İNTERDİSİPLİNER BİR BİLİM OLARAK POLİTİK PSİKOLOJİ VE KULLANIM ALANLARI. B. Senem ÇEVİK-ERSAYDI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İNTERDİSİPLİNER BİR BİLİM OLARAK POLİTİK PSİKOLOJİ VE KULLANIM ALANLARI. B. Senem ÇEVİK-ERSAYDI"

Transkript

1 İNTERDİSİPLİNER BİR BİLİM OLARAK POLİTİK PSİKOLOJİ VE KULLANIM ALANLARI B. Senem ÇEVİK-ERSAYDI

2 .

3 İnterdisipliner Bir Bilim Olarak Politik Psikoloji ve Kullanım Alanları B. Senem Çevik-ERSAYDI Yrd. Doç. Dr., Ankara Üniversitesi Politik Psikoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi (POLPAUM), 21.Yüzyıl Türkiye Enstitüsü Bilimsel Danışmanı, International Dialogue Initiative (IDI) yardımcı üyesi. Özet: Politik psikoloji insan ve grup politik davranışının kökenlerini, bu davranışların temelindeki zihinsel süreçleri inceleyen yeni bir bilim dalıdır. Politik psikoloji esas itibariyle yeni keşfedilmiş bir alan değilse de terminolojik olarak literatüre kazandırılması son yüz yıl içinde olmuştur. Kişilik çalışmalarından, grup dinamiklerine, oy verme davranışından nöropolitiğe kadar geniş bir yelpazesi olan bu bilim dalı psikoloji, psikiyatri, sosyoloji, tarih, iletişim, antropoloji, teoloji ve hukuk gibi farklı alanlardan beslenmektedir. Disiplinlerararsı bir bilim olan politik psikoloji bu çeşitliliğinden dolayı da farklı şekilde tanımlanmakta ve uygulanmaktadır. İlk kez 1978 yılında kurumsallaşan politik psikoloji Türkiye de henüz yeterince bilinmemekte, veya farklı konular ile kavram karmaşası yaşamaktadır. Bu çalışma politik psikolojinin bir bilim olarak ortaya çıkmasından günümüze kadar gelen süreci, yapılan çalışmaların bir derlemesini, benzer konular ile farklılığını, politik psikolojide yeni yaklaşımları ve Türkiye de politik psikolojinin gelişimini inceleyecektir. Anahtar Kelimeler: politik psikoloji, teori, psikanalitik, sosyal psikoloji, bilişsel psikoloji, Türkiye Abstract: Political psychology is a developing scientific field that analyzes the roots of individual and group political attitute as well as the mental processes underlying such attitudes. Although political psychology is not a new field of application it has only been in the literature for a century. Political psychology which draws from psychology, psychiatry, sociology, history, communication, anthropology, theology and law theories studies takes account of personality, group dynamics, voting and neuropolitical studies. As an interdisciplinary field political psychology is described and studied in various different ways. Political psychology which was institutionized in 1978 is a newly emerging field in Turkey which is most of the time mistaken with several other subjects. This paper will review the different approaches and developments in political psychology and will assess the progress of political psychology in Turkey. 21. Yüzyılda Sosyal Bilimler Sayı: 2 / Aralık-Ocak-Şubat

4 B. Senem ÇEVİK-ERSAYDI Key Words: political psychology, theory, psychoanalytic, social psychology, cognitive psychology, Turkey Politik psikoloji veya bir başka kullanım şekli ile siyaset psikolojisi insan ve grup davranışının siyasal politikalara uygulandığı bilimsel bir alandır. 1 Politik psikoloji toplumsal ve siyasal süreçler ile ilgilidir. Siyasi davranış, tutum ve duyguların kökenini inceleyen politik psikoloji ilhamını birey ve gruptan alarak, rasyonel ve irrasyonel davranışları açıklamaya çalışır. Kuklinski politik psikolojiyi siyasi kararlar ve yargıların temelinde yatan zihinsel süreçleri araştıran bir alan olarak tanımlar. 2 Jost ve Sidanius ise politik psikolojiyi psikoloji ve siyaset biliminin bir alt alanı olarak görür, insan davranışının ve siyasi kurumların karşılıklı etkileşimi olarak açıklar. 3 Iyengar ise politik psikolojiyi siyaset bilimciler, psikologlar, tarihçiler, psikiyatristler, sosyologlar ve hukukçuların katkı sunduğu siyaset bilimi ve psikolojinin birleştirdiği bir kavşak olarak tanımlar. 4 Politik psikoloji veya diğer ifadesi ile siyaset psikolojisi fazla bilinmemekle birlikte spekülatif bir alan olmuştur. Politik psikoloji barışçıl amaçlı bir analiz ve proaktif çözüm üretme metodu olarak kullanılabileceği gibi kitleleri maniple edici, kutuplaştırıcı, milli, etnik veya mezhepsel çatışmaları kıvılcımlandıran bir algı yönetimi metodu olarak da kullanılabilir. Muhtemelen politik psikolojinin kimi zaman yanlış amaçlar için kullanılma ihtimali bu spekülasyonların temelini oluşturmaktadır. Yani politik psikoloji araştırmaları siyasilerin elinde ikna etmeye yarayan bir uygulayıcı mekanizma olarak da kullanılabilir. Nitekim siyasetin psikolojik temeli olan grup içi ve grup dışı tehditleri medya maniplasyonu ile inşa ederek öteki üzerinden çatışma oluşturmak buna örnek olabilir. Tarih zaten milletlerin veya aynı ülkede yaşayan farklı etnik grupların birbirine karşı geliştirdikleri düşmanca tutumların siyaset arenasına kullanılması 5 veya kitlelerin belki de kendilerine ait olmayan bir ülkü, bir amaç uğruna bir başka millet ile savaşmaları 6 ile doludur. Politik psikoloji birey ve grup süreçlerini, görünürde gözükmeyen çatışma nedenlerini büyük grupların tarihsel süreçte oluşan çatışmalarını tespit ederek bu nedenleri ortadan kaldırmaya yönelik stratejilerin geliştirilmesinde proaktif bir çözüm yöntemi olarak da görülebilir. Bu çalışmada da politik psikolojinin bir bilim dalı olarak ortaya çıkışından itibaren gelişme süreci bir analiz metodu olarak kullanımı, benzer alanlarla karşılaştırması, yeni yönelimler ve Türkiye deki yeri incelenecektir. 1 Bu makale boyunca politik psikoloji tercih edilecektir. 2 Kuklinski, James H. (2002), Thinking About Political Psychology, Cambridge, s Jost, John T., Sidanius, Jim. (2004), Political Psychology: An Introduction, John T. Jost, Jim Sidanius Political Psychology içinde, New York, Psychology Press, s Iyengar, Shanto. (1993) An Overview of the Field of Political Psychology, Shanto Iyengar, William J. McGuire, Explorations in Political Psychology içinde, Durham, Duke University Press, 1993, s Bosna savaşı 6 Vietnam savaşı 40 Sayı: 2 /Aralık-Ocak-Şubat Yüzyılda Sosyal Bilimler

5 İnterdisipliner Bir Bilim Olarak Politik Psikoloji ve Kullanım Alanları Daha önceden uygulanıyor olsa da politik psikolojinin akademik bir disiplin olarak ortaya çıkması ve terminolojiye girmesi Birinci Dünya Savaşı ile İkinci Dünya Savaşı arasındaki döneme denk gelmektedir. Bu alan psikoloji veya siyaset biliminin bir alt dalı olarak yorumlanabileceği gibi kendine has ayrı bir dal olarak da görülmesi mümkündür. Halen siyasetin mi psikolojisi yoksa psikolojinin mi siyasi yorumlanması olduğu hakkında net bir fikir birliği yoktur. Bu durum araştırmacıların her iki alandan bir tanesine yoğunlaşarak diğer alanın birikimini çoğunlukla göz ardı etmesine yol açmaktadır. 7 Kimi zaman siyaset bilimi kimi zaman da psikoloji ağırlıklı ele alınsa da iki alanın birlikteliği yanı sıra diğer disiplinlerin entegre edilmesi ile alan ilerlemiştir. 8 Ancak çoğunlukla psikoloji (psikanalitik, sosyal ve bilişsel) ve siyaset bilimi arasında bir rekabetten bahsetmek mümkündür. Bu rekabete siyasi tutumlarda iletişimin artan rolü nedeniyle son dönemde iletişim bilimciler, siyasi tutumda genetiğin rolü nedeniye nörobiyologlar ve çözümlenemeyen uluslar arası ihtilaflar nedeniyle uluslararası ilişkiler uzmanları da katılmıştır. Bu nedenle farklı politik psikoloji uygulamalarından ve çalışmalardan bahsedilebilir. Bu çeşitlilik akademik düzeyde de kendini belli etmektedir. Politik psikolojinin lisans, yüksek lisans ve doktora düzeyinde okutulduğu A.B.D de programlar sosyal psikoloji, siyaset bilimi ve psikanalitik psikoloji olmak üzere değişim göstermektedir. Bu yelpazeyi programları yürüten ekibin akademik formasyonuna bağlamak mümkündür. Politik psikolojinin bir bilim dalı olup olmadığı, hangi alana daha yakın olduğu halen tartışılırken belki de bu alandan bir metod bütünü ve düşünce modeli olarak da söz etmek mümkündür. Öyle ki, çok geniş bir yelpazeyi kapsayan politik psikoloji toplumun siyasi davranışa yansıyan her alanını ele almaktadır. Liderler ve takipçileri, oy verme davranışları, toplumsal refleksler, algılar, biliş, sosyalleşme, ayrımcılık, önyargılar, kitlesel katliamlar, tutum ve davranış değişikliği, çatışma, şiddet, terör, aktarım, nöropolitik gibi konular politik psikolojinin ilgi alanındadır. Tüm bu konuların neden sonuç ilişkisi birey ve grupların yani lider ve takipçilerinin dinamiklerini anlamak ile kurulabilir. Belki de bu nedenle yeni bir bilim dalı olarak politik psikoloji özellikle ilk dönemlerde kişilik teorileri bağlamında psikoloji ağırlıklı olarak gelişmiş, psikanalitik kimlik gelişim kuramlarından etkilenmiştir. Bireyleri ve bireylerden oluşan grupların tutum ve davranışlarını yönlendirmek, onları şiddete ve isyana iten nedenleri araştırmak amacı ile geliştirilen psikoloji ve siyaset ikilisinin ürünü olan politik psikoloji sistematik olarak Birinci Dünya Savaşı sırasında ABD de kullanılmıştır. Bu alanda Birinci Dünya Savaşı yıllarından itibaren farklı yöntemler ve kuramlara ağırlık verilmiş, psikanalitik kuramlardan baş- 7 Bu konuda psikoloji ve siyaset bilimi ihtilafı için bkz. Krosnik, Jon A. (2002), Is Political Psychology Sufficiently Psychological? Distinguishing Political Psychology from Psychological Political Science, James H. Kuklinski, Thinking About Political Psychology, içinde, Cambridge, ss Cottam, Martha, Dietz-Uhler, Beth, Mastors, Elena M., Preston, Thomas. (2004), Introduction to Political Psychology, New Jersey, Lawrence Erlbaum Associates, s Yüzyılda Sosyal Bilimler Sayı: 2 / Aralık-Ocak-Şubat

6 B. Senem ÇEVİK-ERSAYDI layan serüven biyopolitik ile günümüze kadar gelmiştir. Kişilik çalışmaları zamanla yerini siyasi tutum değerlendirmeleri ve siyasi biliş süreçlerine bırakmıştır. 9 Ortaya çıktığı dönem ile uyum içinde olan bu farklı akım ve yönelimlerin hiç birinin yalnız başına ideal ve yegane yöntem olduğu söylenemez. Hatta, bu farklı akımlar Kuklinski nin de ifade ettiği gibi bir bütünlük içinde de olabilir. 10 Ancak her alanda olduğu gibi bir takım kuram ve teoriler dönem dönem daha öne çıkarak diğerlerini geçersiz veya indirgemeci ilan edebilir. Politik psikoloji disiplininin zaman içindeki serüveninde de bazı akımlar popülerleşerek bazıları popüleritesini yitirmiştir. Bu durum elbette bu konuda çalışanların ağırlıklı olarak hangi alandan oldukları ile yakından ilişkilidir. Örneğin politik psikoloji 30 lu ve 40 lı yıllarda gerek iki dünya savaşının küresel etkisi, gerekse o dönem sosyal bilimleri derinden etkileyen kuramcılardan ötürü psikodinamik kuramları kullanmıştır. Aynı dönemde politik psikoloji alanında daha çok psikanalistler ve siyaset bilimciler çalışıyor iken daha sonra ibre sosyal psikologlara ve siyaset bilimcilere kaymıştır. Bu değişim de politik psikolojinin kendisini dönüştürmesine yansımış, 20.yüzyılın başında ortaya çıkan geleneğin değişmesi ile sonuçlanmıştır. Ancak, ifade edildiği gibi bu fraksiyonların hiçbirinin bir diğerinden daha iyi, veya daha açıklayıcı olduğunu söylemek mümkün değildir. Tam da bu farklı akımlar sebebi ile birden çok politik psikolojiden bahsetmek mümkündür. Geçmişten günümüze politik psikolojinin bilimsel gelişim süreci incelendiğinde bu süreci çeşitli evrelere ayırmak mümkündür. Bunlar sırasıyla Psikodinamik Teoriler Evresi, Grup Teorileri Evresi, Davranışcı / Öğrenme Teorileri Evresi, Sosyal Biliş Teorileri Evresi, Grup Çatışma Teorileri Evresi ve Biyopolitik Teoriler Evresidir. Bir başka kategorizasyona göre ise alanın gelişimi 1920 lerde kişilik ve siyaset çalışmaları, 1940 ve 50 lerde kamuoyu ve oy verme davranışları, 1960 larda siyasal davranışların uluslar arası ilişkilere uygulanması, 1970 lerden itibaren çatışma çözümleri olarak ifade edilmektedir. 11 William McGuire ise politik psikolojinin üç temel dönemi olduğunu, bu dönemlerin 1940 ve 50 lerdeki kişilik ve kültür üzerine yoğunlaşan ilk dönem, 60 ve 80 lerde siyasi tutum ve oy verme davranışı üzerine yoğunlaşan ikinci dönem, 80 ler ve 90 larda siyasi ideolojiler ve karar verme mekanizmaları üzerine yoğunlaşan üçüncü dönem olduğunu ifade etmektedir. 12 Bu dönemleri birbirine aykırı görüşler olarak görmemek gerektiği aksine politik psikolojinin zenginleşerek geliştiğinin bir göstergesi olarak kabul edilmesi gerektiği söylenebilir. 9 Sullivan, John, Rahn, Wendy M., Rudolph, Thomas J. (2002), The Contours of Political Psychology: Situating Research on Political Information Processing, James Kuklinski, Thinking About Political Psychology içinde, Cambridge, s Kuklinski, James H. (2002), Thinking About Political Psychology, Cambridge, 2002, s Cottam v.d., a.g.e., ss McGuire, William J. (1993), The Poly-Psy Relationship: Three Phases of a Long Affair, Shanto Iyengar ve William J. McGuire, Explorations in Political Psychology içinde, Durham, Duke University Press. 42 Sayı: 2 /Aralık-Ocak-Şubat Yüzyılda Sosyal Bilimler

