkron motorlarla hemen hemen aynıdır. Geri besleme elemanı mile akupledir. Geleneksel asenkron motorların stator saç kalınlıkları genellikle 0,5 mm civarındadır. Ancak ASM ların statorları 0,3 mm kalınlıkta saçlardan da imal edilmektedir [10]. Şekil II.25a da ASM un statoru ve Şekil II.25b de ASM un rotoru görülmektedir. Şekil II.25a Asenkron Servo Motorun Statoru 20

21 Şekil II.25b Asenkron Servo Motorun Rotoru ASM nin rotoru sincap kafeslidir. Sincap kafesli tip kullanılmasının sebebi; yapılarının basit, eylemsizlik momentlerinin düşük olmasıdır. ASM larda alan zayıflaması söz konusudur. Bu alan zayıflaması oransal olarak besleme gerilimine karşı, besleme frekansının arttırılmasıyla gerçekleştirilebilir [7]. ASM lar günümüzde 1000kW a ve N(m) a kadar imal edilmektedir [4]. ASM larda kayma söz konusudur. Kayma; motorun senkron devri ile milinden alınan devrin birbirinden farklı olması durumudur ve Denklem II.9 da görüldüğü gibi; s n n n d n (II.9) d Burada n d ile ifade edilen senkron devir, Denklem II.10 de ifade edilmektedir. n d 60 f (II.10) p ASM lar yapılarının basit ve ekonomik oluşundan dolayı tahrik sistemlerinde yaygın kullanılmaktadır. Optimize edilerek servo sistemlerde kullanılan ASM lar yüksek hız, yüksek yüklenme kapasitesi, düşük atalet momenti avantajlarını getirmiştir [2]. Şekil II.26 da ASM un çeşitli frekanslardaki moment eğrisi görülmektedir. 21

22 M Max f 4 f f 2 M f 3 1 N f N f ' f '' f ''' nn nd M N M Max Şekil II.26 Asenkron Servo Motorun Hız-Moment Eğrisi Şekil II.26 da görüldüğü gibi rotorundan alınan hız değeri n d değeri için kayma sıfırdır. Ancak ASM un n n dir ve kayma söz konusudur. Genaratör çalışma; frenleme esnasında kaymanın sıfırdan küçük olduğu durumlardır. Her iki çalışma türünde de maksimum moment değeri; maksimum akımla sınırlıdır. ASM larda kesim değerinden büyük frekanslarda alan zayıflaması olur. Bu frekans değerinden sonra moment eğrisi düşüş gösterir [2]. Şekil II.27 da ASM un T eşdeğer devresi görülmektedir. I R 1 1 X 1 X ' 2 f 1 U 1 Xh 1 R Fe R' 2 ( s ) 2 Şekil II.27 Asenkron Servo Motorun T Eş Değer Devresi. ASM için güç Denklem II.11 de ifade edilmiştir. P 1 3 U I Cos (II.11) Motordan alınan mekanik güç ise; 22

23 P m P 2 M n (II.12) 2 n d ifade edilir. ASM için verim ve döndürme momenti Denklem II.13 ve II.14 da görülmektedir. P 2 (II.13) M n P Pm (II.14) n n II Senkron Servo Motor Geleneksel tip senkron motorlar bazı yapısal değişikliklerle ve bir geri besleme elemanının yapıya ilavesiyle senkron servo motor (SSM) lar olarak adlandırılmaktadır. SSM lar fırçasızdırlar ve rotorları sabit mıknatıslıdır. Bu yüzden SSM lar permanent magnet senkron servo motor ya da sabit mıknatıslı senkron servo motor olarak isimlendirilirler. Şekil II.28 de SSM a ait fotoğraflar ve Şekil II.29 da SSM un yapısı görülmektedir. Şekil II.28 Senkron Servo Motor 23

24 Şekil II.29 Senkron Servo Motorun Yapısı SSM ların rotorlarının atalet momentinin düşük olması için; boyuna uzatılmış ya da enine uzatılmış olarak imal edilirler. Senkron ifadesi; rotor ile stator devrinin birbirine eşit olmasından ( n n ) gelir ve Denklem II.9 a göre kayma sıfırdır. n d Senkron motorlarda stator ve rotor devrinin eşitliği; motorun yükte ya da boş çalışmasında da aynıdır. Geleneksel tip senkron motorlar aşırı yük altında çalışsalar bile; rotor daima stator hızını yakalamak ister ve bu esnada aşırı akım çekerler. SSM da rotor hızının, stator hızını yakalaması motor sürücüsü tarafından motora uygulanan frekansın veya motor geriliminin arttırılmasıyla gerçekleştirilir. Gerilimin arttırılması, moment yükseltilmesi olarak da ifade edilmektedir. SSM ların kutup sargıları ASM ların kutup sargılarıyla aynıdır. SMSSM a sürücü devresi tarafından Şekil II.30 de görüldüğü gibi 2 farklı besleme gerilim uygulanır. 24

25 Şekil II.30 Senkron Motoru Besleme Gerilimleri Kare dalga gerilimle beslemeli senkron servo motor (KDSSM) lar; FZDCSM olarak da adlandırılırlar [1,4]. Sinüs dalga gerilim beslemeli senkron servo motor (SDSSM) un devir sayısının değiştirilmesi Denklem II.10 da ifade edildiği gibi; frekans ve kutup sayısı ile ilişkilidir. a. Kare Dalga Beslemeli Sabit Mıknatıslı Senkron Servo Motor (Fırçasız DC Servo Motor) SMSSM kare dalga gerilim ile beslenirse, FZDCSM olarak da adlandırılmaktadır. KDSSM larda rotora akuple bir konum algılayıcısı mevcuttur. Bu basit bir konum sensörü benzeri cihaz olabilir. Kare dalga beslemenin büyük bir avantajı da, kolay konum sinyali oluşturma ve kontrol sinyalini akıma çevirmedir. Şekil II.31 de SMSSM a ait kare dalga besleme şeması görülmektedir [1]. 25

26 Şekil II.31 Kare Dalga Beslemeli Senkron Servo Motorun Besleme Akım Gerilim Diyagramları Burada rotor konumu algılamada geri besleme elemanı kullanılmıştır. Şekil II.32 de verilen sistem elemanları KDSSM içindir. Her bir andaki kontrol için anlık geri bildirim dönüş bilgisi alınmaktadır [1]. Şekil II.32 Kare Dalga Beslemeli Senkron Motorun Prensip Şeması [1]. 26

