Diyabet E itimi ve. Dan flmanl k

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Diyabet E itimi ve. Dan flmanl k"

Transkript

1 BÖLÜM 15 Diyabet E itimi ve Da flmal k Diyabetli bireye ve oları bakımlarıda sorumlu ola aile bireylerie hastalığı bakımıı ve yöetimii öğretmek diyabet tedavi plaıı bir parçasıdır. Diyabetlii eğitimi, kedi kedie bakma gücüü kullamasıa yardım etmektir. Bu yardım hastaı aile üyeleri ve arkadaşlarıı uzu süreli tedavi plaıa katkıda bulumaları ile güçleir. Aile üyeleri diyabet kousuda bilgili ise, yiyecek ve içecekleri diyet tedavisie uygu olarak asıl hazırlaacağı, hipoglisemi yada hiperglisemi belirti ve bulgularıı farketme ve öleme, isuli ejeksiyou yapma, hekime veya hemşireye hastaya e olduğu, e gözlediği kousuda bilgi verme gibi pek çok kouda destek olurlar. Diyabetlii birlikte yaşadığı aile üyeleride başka, öğretme okul arkadaşları ve yakı iş arkadaşlarıı bilgilemesi de büyük öem taşır. Diyabetli ve ailesii eğitimide ilk adım oları e bildiklerii öğremektir. Bu çaba ile (1)doğru olmaya bilgileri doğrulaır, (2)doğru ola bilgileri tekrarlaır, (3)hagi yei bilgilere gereksiim duydukları belirleir ve (4) hastaı bakım plaıa katılmasıa fırsat sağlaır. Diyabet eğitimi terapötik hasta eğitimi ilkelerie göre yetişmiş, hekim, hemşire, diyetisye, eczacı, psikolog, sosyal hizmet görevlisi ve podiatrist gibi değişik disipli üyeleri tarafıda yapılır. Amaç Öemli Noktalar Hemşireleri; eğitim, daışmalık bilgi ve becerilerilerii kullaarak, Erişki diyabetlilere, aile bireylerie ve yakılarıa diyabeti ölemesi ve yöetilmesi koularıda temel bilgi ve yaşamsal beceriler kazadırmasıı sağlamaktır. Semra ERDOĞAN Diyabet iyi bir e itim ve plalama ile öleebilir, kotrol alt a al abilir. Diyabet e itimi ve da flmal hemflirei esas görevleridedir. Diyabet e itimii amaçlar hasta ö reme gereksiimleri ile s rl tutulur. E verimli ö reme, hasta kat l mc ö remeye haz r oldu u zama gerçekleflir. Da flmal k yap lmada yürütüle ö retim programlar yetersiz kal r.

2 Hedefler Diyabetli bireylere baka hemşireler; A. Terapötik hasta eğitim ilkelerii taımlayabilmeli, B. Daışmalık becerilerii beimsemeli ve uygulayabilmeli, C. Terapötik hasta eğitimi alayışıı ekip içide beimsemesii sağlayabilmeli, D. Öğretim yötemleride e az birkaçıı kullaabilmeli, E. Eğitim kayaklarıı ve fias eksiklerii karşılamak içi çaba harcayabilmeli, F. Diyabet eğitim programıı plalayabilmeli,uygulayabilmeli ve değerledirebilmeli, G. Tip 1 ve tip 2 diyabetli bireylere eğitim ile hagi bilgi ve becerileri kazadıracağıı bilmeli, H. Diyabet açısıda risk altıda ola bireyleri taımlayabilmeli ve yöledirebilmelidir. Diyabet E itimii Hedefleri Bilgi Diyabet edir? Hiper/hipoglisemi belirti ve bulguları Ka glikoz düzeyi İsüli tedavisi Besleme tedavisi Egzersiz/ besleme ilişkisi Tedavi şeması Ayak bakımı Özel durumlarda bakım Tutum Hastalığı kabul etme Tepki ve duygularıı olumlu yöde değiştirme Özbakım gereksiimlerii farkıda olma Yaşam biçimie ilişki kısıtlamaları alama Gerçekçi olmaya bekletilerii ve düşücelerii değiştirme Yeme alışkalıklarıı değiştirme Özbak m İsüli uygulama Kedi kedii izleme Besleme programlarıı düzeleme Egzersiz plalama Hiper/ hipoglisemiyi yöetme Diyabet Yöetimii Hedefleri Damar komplikasyolarıı ölemek, Metabolik ve biyokimyasal değerleri kotrolüü ve ormal düzeylerii sağlamak; Açlık ka şekeri Tokluk ka şekeri Glikolize hemoglobi (HbA1c) Serum kolesterol düzeyi Açlık plazma trigliserit düzeyi Normal ka basıcı düzeyii sağlamak ve korumak, Sigarayı bırakmak, İdeal vücut ağırlığıa ulaşmak. 164 SEMRA ERDOĞAN

3 Diyabetli Bireyde Beklee Yaflamsal Beceriler Evde kedi kedie ka glikoz düzeyii izlemesi Hiperglisemi ve hipoglisemi belirti ve bulgularıı farkıda olması Öğü plaıı seçmesi ve düzelemesi Reçete edile isüli ve ilaçları doğru olarak kullaması Terapötik Hasta E itimi Nedir? Teröpatik hasta eğitimi; Bireyi hastalığıı e üst düzeyde yöetmesii ve sürdürmesii sağlaya, sürekliliği ola yardım sürecidir. Tedavii yöetilmesii, komplikasyoları ölemesii, yaşam kalitesii korumasıı ve geliştirilmesii hedefler. A. Terapötik hasta e itimi Hasta merkezli dir Eğitim sürecii merkezide hasta vardır. Hasta e öğremek istiyorsa öğreim faaliyetleri oa uygu olarak seçilir (Probleme dayalı öğreim). Diyabet eğitimii amaçları hastaı öğreme ihtiyaçları ile sıırlı tutulur. Hasta verile bilgii kuramsal ve felsefi boyutu ile ilgilemez. Kuramsal bilgi öemlidir acak hasta geellikle ihtiyacı ola bilgii gerisideki ayrıtıyı bilmek istemez. Öreği; Hasta ile hipoglisemi tartışırke ou tedavisi veya tehlikesi üzeride durulmaz. Hipoglisemi tedavii ya etkisi olarak ifade edilir. Oa ede ola durumlar ve asıl egelleebileceği kousuda alayışı zegileştirilir. Hastaı değişik hastalık deeyimlerii grup içie taşımasıa ve bilgilerii yeride kullamasıa fırsat sağlaır. B. Terapötik hasta e itimi kat l mc e itimdir Hastaı kedi bakımıı öğremesidir. Hastaı aktif olduğu, kedi öğreimide giderek daha fazla sorumlu olduğu bir öğreme biçimidir. deal Diyabetli Kimdir? Motivasyou yüksek ola Sa l k güvecesi ola E itimli ola El becerisi ola Destek ve yard m kayaklar ola Aile, okul, ifl çevreside Sa l k ve sosyal kayaklarda (Kamu, özel, sivil toplum kurum ve kurulufllar ) Diyabet E itimi Yapa Hemflirelere Öeriler Esek ve bireye özel bir yaklafl m beimseyi Plalam fl kat bir diyeti tüm hastalara uygu olmad uutmay Küçük ve aflamal de ifliklikleri daha fazla ifle yarayaca uutmay Bilgiizi sürekli artt r 2000 li y llar bilgi ve geliflim y llar oldu uu uutmay. DİYABET EĞİTİMİ VE DANIŞMANLIK 165