7 İnterdisipliner Bir Bilim Olarak Politik Psikoloji ve Kullanım Alanları Tablo 1. Politik Psikoloji 1920 lerden 2000 lere 13 Evre Konu Teori 1920ʼler ve 30ʼlar Kişilik ve kültür Psikodinamik kuramlar 1940ʼlar ve 50ʼler Oy verme ve tutumlar Davranışçı kuramlar 1970ʼler ve 90ʼlar İdeolojiler ve çatışmalar Bilişsel kuramlar 1990ʼlar ve 2000ʼli yıllar Biyopolitik, Nöropolitik nörobiyoloji Yukarıda verilen tabloya göre politik psikolojinin ilk evresi kişilik ve kültür çalışmaları ile başlamıştır. Psikanalitik teoriden etkilenen sosyal bilimler bireyin erken gelişim döneminde yaşadıkları ile ilgilenmiştir. Bu bağlamda politik psikoloji ile ilgilenenler için psikanaliz erken çocukluk döneminin lider ve toplumun siyasi kişiliğini, siyasi tutumlarını nasıl şekillendirdiğini anlamaya yarayan bir yöntem olmuştur. 14 Politik psikoloji alanında çalışanlar bu dönemde psikobiyografi tekniğinin kullanıldığı psiko-tarih metodunu uygulamıştır. Tarihsel açıklamaların psikanalitik olan veya olmayan psikolojik teoriler ışığında açıklanması olarak ifade edilen psikotarih ilk kez 1910 yılında Leonardo da Vinci nin psikobiyografisini yazan Freud ile başlamıştır. 15 Bu dönem psikanalizden etkilenerek Freudyen kuramlardan yola çıkan Lasswell in Psychopathology and Politics adlı çalışmasını Alexander George ve Juliette George un (1956) Woodrow Wilson and Colonel House: A Personality Study ile Erik H. Erikson un Young Man Luther (1958) adlı çalışması izlemiştir. Allport (1937), Fromm (1941), Reich (1946) daha sonra Adorno (1950) ve arkadaşları otoriter kişilik çalışması ile kişilik çalışmalarını ve kitle psikolojisi çalışmalarını geliştirmiştir. Bu çalışmaları Arendt (1963), Greenstein (1969), Hermann (1977, 1983), Knutson (1973), Staub un (1989), Alford (1994) ve Altemeyer in (1996) çalışmaları izlemiştir. Daha sonraki dönemlerde ise Erikson (1950) ve Langer (1972) Hitler; Volkan ve Itzkowitz ise Atatürk (1984), Nixon (1999) ve Post (2003) ise Saddam Hüseyin ile ilgili psikobiyografi çalışmaları yapmıştır. Loewenberg, DeMause ve Runyan psiko-tarih çalışmalarına devam ederken Volkan ve Post da kimlik, terör ve aidiyet konularında psikanalitik yönelimli politik psikoloji çalışmalarını sürdürmektedir. Davranışçı kuramların kullanıldığı 40 lar ve 50 ler döneminde ise Lazersfeld, Berelson ve Gaudet The People s Choice: How the Voter Makes Up His Mind in Presidential Campaign (1948) adlı çalışmalarında, Rokeach (1960) The Open and Closed Mind adlı çalışmasında, Lipset (1960) Political Man siyasi tutum ve oy verme davranışları üzerinde çalışmıştır. Daha sonra Iyengar ın (1991, 1995) çeşitli çalışmalarında medya ve oy verme davranışı işlenmiştir. Hyman (1959), Merelman (1969), Jennings (1974, 1981) ise politik psikolojiyi doğrudan ilgilendiren siyasal sosyalleşme 13 Tablo-1 William J. McGuire ın The Poly-Psy Relationship: Three Phases of a Long Affair çalışmasında bulunan versiyonun gözden geçirilmiş şeklidir. 14 McGuire, (1993), a.g.e, s McKinley Runyan, William (1993), Psychohistory and Political Psychology: A Comparative Analysis, Shanto Iyengar ve William J. McGuire, Explorations in Political Psychology içinde, Durham, Duke University Press, s Yüzyılda Sosyal Bilimler Sayı: 2 / Aralık-Ocak-Şubat

8 B. Senem ÇEVİK-ERSAYDI üzeride çalışmıştır. Jennings ve Niemi siyasal sosyalleşme konusunda Sears (2000), Sniderman (1997) ve Pettigrew (1979, 1995) ise önyargılar ve ırkçılığın öğrenilmesi konularında ilerleyen dönemlerde çalışmıştır. Daha sonraki bilişsel kuramların kullanıldığı dönemde ise Tetlock (1983) ve Tajfel (1970) sosyal kimlik, tutum ve davranışlar konusunda ise Cottam (1994) ve Krosnik (1989), algı ve uluslar arası ilişkiler konularında ise Jervis, McDermott ve Cottam ın çalışmaları bulunmaktadır. 16 Bu çalışmaların tümü politik psikoloji ile doğrudan veya dolaylı olarak ilgilidir. Son dönemde ise yeni gelişmeler ışığında Hatemi, McDermott, Alford ve Hibbing in nöropolitik yönelimli çalışmaları bulunmaktadır. Bu çalışmaların bir kısmı tamamen politik psikoloji çalışması yapma amacıyla yola çıksa da büyük bir kısmı diğer bilimler çerçevesinde yapılmış çalışmalardan oluşmaktadır. Cottam ve arkadaşları siyasi davranışların psikolojik çerçeveden değerlendirilmesinin çok farklı yöntemlerle yapılabileceğini, bu yöntemlerin kimi zaman birbiriyle çatışır görünse de aslında açıklayıcı olguların birçok ortak yönünün bulunduğunu belirtmektedir. Bu açıdan içsel ve bilişsel süreçler ile grup davranışları birbirine zıt değil birbirini tamamlayıcı olarak görülebilir. 17 Politik psikolojinin son 20 senede daha çok siyaset bilimi eksenine yöneldiği görülmektedir. Bu yönelim daha çok kantitatif çalışmalar ile toplumsal dinamikleri analiz etmeye çalışmaktadır. Bireysel ve toplumsal sosyo-politik süreçler laboratuar ortamı veya kantitatif araştırma yöntemleri yanı sıra derinlemesine mülakat ve gözlemleme yöntemleri ile de değerlendirilebilmektedir. Her iki yöntemin de entegre edildiği karma bir araştırma yöntemi alanı zenginleştirmek açısından kullanılabilir. Politik psikoloji de bu farklı araştırma yöntemlerini kullanmaktadır. Zira toplumları oluşturan bireylerin yüzeydeki tutum ve davranışları çeşitli ölçeklerle test edilebildiği gibi kimi zaman da bazı davranışların kökenleri göründüğünden çok farklı nedenlerden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle birey ve grupların irrasyonel, bilinçaltındaki duygulardan kaynaklanan davranış, tutumlarının nedenini daha çok psikanalitik kuramlardan etkilenen politik psikoloji araştırmaları uygulamaktadır. Bu ekol S. Freud, A. Freud (1936), Rank (1913, 1941), Klein (1940, 1946), Mahler (1968), Erikson (1950, 1959 ve 1968), Hartmann (1958), Rapaport (1960), Kernberg (1975 ve 1980), Kohut (1971, 1973, 1977), Winnicott un (1971) geliştirdiği kimlik gelişimi kuramlarından yola çıkarak birey ve grup içi ilişkileri psikanalitik yönden ele almaktadır. Politik psikoloji sözü edilen farklı kuramlar çerçevesinde birey ve grup siyasi davranışını anlamaya, bu davranışların psikolojik kökenini tespit etmeye çalışmaktadır. Bu nedenle grup psikolojisi ve davranışı ile ilgili çalışmalar politik psi- 16 Detaylı bilgi için bkz.john Sullivan, Wendy M. Rahn, Thomas J. Rudolph (2002), The Contours of Political Psychology: Situating Research on Political Information Processing, James H. Kuklinski (Ed.), Thinking About Political Psychology içinde, Cambridge, Cambridge Press, ss.23-47; John Jost, Jim Sidanius (2004), Political Psychology: An Introduction, John T. Jost ve Jim Sidanius (Ed.), Political Psychology içinde, New York, Psychology Press, ss. 1-17; McGuire (1993). 17 Cottam v.d.,a.g.e. s Sayı: 2 /Aralık-Ocak-Şubat Yüzyılda Sosyal Bilimler

9 İnterdisipliner Bir Bilim Olarak Politik Psikoloji ve Kullanım Alanları kolojinin başlıca çalışma alanlarından bir tanesini oluşturmaktadır. Bireyin kendi başına ve grup içindeki tutum ve davranışları da farklılık göstermektedir. Gruplar siyasetin ve uluslar arası ilişkilerin bazen öznesi bazen de nesnesi olan bireylerin bir araya gelmesi ile oluşur. Elbette her birey farklı olduğu, başka başka kimliklere sahip olduğu gibi her grup da aynı olamaz. Yani her bireyin ve grubun ayrı bir kimliği, özelliği vardır. Örneğin her Fransız veya her Budist birbirinin aynı değildir. Ancak bunun yanında bireylerin ortak bir aidiyetleri, aynı referans grupları da olabilir aynı ülkede yaşamak, öğrenci olmak, kadın veya erkek olmak, çocuk olmak gibi. Örneğin kendi içinde birbirinden çok farklı özellikler taşıyan İtalyanların bir ortak aidiyeti de Hıristiyan dinidir. Bireyler millet, etnik grup, cinsiyet, din gibi grupların içine doğduğu gibi meslek, siyasi parti gibi bazı gruplara da sonradan kendi tercihi ile dahil olabilir. Fonksiyonel açıdan bakıldığında tüm bireyler kendilerini tanımlayacak, onlara aidiyet verecek gruplara dahil olma ihtiyacı duyarlar. Shutz bunu psikolojik bir ihtiyaç olarak tanımlarken sosyal kimlik teorisyeni Tajfel bireylerin kendilerini dahil ve hariç gördükleri grupları kategorize ederek kendi kimliklerini oluşturduklarını öne sürmektedir. 18 Sherif ve arkadaşları ise grup içi süreçleri değerlendirdikleri çalışmalarında bireylerin kendilerini ait hissettikleri grupları kayırdığını gözlemleyerek grup dinamiklerine ilerleyen yıllarda etkisini gösterecek bir katkı sunmuştur. 19 Moscovici ise azınlık grupların çoğunluğun düşüncesini etkileyebildiğini ifade etmiştir. 20 Daha önce ifade edildiği gibi grup içindeki davranışlar yalnız iken gösterilen davranışlardan daha farklı olabilir. Bu durumu kitle ruhu olarak açıklayan Le Bon kitleyi oluşturan bireylerin kolektif bir ruh kazanarak tek başınayken hissedeceği, düşüneceği ve davranacağından daha farklı olacağını dile getirmektedir. Yine Le Bon bireysel özelliklerin kitle yani grup içinde kaybolduğunu, kitleye uyum sağlayarak eridiğini, kendi iradesini kaybettiğini belirtmektedir. 21 The Group Mind adlı eserinde ise McDougall bireylerin kitle içinde eriyerek kitle içinde ortaya çıkan duygunun kitlenin diğer bireylerine de bir baskı unsuru oluşturarak bu duyguların ortaya çıkışını hızlandırdığını belirtmektedir. Grup psikolojisini en ilkel insan psikolojisi olarak tanımlayan Freud ise kitle ayakta kaldıkça ya da kitlenin etkinliği sürdükçe bireyler kendilerini homojen varlıkmış gibi hissettiklerini belirtmektedir. 22 Grup terapileri çerçevesinde küçük grupları inceleyen çalışmasında W.R. Bion ise terapist ve terapi gören bireyler arasındaki grup dinamiklerini ele almış bu grup üyelerinin karşılıklı etkileşim içinde olduklarını ifade etmiştir. Bion un terapileri sırasında grup kimi zaman terapistin liderliği etrafında toplanmış kimi zaman da grup içinde terapi sürecini sekteye uğratan bir günah keçisi bulunarak o kişiye karşı cephe alınmıştır. 23 Lewin 18 Bkz. William J. Schutz (1958), A Three Dimensional Theory of Interpersonal Behavior, Oxford.; bkz. Henri Tajfel (1982), Human Groups and Social Categories, Cambridge, Cambridge University Press. 19 Bkz. Sherif, Muzafer, Harvey, O.J, B. White, Jack, Hood, William R., Sherif, Carolyn W. (1988/1961), The Robbers Cave Experiment: Intergroup Conflict and Cooperation, Connecticut, Wesleyan University Press. 20 Bkz. Moscovici, Serge.(1963). Attitudes and Opinions, Annual Review of Psychology, 14, ss Bkz. Le Bon, Gustave.(1976). Kitleler Psikolojisi, 3.Baskı, Çev: Selahattin Demirkan, İstanbul, Yağmur. 22 Freud, Sigmund.(2006), Kitle Psikolojisi, 3. Baskı, Çev: Kamuran Şipal, İstanbul, Cem Yayınevi, s Bkz. Bion, Wilfred.(2004/1961), Experience in Groups and Other Papers, New York, Brunner Routledge. 21. Yüzyılda Sosyal Bilimler Sayı: 2 / Aralık-Ocak-Şubat