27 KDSSM ler günümüzde 100 kw ve N a kadar üretilmektedirler [4]. b. Sinüs Dalga Beslemeli Sabit Mıknatıslı Senkron Servo Motor Sabit mıknatıslı SDSSM lar, fırçasız AC senkron motor olarak adlandırılmaktadır. Kontrol sinyalinin uygulanışı kare dalga besleme sinyali ile prensip olarak aynıdır. Aralarındaki fark; aynı anda 3 fazdan eş zamanlı akım aktığından, uygulanan gerilim ve akım sinüs formludur [1]. Şekil II.33 de SDSSM un prensip şeması ve akım-gerilim diyagramları görülmektedir. Şekil II.33 Sinüs Dalga Beslemeli Senkron Motorda Akım- Gerilim Diyagramları Sinüs dalga beslemede genellikle Resolver (RE) geri besleme sistemi kullanılır. RE dan alınan değer; sayısal geri besleme elemanlarından alınan değerlerden daha yüksek çözünürlüktedir [1]. Şekil II.34 de SDSSM un prensip şeması görülmektedir. 27

28 Şekil II.34 Sinüs Dalga Beslemeli Senkron Motorun Prensip Şeması SDSSM ler günümüzde 1000 kw ve N a kadar üretilmektedirler [4]. SDSSM ların hız moment davranışları belirli hız limitleri içinde oldukça iyidir. Şekil II.35 de SDSSM un hız-moment eğrisi görülmektedir. M Max f 4 f 3 f 2 f 1 f N n d M Max Şekil II.35 Sinüs Dalga Beslemeli Senkron Motorun Hız Moment Eğrisi Moment değeri senkron hızlarda geçerlidir ve bu da kullanılan servo sürücüyle kolaylıkla sağlanmaktadır. SMSSM lar hız-moment karakteristiğinden dolayı, hız kontrol uygulamalarında diğer motor tiplerine göre daha çok tercih edilmektedirler. Motorun kullanıldığı uygulamalara; elektronik kam, kesim hatları ve robotları örnek olarak verebiliriz [11]. Optimize edilmiş senkron motorların uygulamalarda; düşük hızlarda yüksek moment, yüksek hızlanma ivmesi ve yüksek verimli olmaları en önemli avantajlarıdır. Senkron motorların, asenkron motor ve DC motorlarla karşılaştırması Tablo II.2 ve Tablo II.3 de görülmektedir. 28

29 Tablo II.2 Asenkron ve Senkron Motorların Karşılaştırılması [11]. Asenkron Servo Senkron Servo Akım Değeri Yüksek Düşük Moment Düşük Yüksek Atalet Momenti Büyük Küçük Hız aralığı Geniş Dar II.2.3. İki Fazlı AC Servo Motor İki fazlı AC servo motor (IFACSM) geleneksel tip motorlardan farklı olarak, yapısında birbirine 90 derece elektriki açı ile yerleştirilmiş 2 sargıdan oluşmaktadır. Referans faz sargısı sabit değerli bir alternatif akım kaynağından beslenir. Yapıdaki ikinci sargı kontrol sargısıdır ve referans fazıyla aynı frekans değerli 90 derece elektriki faz farklı gerilimle beslenir. Şekil II.36 da IFACSM un yapısı görülmektedir [6]. V a 90 V m 0 Şekil II.36 İki Fazlı AC Senkron Servo Motorun Yapısı [6]. IFACSM besleme gerilimlerinin genliği eşit olduğunda ( V V ), 3 fazlı a m asenkron motora benzemektedir. Rotorları sincap kafeslidir. Rotorunun direnci düşük olan IFACSM un hız moment davranışı pekiyi değildir. Bu yüzden rotorları yüksek dirençli imal edilirler. Şekil II.37 de IFACSM ile yapılan radar kontrol sistemi görülmektedir [6]. 29

30 Şekil II.37 İki Fazlı AC Senkron Servo Motorla Yapılan Radar Kontrol Uygulaması [6]. II.2.4. Servo Motorların Etiketleri Elektrik motorları, günümüzde motor üreticilerinin kendileri ve uluslararası standartlar tarafından belirlenen kriterlere göre üretilmektedir. Üretici adı, motorun gücü, rotor devri, ısı sınıfı vb. özellikler motorun üzerinde bulunan etikette yazmaktadır. Böylece kullanıcılar motora ait önemli bilgilere kolaylıkla ulaşabilmektedir. Şekil II.38a ve Şekil II.38b de servo motorlara ait örnek etiketler verilmiştir. Şekil II.38a MCS Tip Servo Motora Ait Örnek Bir Etiket 30

31 Şekil II.38b MDS Tip Servo Motora Ait Örnek Bir Etiket Motor etiketlerinde olması gereken bilgiler; motor gücü, rotor devri, üretici adı, motor milinden alınan moment, motor besleme frekansı, motor akımı, motor sıcaklık algılayıcısının tipi, varsa fren ve frene ait bilgiler, geri besleme tipi, koruma sınıfı, motor üretici kodu, motor üretici referans kodu, motor besleme tipi vb. olarak sıralanabilir [11]. Tablo II.3 de, Şekil II.38b de verilen motor etiketinde yazılı bilgiler görülmektedir. Tablo II.3 MDS Tip Motorun Etiketinde Yazılı Bilgiler 31

32 Şekil II.39 da AC servo motorlara ait şablon bir etiket görülmektedir. Şekil II.39 AC Servo Motorun Etiketinde Bulunan Bilgiler [11]. Şekil II.39 da verilen ACSM ların etiketinde yazan bilgiler Tablo II.4 de görülmektedir Tablo II.4 AC Servo Motorun Etiketinde Bulunan Bilgiler [11]. NO AÇIKLAMA 1 3 Fazlı Motor 2 Üretici Tip Kodu 3 Motorun IP koruma sınıfı 4 Üretici referans numarası 5 Motor Numarası 6 Isı Sınıfı 7 Besleme Gerilimi 8 Anma Akımı 9 Anma Frekansı 10 Anma Rotor Devri 11 Anma Momenti 12 Anma Gücü 13 Güç katsayısı ( Cosφ ) Geri besleme elemanının 1 turda verdiği pals 14 değeri, Çözünürlük (pals/tur) 15 Motor bağlı olan frenin besleme gerilimi 16 Motor bağlı olan frenin anma akımı 17 Motor bağlı olan frenin tutma moment değeri AC Servo motorlarda Şekil II.39 da görülen ve Tablo II.4 de yazılı değerlere ilave olarak bazı motorlarda, geri besleme elemanının tipi de yazmaktadır. Ancak bu veriler genellikle motor tipinde harf olarak ifade edilmektedir. Örneğin şekil 38b de verilen servo motor etiketindeki RS ifadesi; üretici firma tarafından RE olarak kodlanmıştır. Ayrıca ısı algılama elemanı olarak genellikle PTC veya NTC kullanılır 32