4 C. Terapötik hasta e itimi çift yölü iletiflimdir (Hasta Æ Hemşire, Hasta Æ Hasta) Öğretimde diyabetli ile diyabetli, eğitici hemşire ile diyabetli kişi arasıdaki etkileşim büyük rol oyar. D. Terapötik hasta e itimi beceri kazad rmay amaçlar. E. Ö reim sürecii ve etkilerii de erledirir Diyabet E itimide Temel Kavramlar Diyabet eğitimi hastada isteile davraış değişimii sağlamak içi plalaa bir düzelemedir. Öğretme; Öğremeyi sağlama ve rehberlik etme etkiliğidir. Öğretim; Hasta veya risk altıdaki bireylere plalı ve programlı öğretme etkilikleridir. Eğiticii sorumluluğu altıda yürütülür. Öğretim geellikle 8-12 kişiyi geçmeye gruplara yapılır. Öğretimi başarısı hasta ve eğitici arasıdaki etkileşim düzeyie göre şekilleir. Daışmalık; Diyabetli hastaları e hissettiklerii alamak, olara e yapacaklarıa karar vermeleri içi yardımcı olmaktır. Bireyseldir. Daışmalık yapılmada yürütüle öğretimi yetersiz kalacağı, davraış değişimi içi tek başıa öğretimi yetmediği bilimektedir. İletişim tekik ve yötemleride yararlaarak güve ve alayış ortamı içide sıcak isa ilişkilerie dayaa bir yardım hizmetidir. İletişim yüz yüze olduğu gibi, telefola, mektupla yada diğer tekolojik iletişim araçları ile sağlaabilir. Da flmal k Becerileri Nelerdir? Eğitim yapa hemşirei Dileme ve öğreme becerileri kousuda bilgili ve deeyimli olması hastaı kedi kedii yöetme başarısıı büyük orada etkiler. A. Dileme ve ö reme becerileri Dostça ilişki kuru, bede dilii kullaı; Kediizi taıtı, Bireye ismi ile hitab edi. Samimi ve yürekte davraı. Sözsüz iletişime öze gösteri Yüz yüze, göz göze ilişki kuru Karşılıklı görüşme sırasıda hastalarla ayı seviyede oturu Görüşmeye yeterli zama ayırı Tartışmada olabildiğice kaçıı Terapötik Diyabet E itimi ö reterek ve da flmal k yap larak sürdürülür. Diyabetlii y llarca ay davra fllara devam etmesii sa lamak içi güçlü ve sürekli yard m gereklidir. Da flmal k becerileri, diyabetli yada sa l k hizmeti sudu uuz tüm bireylerle kouflurke gereklidir. Hatta aileizle, arkadafllar zla ve çal flma arkadafllar zla iliflkileriizde de yararl d r. 166 SEMRA ERDOĞAN

5 Bilgi tek başıa öğremeyi sağlamaz Kayak: Diabetes Educatio Study Group, DESG Eğitim Notları, Servier Sayı: 3, İstabul 1997 (izi alıarak basılmıştır). Görüşme içi rahat ve güveli bir ortam hazırlayı Güveli ortam hastaı eğitime katılma cesaretii arttırır. Yürekledirir. Bilgisii pekiştirmesii sağlar. Açık uçlu sorular soru Evet, Hayır gibi yaıtlara dayalı kapalı uçlu soru sormakta kaçıı. Kapalı uçlu sorular iletişimi güçleştirir. Açık uçlu sorular bireye kedii ifade etme olaağı verir. Öreği, Kilo vermek içi e yapıyorsuuz? gibi. Geiş ve açık ifadeler ile görüşmeyi kolaylaştırı Öreği Bu gü eyi görüşmek istersiiz? gibi. Bireyi yaıt vermeye cesaretlediri. Öreği; Sora!, Ne oldu!, Devam et Umm,hmmm gibi. Bireyi ifadelerii tekrar edi Öreği; Kaşıtı bei çıldırtıyor! yakımasıa Çıldırtıyor mu? yaıtı gibi İfadeleri sözelleştiri Öreği; Her gü bir saat yürüyorum açıklamasıı yapa bir diyabetliye hemşire, Egzersiz yapma alışkalıklarıızda bir değişiklik olduğuu mu söylüyorsuuz? yaıtıı verir. Açıklama isteyi Ne söylemek istediğiizi alamadım?...demekle eyi kasteddiiz? gibi. Diyabetliye çok fley söylemek yerie e öemli koular seçerek kouflmak, kiflisel iliflkiyi özele kurmak davra fl de iflimii destekler. Hastada uymas istedi iiz tedavii karmafl kl artt kça, diyabete uyumu azal r. Diyabetlii ö reme motivasyouu belirlemek içi hagi bilgiler topla r? Hasta davra fl, dikkati Sa l k sorular fliddeti Tedaviye iliflki sa l k iaçlar Sa l k ekibie yöelik tutumu Mevcut sa l k bilgisi Sosyo-kültürel durumu Diyabetlii ö reme kapasitesii belirleye bilgiler Fiziksel gücü Geliflimsel düzeyi ve yafl Duyusal yeterlili i DİYABET EĞİTİMİ VE DANIŞMANLIK 167

6 Bireyi aktif olarak dileyi Diyabetli birey dilediğide öemsediğide emi olur. Çelişkilerii göğüsleyi Öreği; So gülerde yorgu olduğuuzu söylüyorsuuz, oysa her gü düzeli yürüyüş yaptığıızda bahsetmiştiiz! gibi. B. Özgüve ve Destek Becerileri Düşüce ve duygularıı aladığıızı gösteri Doğru uygulamalarıı övü Az ve öz bilgi veri Basit bir dil kullaı Öğüt vermeyi (bireyi karar verme cesaretii kırar) Yalış yöde cesaretledirmeyi (gereksiz ümitledirmek, karmaşık durumlarda basit çözüm yolları öermek yada her şeyi yoluda olduğu kousuda cesaretledirmek gibi). Birey adıa karar vermeyi (öreği; kilo vermek isteye şişma bir kişii sorumluluğu kedie bırakılır. Hemşire kişisel değerlerii ve yargılarıı birey adıa kullamaz. Diyabetliler Nas l Ö reir? Eğitimi kedi deeyimleri ile bağlatılı olmasıı isterler. Eğitime etki olarak katılmak isterler. Eğitimde çeşitlilik isterler. Olumlu geri bildirim verilmesii isterler. Kişisel kaygıları vardır. Güveli bir ortama gereksiim duyarlar. Herkeste farklı bilgi, görgü ve deeyime sahip özgü birer birey olarak görülmek isterler. Özgüvelerii korumasıı isterler. Kedileride ve eğitimcileride bekleti düzeyleri yüksektir. ö reme Bireysel gereksiimlerii ö plada tu- gereksiimleri içi tulmasıı isterler. hagi bilgiler Diyabet E itim Süreci topla r? Diyabetlii A. Haz rl k Eğitimi yapılacağı gü, saat, yer öcede bildirilir. Uygu zama ve sürei plalaması bu aşamada öemlidir. Grup oluşturulur; Hastalığıı farklı algılaya ve yöete hastalarda oluşa kar- Hemflire as l ö retir? Aç klayarak, Dileyerek, Söyleeleri tekrar de erledirerek Ou dilii kullaarak Ou içi e uygu ö retim tekiklerii kullaarak Hata yapmalar a izi vererek Diyabet e itim sürecii aflamalar Bilgi / veri toplama Ta lama Plalama/ haz rl k Uygulama De erledirme Kaydetme / dökümatasyo Sa l k alg lamas Öz bak m davra fllar Deeyimleri Destekleyici aile bireyleri 168 SEMRA ERDOĞAN