10 B. Senem ÇEVİK-ERSAYDI ise grup dinamikleri kavramını ortaya atarak grupların bütünlüğünün yaşamsal olduğunu öne sürmüştür. 24 Gruplar bireylerin kimlikleri ile yakından ilişkilidir. Grup aidiyeti ile birey biz lik duygusunu hisseder. Ancak gruba ait özelliklerin içselleştirilmesi grup aidiyetinin hayatın ilerleyen dönemlerinden gerçekleşmesi ile zorlaşır. 25 Toplumlar bireylerin bir araya gelmesiyle oluştuğu için grupların kendine has nitelikleri olsa bireysel psikolojinin yansımaları görülmektedir. Sosyal psikoloji yanı sıra psikanalitik bakışlı analizler ve teknikler bazı uluslararası sorunları gidererek ve farklı kimlikleri bulunan toplulukları bir arada yaşamaya teşvik edebilmektedir. 26 Bu çerçevede Volkan ın büyük grup tanımına değinmek gerekmektedir. Volkan a göre büyük grup ortak duygusal davranışlar ile başkalarından ayrılan büyük insan toplulukları, kitleler olarak tanımlanabilir. 27 Her ne kadar büyük gruplar içerisinde yaşayan bireyler birbirleriyle hiç tanışmasalar da aynılık unsuru ve aynı gruba aidiyet ile birbirlerine bağlanmaktadır. 28 Büyük grup kimlikleri çeşitli tutumlar, önyargılar, gelenekler ve değerlere, seçilmiş travma ve zaferlere yatırımlar yaparlar. Bütün bu yatırımlar bireyin ait olduğu grup için olumlu ve değerli görülürken, diğer grupların sahip olduğu özellikler ve değerler daha aşağıda ve olumsuz/değersiz olarak görülmektedir. Bu bağlamda Volkan, büyük grup kimliklerinin yedi temel özelliğini şu şekilde ifade etmektedir: 1- Olumlu duygularla bağlantılı imgelerle özdeşleştirilen paylaşılmış hazneler, 2- Paylaşılmış olumlu özdeşleştirmeler, 3- Ötekilerin olumsuz özelliklerinin kimliğe dahil edilmesi, 4- Liderlerin özelliklerinin içselleştirilmesi, 5- Seçilmiş zaferler, 6- Seçilmiş travmalar ve 7- Grubu ifade eden semboller. 29 Grup psikolojisinin çok yönlü araştırmalarına rağmen psikolojik/psikanalitik grup dinamikleri tek başına politik süreçleri açıklamaya etkili olmamaktadır. Sosyoloji de politik psikolojinin en temel alanlarından bir tanesidir. Özellikle de grup psikolojisi, grup dinamikleri, gruplar arası etkileşim, çatışma, normlar, değerler, kültür söz konusu olduğunda sosyoloji başvurulacak temel disiplin olarak göze çarpmaktadır. Sosyoloji sadece bireyin grup içindeki yeri ve işleyişini değil grupların (milletler, etnik gruplar, kabileler, dini cemaatler gibi) kendi içinde ve birbirleri arasındaki ilişkileri de inceler. Tam da bu nedenle sosyoloji birey ve grup ile ilişkili psikolojik süreçleri açıklamada önemli bir dayanaktır. Sosyoloji yanı sıra toplum ve kültürlerin özelliklerini inceleyen antropoloji de politik psikolojinin temel bilim dallarındandır. Özellikle kültürlerin ve toplumların gelişimini, yaşayışını inceleyen kültürel antropoloji önemli bir veri tabanını içermektedir. Çünkü her kültürün, her toplumun kendine has özellikleri vardır. 24 Bkz. Lewin, Kurt. (1948), Resolving Social Conflicts: Selected Papers on Group Dynamics, New York, Harper&Brothers. 25 Earl Hopper, Anne Weyman, (2003). A Sociological View of Large Groups, Selected Papers by Earl Hopper içinde, s Volkan, Vamık.(2006), Killing in the Name of Identity: A Study in Bloody Conflicts, Pitchstone, Charlottesville, s Volkan, (2006), a.g.e. s Volkan, Vamık D. (2004), Bloodlines, Charlottesville, Pitchstone Publishing, s Volkan, Vamık. (2004), a.g.e, s Sayı: 2 /Aralık-Ocak-Şubat Yüzyılda Sosyal Bilimler

11 İnterdisipliner Bir Bilim Olarak Politik Psikoloji ve Kullanım Alanları Bu özellikler kültürel davranışları da şekillendirmektedir. Bu nedenle siyasi davranışın sebeplerini anlamlandırmada kültürel süreçler önemlidir. Ancak ne psikoloji ne de sosyoloji tam olarak şiddetin, çatışmaların, ayrımcılık ve önyargıların, örselenmenin nedenlerini açıklayamayabilir. Tam da bu nedenle tarihin aydınlatıcı perspektifi politik psikoloji için temel bir dayanaktır. Çünkü bireyler doğdukları andan itibaren belleklerinde yer eden anılar, yaşanan acılar, travmalar ve başarılar ile geldikleri son noktada bulunurlar. Kısacası insanın o andaki varlığı geçmişi ile birlikte tüm kazanımlarının bütünü olarak görülebilir. Aynı şekilde büyük gruplar da varlıklarını geçmişleri, tarihleri üzerine inşa ederler. Tarihin zaferleri kadar acıları, travmaları da tarihsel süreç içinde toplumsal bellekte bir nesilden ötekine aktarılır. Tarih yazımı her millet için öznel bir süreç olduğu kadar kimliğin inşasında da temel bir araçtır. Bu nedenle tarih toplumların geçmişteki yaşadıkları ile günümüzdeki tutum ve davranışlarına ışık tutmaya yardımcı olur. Ancak tüm bu alanlar toplumlardaki din olgusunun yerini yeterince açıklayamayabilir. Din sosyolojisi bu ihtiyaca cevap verebilecek toplumların hangi sosyal örgütlenmeler, hangi dini pratikler ile varlığını sürdürdüğünü açıklar. Zaten gerek kültürel antropoloji gerekse tarih ve sosyoloji din ile yakından bağlantılıdır. Toplumlar kültürlerini kısmen din ile şekillendirirken din ile vücut bulan toplumsal kültür o toplumun normlarını, değerlerini, grup içi ve grup dışı algılamalarını şekillendirir. Örneğin Doğu-Batı arasındaki psikolojik ayrışmanın incelenmesi için dinlerin toplumlar nezdindeki yerine bakmak önemli olduğu gibi Türkler ve İranlılar arasındaki ilişkilerin incelenmesinde de mezhepsel farklılıkların kültüre ve toplum psikolojisine yansıması göz önüne alınmalıdır. Toplumların ve milletlerin tarihi süreçte gelişimi, başka gruplar ile yaşadıkları etkileşimler, savaşlar, kazanımlar, kayıplar ve yıkımlar toplumsal bellekte yer etmektedir. Özellikle bazı yaşantılar o toplumun üyelerini o denli etkilemiştir ki bu durum toplumsal bellekte berraklığını korur. Bu sürekliliğin sağlanması için edebiyat önemli bir araçtır. Yüzyıllar süren ihtilafları, etnik çatışmaları ve savaşların psikolojini inceleyen politik psikoloji için edebi metinler bu nedenle önemli verilerdir. Sözü edilen bu bellek aktarımı aslında bir iletişim sürecidir. Siyasetin dili, lider ve toplum ilişkisi, siyasi söylemler, ırkçılık ve önyargılar ile bağlantılı toplumsal aktarımlar iletişim sürecinin bütününü oluşturur. Toplumların, milletlerin tutum ve davranışlarını değiştirmesi de iletişim aracılığı ile olur. Aslında tarih de bu açıdan toplumsal belleğin inşa edildiği, yeniden üretildiği, kurgulandığı bir iletişim aracıdır. Bu nedenle siyasi davranışların psikolojik temelini anlamlandırmada iletişim de temel bir bilimdir. Bu açıdan politik psikoloji tarih, sosyoloji, iletişim, antropoloji, uluslar arası 21. Yüzyılda Sosyal Bilimler Sayı: 2 / Aralık-Ocak-Şubat

12 B. Senem ÇEVİK-ERSAYDI ilişkiler, teoloji, edebiyat ve hatta hukuğun tümünün psikoloji ile bir arada bulunduğu, birbirleri ile etkileşim halinde olduğu nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin bir arada kullanıldığı bir alandır. 30 Politik Psikolojiyi Ayırt Etmek Politik psikoloji bir bilim dalı olarak ortaya çıkmasından bugüne kadar net bir tanım, kuramsal çerçeve içermediğinden ve inter disipliner niteliğinden dolayı sosyal bilimlerin çeşitli konuları -ikna teknikleri- ile karıştırılmaktadır. Hatta bu konuların çoğunlukla iç içe geçtiğini de söylemek mümkündür. Bu bağlamda politik psikoloji, propaganda, psikolojik operasyon/psikolojik savaş, stratejik iletişim ve kamu diplomasisi benzer sosyo-psikolojik modelleri kullansa da birbirinden farklı ikna modelleri olarak görülebilir. Aslında politik psikoloji yani toplumların siyasi tutum ve davranışlarının kökenleri psikolojik savaş, stratejik iletişim ve kamu diplomasisi stratejilerinde de kullanılmaktadır. Ancak politik psikoloji uluslar arası, gruplar arası çatışmalar ve sorunların derininde yatan psikolojik motivasyonları araştıran bir bilim olarak sözü edilen konular ile ayrışmaktadır. Bu ayrışma ve yakınlık politik psikoloji disiplinine hangi çerçevede bakıldığı ile de yakından ilgilidir. Çatışmaların, gruplar arası psikolojik süreçlerin, motivasyonların, siyasi tutum ve davranışların nedenlerini araştıran uzman için propaganda, psikolojik operasyon çatışmaları körükleyen manipülasyon araçlarıdır. Çalışmanın bu bölümünde sözü edilen yöntemlerin politik psikoloji ile benzeşen ve ayrılan özellikleri üzerinde durulacaktır. Politik psikolojinin yeni bir alan olarak ortaya çıkmasında büyük katkıları olan politik davranışları psikanalitik teori ile harmanlayan Harold D. Lasswell in çalışmaları temel çıkış noktasını teşkil etmektedir. Pragmatizm ekolünden gelen Laswell William James, John Dewey, George Herbert Mead ve Charles E. Merriam ın ekolünü devam ettirmiştir. 31 Laswell in Propaganda Tehnique in the World War (1927), Psychopathology and Politics (1930), World Politics and Personal Insecurity (1935), Politics: Who Gets What, When, How (1936) adlı başlıca çalışmaları siyaset bilimi yanı sıra iletişim bilimi için de yol gösterici olmuştur. Çalışmalarında sembollerin ve anlamlarının psikanalitik teoriler doğrultusunda maniple edici özelliğinden bahseden Laswell bu anlamda politik psikolojiyi ilk döneminde daha ziyade propaganda çalışmaları bağlamında kurgulamıştır. Propaganda ilk kez resmi olarak Roma Kilisesi tarafından kullanılmış daha sonra Fransız İhtilali döneminde yaygınlaşarak yüzyılda siyasal anlamlar üretmenin, düşünceleri ve algıları yönlendirmenin, toplumsal değer ve sembolleri üret- 30 Jost, John T. ve Sidanius, Jim. a.g.m., s Ascher, William ve Hirschfelder-Ascher, Barbara. (2005), Revitalizing Political Psychology: The Legacy of Harold D. Lasswell, New Jersey, Lawrence Erlbaum, s Tokgöz, Oya. (2008), Siyasal İletişimi Anlamak, Ankara, İmge, s Sayı: 2 /Aralık-Ocak-Şubat Yüzyılda Sosyal Bilimler