33 ve bu da bazı motor etiketlerinde belirtilmektedir. Motorun Avrupa (CE), Amerikan (UL) veya Alman (VDE) vb. standartlara uygunluğu, etikette Şekil II.38b de de görüldüğü gibi kodlanmış olarak yazılıdır. DCSM ların etiketinde yer alan veriler ACSM lardan farklıdır. Frekans, güç katsayısı vb. veriler DCSM etiketinde bulunmaz. Şekil II.40 da DCSM a ait örnek bir şablon etiket görülmektedir. Şekil II.40 DC Servo Motorun Şablon Bir Etiket [12]. Şekil II.40 da ifade edilen veriler Tablo II.5 de görülmektedir. Tablo II.5 DC Servo Motorun Etiketinde Bulunan Bilgiler NO AÇIKLAMA 1 Motor Türü DC 2 Üretici Tip Kodu 3 Üretici Motor Seri Numarası 4 Motor Gücü 5 Anma Endüvi Devir Sayısı 6 Endüktör Anma Gerilimi 7 Endüktör Anma Akımı 8 Endüktör Anma Maksimum Akımı 9 Endüvi Gerilimi 10 Endüvi Akımı Form Faktörü ( Endüvi Akımının RMS değere 11 çevrim katsayısı) 12 IP Koruma Sınıfı 13 Isı Sınıfı 14 Üretici Adı ve Bilgileri, Motorun CE, UL vb. Uluslararası Standartlara Uygunluğu 33

34 (Endüktör) FZDCSM larda kutuplar mıknatıstan oluştuğu için, kutup sargılarına ait veriler bulunmaz. DCSM larda da geri besleme elemanın türü çoğunlukla motor tip kodunda ifade edilmektedir. II.2.5. Servo Motorlarda Kullanılan Mıknatıslar Günümüzde motor teknolojisinde mıknatısların önemi giderek artmaktadır. Mıknatısların kullanılmasıyla elektrik motorlarının özellikle hız-moment davranışları daha iyi hale gelmiştir. Mıknatısların DC motorların yapılarında kullanılmasıyla; fırça arızaları, ark, ısınma vb. dezavantajları da ortadan kalkmıştır. Elektrik makinelerinde kullanılan mıknatıslar; manyetik akı yoğunlukları, maliyet, karşıt mıknatısiyet gücü ve manyetik kalitesi değerlerine göre seçilmektedir. Bununla birlikte mıknatısın, rotorun eylemsizliğine olan etkisi de düşünülmelidir. Motorlarda kullanılacak en ideal mıknatısın seçimi için, mıknatısın kalite) değerinin yüksek, BH max (manyetik H c karşıt güç değerinin minimum olması kriteri aranır. Günümüzde motorlarda Alüminyum Nikel Kobalt (AlNiCo), Samaryum Kobalt veya Endertoprak Kobalt (SmCo), Endertoprak-Demir (NdFeB) ve Sert Ferrit (Baryum Ferrit) mıknatıslar kullanılır. Bu mıknatıslar ait veriler Tablo II.6 de verilmiştir. TabloII.6 Mıknatısın Akı ve Manyetik Kalite Değerleri Tablosu [13]. Mıknatıs Derecesi Tipi B r H c H ci BH max T max ( C) NdFeB 39H SmCo NdFeB B10N Alnico Seramik Flexible SmCo mıknatısların verdiği manyetik kuvvet değeri, diğer mıknatıs tiplerinin değerlerine göre oldukça iyidir. Ancak SmCo mıknatısların fiyatları AlNiCo mıknatısların fiyatının 3-4 katıdır. SmCo mıknatısların bir diğer dezavantajı da, eylemsizlik momentlerinin yüksek olmasıdır. Eylemsizlik momentine ilişkin karşılaştırma Şekil II.41 de verilmiştir [7]. 34

35 Şekil II.41 AlNiCo ve SmCo 5 Mıknatısların Hacim-Eylemsizlik Momenti-Manyetik Kuvvet İlişkisi [7]. AlNiCo mıknatıslar yüksek remenanz indüksiyonlarında kullanıma uygundurlar. AlNiCo mıknatıslar daha çok doğru akım motorlarında kullanılırlar. Endertoprak kobalt mıknatıslar manyetik özellikleri iyidir, ancak pahalıdırlar. Artık mıknatısiyetleri 1,15 Teslaya kadar çıkmıştır. Endertoprak demir mıknatıslar ise kobalt içermedikleri için fiyatları Endertoprak kobalt mıknatıslar kadar yüksek değildir. Artık mıknatısiyetleri 1,25 Tesla yı geçer. Ancak sıcaklık davranışları pekiyi değildir. Ek A da servo motorlarda kullanılan mıknatıslara ait tablolar verilmiştir [7]. II.2.6. Servo motorlar Kullanıldığı Uygulamalar Servo motorlar günümüzde çok farklı tahrik çözümlerinde oldukça yaygın kullanılmaktadır. Sürücü devresiyle birlikte kullanılan motor veya motor grupları; PLC, PC vb. otomasyon elemanlarıyla beraber makinenin kontrol ve tahrik sistemini oluşturlar. Servo motorlar plastik endüstrisi, robotlar, taşıma hatları, CNC vb. birçok uygulamada kullanıldıklarından dolayı, bu bölümde bunlardan bir kaçı verilecektir. II Uçan Testere Uçan testere; hareketli parçaları durdurmadan kesme uygulamasıdır ve genellikle üretim hatlarının sonunda bulunur. Hareketli eleman genellikle boru, tahta ve demir profildir. Sistemde 3 temel tahrik elemanı vardır ve Şekil II.42 de görülmektedir. 35

DC Motor ve Parçaları

DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları Doğru akım motorları, doğru akım elektrik enerjisini dairesel mekanik enerjiye dönüştüren elektrik makineleridir. Yapıları DC generatörlere çok benzer. 1.7.1.

Detaylı

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören 04.12.2011 AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören İçerik AA Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları na Yol Verme Uygulama Soruları 25.11.2011 2 http://people.deu.edu.tr/aytac.goren

Detaylı

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş ASENKRON MAKİNELER Asenkron Motorlara Giriş İndüksiyon motor yada asenkron motor (ASM), rotor için gerekli gücü komitatör yada bileziklerden ziyade elektromanyetik indüksiyon yoluyla aktaran AC motor tipidir.

Detaylı

ELEKTRĐK MOTORLARI SÜRÜCÜLERĐ EELP212 DERS 05

ELEKTRĐK MOTORLARI SÜRÜCÜLERĐ EELP212 DERS 05 EELP212 DERS 05 Özer ŞENYURT Mayıs 10 1 BĐR FAZLI MOTORLAR Bir fazlı motorların çeşitleri Yardımcı sargılı motorlar Ek kutuplu motorlar Relüktans motorlar Repülsiyon motorlar Üniversal motorlar Özer ŞENYURT

Detaylı

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER Eyleyiciler (Aktuatörler) Bir cismi hareket ettiren veya kontrol eden mekanik cihazlara denir. Elektrik motorları ve elektrikli sürücüler Hidrolik sürücüler Pinomatik sürücüler

Detaylı

Elektrik Motorları ve Sürücüleri

Elektrik Motorları ve Sürücüleri Elektrik Motorları ve Sürücüleri Genel Kavramlar Motor sarımı görüntüleri Sağ el kuralı bobine uygulanırsa: 4 parmak akım yönünü Başparmak N kutbunu gösterir N ve S kutbunun oluşumu Manyetik alan yönü