7 ma bir grupta ilgi artar. Grupları 8-12 kişiyi geçmemesie öze gösterilir. Öğretim ve daışmalık içi uygu bir ortam hazırlaır. Fizik koşullar ayarlaır. Grup eğitimide hem eğitici hemşirei hem de bireyleri birbirleri ile etkileşebilecekleri, yuvarlak oturma düzei hazırlaır.eğitici hemşire hastaları arasıda geziebilmelidir. B. Uygulama (Bkz. Ek 1) 1. Grubu oluştura bireyler ve eğitici hemşire birbirleri ile taışır. 2. Katılımcıları öğreme gereksiimleri belirleir. Öğretim ve görüşme kousu hastaları deeyimleri ve isteklerie göre belirleir. Hagi problem? Niye? Her birii fikri alıır ve yazılır. 3. Potasiyel çözüm yolları listeleir. Herkezde e az bir çözüm öerisi alıır ve tartışılmada listeleir. 4. Her bir çözüm tartışılır değerledirilir. Görüşmede doğacak faydalar açıklaır. 5. E uygu ve e kolay çözüm öerisi seçilir. Buu e iyi yol olduğu kousuda ortaklık kurulur. 6. E uygu ola çözüm içi pla yapılır Ne gerekir? Zor ola adımlar asıl aşılabilir? Hatalı algılama ve uygulamaları farkedilirse hastaı sözü kesilmez Doğru adımları hastaı kedisi bulması sağlaır. Zama iyi kullaılmalıdır C. Souç - Ç kt Görüşme soladırılır. Kouşulalar özetleir, Doğru bilgi ve uygulamalar ödülledirilir. Geri bildirim alıır. Görüşme yeide gözde geçirilir. Gerekiyorsa düzeltme yapılır. Bir soraki program içi tarih belirleir. Diyabet E itimi Yaparke Hagi Ö retim Yötemleri Kulla labilir? A. Görsel - Sözel - Yaz l Suum Teki i Diyabet hastas e itimii plalarke dikkat edilecek oktalar Sııf dersi, Koferas, Okuma: Düz alatımdır. Ders görsel ve işitsel araçlar kulla Hasta metabolik kotrol düzeyi E itim program yap s (içeri i, süresi, biçimi) Kulla la e itim araçlar uygu ve etkili olmas Diyabet e itim program uygularke dikkat edilecek oktalar Kouflmaya bafllamada öce hasta kosatrasyouu sa lay E çok istedikleri kou ile bafllay Basitte karmafl a do ru geçi, kouda kouya atlamay Yavafl ilerleyi, istemeye gerilimleri öleyi Yarat c l klar ve ba ms zl klar güçlediri Bildikleri ve yapt klar aras da iliflki kuru. DİYABET EĞİTİMİ VE DANIŞMANLIK 169

8 ılarak yapılır. Bir kouşmada çok sayıda dileyicii yararlamasıı sağlar. Alatım kısa, alaşılır ve iadırıcı olmalıdır. Öğreticii ses ve sözüü etkili gücüde yararlaılır. İletişim tek yölü olduğu içi çok verimli olmaz. Tek başıa kullaılmaz. B. Kat l mc Yötemler Grup tartışması: Sağlık soruları ve çözüm yolları tartışılır. Bileleri bilmeyeleri etkileyebilecekleri bir ortam sağlar. Katılımı cesaretledirir. Olayları birlikte gözde geçirip souca ulaşmayı sağlar. Kouya ilgi duymayaları ilgisii çeker. Katılım ve karşılıklı fikir alışverişi sağlamada etkilidir. Soru -Yaıt Yötemi: Grupta bir hastaya söz hakkı verilir. Öce soru sorulur, sora isim ile hitab ederek görüşü isteir. Ya da gruba geel olarak sorulur isteye birii görüşü alıır. Verile yaıtlar yalış olabilir, hasta yaıtlamayabilir, heyecalaabilir ya da kouşmak istemeyebilir. Bu durumlarda ısrarcı olumaz. Acak gözardı da edilmez. Beyi fırtıası: Beyi fırtıası düşümeyi ve yaratıcılığı uyara geellikle küçük gruplarla (10-15 kişi) yürütüle bir eğitim tekiğidir. Amaç belli bir kouda çok seçeekli çözümler üretmektir. Çabuk yapılır. Herkese söz hakkı verilir. Öğreilmesi istee bir kou ile ilgili aahtar bir sözcük ortaya atılır Her hastaı ifade ettiği kelime veya kısa cümle herkesi görebileceği bir ayaklı tahtaya veya duvara iliştirilmiş büyük kağıda yazılır. Tekrarlar bir daha yazılır. Eğitici hemşire zama zama olumlu geribildirimler ile katılımcıları yürekledirir. Niçi?, Nede? gibi soru cümleleri ile her bir madde tartışılır. Gerekirse düzeltmeler yapılarak e uygu olalar seçilir ve kou özetleir. Göstererek alatma (Demostrasyo): Becerileri kazadırılmasıda etkilidir. Hastaı ilgi ve dikkatii çeker. Sözel yötemlerde daha etkilidir. Öce katılımcılara işlemi bütüü başta soa gösterilir. Sora işlem küçük parçalara bölüür. ve her parçaı pratiği yaptırılır. Eğiticii kouya hakim olmasıı gerektirir. Yalış bir gösterim hastada kalıcı hatalı uygulamalara ede olur. Vaka Çalışması: Belli bir kou yada Söyleir duyulmayabilir, Duyulur alafl lmayabilir, Alafl l r kabul edilmeyebilir, Kabul edilir uygulaamayabilir, Uygula r fakat e zamaa kadar? Corad Lourez Hastaya e ö retildi i de il as l ö retildi i öemlidir. Bilgi ve alay fl zorla verilmez. İzleyerek öğreemeyiz Kayak: Diabetes Educatio Study Group, DESG Eğitim Notları, Servier Sayı: 3, İstabul 1997 (izi alıarak basılmıştır). 170 SEMRA ERDOĞAN

9 soru üzerie odaklamış, gerçekçi searyoları kullaıldığı bir eğitim tekiğidir. Eğitici hemşire vaka çalışmasıı hazırlarke, tartışılmasıı yada yaıtlamasıı istediği oktaları Tartışma Soruları hazırlayarak açık ve et olarak belirtmelidir. Tartışma souda çalışmaı souçlarıı özetlemelidir. Ortak katılımla öğreme olaağı sağlar. Problem çözme becerilerii geliştirmek amacıyla kullaılır. Eğlece, Dramatizasyo, Oyu İle Öğretme Tekiği: Oyulaştırma (Rol Play): Temel amaç eğledirerek öğretmektir. Hastaı kouyu gerçek yaşam koşulları içide alamasıa, gözlem yolu ile öğremesie olaak sağlar. Dikkati odaklaştırmak içi programı başıda veya souda uygulaabilir. Kouyu özetleye kalıcı bir etkisi vardır. Acak öcede plalaa searyo içeriği yalış algılamaya izi vermemeli ve kalıcı hatalara ede olmamalıdır. C. S f D fl Ö retme Tekikleri Yaşam biçimi değişikliklerii kolaylaştırmak içi kullaılır Diyabet Gülüğü: Hasta evde diyabeti yöetimi ile ilgili karşılaştığı durumları aldıkları ölemleri ve souçlarıı belirte gülük tutar. Öreği; Aldığı besiler, yaptığı isüli dozları, varsa hipoglisemi yada hiperglisemi belirtileri, durumu ile ilgili değişikleri olası edeleri gibi. Bu otlar hastalığı izleme, raporladırma ve yei ölemler içi karar vermede çok değerlidir. Hedef Oluşturma Listeleri: Hastaı sağlığıı olumsuz yöde etkileye bir davraışıı değiştirmek içi uygulamayı hedeflediği değişim plalarıdır. Hastaı değişim içi motivasyoou arttırır. Uyarıcı etkisi vardır. Öreği; yürüyüş yapmak isteye bir diyabetli aşamalı olarak plalaa bir egzersiz programıa katılabilir. 1.hafta 2.ve3.hafta 4.ve 5.hafta 6.ve 7.hafta 8.ve 9.hafta : 2 gü 15 dk yavaş yürüme : 3 gü 20 dk yavaş yürüme : 3 gü 30 dk hızlı yürüme : 4 gü 45 dk hızlı yürüme : 60 dk hızlı yürüme gibi. Deeyerek öğreebiliriz Kayak: Diabetes Educatio Study Group, DESG Eğitim Notları, Servier Sayı: 3, İstabul 1997 (izi alıarak basılmıştır). Hastaya davra fllar de ifltirmesii söylemek, ö retmek yeterli de ildir. Hasta iamas sa lamak gerekir. Aile bireylerii ve yak çevredeki di er kiflileri destek düzeyi artt kça hasta hastal a uyumu artar. Kedi Kedii Değerledirme Tekikleri: Hastaı değerleri ve tutarsızlıklarıı tartışmak içi temel oluşturur. Öreği; diyabetli birey düzesiz besleme davraışlarıı olumsuz souçlarıı listeleyebilir. Şişma bir birey kedi aktivitelerii daha atletik bir bireyi egzersiz alışkalıkları ile karşılaştırabilir. Farklılıkları görerek kedi davraış ve değerlerii yeide düşüebilir. DİYABET EĞİTİMİ VE DANIŞMANLIK 171