13 İnterdisipliner Bir Bilim Olarak Politik Psikoloji ve Kullanım Alanları menin stratejiler bütünü haline gelmişti. 33 Siyasal propaganda uygulamaları Amerika nın bağımsızlık mücadelesinde sistematik olarak kullanılmış Birinci Dünya Savaşı ile birlikte literatüre kazandırılmıştır. 34 J.A.C Brown propagandayı propaganda telkin ve ilgili psikolojik teknikler vasıtasıyla fikirleri ve değerleri değiştirmek ve neticede de kararlaştırılmış bir çizgiye paralel olarak davranışları değiştirmek amacıyla sembollerin az ya da çok isteyerek, planlı ve sistematik olarak kullanılması olarak tanımlamaktadır. 35 Uzun soluklu bir süreç olan propaganda bireylerin hayatlarının tüm alanlarını kapsayabilen psikoloji, tutum ve ideolojiler ile yakın ilgisi olan devamlı bir süreçtir. 36 Herman ve Chomsky nin propaganda modeline göre bireyler ve toplumlar medyada üretilen haber aracılığı ile kendi rızaları ile tutum ve davranışlarını değiştirmeye ikna olurlar. 37 Sistematik olarak siyasi propagandanın kitlesel şiddete dönüşmesinin başlıca örneği Nazi dönemi propagandasıdır. 38 Politik psikoloji ortaya çıkış itibariyle propaganda teorilerinden çok da uzak görülmese de propaganda tek yönlü bir enformasyon akışı sonucunda tutum ve davranışları değiştirmeyi amaçlamaktadır. 19.yy sonlarına kadar silahlı olarak uygulanan savaş yöntemleri 1.Dünya Savaşı ndan itibaren silahlı savaşın yanı sıra silahsız, maliyetleri düşüren bir yöntem olan psikolojik operasyon/psikolojik savaş da düşman veya dost ülkelerin/halkların tutum ve davranışlarını değiştirmek için kullanılmıştır. Psikolojik operasyon yabancı hedef kitlenin duygularını, hedeflerini, mantıklı düşünme yetisi ile yabancı devletler, organizasyonlar, gruplar ve bireylerin tutumlarını etkilemek üzere seçili mesajlar gönderilerek uygulanan planlanmış operasyonlardır. Psikolojik operasyonların amacı onu uygulayanın çıkarlarına uygun bir şekilde tutum ve davranışların değişmesidir. Psikolojik operasyonlar Amerikan diplomatik, iletişim, askeri ve ekonomik faaliyetlerinin önemli bir parçasıdır. Psikolojik operasyonlar gerek çatışma anlarında gerekse barışta bilgilendirmek ve etkilemek amaçlı kullanılmaktadır. 39 Politik psikoloji sıklıkla psikolojik savaş veya psikolojik operasyon ile karıştırılmaktadır. Ancak psikolojik savaş ve/veya psikolojik operasyon genellikle hedef kitleleri uygulayanın istediği yönde ikna etme ile ilgili olduğundan olumsuz bir anlam barındırırken politik psikoloji toplumu, gruplararası ilişkileri, toplumsal 33 Akarcalı,Sezer. (2003), 2. Dünya Savaşı nda İletişim ve Propaganda, Ankara, İmaj Yayınları, s Cutlip, Scott M. (1995), Public Relations History: From the 17th to the 20th Century. The Antecedents, New Jersey, Lawrence Erlbaum Associates, ss ; Harold D. Lasswell, Dorothy Blumenstock (1939), World Revolutionary Propaganda, New York, Alfred A. Knopf Borzoi Books, s Brown, J.A.C. (1992), Siyasal Propaganda, Çev: Yusuf Yazar, İstanbul, Ağaç Yayıncılık, s Ellul, Jacques.(2006), The Characteristics of Propaganda, Garth S. Jowett ve Victoria O Donnell, Readings in Propaganda and Persuasion, içinde, Thousand Oaks, Sage, s. 9, Herman, Edwards S., Chomsky, Noam. (2002), Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media, New York, Pantheon Books, ss Nazi propagandasının psikolojik etkisi için bkz. Staub, Ervin.(2009), The Roots of Evil, 20. Baskı, Cambridge, Cambridge University Press. 39 Doctrine For Joint Psychological Operations, Joint Publication 3-53, 5 September 2003, s. 10, erişim tarihi: 18 Eylül 2011; detaylı bilgi için bkz. Holt, Robert T., Van de Velde, Robert W., Strategic Psychological Operations and American Foreign Policy, Chicago, University of Chicago Press, Yüzyılda Sosyal Bilimler Sayı: 2 / Aralık-Ocak-Şubat

14 B. Senem ÇEVİK-ERSAYDI dengeyi, bellekte tarihten gelen birikimin gündelik siyasi retoriği nasıl etkilediğini anlamaya çalışan uyum ve çözüme yönelik barışçıl bir alandır. Psikolojik operasyon ile sıklıkla kavram kargaşası yaşamasını sözü edilen bu kitlesel ikna yöntemlerinde psikolojinin fiilen başat araç olarak kullanılmasına bağlamak mümkündür. Stratejik iletişim ise istenilen amaca ulaşmak için eylem, imge ve kelimelerin birlikte kullanımı olarak açıklanmaktadır. 40 Nye, stratejik iletişimi kamu diplomasisinin önemli bir aracı olarak ifade ederken stratejik iletişimin bir çeşit siyasi kampanya veya reklam kampanyasına benzediğini belirli politikaların tanıtımı için sistematik bir iletişim kampanyası olduğunu ifade etmektedir. 41 Bu noktada kurumsal halkla ilişkilere de benzeyen stratejik iletişim yine psikolojiyi kullanması bakımından politik psikoloji ile kavramsal düzlemde paralel görünmektedir. Stratejik iletişim sonuç almaya, amaca yönelik iletişim sürecinin bütünüdür. Oysa ki politik psikoloji bir iletişim süreci veya kamu diplomasisi aracı olarak adlandırılamaz. Politik psikoloji ile yakın görülen bir başka kavram da algı yönetimidir. Algı yönetimi, Amerikan Savunma Bakanlığı tarafından kavramlaştırılmış ve şu şekilde açıklanmıştır: Kitlelerin duygu, düşünce, amaç, mantık, istihbarat sistemleri ve liderlerini etkileyerek seçili bilgilerin yayılması ve/veya durdurulması; bunun sonucunda hedef davranış ve düşüncelerinin hedefleyenin istekleri doğrultusunda yönlendirilmesi. Algı yönetimi gerçekler, yansıtma, yanıltma ve psikolojik operasyonların bir bütünüdür 42. Grupların tutum, davranış, mantık ve duyguları algı yönetimi tarafından etkilenmekte ve şekillenmektedir. Bu nedenle de algı yönetimi bir tür psikolojik operasyon olarak da adlandırılabilir. Algı yönetimi aynı zamanda stratejik iletişimin, kamu diplomasisinin 43, veya spin olarak bilinen halkla ilişkilerin yan dalı olarak sınıflandırılabilir. 44 Algı yönetimi psikolojik unsurları kullansa da birey ve grupların psikolojik motivasyonlarını incelemez. Daha ziyade algı yönetimi psikolojik operasyonlar gibi davranış değişikliği oluşturmaya çalışır. Politik psikoloji ile kavramsal bağlantısı olduğu düşünülen bir diğer kavram da kamu diplomasisidir. Nye kamu diplomasisini iki ülkenin toplumları arasında olumlu imaj geliştiren ve siyasi politikaların kabulü ile sonuçlanan uzun vadeli ilişki olarak açıklar. Nye a göre kamu diplomasisi halkla ilişkiler veya propaganda değildir. 45 Kamu diplomasi yumuşak gücün önemli bir aracı olarak yabancı devletler 40 Principles of Strategic Communication, Department of Defense, pdf,erişim tarihi: 19 Ekim Nye, Joseph S. (2004), Soft Power: The Means to Success in World Politics, New York, Public Affairs, s US Department of Defense, Department of Defense Dictionary of Military and Associated Terms, Joint Publication, 1-02, Washington D.C., erişim tarihi: 17 Mart Nye, Joseph S., a.g.e., s Andrews, Leighton, (2006). Spin: From Tactic to Tabloid, Journal of Public Affairs, Vol. 6, Issue 1, s Nye, Joseph S., a.g.e, s Sayı: 2 /Aralık-Ocak-Şubat Yüzyılda Sosyal Bilimler

15 İnterdisipliner Bir Bilim Olarak Politik Psikoloji ve Kullanım Alanları ve bu ülkelerin halklarına yönelik gerçekleştirilmektedir. 46 Bu bağlamda kamu diplomasisi iletişim müdahaleleri olarak görülebilir. 47 Karşılıklı güven ve inanırlığa dayanan kamu diplomasisi orta vade hedefler ile uzun vadeli amaçlar ile paralel olmalıdır. 48 Kamu diplomasisinde başarı iletişim kurulan diğer grubu iyi tanımaya ve doğru bir dil geliştirmeye bağlıdır. Bu noktada örneğin bir ülkenin bir başka ülkenin toplumuna yönelik kamu diplomasisi faaliyetlerinin başarıya ulaşabilmesi hedef kitlenin sosyal, kültürel ve psikolojik yapısını iyi tanımaktan, o yapıya hitap edebilecek söylem ve davranışlar ortaya koymaktan geçer. Bu bağlamda politik psikolojiyi bilmek başarılı bir kamu diplomasisi faaliyetini yürütmek için yeterli değil, ancak çok önemlidir. Bir diğer topluluğu belli düşüncelere, politikalara destek vermeye yönelten kamu diplomasisi mutlaka ki psikolojiyi kullanacaktır. Hatta kamu diplomasisinin de politik psikoloji gibi barışçıl motivasyon taşıdığını söylemek mümkündür. Kamu diplomasisi gayri resmi diplomasiye de benzetilebilir. Ancak kamu diplomasisi uluslar arası ilişkiler ve ilerişim bilimleri özelinde kullanılan bir kavram iken politik psikoloji başlı başına gelişmekte olan bir bilim dalıdır. Aralarında ayırt edilmesi zor ince çizgiler bulunan bu yöntemlerin tümü de çeşitli ölçülerde uluslar arası ilişkilerde artık kullanılmaktadır. Küresel dünyada artık stratejik iletişim, algı yönetimi ve kamu diplomasisi ulusların birbirleri ile olan ilişkilerinde olduğu kadar kendi iç barışını, dengesini de korumak açısından önem kazanmıştır. Politik Psikolojide Yeni Yaklaşımlar Politik psikoloji özellikle de çatışma çözümleri (conflict resolution) adıyla uluslar arası ilişkilerin psikolojisini anlamlandırmada kullanılmaktadır. Günümüzde daha da önem kazanan uzlaşmazlık çözümü veya arabuluculuk çalışmaları genellikle siyaset bilimci ve uluslar arası ilişkiler uzmanlarının ilgi alanlarına girdiği gözlemlenmektedir. Politik psikoloji ayrıca ülkelerin dış politikaları bağlamında lider ve kitleleri arasındaki etkileşim ile dış politika yapımında kamuoyu eğilimlerini araştırmaktadır. Bu çerçevede yapılan nitel araştırmalar dış politika kararlarına iç politika bağlamında ortaya çıkabilecek tepkileri ortaya koyabilmektedir. 49 Ancak dış politika kararları dahil politik süreçler ile ilgili duyguların, psikolojik süreçlerin her zaman yüzeyde görünmeyebileceği de dikkate alınmalıdır. Jervis, uluslar arası ilişkilerde politik psikolojinin kullanılabileceğinden ancak siyaset bilimcilerin ve psikiyatrist/psikologların birbirlerinin alanı ile ilgili temel bilgi sahibi olması gerektiğini ifade etmektedir Melissen, Jan. (2007), The New Public Diplomacy: Between Theory and Practice, Jan Melissen (Ed.), The New Public Diplomacy: Soft Power in International Relations içinde, London, Palgrave, ss Hayden, Craig.(2012), The Rhetoric of Soft Power: Public Diplomacy in Global Contexts, Lanham, Lexington, s Melissen, a.g.m., s Erişen, Elif.(2012), An Introduction to Political Psychology for International Relations Scholars, Perceptions, Volume XVII, Number 3, s Jervis, Robert.(1989), Political Psychology: Some Challanges and Opportunuities, Political Psychology, Vol. 10, No.3, s Yüzyılda Sosyal Bilimler Sayı: 2 / Aralık-Ocak-Şubat