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ MEKATRONİK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ MEKATRONİK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR Step (Adım) Motorlar Elektrik enerjisini açısal dönme hareketine çeviren motorlardır. Elektrik motorlarının uygulama alanlarında sürekli hareketin (fırçalı

Detaylı

Bobin Gövdesi. Flanşı Tork Ayar Vidası. Balata. Dişli. Montaj Vidası

Bobin Gövdesi. Flanşı Tork Ayar Vidası. Balata. Dişli. Montaj Vidası Kompakt bir yapıya sahip olan serisi frenler kontrollü veya kontrolsüz elektrik kesilmelerinde devreye giren kolay montajlı sistemlerdir. Vinç ve otomasyon sistemlerinde, asansörlerde, tekstil, tarım,

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI 3. Bölüm: Asenkron Motorlar Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 3.1. Asenkron Makinelere Giriş Düşük ve orta güç aralığında günümüzde en yaygın kullanılan motor tipidir. Yapısal olarak çeşitli çalışma koşullarında

Detaylı

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi 1 Motorlar: Çalışma prensibi Motorlar: Çalışma prensibi 2 Motorlar: Çalışma prensibi AC sinyal kutupları ters çevirir + - AC Motor AC motorun hızı üç değişkene

Detaylı

mikroc Dili ile Mikrodenetleyici Programlama Ders Notları / Dr. Serkan DİŞLİTAŞ

mikroc Dili ile Mikrodenetleyici Programlama Ders Notları / Dr. Serkan DİŞLİTAŞ 12. Motor Kontrolü Motorlar, elektrik enerjisini hareket enerjisine çeviren elektromekanik sistemlerdir. Motorlar temel olarak 2 kısımdan oluşur: Stator: Hareketsiz dış gövde kısmı Rotor: Stator içerisinde

Detaylı

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Dönen Elektrik Makinaları nın önemli bir grubunu oluştururlar. (Üretilen en büyük güç ve gövde büyüklüğüne sahip dönen makinalardır) Generatör (Alternatör) olarak

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

Redüktörler genel olarak sahip oldukları dişli tiplerine göre sınıflandırılırlar.

Redüktörler genel olarak sahip oldukları dişli tiplerine göre sınıflandırılırlar. REDÜKTÖR TİPLERİ VE ÖZELLİKLERİ Redüktörler genel olarak sahip oldukları dişli tiplerine göre sınıflandırılırlar. Helisel dişli redüktörler Sonsuz dişli redüktörler Konik dişli redüktörler Planet dişli

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları İkincisinde ise; stator düşük devir kutup sayısına göre sarılır ve her faz bobinleri 2 gruba bölünerek düşük devirde seri- üçgen olarak bağlanır. Yüksek devirde ise paralel- yıldız olarak bağlanır. Bu

Detaylı

SABİT MIKNATISLI MOTORLAR ve SÜRÜCÜLERİ

SABİT MIKNATISLI MOTORLAR ve SÜRÜCÜLERİ SABİT MIKNATISLI MOTORLAR ve SÜRÜCÜLERİ 1-Step Motorlar - Sabit mıknatıslı Step Motorlar 2- Sorvo motorlar - Sabit mıknatıslı Servo motorlar 1- STEP (ADIM) MOTOR NEDİR Açısal konumu adımlar halinde değiştiren,

Detaylı

ASENKRON MOTORLARIN KISA TANITIMI. Bu bölümde kısaca motorlar ve kullanılan terimler tanıtılacaktır.

ASENKRON MOTORLARIN KISA TANITIMI. Bu bölümde kısaca motorlar ve kullanılan terimler tanıtılacaktır. ASENKRON MOTORLARIN KISA TANITIMI Bu bölümde kısaca motorlar ve kullanılan terimler tanıtılacaktır. MOTOR PARÇALARI 1. Motor Gövdesi 2. Stator 3. Stator sargısı 4. Mil 5. Aluminyum kafesli rotor 6.

Detaylı

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri MOTOR KORUMA RÖLELERİ Motorlar herhangi bir nedenle normal değerlerinin üzerinde akım çektiğinde sargılarının ve devre elemanlarının zarar görmemesi için en kısa sürede enerjilerinin kesilmesi gerekir.

Detaylı

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır.

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. ASENKRON MOTORLARDA HIZ AYARI ve FRENLEME Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. Giriş Bilindiği üzere asenkron motorun rotor hızı, döner alan hızını (n s )

Detaylı

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ Üç Fazlı Asenkron Motorlarda Döner Manyetik Alanın Meydana Gelişi Stator sargılarına üç fazlı alternatif gerilim uygulandığında uygulanan gerilimin frekansı ile

Detaylı

Şekil1. Geri besleme eleman türleri

Şekil1. Geri besleme eleman türleri HIZ / KONUM GERİBESLEME ELEMANLARI Geribesleme elemanları bir servo sistemin, hızını, motor milinin bulunduğu konumu ve yükün bulunduğu konumu ölçmek ve belirlemek için kullanılır. Uygulamalarda kullanılan

Detaylı

Disk frenler, kuvvet iletimi, konstrüksiyon, kampanalı frenler, kuvvet iletimi, konstrüksiyon, ısınma, disk ve kampanalı frenlerin karşılaştırılması

Disk frenler, kuvvet iletimi, konstrüksiyon, kampanalı frenler, kuvvet iletimi, konstrüksiyon, ısınma, disk ve kampanalı frenlerin karşılaştırılması Disk frenler, kuvvet iletimi, konstrüksiyon, kampanalı frenler, kuvvet iletimi, konstrüksiyon, ısınma, disk ve kampanalı frenlerin karşılaştırılması Hidrolik Fren Sistemi Sürtünmeli Frenler Doğrudan doğruya

Detaylı

Redüktör Seçimi: Astana Stadyumu 232 bin 485 metrekarelik alana kurulmuştur. Stadyumun ana formu

Redüktör Seçimi: Astana Stadyumu 232 bin 485 metrekarelik alana kurulmuştur. Stadyumun ana formu Kazakistan'ın başkenti Astana'da Türk mimarlar tarafından tasarlanan ve bir Türk inşaat şirketi tarafından inşa edilen Astana Arena Stadyumunun en büyük özelliği olan kapanan çatı hareket sistemi Yılmaz

Detaylı

İNDÜKSİYON MOTORLARIN KARAKTERİSTİKLERİNİN İNCELENMESİ

İNDÜKSİYON MOTORLARIN KARAKTERİSTİKLERİNİN İNCELENMESİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI İNDÜKSİYON MOTORLARIN KARAKTERİSTİKLERİNİN İNCELENMESİ DERSİN

Detaylı

AKTÜATÖRLER Elektromekanik Aktüatörler

AKTÜATÖRLER Elektromekanik Aktüatörler AKTÜATÖRLER Bir sitemi kontrol için, elektriksel, termal yada hidrolik, pnömatik gibi mekanik büyüklükleri harekete dönüştüren elemanlardır. Elektromekanik aktüatörler, Hidromekanik aktüatörler ve pnömatik