10 Diyabet E itimide Kulla la Araç ve Gereçler Bülte tahtası, Philip Chart Basılı araçlar (Ders kitapları, eğitim araçları, rehber listeler) Soyut görsel semboller (şekiller, karikatürler, resim dizileri vb.) Hareketsiz resimler (Afişler, rekli fotoğraflar, slayt, saydam ) Görsel/İşitsel araçlar ( Film/Video, TV, Teyp vb.) Tablo 15.1: Eğitimi Kullaıla Yötem ve Araçlara Göre Kalıcılık Durumu Suu biçimi 3 saat sora 3 gü sora Sözel %70 %10 Görsel %72 %20 Görsel+işitsel %85 %65 salar; Okuduklar %10 u, Gördüklerii %30 uu, Söylediklerii %70 ii, flittiklerii %20 sii Hem görüp, hem iflittiklerii %50 sii Yaparak söylediklerii %90 hat rlar E itilmifl Tip 1 Diyabetli Birey Ne Bilmeli? Ne Yapmal? 1. Hastalığı yöetimi içi hedeflerii seçebilmeli, 2. Diyabeti isüli ile tedavisii bilmeli, 3. Her öğüde ve ara öğülerde e kadar karbohidrat alacağıı bilmeli, 4. Ka şekeri düzeyideki değişiklikleri kotrol edebilmeli 5. Hipoglisemi ve hiperglisemiyi tedavi edebilmeli. Hipoglisemi; 1. Hipoglisemi belirti ve bulgularıı tarif edebilmeli, 2. Hipoglisemiyi 15 g. Şeker (ör: suda eritilmiş üç kesme şeker) ile tedavi edebilmeli, 3. Hipoglisemi edeii açıklayabilmeli, 4. Daima yaıda dört kesme şeker taşımalı. süli Ejeksiyou; 1. Kedie uyguladığı isüli tipi ve ejektör özelliklerii bilmeli, 2. İsüli dozuu hazırlayabilmeli, 3. İsüli uyguladığı bölgeleri değiştirebilmeli, 4. Ejeksiyo yapabilmeli. Kedi Kedie Ka fiekeri Kotrolü; 1. Ka şekeri testi içi uygu ola zamaa karar verebilmeli, 2. Kapiller kada, şeker ölçümü yapabilmeli, 172 SEMRA ERDOĞAN

11 3. İdrarada şeker ölçümü yapabilmeli, 4. Test souçlarıı yorumlayabilmeli. Gülük Tutma; 1. Test souçlarıı kaydetmeli, 2. İsüli dozlarıı kaydetmeli, 3. Diyabeti gidişii etkileye özel durumları kaydetmeli. Hastal k ve Hamilelik Durumuda; 1. Test kotrol sayısıı arttırmalı, 2. İdrarda aseto kotrolüü yapmalı, 3. Gerekiyorsa isüli dozuda miimal değişiklikler yapabilmeli, 4. Şekersiz bol sıvı almalı. süli Doz Ayarlamas ; 1. Test souçlarıa göre isüli dozuu ayarlayabilmeli, 2. Fazla fiziksel egzersiz durumuda isüli dozuu azaltabilmeli, 3. İfeksiyo durumuda isüli dozuu arttırabilmeli.. Ö üleri; 1. Degeli bir öğü plaı hazırlayabilmeli, 2. Her öğüde gerektiği ölçüde karbohidrat almalı, 3. Güde üç aa öğü almalı, 4. Dışarda yemek yerke iyi degelemiş meü seçmeli Ara Ö üleri; 1. Karbohidrat içere ara öğüleri seçebilmeli, 2. Aa öğüleri arasıda birer ara öğü almalı. Fiziksel Egzersiz 1. Düzeli olarak bede hareketleri yapmalı, 2. Bede hareketlerii ek ara öğülerle takviye edebilmeli, 3. Ka şekeri düzeyie göre, bede hareketleride öce, hareket sırasıda ve harekette sora isüli ve diyet tedavisii ayarlayabilmeli. Ayak Bak m ; 1. Ayaklarıı her gü yıkamalı ve kurulamalı, 2. Hiperkeratozu azaltmak içi süger taşı kullamalı, 3. Tıraklarıı kesmemeli, törpülemeli, 4. Yumuşak ve ayağıa uygu ayakkabı giymeli. E itim program kou bafll klar da örekler Diyabeti alamak Diyabet as l tedavi edilir Hipoglisemi ve hiperglisemi Besleme ile uyum Diyabet ve egzersiz süli uygulama tekikleri Diyabeti kotrolü ve izlemesi Diyabeti yiyeceklerle tedavi etmek Ka flekerii ölçme tekikleri Bireysel da flmal k Diyabeti komplikasyolar Hasta hedefleri Diyabet ve ayak bak m Zor durumlarda e yapabilirim? DİYABET EĞİTİMİ VE DANIŞMANLIK 173

12 A r Duyusuu Kayb ; 1. Ayaklarıı her gü; bası veya iflamasyo işaretleri yöüde, muhtemel yara yada ayak parmakları arasıda gelişebilecek matar efeksiyou yöüde gözlemeli, 2. Evde veya toprakta yalıayak yürümemeli, 3. Ayakları ısıtmak içi elektrikli veya diğer ısıtıcıları kullamamalı. Retiopatii Ölemesi; 1. Yılda bir kez göz hekimie kotrole gitmeli. Kalp Damar Hastal klar Ölemesi; 1. Sigara içmemeli, 2. Diyetide hayvasal yağları azaltmalı, 3. Alkol kullamayı azaltmalı, 4. Düzeli fiziksel egzersiz yapmalı, 5. Düzeli ka basıcı kotrolü yapmalı. E itilmifl Tip 2 Diyabetli Birey Ne Bilmeli? Ne Yapmal? Hastalığıı yöetimi içi hedeflerii belirleyebilmeli, Beslemesii uygu besi ve uygu miktarlarla değiştirerek düzeleyebilmeli, Reçete edile ilaçlarıı almalı, Bedesel hareketlerii arttırmalı. Diyet; 1. Öğülerii degeli olacak şekilde hazırlayabilmeli, 2. Her öğüde karbohidrat almalı, 3. Düzeli saatlerde yemek yemeli, Besleme Davra fllar ; 1. Besi ve içecekleri yeme ve içme isteği doğura tetikleyici uyaraları bilmeli, 2. Bu tür uyaralarda kaçımayı bilmeli, 3. Düzeli, iyi degelemiş aa ve ara öğüleri almalı. Kilo Kayb ; 1. Doymuş yağ alımıı azaltmalı, 2. Alkol tüketmemeli yada olabildiğice azaltmalı, 3. Her öğüde sebze ve meyve almalı. laçlar; 1. Reçete edile ilaç dozlarıa sadık kalmalı, 2. İlaçlarıı düzeli saatlerde almalı, 3. Tedavisii yetersizliğii taımlayabilmeli, görebilmeli. Fiziksel Egzersiz; 1. Düzeli programlamış egzersiz yapmalı, 2. Sulfoylurea ile tedavi oluyorsa, fiziksel hareketlerii ek ara öğüle desteklemeli, 174 SEMRA ERDOĞAN