16 B. Senem ÇEVİK-ERSAYDI Uluslararası ilişkilerde politik psikolojinin özgün katkısı önleyici ve proaktif diplomasi olarak adlandırılabilecek gayri resmi diplomasidir. Devlet dışı sivil toplum örgütleri, uzmanlar gibi grupların bir araya gelerek ihtilaflı gruplar dışında bağımsız moderatörler eşliğinde yapılan buluşmalar olarak özetlenebilecek bu diplomasinin birçok uygulama şekli olabilir. Politik psikolojinin gayri resmi diplomasi yöntemi ile uluslar arası ilişkiler alanında katkı sunmasının temel dönüm noktası 1977 yılında Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat ın düşman toprakları İsrail deki parlamentoyu (Knesset) ziyaret ederek Araplar ve İsrailliler arasındakı sorunların yüzde 70 inin psikolojik olduğunu söylemesi olmuştur. Sedat ın bu açıklamasının ardından Amerikan Psikiyatristler Derneği (APA) Uluslar arası İlişkiler Komitesi bu açıklamayı araştırmayı teklif ederek Arap İsrail ihtilafının psikolojik boyutlarının araştırılması ve barışçıl bir çözüm için girişimler başlatmıştır. 51 Genellikle psikiyatri kökenli ve/veya psikodinamik yaklaşımlara hakim politik psikoloji uzmanlarının tercih ettiği gayri resmi diplomasi model ile politik psikoloji uluslar arası ilişkilere önemli bir katkı sunmuştur. Bu yöntem Lasswell in önleyici siyaset (preventive politics) olarak tanımladığı politik psikoloji tanımı ile bağdaşmaktadır. Virginia Üniversitesi ne bağlı Zihin ve İnsan Araştırmalar Merkezi nin etnik ve ulusal çatışmaları psikanalitik psikoloji çerçevesindeki (Center for the Study of Mind and Human Interaction) yıllar süren birikimi Volkan ın Ağaç Modeli (Tree Model) olarak adlandırdığı gayri resmi diplomasi modelinde vücut bulmuştur. Merkezin özgün bir kuramsal ürünü olarak ortaya çıkan ağaç modeli tıpkı politik psikoloji gibi interdisipliner bir modeldir. Bu model etnik veya milli gruplar arasındaki ilişkilerin siyasi, ekonomik, sosyal, hukuki veya askeri yönlerinin her birinde grup kimliği ve ritüelleri ile ilgili olgular olduğunu varsaymaktadır. Grupların stres altında oldukları veya uzamış çatışmaların daha fazla görünür olduğu bu olguların hissedildiği dönemde psikolojik meseleler reel dünya gerçekliklerini gölgeleyerek barışçıl çözümlerin geliştirilmesini engelleyebilmektedir. Bu bilinçdışı ve bilinçli psikolojik zehirlerin yapıcı bir iletişim ve müzakereler geliştirmek için ortadan kaldırılması gerekmektedir. İşte gayri resmi diplomasinin bir yöntemi olan ağaç modeli de terapötik niteliği ile diğer tekniklerden farklı olarak psikanalizi kullanmaktadır. 52 Bu yönü ile Bion un grup terapi çalışmaların benzer nitelikler sergilediği gözlemlenebilir. Volkan Ağaç Modeli kuramını açıkladığı makalesinde tıpkı bir terapi seansı gibi ilk olarak tanı koyma aşamasının ardından toplanan interdisipliner heyetin sadece yüzeyde kalan psikolojik süreçleri değil bilinçaltındaki yani gizli büyük grup meselelerini tesbit etmeye çalıştığını belirtmektedir. Uzun yıllar devam eden bu toplantılarda ihtilaflı grubun üyeleri bir süre sonra birbirlerini tanımaya başladıkça empati kurmaya başlayarak öne sürülen ağacın sağlıklı, sağlam gövdesini oluşturarak sağlıklı yeni dallar yetiştirebilecektir. 53 Terapinin sadece te- 51 Volkan, Vamık D., Psychoanalysis in International Relations and International Relations in Psychoanalysis, erişim tarihi: 3 Ekim Volkan, Vamık D. (2000), The Tree Model: A Comprehensive Psychopolitical Approach to Unofficial Diplomacy and the Reduction of Ethnic Terrorism, Mind and Human Interaction, Volume 10, Number 3, s Ağaç Modeli kuramı ve uygulaması hakkında detaylı bilgi için bkz. Volkan, Vamık D.(2000), The Tree Model: A Comprehensive Psychopolitical Approach to Unofficial Diplomacy and the Reduction of Ethnic Terrorism, Mind and Human Interaction, Volume 10, Number 3, s Sayı: 2 /Aralık-Ocak-Şubat Yüzyılda Sosyal Bilimler

17 İnterdisipliner Bir Bilim Olarak Politik Psikoloji ve Kullanım Alanları davi edici değil aynı zamanda da önleyici niteliği dikkate alındığında politik psikolojinin uluslar arası çatışmalarda özellikle etnik çatışmaları önlemekte ne kadar değerli açılımlar sunabileceği görülebilir. 54 Politik psikoloji temalı gayri resmi diplomasi ilk ortaya çıkış noktası olan terapötik yöntemden zaman içinde sosyal bilimlerin diğer alanları doğrultusunda farklılaşmaya başlamıştır. 55 Bunda politik psikoloji kapsamında gayri resmi diplomasi ile ilgilenen uzmanların uluslararası ilişkiler veya siyaset bilimci olmalarının önemli payı vardır. Bu değişim alanın gelişmesine ve çatışma çözümlerinde birbirinden farklı yöntemlerin denenmesine olanak tanımaktadır. İhtilaflı gruplar psikanalitik eğilimli yöntemlerle bir araya getirilerek analiz edilebildiği gibi doğrudan ekonomik, kültürel işbirliğine yönelik sivil toplum diyaloğu şeklinde de bir araya getirilebilmektedir. Bunlar daha çok barış görüşmeleri (peacebuilding) adı altında toplanmaktadır. Örneğin Türkler ve Ermeniler arasında başlatılan ve dört yıl kadar devam eden Türk-Ermeni Barış Komisyonu (TARC) analitik yönelimlerin de dahil edildiği farklı disiplinlerden kanaat önderlerini buluşturmuştur. 56 Diğer taraftan sivil toplum girişimleri ile gayri resmi diplomasi yöntemleri denenmektedir. Bu girişimler de toplumsal çatışmaların çözümünün gruplararası ilişki boyutları ve ihtilaflı grubun sosyal kimlik ihtiyaçlarından geçtiğini kabul ederek hareket etmektedir. 57 Hangi yöntem uygulanırsa uygulansın politik psikoloji barışçıl bir yol izleyerek ihtilaflı gruplar arasındaki görünür veya altta yatan psikolojik direnç noktalarını tesbit ederek ortak bir dil geliştirilmesine yardımcı olabilmektedir. Elbette politik psikolojinin çatışmaların çözümünde önemli katkıları olması gruplararası tüm çatışmaların psikolojik nedenlerden kaynaklandığı anlamına gelmez. Zira birçok ihtilaf ülkelerin doğal kaynakları paylaşamamasından ötürü ortaya çıkabilmekte zamanla psikolojik bir hal alabilmektedir. Politik psikolojinin önleyici bir disiplin olarak öne çıkması alandaki yeni gelişmeler ile sürekliliğini korumaktadır. Şiddetin, terörün ve katliamların nasıl olduğu yanı sıra neden olduğunu bulmaya çalışan önleyici politik psikoloji son yıllarda nörobiyolojiden etkilenmiştir. Aslında politik karakteristik özelliklerin biyolojik aktarımının ne denli etkili olup olmadığı tartışmasını Merriam 1924 yılındaki makalesinde ele almıştır. Ancak o dönemde yaygın gelenek sosyalleşme ve çevrenin etkisinin biyolojik etkilerden daha fazla olduğu yönündeydi. 58 Politik psikolojinin nörobilim ve genetik ile bu denli yakından ilgilenmeye başlamasını 54 Bu yöntem kuramsallaşmadan önce yazılan ilgili bir makale için bkz. Davidson, William D., Montville, Jopseph V. (1981), Foreign Policy According to Freud, Foreign Affairs, No 45, ss Terapötik model için bkz. Kelman, Robert C. (1991), Interactive Problem Solving: The Uses and Limits of a Therapeutic Model fort he Resolution of International Conflicts, Vamık D. Volkan, Joseph V. Montville, Demtrios A. Julius (Eds.), The Psychodynamics of International Relationships Vol II, Lexington, Lexington Books, ss Bkz. Phillips, David L. (2005), Unsilencing the Past: Track Two Diplomacy and Turkish-Armenian Reconciliation, Oxford, Berghahn. 57 Çatışma çözümleri ve Türk-Ermeni gayri resmi diplomasi süreçleri hakkında bkz. Çuhadar, Esra, Gültekin Punsmann, Burcu. (2012), Reflecting on the Two Decades of Bridging the Divide: Taking Stock of Turkish-Armenian Civil Society Activities, Ankara, Tepav, No: Merriam, Charles E. (1924), The Significance of Psychology for the Study of Politics, The Amerikcan Political Science Review, Vol 18, No 3, s Yüzyılda Sosyal Bilimler Sayı: 2 / Aralık-Ocak-Şubat

18 B. Senem ÇEVİK-ERSAYDI 11 Eylül ile birlikte ortaya çıkan küresel terör hareketlerine dayandırmak mümkündür. Küresel ölçekte etkisi olan 11 Eylül İkiz Kuleler saldırıları politik psikolojinin psikiyatri, sosyal psikoloji, siyaset bilimi alanlarının tam olarak açıklayamadığı soruları tetiklemiştir. Şiddete eğilimin bilişsel ve nörobiyolojik korelatları 70 li yıllardan beri araştırılmış bir konudur. Buna karşın, antisosyal bireylerde dikkat ve benzeri bilişsel işlevlerde genellikle belirgin bir bozulma gözlenmez. Cleckley (1976) dışarıdan ve psikometrik incelemelerle normal gibi gözüken bu bireyleri makullük maskesi takmış olarak betimlemiştir. Bazı genetik bozukluklar ile şiddet eğilimi arasında sporadik ilişkiler saptansa da genellikle genetik ve nörobiyoloji alanındaki çalışmalar gerek bireysel gerekse toplumsal şiddet eğiliminin genetik olarak belirlendiği yönünde bir açılım getirmemiştir. Öte yandan nörobiyolojinin politik psikolojiyle ilişkisi yalnız şiddet ve şiddet eğilimiyle sınırlı değildir. Diğerlerine karşı tutumlar, sosyal ağ oluşumu, sosyal sermaye, sosyal uyum, sosyal yenilgi, işbirliği kurma gibi pek çok sosyal davranışın nörobiyolojik korelatları da nöropolitiğin ilgi alanına girer. 59 Bu alanda siyaset ve nörobilim konularında çalışan interdisipliner gruplar ve kuruluşlar bu soruların cevabını aramaktadır. 60 Önleyici bir yöntem olarak nörobiyoloji hangi insanların şiddete, teröre, ırkçılığa, belirli siyasi fikirlere daha fazla eğilimli olduğunu belirleyip bu doğrultuda proaktif stratejiler geliştirmeyi ve/veya kamuoyu eğilimini öngörebilmeyi amaçlamaktadır. Örneğin bireyin siyasi eğiliminin, siyasi tutumlarının, önyargılarının genetik bir miras olup olmadığı nöropolitik çalışmalar ile tanımlanabilmektedir. Muhafazakar veya liberal partilere oy verme pratiğinin biyolojik kökenleri, ideolojilerin, politik tutumların genetik aktarımı yine bu çalışmalar ile ortaya çıkmaktadır. 61 McDermott a göre duygular siyasi kararları etkileyebilmektedir. Duyguların araştırılması hem davranış kalıpları ile ilgili hem de karar verme süreçleri ile ilgili soruları yanıtlayabilir. 62 Yeni araştırma teknikleri bu bağlamda nöro görüntüleme, psiko fizyoloji, hormon seviyeleri analizi ve genetik analizler olarak sıralanabilir. Hatemi ve McDermott politik psikolojinin bu yeni yönelimi için epidemiyolojik bir yöntem yani anormalliklerin, hastalıkların görülme sıklığını tesbit etmeyi önermektedir. Bu açıdan yazarlar insan hayatının tüm evrelerindeki sosyal, kişisel ve fizyolojik özellikleri analiz eden epidemiyolojik yöntemin magnetik rezonans (Fmrı), EEG ve TMS (transcranial magnetic stimulation) gibi nöro görüntüleme teknikleri ile yapılabileceğini öne sürmektedir. 63 Yine aynı araştırmalar için beynin dışarıdan gelen uyarıcılara verdiği 59 Nöropolitiğin kapsamı ve kullanımı ile ilgili Uz. Dr. Bora Baskak ile gerçekleştirilen kişisel söyleşi, 1 Kasım Bkz. Potomac Institute Center for Neurotechnology Studies, 61 Bkz. Smith, Kevin, Oxley, Douglas R., Hibbing, Matthew V., Alford, John R., Hibbing, John R. (2011), Linking Genetics and Political Attitudes: Reconceptualizing Political Ideology, Political Psychology, Vol 20, No 20, ss McDermott, Rose. (2007), Cognitive Neuroscience and Politics: Next Steps, W. Russell Neuman, George E. Marcus, Ann N. Crigler, Michael Mackuen (Eds), The Affect Effect içinde, Chicago, University of Chicago Press, s Hatemi, Peter K., McDermott, Rose. (2012), Broadening Political Psychology, Political Psychology, Volume 33, Number 1, 2012, ss Sayı: 2 /Aralık-Ocak-Şubat Yüzyılda Sosyal Bilimler