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi 1. GİRİŞ Bilezikli asenkron motor, sincap kafesli asenkron motordan farklı olarak, rotor sargıları dışarı çıkarılmış ve kömür fırçaları yardımıyla elektriksel bağlantı

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları 10. MOTORLARIN FRENLENMESİ Durdurulacak motoru daha kısa sürede durdurmada veya yükün yer çekimi nedeniyle motor devrinin artmasına sebep olduğu durumlarda elektriksel frenleme yapılır. Kumanda devrelerinde

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM-1-ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLARIN YAPISI VE ÇALIġMA PRENSĠBĠ

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM-1-ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLARIN YAPISI VE ÇALIġMA PRENSĠBĠ İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1-ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLARIN YAPISI VE ÇALIġMA PRENSĠBĠ Asenkron motorların endüstrideki önemi Turmetre ile asenkron motorun devrinin ölçülmesi ve kayma deneyi Senkron hız, Asenkron

Detaylı

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR 22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR KONULAR 1. YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ 2. YOL VERME YÖNTEMLERİ 3. KULLANILDIĞI YERLER Herhangi bir yükü beslemekte olan ve birbirine paralel bağlanan iki altematörden birsinin

Detaylı

MA İNAL NA ARI A NDA ELE E K LE TRİK

MA İNAL NA ARI A NDA ELE E K LE TRİK 3.0.01 KALDIRMA MAKİNALARINDA ELEKTRİK DONANIMI VE ELEKTRİK MOTORU SEÇİMİ Günümüzde transport makinalarının bir çoğunda güç sistemi olarak elektrik tahrikli donanımlar kullanılmaktadır. 1 ELEKTRİK TAHRİKİNİN

Detaylı

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç fazlı AC makinelerde üretilen üç fazlı gerilim, endüstride R-S-T (L1-L2- L3) olarak bilinir. R-S-T gerilimleri, aralarında 120 şer derece faz farkı

Detaylı

LiProKa MOTOR PRENSİBİ İLE ÇALIŞAN DİŞLİSİZ ASANSÖR MOTORU

LiProKa MOTOR PRENSİBİ İLE ÇALIŞAN DİŞLİSİZ ASANSÖR MOTORU Asansör Sempozyumu 25-27 Eylül 2014 // İzmir 9 LiProKa MOTOR PRENSİBİ İLE ÇALIŞAN DİŞLİSİZ ASANSÖR MOTORU Hasan Basri Kayakıran 1, Evren Kayakıran 2 1,2 Elsim Elektroteknik 1 hasanbasri.kayakiran@emfmotor.com,

Detaylı

MS 12. D6-MSt/07.11. Subject to technical changes

MS 12. D6-MSt/07.11. Subject to technical changes 9 MS 12 D-MSt/07.11 10 3-fazlı motorlar - 3x230/400V-50Hz Çıkış hızı Çıkış torku Nm ** Aktarım oranı Motor hızı Motor çıkışı kw ** Kendiliğinden Azami Devre kesici aralığı n 2 rpm Iş hacminde n 1 rpm Iş

Detaylı

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLAR

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLAR 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç Fazlı Asenkron Motorlar Üç fazlı asenkron motorlar, stator sargılarına uygulanan elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirerek milinden yüke aktarırlar. Rotor ise gerekli

Detaylı

9. Güç ve Enerji Ölçümü

9. Güç ve Enerji Ölçümü 9. Güç ve Enerji Ölçümü Güç ve Güç Ölçümü: Doğru akım devrelerinde, sürekli halde sadece direnç etkisi mevcuttur. Bu yüzden doğru akım devrelerinde sadece dirence ait olan güçten bahsedilir. Sürekli halde

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER BÖLÜM KONDANSATÖRLER AMAÇ: İklimlendirme ve soğutma kompresörlerinde kullanılan kalkış (ilk hareket) ve daimi kondansatörleri seçebilme ve bağlantılarını yapabilme. Kondansatörler 91 BÖLÜM-7 KONDANSATÖRLER

Detaylı

1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR

1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR 1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR Bir fazlı yardımcı sargılı motorlar Üniversal motorlar 1.1. Bir fazlı yardımcı sargılı motorlar 1.1.3. Yardımcı Sargıyı Devreden Ayırma Nedenleri Motorun ilk kalkınması anında

Detaylı

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir.

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir. Elektrik motorlarında yol verme işlemi Motorun rotor hızının sıfırdan anma hızına hızına ulaşması için yapılan işlemdir. Durmakta olan motorun stator sargılarına gerilim uygulandığında endüklenen zıt emk

Detaylı

DİŞLİ ÇARKLAR SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜH. BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI

DİŞLİ ÇARKLAR SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜH. BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI DİŞLİ ÇARKLAR MAKİNE MÜH. BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI DERS NOTU Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI Dişli Çarklar 2 Dişli çarklar, eksenleri birbirine paralel, birbirini kesen ya da birbirine çapraz olan miller arasında

Detaylı

Unidrive M200, M201 (Boy 1-4) Hızlı Başlangıç Kılavuzu

Unidrive M200, M201 (Boy 1-4) Hızlı Başlangıç Kılavuzu Bu kılavuzun amacı bir motoru çalıştırmak üzere bir sürücünün kurulması için gerekli temel bilgileri sunmaktır. Lütfen www.controltechniques.com/userguides veya www.leroy-somer.com/manuals adresinden indirebileceğiniz

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr.

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr. T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Aydın DURMUŞ EYLÜL 2011 SAMSUN SANTRĠFÜJ POMPA DENEYĠ 1. GĠRĠġ Pompa,

Detaylı

1 BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR

1 BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR 1 BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç fazlı motorların bir fazlı motorlardan daha iyi çalışma performansı olmasına rağmen, çoğu zaman üç fazlı şebeke bulunmayabilir. Şehir merkezlerinde bir fazlı şebekenin

Detaylı

1. Bir Elektrikli Tahrikin Esas Kısımları

1. Bir Elektrikli Tahrikin Esas Kısımları 1. Bir Elektrikli Tahrikin Esas Kısımları Bir elektrikli tahrik bir iş makinesinden, onu çalıştıran elektrik motorundan, gücü motordan iş makinesine ileten aktarma elemanlarından ve motorun besleme, koruma,

Detaylı

IE2 ve IE3 TRİFAZE ASENKRON MOTOR ÜRÜN KATALOĞU ELK 0200-0415

IE2 ve IE3 TRİFAZE ASENKRON MOTOR ÜRÜN KATALOĞU ELK 0200-0415 IE2 ve IE3 TRİFAZE ASENKRON MOTOR ÜRÜN KATALOĞU ELK 0200-0415 ÜRETİM TESİSİ VE ÜRETİM TEKNOLOJİSİ ELK motor Çerkezköy Organize Sanayi bölgesinde, Yılmaz Redüktör A.Ş. ana hissedarları tarafından, ürün