13 Kedi Kedii Kotrol ve zlem; 1. İdrarda şeker ve aseto ölçme işlemii yapabilmeli, 2. Kapiller kada şeker ölçme işlemii yapabilmeli, 3. Kada ve idrarda şeker testi içi uygu zamaı seçme kousuda karar verebilmeli, 4. Test souçlarıı yorumlayabilmeli. Hastal k Durumuda; 1. Test yapma sıklığıı arttırmalı, 2. Şeker içermeye içecekleri bol miktarda almalı, 3. Ka şekeri 36 saat süresice 300 mg/dl ve üzeride ise heme doktoruu aramalı, Yafll lar; 1. Hipoglisemi işaretlerii bilmeli, 2. Hipoglisemisii 15 g. şeker (ör: suda eritilmiş üç kesme şeker) ile tedavi edebilmeli, 3. Hipoglisemiye ede ola faktörleri tekrar etmesii öleyebilmeli. Kalp Damar Hastal klar Ölemesi 1. Sigara içmemeli, 2. Diyette hayvasal yağları azaltmalı, 3. besilerideki tuz miktarıı azaltmalı 4. Alkol alımıı azaltmalı, 5. Düzeli fiziksel hareket yapmalı, 6. Düzeli ka basıcı kotrolü yapmalı. Özel Durumlar 1. Dışarda yemek yerke degelemiş öğüü ola yerleri seçmeli, 2. Diyetide öerile miktarı seçmeli, 3. Öğüleride ikici tabağı reddetmeli. Ayak Bak m 1. Yumuşak ve ayağıa uygu ayakkabı giymeli, 2. Her gü ayaklarıı yıkamalı ve kurulamalı, 3. Hiperkeratozu azaltmak içi süger taşı kullamalı, 4. Tıraklarıı kesmemeli, törpülemeli, 5. Basıya bağlı belirtileri yada küçük yaralamaları farketmeli ve çaresie bakabilmeli. Tip 2 Diyabet de Risk Faktörleri E itimi Diyabet ülkemizde hasta, hasta yakıları ve risk altıdaki bireylerle birlikte yaklaşık 10 milyo kişiyi ilgiledire öemli sağlık sorularıı başıda gelmektedir. Diyabet risk faktörlerii ta lamas da hemflire aahtar sa l k çal fla d r. DİYABET EĞİTİMİ VE DANIŞMANLIK 175

14 Diyabeti biricil koruma programları kapsamıda, Diyabeti oluşmasıı ölemek, diyabete ede ola risk faktörlerii sayı ve şiddetii azaltmak, Erke diyabet belirtileri saptamış ola kişilerde hastalığı gelişmesii ölemek amacıyla (riskleri belirleye ve sağlığı geliştire) eğitim ve yaşam biçimi değişiklerii sağlaya eğitim programlarıa gerek vardır. Hemşire, bu aşamada Bireyleri risklerde haberdar eder, değiştirilebilir risk faktörleri ( besleme, fiziksel aktivite, kilo kotrolü, stres ile başetme gibi) kousuda bilgiledirir harekete geçirir. Toplumsal kayaklarda haberdar eder ve destek almalarıı sağlar. Kimler Diyabet Yöüde Risk Alt dad r? A. Obez (fiiflma) olalar Şişmalık Nasıl Taımlaır? Bede Kitle deksie göre( BK ); BKİ, kilogram ciside vücut ağırlığıı, metre ciside boyu karesie bölümesi ile hesaplaır ( BKİ = Ağırlık (kg) / Boy 2 (m) ) Bede Kitle ideksi: Örek: Boy: 165 cm A rl k: 75 kg Kilo Boy 2 75 BK : = 27.5 kg BKİ, çocuklar, gebeler, ödemi ola hastalar ve çok kısa boylu kişiler dışıda uygu bir obezite belirleme yötemidir. Düya Sağlık Örgütü (DSÖ), obeziteyi Bede Kitle İdeksie göre aşağıda belirtildiği gibi sııflamıştır Ulusal Diyabet Program Amaçlar Hastalar bak m kalitesii iyilefltirmek, Sa l k persoelii e itmek, Diyabete yöelik çal flmalar yayg laflt rmak, Diyabet riski tafl ya kiflileri belirlemek ve toplumu diyabet riskleri kousuda bilgiledirmek Tip 2 Diyabet Risk Faktörleri 1. Obezite 2. Hipertasiyo 3. Fiziksel iaktivite 4. Hatal besleme 5. Ailede diyabet öyküsü 6. Bozulmufl glikoz toleras öyküsü 7. Gestasyoel diabetes mellitus öyküsü 8. Yafllama 9. Stres 10. Sigara 176 SEMRA ERDOĞAN

15 Tablo Erişkilerde Bede Kitle İdeksi Değerledirmesi BKİ DSÖ Sııflaması Popüler Taım <18.5 kg/m 2 Düşük kilolu Zayıf kg/m 2 Normal Sağlıklı / Normal kg/m 2 1. derece fazla kilolu Fazla kilolu kg/m 2 2. derece fazla kilolu Obez 40 kg/m 2 3. derece fazla kilolu Morbid obez Kayak: Koruga Ü., Damcı T., Özbey H., Özer E.M.: Kliik Ozebite, Karakter Color Matb., 1. baskı, İstabul 2000, s.2. Bel-Kalça Çevresi Ölçümü ve Bel Kalça Ora a göre (BKO); Bel çevresi göğüs kafesii alt kearı ile iliac çıkıtı arasıdaki orta oktada ölçülür. Kalça çevresi ise, büyük femur başı hizasıda esemeye bir mezur ile ölçülür. BKO= Bel çevresi (cm) / Kalça çevresi (cm) formülü ile hesaplaır. BKO, satral obezitei taımlaması içi öemlidir. BKO u alteratifi olarak sadece bel çevresi de ölçülebilir (Bkz. Bölüm 13). Bel çevresii erkekte 102 cm, kadıda 88 cm yi BKO ı erkekte 0.9, kadıda 0.8 i aşması riski arttığıı gösterir. B. Hipertasiyou olalar Hipertasiyou obezite ile ilişkili olduğu Hipertasiflerde isüli direcii daha fazla olduğu bilimektedir. Bu alamda, Ka basıcı 140/90 mmhg ı üstüde olalar ve hipertasif ilaç kulladığıı ifade ede kişiler koroer kalp hastalığı yöüde olduğu kadar diyabet yöüde de risk altıdadır. C. Fiziksel aktivitesi yetersiz olalar Egzersiz vücutta hücreleri isüli duyarlılığıı isüli reseptör sayısıı ve duyarlılığıı, hücreleri glukozu depolama yeteeğii arttırır. Vücut yağıı azaltır. Vucutta yağ dağılımıda değişiklik yapar. Ka lipidlerii ve ka basıcıı düşürür. Kişii kedii daha zide ve iyi hissetmesii sağlar. D. Hatal besleme al flkal klar olalar Bofl zama evde geçire, düzeli egzersiz yapmaya, masa bafl da çal fla di er bir deyiflle, sedater yaflaya yada hafif egzersiz yapa kifliler diyabet yöüde risk alt dad r. Hastal aile içide yayg l e kadar fazla ise di er bireyleri bu hastal kta etkileme ora o kadar artar. Doymuş yağ oraı yüksek, rafie şekerleri içere, lifte fakir ola yiyeceklerle beslee kişilerde isüli duyarlılığı azaltır ve aormal glukoz tolerası ortaya çıkarabilir. Besleme ile paralel olarak ka yağlarıı yüksek olması Trigliserid i 250mg/dl i üzeride, HDL i 35 mg/dl i altıda olması diyabet içi risk faktörü olarak değerledirilir. DİYABET EĞİTİMİ VE DANIŞMANLIK 177