19 İnterdisipliner Bir Bilim Olarak Politik Psikoloji ve Kullanım Alanları tepki sonucu belli bölgelerindeki kan akışının artması ile beyin görüntülemesi yapan near infrared spectroscopy (NIRS) yöntemi kullanılabilir. 64 İnsan doğasının temelini anlamaya yönelik bu yeni yaklaşımın geliştirilmesi için genetik bilimi, biyoloji, nöroloji ve psikiyatriye daha fazla ihtiyaç olduğu görülmektedir. Siyaset biliminin biyolojiye yeterince önem vermeyerek çevreye odaklandığını belirten Alford ve Hibbing biyopolitik konusunu ele aldıkları makalelerinde genlerin insan karakterine büyük etkisi olduğunu belirtmektedir. 65 Bu noktada politik psikolojinin yeni bir geleceğe doğru giderken tekrar geçmişe yönelik bir açılım yaparak genetik bilim, nöroloji, nörobiyoloji ve psikiyatri ile entegratif bir yol izlemesi kaçınılmaz gözükmektedir. Politik Psikolojinin Türkiye deki Gelişimi Politik psikoloji ilk kez 1970 li yıllarda yeni bir interdisipliner bilim dalı olarak kendisini kanıtlamaya başlamış bu anlamda 1978 yılında psikiyatri profesörü Jeanne N. Knutson tarafından kurulan Uluslar arası Politik Psikoloji Derneği (International Society for Political Psychology ISPP) alanın resmi bir nitelik kazanmasını sağlamıştır. 66 Politik psikoloji 1980 li yılların başında yeni bir bilim dalı, araştırma alanı olarak Türkiye de sınırlı bir çevre tarafından tanınmaktaydı de Süleyman Demirel, Erdal İnönü hükümet ortaklığı döneminde başbakanın onayı ile Devlet Bakanı Ekrem Ceyhun a bağlı olarak Politik Psikoloji Merkezi kurulmuştur. Merkezin çalışmaları Prof. Dr. Abdülkadir Çevik ve Prof. Dr. Birsen Ceyhun koordinatörlüğünde yürütülmüştür. İnterdisipliner bir danışma kurulu ile psikanalitik yöntembilimini benimseyen Başbakanlık Politik Psikoloji Merkezi terör, göç, kimlik, toplumsal yas, toplumsal ihtilafların çözümü gibi konularda çalışarak çeşitli raporlar, seminer ve toplantılar hazırlayarak faaliyetlerini 1997 yılına kadar sürdürmüştür yılında Vamık D. Volkan ın Etnik Terörizmin Psikolojisi, 1995 yılında ise Abdülkadir Çevik ve Birsen Ceyhun un Psikopolitik Yönden Kimlik Gelişimi ve Etnik Terörizm adlı kitapları bu merkez tarafından yayınlanmıştır. Merkez Türkiye de ilk kez Türk ve Kürt kökenli kanaat önderlerini bir araya getirerek gayri-resmi diplomasi yöntemi ile 1993 yılında psikopolitik bir çalıştay düzenlemiş ancak çeşitli nedenlerle çalıştay devam ettirilememiştir. Ağaç modeli ile yürütülmesi planlanan çalıştaya farklı üniversitelerin öğretim üyeleri, mecliste temsil edilen partilerden birer milletvekili, Milli İstihbarat Teşkilatı, Jandarma, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Genelkurmay Başkanlığı ndan birer gözlemci olmak üzere elli kişi katılmıştır. Üç gün kapalı oturum şeklinde Ankara Üniversitesi Rektörlüğü nde düzenlenen toplantıda terör, toplumsal değerler, karşılıklı algılar ve kimlik konuları tartışılmıştır. Çalıştay başkanlığını Vamık Volkan ın 64 NIRS görüntüleme cihazı Ankara Üniversitesi Beyin Araştırmaları Merkezi nce kullanılmaktadır. 65 Alford, John R., Hibbing, John R.(2008), The New Empirical Biopolitics, Annual Review of Political Science, Vol 11, ss International Society of Political Psychology, erişim tarihi:10 Ekim Yüzyılda Sosyal Bilimler Sayı: 2 / Aralık-Ocak-Şubat

20 B. Senem ÇEVİK-ERSAYDI yürüttüğü oturumlarda aralarında psikanalist Joseph Montville ve tarihçi Norman Itzkowitz in de bulunduğu ekip psikolojik çatışma noktalarını tespit etmeye çalışmıştır. Çalıştay sonrası hazırlanan rapor daha sonra Başbakanlığa iletilmiştir. 67 Başbakanlık Politik Psikoloji Merkezi nin kuruluşu ile eşzamanlı olarak alana kamu ve akademik camiadan ilgi artmış bu ilginin sonucunda Merkez koordinatörü Çevik Emniyet Genel Müdürlüğü, Dışişleri Bakanlığı Akademisi, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği, Milli İstihbarat Teşkilatı Eğitim Müdürlüğü ve Kara Harp Okulu nda politik psikoloji dersleri vermeye başlamıştır. Halen Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Enstitüsü nde psikanalitik yönelimli teorik politik psikoloji eğitimi vermeye devam etmektedir. Alan ile ilgilenen uzmanların bireysel çalışmaları devam etmekle birlikte ikinci kurumsal çaba 2002 yılında Başkanı Prof. Dr. Ümit Özdağ başkanlığındaki Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi nde (ASAM) siyaset psikolojisi masası kurulması ile devam etmiştir. Psikiyatrist Erol Göka ve klinik psikolog F. Sevinç Göral ın çalıştığı siyaset psikolojisi masası Avrasya Analiz, Stratejik Bakış gibi yayınlarda fiilen katkı sunmuş, bu alanın geniş kitlelerce tanınması ASAM ın arası başkanlığını yapan Büyükelçi Gündüz Aktan ın yönetiminde de devam etmiştir. Özdağ ve Aktan ın yayınları ve çalışmalarının da politik psikoloji ile yakından ilgili olması bu interdisipliner alanın kamuoyunca tanınmasına yardımcı olmuştur. 68 Ayrıca Aktan Kanal A da yayınlanan haftalık Gündem Ankara programında psiko-politik analizlere sıklıkla yer vermiştir. Türkiye de özel olarak politik psikoloji üzerine çalışan bir ekip olmaması ve bu alanda yeterli sayıda uzman bulunmaması sebebiyle 2006 yılında Prof. Dr. Abdülkadir Çevik başkanlığında Büyükelçi Gündüz Aktan ın desteği ve Prof. Volkan ın onursal başkanlığında Politik Psikoloji Derneği kurulmuştur. İnterdisipliner niteliğini koruyan dernek 2006 yılından beri faaliyetlerini sürdürmekte olup terör, kimik, stratejik iletişim, algı yönetimi gibi konularda geniş katılımlı eğitim programları hazırlamış din sosyolojisi, göçmen psikolojisi, liderlik, Türkiye-AB ilişkileri gibi konularda konferanslar düzenlemiştir. Politik Psikoloji Derneği bu çalışmaların yanı sıra Bahçeşehir Üniversitesi Stratejik Araştırmalar Merkezi, Ankara Üniversitesi ve Gazi Üniversitesi ile birlikte ortaklaşa sertifikalı eğitim programları düzenlemiştir. Bülten ve analizler hazırlayarak kamuoyunda ve akademik çevrelerde politik psikoloji alanını duyurmaya çalışan Politik Psikoloji Derneği Ankara da faaliyet göstermeye devam etmektedir. Politik Psikoloji Derneği nin davetlisi olarak üç ay süre ile Ankara Üniversitesi Psikiyatri Anabilim Dalı nda eğitim veren Prof. Volkan bu süre içinde politik psi yılları arasında Başbakanlık Politik Psikoloji Merkezi koordinatörü Prof. Çevik ile yapılan kişisel görüşme: 28 Ekim Bkz. Büyükelçi Aktan, Gündüz S. (2006), Açık Kriptolar,Ankara, Aşina Kitap; Aktan, Gündüz S.(2006), Safarad Jews, Neo Racism in Europe and Remembering Freud, ASAM Papers No.1, Ankara, ASAM. 56 Sayı: 2 /Aralık-Ocak-Şubat Yüzyılda Sosyal Bilimler

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ (Behavior): Organizmanın doğrudan veya dolaylı olarak gözlenebilen tüm etkinlikleridir. Duygular, tutumlar, zihinsel süreçler

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U)

HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) KISA ÖZET

Detaylı

Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological Study of Religion, London and Toronto: Associated University Press, 1989.

Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological Study of Religion, London and Toronto: Associated University Press, 1989. Ç. Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 2, Temmuz-Aralık 2002 KİTAP TANITIMI Yrd. Doç. Dr. Hasan KAYIKLIK Çukurova Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikoloji RPD 101 Not I Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Psikoloji *Psikoloji, pscyhe (ruh) ve logy (bilim) kelimelerinin birleşiminden meydana gelmektedir. *Psikoloji, hayvan

Detaylı

Sosyal Psikoloji GİRİŞ

Sosyal Psikoloji GİRİŞ Sosyal Psikoloji Prof. Dr. Turgut Göksu GİRİŞ Turgut Göksu 1 İki farklı bakış ve iki farklı tanım SOSYAL PSİKOLOJİ sosyolojik sosyal psikoloji 1908 Amerikalı ROSS Social Psychology psikolojik sosyal psikoloji

Detaylı

PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ PROGRAMI

PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ PROGRAMI ANADAL EĞİTİM PROGRAMI ZORUNLU DERSLERİ 1.Sınıf/1.Yarıyıl in ön koşulu var mı? *** in önceki eğitim programında eşdeğer bir dersi var mı? **** 1 YDİ101 YDF101 YDA101 2 ATA101 Temel Yabancı Dil (İngilizce)

Detaylı

2015-2016 DÖNEM I MED 115: Temel Bilimler I Ders kurulu 14.09.2015-09.10.2015 4 Hafta/ 73 saat

2015-2016 DÖNEM I MED 115: Temel Bilimler I Ders kurulu 14.09.2015-09.10.2015 4 Hafta/ 73 saat 2015-2016 DÖNEM I MED 115: Temel Bilimler I Ders kurulu 14.09.2015-09.10.2015 4 Hafta/ 73 saat Dersler Teorik Pratik Toplam Davranış Bilimleri 25-25 Sağlıklı Yaşam ve Halk Sağlığı 25-25 Sosyal Bilimler

Detaylı

Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri

Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri İLTB 601 İletişim Çalışmalarında Anahtar Kavramlar Derste iletişim çalışmalarına

Detaylı

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL PSI 501 İleri İstatistik Zorunlu 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 II. YARIYIL Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 III. YARIYIL

Detaylı

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin

Detaylı

DERS PROFİLİ. Amerikan Siyaseti POLS 233 Güz 3 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Ödül Celep

DERS PROFİLİ. Amerikan Siyaseti POLS 233 Güz 3 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Ödül Celep DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Amerikan Siyaseti POLS 233 Güz 3 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili PSİKOLOJİYE GİRİŞ Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans() Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim( )

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 1. 1. Bölüm: SİYASAL İLETİŞİM OLGU VE SÜRECİ... 3 1.1 Siyasal İletişimin Tanımı... 3 1.2 Siyasal İletişim Olgusu ve Süreci...

İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 1. 1. Bölüm: SİYASAL İLETİŞİM OLGU VE SÜRECİ... 3 1.1 Siyasal İletişimin Tanımı... 3 1.2 Siyasal İletişim Olgusu ve Süreci... İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 1 1. Bölüm: SİYASAL İLETİŞİM OLGU VE SÜRECİ... 3 1.1 Siyasal İletişimin Tanımı... 3 1.2 Siyasal İletişim Olgusu ve Süreci... 5 2. Bölüm: SİYASAL İLETİŞİMİN DİĞER DİSİPLİNLER VE ALANLARLA

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyaset Bilimine Giriş PSIR 101 3 3 + 0 3 5. Temel siyasal deyimleri ayırt eder 1,2,3 A,C

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyaset Bilimine Giriş PSIR 101 3 3 + 0 3 5. Temel siyasal deyimleri ayırt eder 1,2,3 A,C DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Siyaset Bilimine Giriş PSIR 101 3 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

DERS PROFİLİ. POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6

DERS PROFİLİ. POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6 DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Amerikan Dış Politikası POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin

Detaylı

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ BİRİNCİ AY EĞİTİMLERİ ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ Düzey Tarih Gün Zaman Seminerin Konusu Eğitimciler 25/10/13 26/10/13 27/12/13 Cuma 18:00-20:00

Detaylı

DERS PROFİLİ. POLS 337 Güz 5 3+0+0 3 6

DERS PROFİLİ. POLS 337 Güz 5 3+0+0 3 6 DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Siyasal Partiler ve Çıkar Grupları POLS 337 Güz 5 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ Psikolojik bozukluklar nasıl iyileştirilir? Tedavi için uygun kişi kimdir? En mantıklı tedavi yaklaşımı hangisidir? Bir terapi biçimi diğerlerinden daha iyi midir? Herhangi

Detaylı

GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLİĞİ AKTS

GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLİĞİ AKTS GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLİĞİ AKTS Dersin Adı Psikolojiye Giriş Dersin Kodu OKÖ105 Dersin Türü Zorunlu Dersin Seviyesi Lisans Dersin AKTS kredisi 4 Haftalık Ders

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Latin Amerika da Toplum ve Siyaset PSIR 453 7-8 3 + 0 3 6

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Latin Amerika da Toplum ve Siyaset PSIR 453 7-8 3 + 0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Latin Amerika da Toplum ve Siyaset PSIR 453 7-8 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli Dersin

Detaylı

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ I.SINIF I.YARIYIL FL 101 FELSEFEYE GİRİŞ I Etik, varlık, insan, sanat, bilgi ve değer gibi felsefenin başlıca alanlarının incelenmesi

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III Ünite:I Eğitim Psikolojisinde Bilimsel Araştırma Yöntem ve Teknikleri 13 Psikoloji ve Eğitim Psikolojisi 15 Eğitim Psikolojisi ve Bilim 17 Eğitim Psikolojisi ve Bilimsel Araştırma

Detaylı

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ GELİŞİM PSİKOLOJİSİ Yaşa bağlı organizmadaki değişimleri inceler Çocuk psikolojisi Ergen Psikolojisi Yetişkin Psikolojisi Deneysel Psikoloji Temel psikolojik süreçler