Detaylı

1.Endüksiyon Motorları

1.Endüksiyon Motorları 1.Endüksiyon Motorları Kaynak: John Storey, How real electric motors work, UNIVERSITY OF NEW SOUTH WALES - SYDNEY AUSTRALIA, http://www.phys.unsw.edu.au/hsc/hsc/electric_motors.html Her modern evde endüksiyon

Detaylı

ED12-REGÜLATÖRLER 2013

ED12-REGÜLATÖRLER 2013 ED12-REGÜLATÖRLER 2013 Regülatörler Şebeke gerilimindeki yükselme düşme gibi dengesizlikleri önleyip gerilim regülasyonu yapan elektriksel cihazlara regülatör denir. Regülatörler elektrik enerjisini içerisindeki

Detaylı

ASANSÖR ELEKTRİK TAHRİK SİSTEMLERİ

ASANSÖR ELEKTRİK TAHRİK SİSTEMLERİ ASANSÖR ELEKTRİK TAHRİK SİSTEMLERİ İyi bir asansör, yüksek kapasiteli, düzgün (rahat) kullanışlı ve ekonomik işletim sağlamalıdır. İvmelenme ve frenleme rahatsız etmeyecek düzeyde ve kesin durmayı sağlayacak

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

IP 23 ELEKTRİK MOTORLARI ÜÇ FAZLI ASENKRON SİNCAP KAFESLİ IEC 225-315. ELSAN ELEKTRİK SAN. ve TİC. A.Ş.

IP 23 ELEKTRİK MOTORLARI ÜÇ FAZLI ASENKRON SİNCAP KAFESLİ IEC 225-315. ELSAN ELEKTRİK SAN. ve TİC. A.Ş. IP 3 ELEKTRİK MOTORLARI ÜÇ FAZLI ASENKRON SİNCAP KAFESLİ IEC 5-315 ELSAN ELEKTRİK SAN. ve TİC. A.Ş. GENEL BİLGİLER A. STANDARTLAR Bu tipteki motorlarımız aşağıdaki standart ve normlara uygun olarak imal

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DİŞLİ VERİMLİLİĞİNİ BELİRLEME DENEYİ FÖYÜ 2015-2016 Güz Dönemi 1.1. Deneyin Amacı DĠġLĠ VERĠMLĠLĠĞĠNĠ BELĠRLEME DENEYĠ Mevcut deney

Detaylı

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Koruma Röleleri AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Trafolarda meydana gelen arızaların başlıca nedenleri şunlardır: >Transformatör sargılarında aşırı yüklenme

Detaylı

Sektöre ÖzgüRedüktörler - 1

Sektöre ÖzgüRedüktörler - 1 Sektöre ÖzgüRedüktörler - 1 Yılmaz Redüktörün standart üretim yelpazesinin içerisinde genel kullanım amaçlı üretilen redüktörlerin dışında sektöre özgü imal edilmiş özel redüktörlerde bulunmaktadır. Bu

Detaylı

Otomatik Kontrol I. Dinamik Sistemlerin Matematik Modellenmesi. Yard.Doç.Dr. Vasfi Emre Ömürlü

Otomatik Kontrol I. Dinamik Sistemlerin Matematik Modellenmesi. Yard.Doç.Dr. Vasfi Emre Ömürlü Otomatik Kontrol I Dinamik Sistemlerin Matematik Modellenmesi Yard.Doç.Dr. Vasfi Emre Ömürlü Mekanik Sistemlerin Modellenmesi Elektriksel Sistemlerin Modellenmesi Örnekler 2 3 Giriş Karmaşık sistemlerin

Detaylı

2009 Kasım. www.guven-kutay.ch KALDIRMA MOTORU. 40-1-4a. M. Güven KUTAY. 40-1-4a-kaldirma-motoru.doc

2009 Kasım. www.guven-kutay.ch KALDIRMA MOTORU. 40-1-4a. M. Güven KUTAY. 40-1-4a-kaldirma-motoru.doc 2009 Kasım KALDIRMA MOTORU 40-1-4a M. Güven KUTAY 40-1-4a-kaldirma-motoru.doc İ Ç İ N D E K İ L E R 1 Kaldırma Sistemi... 1. 1.4 Vinç motorları... 1. 1.4.1 Kaldırma motoru... 1. 1.4.1.1 Kaldırma motorunun

Detaylı

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04 İNÖNÜ ÜNİERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖL. 26 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 26-04. AMAÇ: Üç-faz sincap kafesli asenkron

Detaylı

Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde

Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde DİŞLİ ÇARKLAR Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde özel bir yeri bulunan mekanizmalardır. Mekanizmayı

Detaylı

I-D.C. SERVO MOTORLAR

I-D.C. SERVO MOTORLAR I-D.C. SERVO MOTORLAR D.C servo motorları, genel olarak bir D.C. motoru olup, motora gerekli D.C. aşağıdaki metotlardan elde edilir. 1- Bir elektrik yükselteçten. 2- A.C. akımın doyumlu reaktörden geçirilmesinden.

Detaylı

ÖNEMLİ NOT: Firmamız, izlediği sürekli gelişim politikası sebebiyle bu belgede tanımlanan değer, boyut ve konstrüksiyonda, önceden bildiride

ÖNEMLİ NOT: Firmamız, izlediği sürekli gelişim politikası sebebiyle bu belgede tanımlanan değer, boyut ve konstrüksiyonda, önceden bildiride KAT.NMST.01.08 ÖNEMLİ NOT: Firmamız, izlediği sürekli gelişim politikası sebebiyle bu belgede tanımlanan değer, boyut ve konstrüksiyonda, önceden bildiride bulunmaksızın değişiklik yapma ve herhangi bir

Detaylı

Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki

Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki ELEKTRİK MAKİNALARININ DÜNÜ BUGÜNÜ GELECEKTEKİ DURUMU Mekanik Enerji Michael Faraday 1831 Ampere ve Bio Savart Elektrik Mekanik Enerjiler arasýndaki ilişki Elektrik Magnetik Alan arasındaki ilişki Elektrik

Detaylı

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ 1. Temel Teori (Şönt Uyarmalı Motor) DC şönt motorlar hızdaki iyi kararlılıkları dolayısıyla yaygın kullanılan motorlardır. Bu motor tipi seri

Detaylı

ASENKRON MOTORLARA YOL VERME

ASENKRON MOTORLARA YOL VERME 1 ASENKRON MOTORLARA YOL VERME Üç Fazlı Asenkron Motorlara Yol Verme Yöntemleri Kısa devre rotorlu asenkron motorlar sekonderi kısa devre edilmiş transformatöre benzediklerinden kalkış anında normal akımlarının

Detaylı

ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Fatih BODUR

ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Fatih BODUR ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ Fatih BODUR Elektrik Motorları : Dönme kuvveti üreten makineler Elektrik motorunun amacı: Motor şaftına Dönme Momenti (T) ve Devir (n) sağlaması,iş

Detaylı

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ 1. AMAÇ: Endüstride kullanılan direnç, kapasite ve indüktans tipi konum (yerdeğiştirme) algılama transdüserlerinin temel ilkelerini açıklayıp kapalı döngü denetim

Detaylı

RÜZGAR ENERJİSİ. Anahtar sözcükler: Rüzgar Enerjisi, Rüzgar Türbini, Elektriksel Dönüşüm Sistemleri, Jeneratör.