16 E. Aileside diyabet öyküsü olalar Beyaz ırkta, tip 2 diyabeti ola bir kişii birici derecede akrabalarıda tip 2 Diyabet gelişme olasılığı 80 yaşıa kadar %40 ike, diyabetli olmayaları akrabalarıda bu ora %11 dir. Her iki ebeveyide diyabet ola kişileri, aileside diyabet olmaya kişilere göre diyabet olma riskii 2.5 kat daha fazla olduğu bildirilmektedir. Acak geetik yük tek başıa belirleyici değildir. Kazaılmış diğer riskler gözöüde tutulmalıdır. F. Bozulmufl glukoz toleras (IGT) öyküsü olalar Açlık Ka Şekeri mg/dl arasıda olalar Bozulmuş Açlık Glikozu (IFG) olarak taımlaır. IFG taısı olalara Oral glukoz Toleras Testi (OGTT) yapmak gerekir. (75 g glikoz 300 ml su ile karıştırılarak) Glikoz alımıda 2 saat sora ka şekeri mg/dl arasıda olalar Glikoz Tolerası Bozulmuş (IGT) olarak taımlaır. Çalışmalar egzersiz, doğru yeme alışkalıkları ve kilo kotrolüü IGT de diyabete doğru ola gidişi azalttığıı göstermektedir. G. Gestasyoel diabetes mellitus öyküsü (GDM) olalar GDM, gebelikte başlaya ya da ilk kez gebelik esasıda saptaa çeşitli derecelerde glikoz itolerasıı ifade eder. Doğumda sora geellikle glikoz tolerası ormale döer. Acak daha soraki döemlerde tip 2 diyabeti gelişmesi içi öemli bir risk faktörüdür. H. 45 yafl ve üzeride olalar DM ve IGT prevalası yaş ilerledikçe kümülatif olarak artmaktadır. Ayrıca diyabet yaşlılarda ve hastaları yaklaşık yarısıda farkedilmemektedir. Hastalık riski 45 yaş civarıda başlar ve yaşla birlikte risk katlaarak artar. I. Ai ve yo u stres yaflayalar Glikoz toleras bozulmufl (IGT) kiflilerde, OGTT de 2 saat soraki ka flekeri mg/dl aras dad r. Gebelik s ras da diyabeti ortaya ç ka obez kad lar yaklafl k yar s da ilerleye yafllarda Tip 2 DM geliflebilir. Sigara içelerde diyabet riski artar. Bu art fl sigara miktar artmas ile orat l d r. Ruhsal zorlama yarata yaşam olaylarıı ve büyük fiziksel travmaları diyabeti ortaya çıkmasıda Başlatıcı faktör olarak rol oyadığı bilimektedir. Nedei e olursa olsu stres soucu hiperglisemiye eğilim artar ve bu durum tip 2 diyabete yatkı ola kişilerde hastalığı ortaya çıkmasıı tetikleyebilir. 178 SEMRA ERDOĞAN

17 J. Sigara içeler Sigaraı kaser ve koroer kalp hastalığı başta olmak üzere pek çok hastalığı ortaya çıkmasıda rolü olduğu bilimektedir. Yaısıra sigaraı pakreası işleyişii bozarak isüli salıımıı da azalttığı bildirilmektedir. Hasta yak lar a, Çal flma arkadafllar za, Ulaflabildi iiz herkese D YABET R SK TEST UYGULAYINIZ (Bkz. Ek 2) VE DE fit REB LECE N Z SA LIKLI YAfiAM B Ç M DAVRANIfiLARI Ç N E T M YAPINIZ. Kediizi Kotrol Ediiz 1. Diyabetliye kazad raca z tutum ve davra fllar eler olmal d r? 2. Terapötik hasta e itimi ilkelerii s ralay z. 3. Diyabetliye hagi yaflamsal beceriler kazad r lmal d r? 4. Da flmal k becerileride o madde say z. 5. Diyabet e itimide kullaabilece iiz kat l mc e itim yötemleride üçüü s ralay z 6. Diyabet e itimide hagi e itim araçlar kullaabilirsiiz? 7. Bir e itim kousuu diyabet e itim süreci do rultusuda plalay z. 8. Diyabet yöüde kimler risk alt dad r? Risk alt daki bireylere as l ulaflabilirsiiz? DİYABET EĞİTİMİ VE DANIŞMANLIK 179

18 EK 1 TERAPÖT K HASTA E T M SÜREC ÖRNE 1. ADIM: Hagi problem ve amacı e? Dikkatle problemi dile, soru sor, katılımcıları fikrii al ve yaz SORUN: Ayakta yüzeyel yara Ne zamada beri? Nas l farkettiiz?... Görüümü as ld? Nas r, kaama, deride çatlakl k var m yd?... A r var m? 2. ADIM: Tüm çözüm yollarıı listele? Bütü fikirleri yaz (Uygu olmasa bile) Her hastada e az bir çözüm öerisi al Tüm çözümleri listele, hasta ile tartışma 1) Her gü ayaklar, çoraplar ve ayakkabılar kotrol edilmeli 2) Bayoda sora ayaklar ve parmak araları iyice kurulamalı 3) Sigara içilmemeli 4) Yalıayak yürümemeli, özel ayakkabı alımalı 5) Nasır batı kullaılmalı 6) Tıraklar kesilirke cilde zarar verilmemeli 3. ADIM: Tüm çözüm yollarıı tartış Çözüme çabuk geç Her birii avataj ve dezavatajıı tartış, zıt etkilerii düşüdür 4. ADIM: E uygu ve e kolay çözümü seç Her gü ayakları, çorapları ve ayakkabıları kotrol et 5. ADIM: E uygu ola çözümü asıl uygulaabileceğii plala (Bkz. Bölüm 12). Hagi kayaklara gereksiim var? Tuzaklar var mı? Dikkate al. Zor ola adımları pratiğii yap Gözde geçirmek içi zamaı iyi kulla 1. adım: Her gü ayak derisii göz ile aya yardımı ile icele( bül, yara varsa ülser bakımı ve istirahat, efeksiyo varsa sağlık birimie başvur) 2. adım: Ayak ısısıı ve hassasiyetii kotrol et. 3. adım: Ayakkabıları ve çorapları kotrol et. 4. adım: Her gü deri, tırak ve ülser bakımı yap. 5. adım: Gülük yaşam aktivitelerii düzele, uygu ayakkabı seçimi yap. 6. ADIM: Uygulamaları gözde geçir Öce başarı üzerie odakla Tüm çabaları ödülledir Plaı gözde geçir, gerekiyorsa düzelt KONTRAT YAP 180 SEMRA ERDOĞAN

19 EK 2 T P 2 D YABET R SK TEST 1. Boyuma göre vücut ağırlığım yada verile tabloya göre eşit veya daha fazladır. Evet (5)... Hay r (0) yaşı altıdayım gü boyu çok az egzersiz yapıyorum veya hiç yapmıyorum. Evet (5)... Hay r (0) yaşları arasıdayım. Evet (5)... Hay r (0) yaşı üzerideyim Evet (9)... Hay r (0) kg da daha ağır bebek doğurmuş bir kadıım Evet (1)... Hay r (0) Kız ya da erkek kardeşimde diyabet var. Evet (1)... Hay r (0) Ae yada babamda diyabet var. Evet (1)... Hay r (0)... Toplam:... Tablo Risk Ağırlık Tablosu Boy (cm) Ayakkabısız Ağırlık (Kg) Hafif giysilerle Pua 3-9 aras da ise: Şu ada diyabetli olma riski düşüktür. Düzeli egzersiz yapmak ve ideal kiloyu korumak riski azaltmaya yardımcı olur. Pua 10 ve üzeride ise: Diyabet olma riski yüksektir. Kesi taı içi bir sağlık kuruluşua başvuruuz. Yapıla ka şekeri ölçümüde diyabetli olmadığıız söylese bile yaşıız 45 i altıda ise 3 yılda bir, yaşıız 45 i üstüde ise yılda bir ka şekeriize baktırıız. Tablo, 35 yaş üzerideki erkekler ve kadılar içi, boya göre sağlıklı olmaya kiloları gösterir. Boyuuza göre ağırlığıız tabloda verile değere eşit veya bu değerde fazla ise diyabet riskiiz yüksektir. Bu tablo bede kitle ideksie göre yapılmıştır. Kayak: America Diabetes Associatio (ADA), Cliical Practice Recommedatios, Diabetes Care, Supp 1, DİYABET EĞİTİMİ VE DANIŞMANLIK 181