Detaylı

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 İNCE GÜÇ VE KAMU DİPLOMASİSİ ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI TÜRKİYE NİN ULUSLARARASI ÖĞRENCİ PROGRAMLARI

Detaylı

Editörler Doç.Dr. Ahmet Akın & Yrd.Doç.Dr. Rukiye Şahin Psikolojik Danışma Kuramları ISBN: 978-605-5044-19-0

Editörler Doç.Dr. Ahmet Akın & Yrd.Doç.Dr. Rukiye Şahin Psikolojik Danışma Kuramları ISBN: 978-605-5044-19-0 Editörler Doç.Dr. Ahmet Akın & Yrd.Doç.Dr. Rukiye Şahin Psikolojik Danışma Kuramları ISBN: 978-605-5044-19-0 Kitapta yer alan bölümlerin sorumluluğu yazarlarına aittir 1.Baskı 2014 Bu kitabın basım,yayın

Detaylı

ÜNİTE PSİKOLOJİ İÇİNDEKİLER HEDEFLER GELİŞİM PSİKOLOJİSİ I

ÜNİTE PSİKOLOJİ İÇİNDEKİLER HEDEFLER GELİŞİM PSİKOLOJİSİ I HEDEFLER İÇİNDEKİLER GELİŞİM PSİKOLOJİSİ I Gelişim Psikolojisinin Alanı Gelişim Psikolojisinin Temel Kavramları Gelişimi Etkileyen Faktörler Gelişimin Temel İlkeleri Fiziksel Gelişim Alanı PSİKOLOJİ Bu

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI KURULUŞLAR PSIR 331 5 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI KURULUŞLAR PSIR 331 5 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI KURULUŞLAR PSIR 331 5 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER

İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER Fowler ın kuramını oluşturma sürecinde, 300 kişinin yaşam hikayelerini dinlerken iki şey dikkatini çekmiştir: 1. İlk çocukluğun gücü. 2. İman ile kişisel

Detaylı

1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ

1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ ÇOCUK PSİKOLOJİSİNDE GELİŞİM MODELLERİ... 3 ÖĞRENME TEORİSİ MODELİ... 4 BİLİŞSEL GELİŞİM MODELİ... 5 İNSAN GELİŞİMİNİ VE PSİKOLOJİSİNİ AÇIKLAYAN TEMEL KURAMLAR...

Detaylı

Dersin Grubu. Dersin Kodu. Yarıyıl. Dersin Adı. Bölüm Zorunlu. 1 1 PSY101 Psikolojiye Giriş-I. Bölüm Zorunlu. 2 2 PSY102 Psikolojiye Giriş-II

Dersin Grubu. Dersin Kodu. Yarıyıl. Dersin Adı. Bölüm Zorunlu. 1 1 PSY101 Psikolojiye Giriş-I. Bölüm Zorunlu. 2 2 PSY102 Psikolojiye Giriş-II Adı 1 1 PSY101 ye Giriş-I Açıklaması 6 3 ki temel konulara giriş niteliğinde bir derstir. İşlenecek konulara araştırma teknikleri, davranışın biyolojik kökenleri, algı, hafıza, dil, insan gelişimi, vb.

Detaylı

DERS PROFİLİ. Siyaset Sosyolojisi POLS 312 Bahar 6 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Seda Demiralp

DERS PROFİLİ. Siyaset Sosyolojisi POLS 312 Bahar 6 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Seda Demiralp DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Siyaset Sosyolojisi POLS 312 Bahar 6 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin

Detaylı

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS İŞLETME İ ANABİLİM DALI, BİLİM DALI DERS HAVUZU DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS 345000000000506 Çokuluslu Şirket Stratejileri Dersin amacı, katılımcılarla çokuluslu şirketlerin küresel

Detaylı

DERS PROFİLİ. POLS 438 Bahar 8 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Ödül Celep

DERS PROFİLİ. POLS 438 Bahar 8 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Ödül Celep DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Türk-Amerikan İlişkileri POLS 438 Bahar 8 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin

Detaylı

Amerikan Dış Politikası (UI512) Ders Detayları

Amerikan Dış Politikası (UI512) Ders Detayları Amerikan Dış Politikası (UI512) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Amerikan Dış Politikası UI512 Seçmeli 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i - Dersin

Detaylı

HALKBİLİMİNE GİRİŞ I DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1

HALKBİLİMİNE GİRİŞ I DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1 HALKBİLİMİNE GİRİŞ I DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1 Psikoanalitik Halkbilimi Kuram ve Yöntemleri DR. SÜHEYLA SARITAŞ 2 KONULAR Psikoanalitik Halkbilimi Kuram ve Yöntemleri Kurucuları ve Okullar ( W. Wundt Okulu,

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III ÜNİTE: 1. PSİKOLOJİ VE GELİŞİM PSİKOLOJİSİ15

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III ÜNİTE: 1. PSİKOLOJİ VE GELİŞİM PSİKOLOJİSİ15 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III ÜNİTE: 1. PSİKOLOJİ VE GELİŞİM PSİKOLOJİSİ15 Bilimin Anlamı ve Özellikleri...17 Psikoloji...18 Gelişim Psikolojisi...25 Öğrenme Psikolojisi...26 Psikolojide Araştırma Yöntemleri...26

Detaylı

1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi

1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi SOSYOLOJİ (TOPLUM BİLİMİ) 1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi Sosyoloji (Toplum Bilimi) Toplumsal grupları, örgütlenmeleri, kurumları, kurumlar arası ilişkileri,

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl. BA Psychology Hacettepe 1999

Derece Alan Üniversite Yıl. BA Psychology Hacettepe 1999 Resume 1. Name, Last Name: Ferzan Curun 2. Date of Birth: 11.04.1975 3. Position Title: :Assistant Professor 4. Education Info: :PhD. Derece Alan Üniversite Yıl BA Psychology Hacettepe 1999 Yüksek Lisans

Detaylı

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler.

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler. 0212 542 80 29 Uz. Psk. SEMRA EVRİM 0533 552 94 82 DUYGUSAL ZEKA Son yıllarda yapılan pek çok çalışma zeka tanımının genişletilmesi ve klasik olarak kabul edilen IQ yani entelektüel zekanın yanı sıra EQ

Detaylı

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ A u ok na lu ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ - MART 2014 ANAOKULLARI BÜLTENİ ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ Okul öncesi dönem, gelişimin hızlı olması ve

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı.

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri

Detaylı

PSİKOLOJİ 9.11.2015. Konular. Psikolojinin doğası. Konular. Psikolojinin doğası. Psikoloji tarihi. Psikoloji Biliminin Doğası

PSİKOLOJİ 9.11.2015. Konular. Psikolojinin doğası. Konular. Psikolojinin doğası. Psikoloji tarihi. Psikoloji Biliminin Doğası Konular nin Doğası Tarihi Antik dönemler PSİKOLOJİ Biliminin Doğası psikolojinin başlangıcı Günümüz k ler Biyolojik perspektif Davranışçı perspektif Bilişsel perspektif Psikanalitik perspektif Subjektif

Detaylı

5Element Eğitim ve Danışmanlık EĞİTİM KATALOĞU

5Element Eğitim ve Danışmanlık EĞİTİM KATALOĞU 5Element Eğitim ve Danışmanlık EĞİTİM KATALOĞU 2016 Çatışma Yönetimi: Kişi, Ekip ve Organizasyon Değişimi Koçluk Yaklaşımı ile Yönetmek Eğiticinin Eğitimi: Eğitime ve Kişiye Özel Ekip Yönetimi: Bütünsel

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyasal Düşünceler Tarihi PSIR 201 3 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyasal Düşünceler Tarihi PSIR 201 3 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Siyasal Düşünceler Tarihi PSIR 201 3 3 + 0 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI ÖMER MURAT PAMUK REHBER ÖĞRETMEN REHBER ÖĞRETMEN

SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI ÖMER MURAT PAMUK REHBER ÖĞRETMEN REHBER ÖĞRETMEN SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI 1 DERS AKIŞI 1.ÜNİTE: SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETİM PROGRAMININ GENEL YAPISI, ARADİSİPLİN, TEMATİK YAKLAŞIM 2. ÜNİTE: ÖĞRENME ALANLARI 3. ÜNİTE: BECERİLER

Detaylı

Dilşad Koloğlugil 2005 yılında Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nden mezun oldu.

Dilşad Koloğlugil 2005 yılında Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nden mezun oldu. Aylin Sezer 2005 yılında İstanbul Bilgi Üniversitesi Psikoloji Bölümü lisans programından "Kıskançlıkta Cinsiyet Farklılıkları: Evrimsel Hipotezin Testi" başlıklı tezini tamamlayarak fakülte birincisi

Detaylı

Yaşam Boyu Sosyalleşme

Yaşam Boyu Sosyalleşme Yaşam Boyu Sosyalleşme Lütfi Sunar Sosyolojiye Giriş / 5. Ders Kültür, Toplum ve Çocuk Sosyalleşmesi Sosyalleşme Nedir? Çocuklar başkalarıyla temasla giderek kendilerinin farkına varırlar ve insanlar hakkında

Detaylı

Fen Edebiyat Fakültesi

Fen Edebiyat Fakültesi MOLEKÜLER BİYOLOJİ ve GENETİK AMERİKAN KÜLTÜRÜ ve EDEBİYATI PSİKOLOJİ MATEMATİK MÜTERCİM TERCÜMANLIK HALİÇ SENİ BEKLİYOR MOLEKÜLER BİYOLOJİ ve GENETİK Genetik, canlılıkla ilgili özelliklerin nasıl kazanıldığını

Detaylı

Proceedings/Bildiriler Kitabı. siber silah fabrikas nda ve bir ya da birden fazla devlet. 20-21 September /Eylül 2013 Ankara / TURKEY 6.

Proceedings/Bildiriler Kitabı. siber silah fabrikas nda ve bir ya da birden fazla devlet. 20-21 September /Eylül 2013 Ankara / TURKEY 6. Hakan devlet- Anahtar Kelimeler Abstract In the last decade, it has become evident that states or state-sponsored actors are involved in large scale cyber attacks and that many States have been developing

Detaylı

kavramının inşa edilmesi

kavramının inşa edilmesi B E N L İ K kavramının inşa edilmesi Ben kimim? Doç.Dr. Hacer HARLAK - Sosyal Psikoloji I sorular sorular - sorular Siz diğerlerinden farklı mısınız, yoksa benzer mi? Herkes için aynı kişi misiniz? (Eğer

Detaylı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ÖĞRENCİ İŞLERİ DAİRE BAŞKANLIĞI ANADAL PROGRAMI İÇİN ÖNERİLEN EĞİTİM PROGRAMI FORMU

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ÖĞRENCİ İŞLERİ DAİRE BAŞKANLIĞI ANADAL PROGRAMI İÇİN ÖNERİLEN EĞİTİM PROGRAMI FORMU ANADAL EĞİTİM PROGRAMI ZORUNLU DERSLERİ.Sınıf/.Yarıyıl in ön koşulu var mı? *** in önceki eğitim programında eşdeğer bir dersi var mı? **** YDİ0 YDF0 YDA0 ATA0 Temel Yabancı Dil (İngilizce) (Basic Foreign

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Sektörlere Giriş II Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal Psikoloji Uygulamaları HUKUK SAĞLIK DAVRANIŞI KLİNİK PSİKOLOJİ TÜKETİCİ DAVRANIŞI VE PAZARLAMA POLİTİKA ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ SOSYAL

Detaylı

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü Kadına Şiddet Raporu 1 MİRBAD KENT TOPLUM BİLİM VE TARİH ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ KADINA ŞİDDET RAPORU BASIN BİLDİRİSİ KADIN SORUNU TÜM TOPLUMUN

Detaylı

28.04.2014 SİSTEM. Sosyal Sistem Olarak Sınıf. Okulun Sosyal Sistem Özellikleri. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu.

28.04.2014 SİSTEM. Sosyal Sistem Olarak Sınıf. Okulun Sosyal Sistem Özellikleri. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu. SİSTEM SOSYAL BİR SİSTEM OLARAK SINIF Sınıfta Kültür ve İklim Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu.tr Sistem: Aralarında anlamlı ilişkiler bulunan, bir amaç doğrultusunda bir araya getirilen

Detaylı

ANTROPOLOG TANIM A- GÖREVLER

ANTROPOLOG TANIM A- GÖREVLER TANIM Antropolog, evrenin ve dünyanın oluşumu, yaşamın başlangıcı ve gelişimi, insanın biyolojik evrimi, ırkların doğuşu, insan topluluklarının fiziki yapı, kültür ve davranış özelliklerini ve diğer topluluklarla

Detaylı

PINAR ÖZDEN CANKARA. İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr. EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD 2008-2013

PINAR ÖZDEN CANKARA. İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr. EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD 2008-2013 PINAR ÖZDEN CANKARA İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD Yüksek Lisans/MA Lisans/BA İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Siyaset

Detaylı

ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ REKLAM TASARIMI VE İLETİŞİMİ BÖLÜMÜ

ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ REKLAM TASARIMI VE İLETİŞİMİ BÖLÜMÜ ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ REKLAM TASARIMI VE İLETİŞİMİ BÖLÜMÜ DERS İÇERİKLERİ İLET101 İletişime Giriş İletişim bilimlerinin gelişimi, iletişimin temel kavramları, insan ve toplum yaşamında

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Türkiye- Amerika İlişkileri SPRI 401 1 3 + 0 3 4

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Türkiye- Amerika İlişkileri SPRI 401 1 3 + 0 3 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Türkiye- Amerika İlişkileri SPRI 401 1 3 + 0 3 4 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Fransızca Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü

Detaylı

Trafik Psikolojisi Trafik psikolojisi,

Trafik Psikolojisi Trafik psikolojisi, Trafik Psikolojisi Trafik psikolojisi, ***İnsanların trafikteki davranışlarını ve bu davranışların altında yatan psikolojik süreçleri inceleyen bir psikoloji alt alanıdır. Burada özellikle sürücülerin

Detaylı

SEÇMELİ DERSLER (Öğrenci aşağıda belirtilen en az 2 (iki) dersten başarılı olmalıdır.)