RÜZGAR ENERJİSİ. Anahtar sözcükler: Rüzgar Enerjisi, Rüzgar Türbini, Elektriksel Dönüşüm Sistemleri, Jeneratör. RÜZGAR ENERJİSİ Küçük güçlü sistemlerde eskiden çok kullanılan doğru akım (DA) jeneratörü, günümüzde yerini genellikle senkron veya asenkron jeneratörlere bırakmıştır. Bu jeneratörler, konverterler yardımıyla

Detaylı

GARANTİ KARAKTERİSTİKLERİ LİSTESİ 132/15 kv, 80/100 MVA GÜÇ TRAFOSU TANIM İSTENEN ÖNERİLEN

GARANTİ KARAKTERİSTİKLERİ LİSTESİ 132/15 kv, 80/100 MVA GÜÇ TRAFOSU TANIM İSTENEN ÖNERİLEN EK-2 1 İmalatçı firma 2 İmalatçının tip işareti 3 Uygulanan standartlar Bkz.Teknik şartname 4 Çift sargılı veya ototrafo Çift sargılı 5 Sargı sayısı 2 6 Faz sayısı 3 7 Vektör grubu YNd11 ANMA DEĞERLERİ

Detaylı

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR ENTEGRE MOTOR ÇÖZÜMLERİ Günümüzde enerji kaynakları hızla tükenirken enerjiye olan talep aynı oranda artmaktadır. Bununla beraber enerji maliyetleri artmakta ve enerjinin optimum

Detaylı

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ Buna göre bir iletkende gerilim indüklenebilmesi için; Bir manyetik alan olmalıdır. (Sabit mıknatıs yada elektromıknatıs ile elde edilir.) İletken manyetik alan

Detaylı

ELEKTROMAGNETİK FRENLER HAKKINDA GENEL BİLGİLER

ELEKTROMAGNETİK FRENLER HAKKINDA GENEL BİLGİLER SUNUM Başlıkları: 1-ELEKTROMAGNETİK FRENLER HAKKINDA GENEL BİLGİLER 2-ELEKTROMAGNETİK FREN SERİLERİ 2-DF SERİSİ YAY BASKILI FRENLER 3-DYF SERİSİ YAY BASKILI FRENLER 4-DAF SERİSİ AKIM BASKILI FRENLER 5-FREN

Detaylı

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir.

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir. 7.1.4 Paket Şalter İle Bu devredeki DG düşük gerilim rölesi düşük gerilime karşı koruma yapar. Yani şebeke gerilimi kesilir ve tekrar gelirse motorun çalışmasına engel olur. 7.2 SIRALI KONTROL Sıralı kontrol,

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 A. TEMEL KAVRAMLAR MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 B. VİDA TÜRLERİ a) Vida Profil Tipleri Mil üzerine açılan diş ile lineer hareket elde edilmek istendiğinde kullanılır. Üçgen Vida Profili: Parçaları

Detaylı

Asenkron Motor Analizi

Asenkron Motor Analizi Temsili Resim Giriş Asenkron motorlar, neredeyse 100 yılı aşkın bir süredir endüstride geniş bir yelpazede kulla- Alperen ÜŞÜDÜM nılmaktadır. Elektrik Müh. Son yıllarda, FİGES A.Ş. kontrol teknolojilerinin

Detaylı

ÖZGÜR Motor & Generatör

ÖZGÜR Motor & Generatör DAHLENDER MOTOR Statora sargılarının UVW ve XYZ uçlarından başka, sargı ortalarından uçlar çıkararak ve bunların bağlantıları yapılarak çift devir sayısı elde edilir. Bu bağlantı yöntemine, Dahlender bağlantı

Detaylı

6. ÜNİTE DOĞRU AKIM MAKİNALARININ DEVREYE BAĞLANTI ŞEMALARI

6. ÜNİTE DOĞRU AKIM MAKİNALARININ DEVREYE BAĞLANTI ŞEMALARI 6. ÜNİTE DOĞRU AKIM MAKİNALARININ DEVREYE BAĞLANTI ŞEMALARI KONULAR 1. Doğru Akım Jeneratörleri (Dinamolar) 2. Doğru Akım Jeneratörlerinin Paralel Bağlanması 3. Doğru Akım Motorları GİRİŞ Bir iletkende

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 11 ELEKTRİK MOTOR TORKUNUN BELİRLENMESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 11 ELEKTRİK MOTOR TORKUNUN BELİRLENMESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 11 ELEKTRİK MOTOR TORKUNUN BELİRLENMESİ TEORİK BİLGİ: BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK

Detaylı

*22161961_0515* Sürücü tekniği \ Tahrik otomasyonu \ Sistem entegrasyonu \ Servisler. Düzeltme MOVITRAC B

*22161961_0515* Sürücü tekniği \ Tahrik otomasyonu \ Sistem entegrasyonu \ Servisler. Düzeltme MOVITRAC B Sürücü tekniği \ Tahrik otomasyonu \ Sistem entegrasyonu \ Servisler *22161961_0515* Düzeltme MOVITRAC B Baskı 05/2015 22161961/TR SEW-EURODRIVE Driving the world İçindekiler İçindekiler 1 Düzeltmeler...

Detaylı

ELEKTRĐK MOTORLARI ve SÜRÜCÜLERĐ DERS 02

ELEKTRĐK MOTORLARI ve SÜRÜCÜLERĐ DERS 02 DERS 02 Özer ŞENYURT Mart 10 1 DA DĐNAMOSUNUN ÇALIŞMA PRENSĐBĐ Dinamolar elektromanyetik endüksiyon prensibine göre çalışırlar. Buna göre manyetik alan içinde bir iletken manyetik kuvvet çizgilerini keserse

Detaylı

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER ELEKTRİK ELEKTROİK MÜHEDİSLİĞİ FİZİK LABORATUVAR DEEY TRASFORMATÖRLER . Amaç: Bu deneyde:. Transformatörler yüksüz durumdayken giriş ve çıkış gerilimleri gözlenecek,. Transformatörler yüklü durumdayken

Detaylı

Robot Bilimi. Robot Aktüatörler (Çıkış Elemanları, Uygulayıcılar) Öğr. Gör. M. Ozan AKI. r1.0

Robot Bilimi. Robot Aktüatörler (Çıkış Elemanları, Uygulayıcılar) Öğr. Gör. M. Ozan AKI. r1.0 Robot Bilimi Robot Aktüatörler (Çıkış Elemanları, Uygulayıcılar) Öğr. Gör. M. Ozan AKI r1.0 Robot Aktüatörler Aktüatör, İngilizce act (eylem, işini yapmak) kelimesinden gelmektedir Robotun fiziksel olarak