20 KAYNAKLAR 1. America Diabetes Assocatio, Cliical Practice Recommedatios, Diabetes Care, 1999, (Supp 1). 2. Bile M.: Plada Uygulamaya Öğretim. Ayda WEB Tesisleri, Akara, Coşasu G.K.: Erişkilerde Diyabet Risk Faktörlerii Belirlemesi. İstabul Üiversitesi Sağlık Bilimleri Estitüsü Halk Sağlığı Hemşireliği Yüksek Lisas Tezi (Yayılamamış), İstabul Diabetes Educatio Study Group, DESG Eğitim Notları, Servier Sayı:3, İstabul, Esi M.N.: Edüstriyel alada çalışa işçileri sağlık davraışlarıı saptaması ve geliştirilmesi. İstabul Üiversitesi Sağlık Bilimleri Esitüsü Yayılamış Doktora Tezi, İstabul, Yılmaz C., Yılmaz T., İmamoğlu Ş.: Diabetes Mellitus Gri Tasarım, İstabul, Mayıs Fuel, M.M, Arold,M.S., Barr,A.A.: Life with Diabetes, A Series of Teachig Outlies by the Michiga Diabetes Research ad Traiig Ceter. America Diabetes Associatio Ic Heiss, G.L.: Health Teachig. İ Commuity Health Nursig Theory ad Practice. C.M. Smith, F.A. Maurer. WB. Sauders Co. Philadelphia, Lodo, 1995, p Hesapçıoğlu M.: Öğretim İlke ve Yötemleri Eğitim Programları, Beta Basım Yayıevi, Akara, İmamoğlu Ş.: Natioal diabetes program Turkey i the fourth year. Diabetes News, 1997;1: Keleştimur,F.: Obezite ve aşırı kilou vücut kitle ideksi ve bel kalça oraı ile ilişkisi ve sııfladırılması, Obezite, 2000;1: Koruga, Ü., Damcı, T., Özbey, H., Özer, E.M.: Kliik Obesite, Krakter Color Matb., 1. Baskı, İstabul, Özvarış, Ş.B.: Sağlık Eğitimie Bakış, Hacettepe Halk Sağlığı Vakfı Yayıı, No:97/9, Üçbilek Matbaası, Akara Report of a WHO Study Group, Prevetio of Diabetes Mellitus, Geeva, Swaso J., Albrecht,M.: Commuity Health Nursig, Promotig The Health Aggregattes, WB. Sauders Co. Philadelphia 1993., p Sağlık Bakalığı, AÇSAP Müdürlüğü, Halk Eğitimii Geliştirme Projesi İletişim Tekikleri Kullaımı ve Eğitim Materyalleri, Akara, TC. Sağlık Bakalığı Tedavi Hizmetleri Geel Müdürlüğü, Ulusal Diyabet Programı, The Desg Teachig Letter, Nurse Traiers i Diabetes, Europea Nurses i Diabetes. Collaborative Uiversities Project-ENDCUP, Federatio of Europea Nurses i Diabetes, Rochampto İstitute, Lodo Tip 2 Diyabet Kosesus El Kitabı. Ed.: N.Bağrıaçık, S. Biberoğlu, U.Görpe, ve ark. Novo Care Diyabet Servisi, İstabul, Velioğlu, P.,Pekteki, Ç.,Şalı,T.: Hemşirelikte Kişilerarası İlişkiler. TC. Aadolu Üiversitesi Yayı No:497, Eskişehir World Health Orgaizatio, Regioal Office for Europe, Therapeutic Patiet Educatio. Cotiuig educatio programmes for health care providers i the field of prevetio of chroic disease. Report of WHO Workig Group, SEMRA ERDOĞAN

BÖLÜM. Diyabet ve Egzersiz. Önemli Noktalar. Amaç. Hedefler

BÖLÜM. Diyabet ve Egzersiz. Önemli Noktalar. Amaç. Hedefler BÖLÜM 4 Diyabet ve Egzersiz Hatice PEK Diyabetli bireyler içi aktivite ve egzersiz, bakım plaıı, besleme programıı ve ilaç tedavisii öemli bölümüdür. Aktivite ve egzersiz; glikozu daha iyi kullaılmasıı,

Detaylı

TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI

TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI Meryem Saatçı * Özet Amaç: Toplumu erkek hemşirelerle ilgili düşüce ve görüşlerii belirlemesi. Yötem: Kesitsel türde yapıla çalışma 100 kişi üzeride, yüz yüze görüşülerek

Detaylı

Diyabet ve egzersiz TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU

Diyabet ve egzersiz TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 02 Diyabet ve egzersiz Diyabetli bireyler

Detaylı

Hipoglisemi ve Hiperglisemi

Hipoglisemi ve Hiperglisemi BÖLÜM 10 Hipoglisemi ve Hiperglisemi Diyabet tedaviside amaç ka glikoz seviyesii kotrol altıda tutmaktır. Diyabetli bireylerde, yüksek ka glikoz seviyeleri isüli yetersizliği ya da vücutta isülii yetersiz

Detaylı

Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği

Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği Ayfer Bayındır Şeyda Özcan İlhan Satman Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Koç Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

BİLGİNİN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİNDEN YARARLANARAK EĞİTİMDE PAYLAŞIMI

BİLGİNİN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİNDEN YARARLANARAK EĞİTİMDE PAYLAŞIMI The Turkish Olie Joural of Educatioal Techology TOJET July 2005 ISSN: 106521 volume Issue Article 16 BİLGİNİN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİNDEN YARARLANARAK EĞİTİMDE PAYLAŞIMI Yard. Doç. Dr. Bahadti RÜZGAR Marmara

Detaylı

Diyabetin Psikososyal Yönü

Diyabetin Psikososyal Yönü BÖLÜM 17 Diyabeti Psikososyal Yöü Diyabet fizyopatolojik süreçlerle isa orgaizmasıda değişiklikler oluştururke, diyabetlii ruhsal dege ve uyumuda da birtakım farklılaşmalar olmaktadır. Diyabet fiziksel

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

Diyabette Genel Sa l k Önerileri

Diyabette Genel Sa l k Önerileri BÖLÜM 16 Diyabette Geel Sa l k Öerileri Diyabet makrovasküler ve mikrovasküler komplikasyoları ile yaşam kalitesii düşüre, erke ölüm ve hastalama oraıı yüksek olduğu bir hastalıktır. Bu edele hastaı tedavisii

Detaylı

D YABET HEMfi REL DERNE (DHD)

D YABET HEMfi REL DERNE (DHD) D YABET HEMfi REL DERNE (DHD) AMAÇLAR: Diyabet hemflireli ii gelifltirmek, Diyabetli hasta hemflirelik bak m gereksiimlerii saptamak içi hemflireleri teflvik etmek, Diyabetli hastalara bak m vere hemflireleri

Detaylı

Bebeğin dünyaya gelmesiyle birlikte onun temizliği ve bakımını nasıl. Bebek Temizliği

Bebeğin dünyaya gelmesiyle birlikte onun temizliği ve bakımını nasıl. Bebek Temizliği Bebek Temizlii Çaramba, 04 Hazira 2008 18:25 - So Gücelleme Çaramba, 27 Ekim 2010 13:03 Bebei düyaya gelmesiyle birlikte ou temizlii ve bakm asl yapaca za dair bir tak m tereddütleriiz ortaya ç kabilir,