SEÇMELİ DERSLER (Öğrenci aşağıda belirtilen en az 2 (iki) dersten başarılı olmalıdır.) PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ YAN DAL DERSLERİ DERSLER DERSİN KODU DERSİN ADI KREDİ PSİ 101 Psikolojiye Giriş I PSİ 10 Araştırma Teknikleri I PSİ 10 Psikoloji için İstatistik I PSİ 01 Sosyal Psikoloji I PSİ 0 Gelişim

Detaylı

Uluslararası Ekonomi Politik (IR502) Ders Detayları

Uluslararası Ekonomi Politik (IR502) Ders Detayları Uluslararası Ekonomi Politik (IR502) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Saati Saati Saati Uluslararası Ekonomi Politik IR502 Seçmeli 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER Sağlık Dünya Sağlık Örgütü tanımlaması Biyolojik, ruhsal ve sosyal iyilik hali. Tıp Özgül bir kurama ve bu kuramdan biçimlenen yöntemle belirlenen uygulamalarla biyolojik,

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS EKONOMİYE GİRİŞ I ECON 111 1 3 + 0 3 7. Yrd. Doç. Dr. Alper ALTINANAHTAR

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS EKONOMİYE GİRİŞ I ECON 111 1 3 + 0 3 7. Yrd. Doç. Dr. Alper ALTINANAHTAR DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS EKONOMİYE GİRİŞ I ECON 111 1 3 + 0 3 7 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili İngilizce Dersin Seviyesi Lisans Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS SOSYAL PSİKOLOJİ SPRI 280 2 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS SOSYAL PSİKOLOJİ SPRI 280 2 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS SOSYAL PSİKOLOJİ SPRI 280 2 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Fransızca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

I. YARIYIL Psikolojiye Giriş Fizyolojik Psikoloji Türkçe I: Yazılı Anlatım Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I Yabancı Dil I Bilgisayar I

I. YARIYIL Psikolojiye Giriş Fizyolojik Psikoloji Türkçe I: Yazılı Anlatım Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I Yabancı Dil I Bilgisayar I I. YARIYIL Psikolojiye Giriş Psikolojinin tanımı, psikoloji tarihi, psikolojinin alanları (sosyal psikoloji, klinik psikoloji, eğitim psikolojisi vs.), psikoloji kuramları (davranışcı kuramlar, bilişsel

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Çin Halk Cumhuriyeti nde Toplum ve Siyaset PSIR 452 7-8 3 + 0 3 6. Ön Koşul Dersleri -

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Çin Halk Cumhuriyeti nde Toplum ve Siyaset PSIR 452 7-8 3 + 0 3 6. Ön Koşul Dersleri - DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Çin Halk Cumhuriyeti nde Toplum ve Siyaset PSIR 452 7-8 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli

Detaylı

Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü

Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü Psikoloji Psikoloji bilimi, insanı anlamada bu bütünsel bakış açısını koruyan bir yaklaşım sergiler. Amacı insanı daha iyi anlamak ve ona yardımcı olmaktır. Psikoloji,

Detaylı

ÜNİTE PSİKOLOJİ İÇİNDEKİLER HEDEFLER SOSYAL PSİKOLOJİ

ÜNİTE PSİKOLOJİ İÇİNDEKİLER HEDEFLER SOSYAL PSİKOLOJİ HEDEFLER İÇİNDEKİLER SOSYAL PSİKOLOJİ Sosyal Psikoloji Nedir? Sosyal Psikolojinin Çalışma Konuları Sosyal Etki Ve Uyma Davranışı Tutumlar Sosyal Psikolojide Temel Kuramlar PSİKOLOJİ Bu üniteyi çalıştıktan

Detaylı

RADEP ÇALIŞAN DESTEK PROGRAMI (RASYONEL DESTEK PROGRAMI)

RADEP ÇALIŞAN DESTEK PROGRAMI (RASYONEL DESTEK PROGRAMI) ALBERT ELLİS ENSTİTÜSÜ TÜRKİYE MERKEZİ RASYONEL PSİKOLOJİ RADEP ÇALIŞAN DESTEK PROGRAMI (RASYONEL DESTEK PROGRAMI) RATİONAL EMPLOYEE ASİSTANT PROGRAM RADEP-E Kimiz Biz? Albert Ellis Enstitüsü Türkiye Merkezi

Detaylı

TTI TriMetrix. Kişisel Yetenekler Versiyonu 1..2011

TTI TriMetrix. Kişisel Yetenekler Versiyonu 1..2011 TTI TriMetrix Kişisel Yetenekler Versiyonu D 1..2011 Türkiye Ana Distribütörü Barbaros Bulvari, Ertugrul Sitesi, No 133, Kat 5, Daire 11, 34349 BESİKTAS - ISTANBUL - TURKIYE +90 (212) 258 7625 / +90 (212)

Detaylı

KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ

KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ 06 KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU Sosyal Araştırmalar Merkezi USAK RAPOR NO: 11-06 Dilek Karal Eylül 2011 Korkmadan Öğrenmek: Okul ve Okul

Detaylı

IV. Uluslararası Türk-Asya Kongresi Sonuç Raporu

IV. Uluslararası Türk-Asya Kongresi Sonuç Raporu IV. Uluslararası Türk-Asya Kongresi Sonuç Raporu 1. IV. Uluslararası Türk - Asya Kongresi 27-29 Mayıs 2009 tarihleri arasında İstanbul da icra edilmiş ve son derece yapıcı ve samimi bir ortam içerisinde

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ Bölüm 1 KRİZ YÖNETİMİ 11

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ Bölüm 1 KRİZ YÖNETİMİ 11 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 KRİZ YÖNETİMİ 11 1.1.Krizin Tanımı ve Özellikleri 13 1.2.Kriz Dönemleri 15 1.2.1.Krizin Gelişme Dönemi 15 1.2.1.1. İç ve Dış Değişiklikleri Fark Etmeme ( Körlük) 15 1.2.1.2.

Detaylı

TREYT KURAMLARI. (Ayırıcı özellikler ya da kişilik çizgileri) Doç.Dr. Hacer HARLAK - PSİ154 - PSİ162

TREYT KURAMLARI. (Ayırıcı özellikler ya da kişilik çizgileri) Doç.Dr. Hacer HARLAK - PSİ154 - PSİ162 TREYT KURAMLARI (Ayırıcı özellikler ya da kişilik çizgileri) TREYT KURAMLARI Treyt Bireylerin farklılık gösterdiği kişilik boyutlarının temelini oluşturan duygu, biliş ve davranış eğilimleri Utangaç, açık,

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Almanca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

Çocuğunuz ne kadar zeki?

Çocuğunuz ne kadar zeki? On5yirmi5.com Çocuğunuz ne kadar zeki? Psikolojik Danışman Yusuf Menki ile zeka testi konusunu konuştuk. Yayın Tarihi : 20 Aralık 2012 Perşembe (oluşturma : 1/4/2016) Gizem Gül'ün röportajı Hepimiz zeki

Detaylı

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır.

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. DR.HASAN ERİŞ İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle yönetimin temel görevlerinden birisi, örgütü oluşturan

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM DANIŞMANLIĞIN TANIMI VE TARİHÇESİ 2. BÖLÜM DANIŞMANLARIN İŞLEVLERİ VE ÇALIŞMA ALANLARI

İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM DANIŞMANLIĞIN TANIMI VE TARİHÇESİ 2. BÖLÜM DANIŞMANLARIN İŞLEVLERİ VE ÇALIŞMA ALANLARI İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM DANIŞMANLIĞIN TANIMI VE TARİHÇESİ I. DANIŞMANLIĞIN TANIMI VE TARİHÇESİNE GİRİŞ... 3 A. Danışmanlığın Tanımı... 4 B. Rehberliğin Tanımı... 4 C. Psikoterapinin Tanımı... 5 D. Danışmanlık...

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Akademik Yazıma Giriş PSIR 182 2 3 + 0 3 3

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Akademik Yazıma Giriş PSIR 182 2 3 + 0 3 3 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Akademik Yazıma Giriş PSIR 182 2 3 + 0 3 3 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Andrew Abbott, Bölüm ve Disiplin: 100. Yılında Şikago Okulu, İstanbul: Küre Yayınları, 2014, 333 Sayfa, ISBN : 9786055383442

Andrew Abbott, Bölüm ve Disiplin: 100. Yılında Şikago Okulu, İstanbul: Küre Yayınları, 2014, 333 Sayfa, ISBN : 9786055383442 Bilge Strateji, Cilt 7, Sayı 13, Güz 2015, ss.163-167 Andrew Abbott, Bölüm ve Disiplin: 100. Yılında Şikago Okulu, İstanbul: Küre Yayınları, 2014, 333 Sayfa, ISBN : 9786055383442 Coşkun GÜLLÜ* Andrew Abbott

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI 2010 Eğitim Öğretim Yılı Bahar Dönemi Zorunlu Dersler Uluslararası İlişkilerde Araştırma

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI GÜVENLİK ULG 211 3 3 + 0 3 4

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI GÜVENLİK ULG 211 3 3 + 0 3 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI GÜVENLİK ULG 211 3 3 + 0 3 4 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

Uluslararası İlişkilere Giriş PSIR 211 3 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Ön Koşul Dersleri.

Uluslararası İlişkilere Giriş PSIR 211 3 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Ön Koşul Dersleri. DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Uluslararası İlişkilere Giriş PSIR 211 3 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Prof. Dr. Serap NAZLI

Prof. Dr. Serap NAZLI Prof. Dr. Serap NAZLI Eserler Listesi (2014) A. Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan makaleler: A1. Nazlı, S. (2006). Comprehensive Guidance and Counselling Programme Practices in Turkey. Mediterranean

Detaylı

DERS PROFİLİ. POLS 260 Bahar 4 3+0+0 3 6

DERS PROFİLİ. POLS 260 Bahar 4 3+0+0 3 6 DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Avrupa Birliği Politikaları POLS 260 Bahar 4 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

Sağlık sosyolojisi, suç, sapma, toplumsal cinsiyet,, sosyal bilimlerde istatistik, sosyoloji teorileri

Sağlık sosyolojisi, suç, sapma, toplumsal cinsiyet,, sosyal bilimlerde istatistik, sosyoloji teorileri Yrd. Doç. Dr. AYÇA GELGEÇ BAKACAK Ödül: İletişim bilgileri: Yazışma adresi: Hacettepe Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 06800, Beytepe,Ankara, Türkiye Telefon: (0312) 297 84 85 E-posta: abakacak@hacettepe.edu.tr

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO501 Eğitimde Program Geliştirme 3 0 3 8

Detaylı

SOSYOLOJİ BÖLÜMÜ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ PROGRAMI

SOSYOLOJİ BÖLÜMÜ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ PROGRAMI ANADAL EĞİTİM PROGRAMI ZORUNLU DERSLERİ.Sınıf/.Yarıyıl YDİ0 Temel Yabancı Dil (İngilizce) (Basic Foreign Language (English)) - 2 YDF0 Temel Yabancı Dil (Fransızca) (Basic Foreign Language (French)) - YDA0

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı: Merba TAT 2. Doğum Tarihi: 1977 3. Ünvanı: Dr., Öğretim Görevlisi 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı: Merba TAT 2. Doğum Tarihi: 1977 3. Ünvanı: Dr., Öğretim Görevlisi 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Merba TAT 2. Doğum Tarihi: 1977 3. Ünvanı: Dr., Öğretim Görevlisi 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Doktora Halkla İlişkiler ve Ege Üniversitesi 2007 Y. Lisans Halkla

Detaylı

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı.

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı. ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE KÜLTÜR Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan Örgütün amaçlarına uygun olarak görevlerini yerine getirebilmesi, yaşamını sürdürmesi, karşılaştığı sorunları çözmesi ve gelişimini

Detaylı

İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi

İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi İLETİŞİMLETİŞİİŞİM İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi amaçlarla iletişim kurmaya devam

Detaylı

Günün sorusu: Kişisel gelişim nedir?

Günün sorusu: Kişisel gelişim nedir? Günün sorusu: Kişisel gelişim nedir? İnsanlar potansiyel ile doğar. Ancak dünyada bir iyiler ve bir de, daha da iyiler vardır. Yani insan fiziksel olduğu kadar nitelik olarakta gelişebilir. Kişinin herhangi

Detaylı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ Furkan Güldemir, Okan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Tarihsel Süreç Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık

Detaylı

Psikolojide Araştırma Yöntemleri I (PSY 213) Ders Detayları

Psikolojide Araştırma Yöntemleri I (PSY 213) Ders Detayları Psikolojide Araştırma Yöntemleri I (PSY 213) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Psikolojide Araştırma Yöntemleri I PSY 213 Güz 3 0 0 3 5 Ön Koşul

Detaylı