Detaylı

DİŞLİ VERİMLİLİĞİ BELİRLEME DENEYLERİ OMG -414/3

DİŞLİ VERİMLİLİĞİ BELİRLEME DENEYLERİ OMG -414/3 DİŞLİ VERİMLİLİĞİ BELİRLEME DENEYLERİ OMG -414/3 DENEY DÜZENEĞİ Deney Düzeneğinin Genel Yapısı Deney düzeneği dişli sistemi veriminin kuvvet, moment, mil dönüş hızı gibi teorik büyüklüklere dayanarak belirlenmesine

Detaylı

Doğru Akım Motorları

Doğru Akım Motorları 08.05.2012 Doğru Akım Motorları Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören İçerik Doğru Akım Elektrik Motorları Doğru Akım Motorlarının Kısımları ve Özellikleri Güç Hesabı Adım (Step) Motorlar Servo Motorlar Lineer Servo

Detaylı

İstenmeyen Duruşlara ve Oluşabilecek Hasarlara Karşı Prosesinizi Korur

İstenmeyen Duruşlara ve Oluşabilecek Hasarlara Karşı Prosesinizi Korur İstenmeyen Duruşlara ve Oluşabilecek Hasarlara Karşı Prosesinizi Korur Emotron M20 Shaft Power Monitör Yükünüzü Korur, Emotron M20 güç şaft monitör yükünüzü mükemmel koruyarak işletme sürekliliğini artırır,

Detaylı

Eyleyiciler. July 2, 2001

Eyleyiciler. July 2, 2001 Eyleyiciler July, 001 Contents 1 Giriş 1 1.1 Pnömatik, Hidrolik ve Elektirik eyleyicilerin karşılaştırılması... 1.1.1 Pnömatik Eyleyiciler..................... 1.1. Hidrolik Eyleyiciler......................

Detaylı

Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Konik Dişli Çarklar DİŞLİ ÇARKLAR

Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Konik Dişli Çarklar DİŞLİ ÇARKLAR Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN Konik Dişli Çarklar DİŞLİ ÇARKLAR İçerik Giriş Konik dişli çark mekanizması Konik dişli çark mukavemet hesabı Konik dişli ark mekanizmalarında oluşan kuvvetler

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI YORULMA P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L İ HOĞ LU Aloha Havayolları Uçuş 243: Hilo dan Honolulu

Detaylı

Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Hesaplamalar ve seçim Rulmanlar

Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Hesaplamalar ve seçim Rulmanlar Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN Hesaplamalar ve seçim Rulmanlar İçerik Giriş Dinamik yük sayısı Eşdeğer yük Ömür Rulman katalogları Konstrüksiyon ilkeleri Örnekler 2 Giriş www.tanrulman.com.tr

Detaylı

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1. Fizik 12 1.2. Fiziksel Büyüklükler 12 1.3. Ölçme ve Birim Sistemleri 13 1.4. Çevirmeler 15 1.5. Üstel İfadeler ve İşlemler 18 1.6. Boyut Denklemleri

Detaylı

BİR FAZLI ASENKRON MOTORLARIN ÇEŞİTLERİ, YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ

BİR FAZLI ASENKRON MOTORLARIN ÇEŞİTLERİ, YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ BİR FAZLI ASENKRON MOTORLARIN ÇEŞİTLERİ, YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ Genellikle üç fazlı alternatif akımın bulunmadığı yerlerde veya küçük güçlü olduklarından işyerlerinde bir fazlı kolon hattına bağlanırlar

Detaylı

SALYANGOZ FANLAR [PSF SERİSİ ÜRÜN KATALOĞU] Havalandırma Lüks Değil!

SALYANGOZ FANLAR [PSF SERİSİ ÜRÜN KATALOĞU] Havalandırma Lüks Değil! Havalandırma Lüks Değil! Her geçen gün katlanarak artan şehir yaşamı bazı ihtiyaçları da beraberinde getirmiştir. Fert başına gittikçe daralan yaşam alanları insanları iç içe yaşamaya zorlamaktadır. Hem

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DENEY FÖYÜ DENEY ADI AC AKIM, GERİLİM VE GÜÇ DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEY SORUMLUSU DENEY GRUBU: DENEY TARİHİ : TESLİM

Detaylı

Doğru Akım Makinalarının Yapısı

Doğru Akım Makinalarının Yapısı Doğru Akım Makinalarının Yapısı 4 kutuplu Doğru Akım Makinasının kesiti Kompanzasyon sargısı Alan (uyartım,ikaz) sargısı Yardımcı kutup Ana kutup Yardımcı kutup sargısı Rotor dişi Rotor oluğu Hava aralığı

Detaylı

4. MOTOR İÇİN GEREKLİ FRENLEME SİSTEMİNİ KURMAK

4. MOTOR İÇİN GEREKLİ FRENLEME SİSTEMİNİ KURMAK 4. MOTOR İÇİN GEREKLİ FRENLEME SİSTEMİNİ KURMAK Bu öğrenme faaliyetinde asenkron motorların frenlenmesi (ani olarak durdurulması) konusunda bilgi ve becerileri öğreneceksiniz. Fren motorlarının başlıca

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi Konu Başlıkları Enerjide değişim Enerji sistemleri mühendisliği Rüzgar enerjisi Rüzgar enerjisi eğitim müfredatı Eğitim

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Bölüm 1 GİRİŞ

İÇİNDEKİLER. Bölüm 1 GİRİŞ İÇİNDEKİLER Bölüm 1 GİRİŞ 1.1 TAŞITLAR VE SOSYAL YAŞAM... 1 1.2 TARİHSEL GELİŞİM... 1 1.2.1 Türk Otomotiv Endüstrisi... 5 1.3 TAŞITLARIN SINIFLANDIRILMASI... 8 1.4 TAŞITA ETKİYEN KUVVETLER... 9 1.5 TAŞIT

Detaylı

RÖLELER Ufak güçteki elektromanyetik anahtarlara röle adı verilir. Röleler elektromıknatıs, palet ve kontaklar olmak üzere üç kısımdan oluşur.

RÖLELER Ufak güçteki elektromanyetik anahtarlara röle adı verilir. Röleler elektromıknatıs, palet ve kontaklar olmak üzere üç kısımdan oluşur. BÖLÜM-5 RÖLELER 1 RÖLELER Ufak güçteki elektromanyetik anahtarlara röle adı verilir. Röleler elektromıknatıs, palet ve kontaklar olmak üzere üç kısımdan oluşur. Elektromıknatıs, demir nüve ve üzerine sarılmış

Detaylı

Aktüatörler Sıvı yakıt brülörlerindeki hava damperleri ve ayar vanaları için

Aktüatörler Sıvı yakıt brülörlerindeki hava damperleri ve ayar vanaları için 7 812 Aktüatörler Sıvı yakıt brülörlerindeki hava damperleri ve ayar vanaları için SQM1... SQM2... Ters çevrilebilir elektromotor aktüatörler Torklar: - SQM1 10 Nm'ye kadar - SQM2 20 Nm'ye kadar Çalışma

Detaylı