Detaylı

ÖzelKredi. İsteklerinize daha kolay ulaşmanız için

ÖzelKredi. İsteklerinize daha kolay ulaşmanız için ÖzelKredi İstekleriize daha kolay ulaşmaız içi Yei özgürlükler keşfedi. Sizi içi öemli olaları gerçekleştiri. Hayalleriizi süsleye yei bir arabaya yei mobilyalara kavuşmak mı istiyorsuuz? Veya özel güler

Detaylı

PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI

PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI Kriz Dergisi 3 (1-2): 133-137 PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI Ayça GÜRDAL*, Hasa MIRSAL" GİRİŞ VE AMAÇ Ayakta tedavi sürekliliği, diğer tıp dallarıda

Detaylı

BÖLÜM. nsülin Tedavisinin Yönetimi. Önemli Noktalar. Amaç. Hedefler. Tip 1 Diyabet Yönetiminde Hedefler

BÖLÜM. nsülin Tedavisinin Yönetimi. Önemli Noktalar. Amaç. Hedefler. Tip 1 Diyabet Yönetiminde Hedefler BÖLÜM 5 süli Tedavisii Yöetimi İsülii keşfi ve isüli tedavisii uygulamaya geçmesi diyabet tedaviside döüm oktası olmuştur. İsüli tedavisi tek başıa veya bazı diyabetlilerde oral atidiyabetik ilaçlarla

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA Joural of Research i Educatio ad Teachig OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA Yard.Doç.Dr. Tüli Malkoç Marmara Üiversitesi

Detaylı

Diyabetin S n fland r lmas ve Tan Kriterleri

Diyabetin S n fland r lmas ve Tan Kriterleri BÖLÜM 2 Diyabeti S flad r lmas ve Ta Kriterleri Zehra DURNA Diabetes Mellitus (Diyabet) isüli eksikliği veya etkisizliği soucu gelişe, akut ve kroik komplikasyoları eşlik etmesiyle yaşam boyu süre bir

Detaylı

BÖLÜM. Çocukluk Ça nda Diyabet. Önemli Noktalar

BÖLÜM. Çocukluk Ça nda Diyabet. Önemli Noktalar BÖLÜM 8 Çocukluk Ça da Diyabet Semra ERDOĞAN Çocukluk çağı diyabeti, geetik yatkılıkla, otoimmü mekaizmalarla ve çevresel faktörlerle (viral efeksiyolar, stres gibi) ilişkilidir. Sıklıkla puberte döemide

Detaylı

BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ. Doç.Dr. Suat ŞAHİNLER

BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ. Doç.Dr. Suat ŞAHİNLER BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ İkici bölümde verileri frekas tablolarıı hazırlaması ve grafikleri çizilmesideki esas amaç; gözlemleri doğal olarak ait oldukları populasyo dağılışıı belirlemek ve dağılışı geel özelliklerii

Detaylı

The Determination of Food Preparation and Consumption of the Working and Non-Working Women in Samsun

The Determination of Food Preparation and Consumption of the Working and Non-Working Women in Samsun Research Turkish Joural of Family Medicie & Primary Care www.tjfmpc.com The Determiatio of Food Preparatio ad Cosumptio of the Workig ad No-Workig Wome i Samsu Samsu İlide, ve Kadıları, Evde Besi Hazırlama

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makine Mühendisliği Bölümü

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makine Mühendisliği Bölümü BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makie Mühedisliği Bölümü 1 STAJLAR: Makie Mühedisliği Bölümü öğrecileri, öğreim süreleri boyuca 3 ayrı staj yapmakla yükümlüdürler. Bularda ilki üiversite içide e fazla 10 iş güü süreli

Detaylı

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir?

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir? Aile Hekimliği Sürekli Mesleki Gelişim Programı Hayatınız boyunca öngöremediğiniz ve hayat kalitenizi düşürecek pek çok sorun yaşayabilirsiniz. Şeker hastalığı(kısa olarak Diyabet diyebiliriz) ve obezite

Detaylı

Diyabet Bak m : S n rlar Ötesi Stratejiler

Diyabet Bak m : S n rlar Ötesi Stratejiler BÖLÜM 1 Diyabet Bak m : S rlar Ötesi Stratejiler Düyada her 20 kişide biri (151 milyo yetişki) diyabetlidir. Bu sayı so beş yıldır diyabet oraıda % 11 lik bir artış olduğuu gösterir. Yirmi beş yıl içide

Detaylı

Eczacılık Fakültesi Öğrencilerinin Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Students' Approach to Their Profession

Eczacılık Fakültesi Öğrencilerinin Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Students' Approach to Their Profession Eczacılık Fakültesi Öğrecilerii Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Studets' Approach to Their Professio Işıl ŞİMŞEK* Yıldır ATAKURT** Bihter YAZICIOĞLU*** ÖZET Bu çalışmada, Eczacılık Fakültesi öğrecilerii

Detaylı

BÖLÜM. Diyabette Ayak Bak m. Önemli Noktalar. Amaç. Hedefler

BÖLÜM. Diyabette Ayak Bak m. Önemli Noktalar. Amaç. Hedefler BÖLÜM 12 Diyabette Ayak Bak m Toplumu tehdit ede hastalıklar arasıda altıcı, amputasyo edeleri arasıda ise birici sırada bulua diyabeti izlem, tedavi ve kotrolude rol ala, diyabet ekibii üyesi hemşireleri

Detaylı

Diyabetik Hasta Takibi. Dr. Hasan Onat PHD Diyabet Çalışma Grubu İnece ASM, Kırklareli

Diyabetik Hasta Takibi. Dr. Hasan Onat PHD Diyabet Çalışma Grubu İnece ASM, Kırklareli Diyabetik Hasta Takibi Dr. Hasan Onat PHD Diyabet Çalışma Grubu İnece ASM, Kırklareli Amaç Bu oturum sonunda katılımıcı hekimler birinci basamakta Diyabet hastalığının yönetimi konusunda bilgi sahibi olacaklardır.

Detaylı

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır.

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. ŞİŞMANLIK (OBEZİTE) Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. Yağ dokusunun oranı; Yetişkin erkeklerde % 12 15, Yetişkin kadınlarda %20 27 arasındadır. Bu oranların

Detaylı

İstatistik ve Olasılık

İstatistik ve Olasılık İstatistik ve Olasılık Ders 3: MERKEZİ EĞİLİM VE DAĞILMA ÖLÇÜLERİ Prof. Dr. İrfa KAYMAZ Taım Araştırma souçlarıı açıklamasıda frekas tablosu ve poligou isteile bilgiyi her zama sağlamayabilir. Verileri

Detaylı

Kırsal Kalkınma için IPARD Programı ndan Sektöre BÜYÜK DESTEK

Kırsal Kalkınma için IPARD Programı ndan Sektöre BÜYÜK DESTEK KAPAK KONUSU Kırsal Kalkıma içi IPARD Programı da Sektöre BÜYÜK DESTEK Kırsal Kalkıma (IPARD) Programı Kırmızı Et Üretimi ve Et Ürülerii İşlemesi ve Pazarlaması alalarıda gerçekleştirilecek yatırımları

Detaylı

DİYABETTE İLAÇ VE İNSÜLİN TEDAVİSİ

DİYABETTE İLAÇ VE İNSÜLİN TEDAVİSİ DİYABETTE İLAÇ VE İNSÜLİN TEDAVİSİ Uz. Dr. M. Masum CANAT Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Kliniği DİYABET (ŞEKER HASTALIĞI) NEDİR? İnsülin eksikliği ya da var olan

Detaylı

Tümevarım_toplam_Çarpım_Dizi_Seri. n c = nc i= 1 n ca i. k 1. i= r n. Σ sembolü ile bilinmesi gerekli bazı formüller : 1) k =1+ 2 + 3+...

Tümevarım_toplam_Çarpım_Dizi_Seri. n c = nc i= 1 n ca i. k 1. i= r n. Σ sembolü ile bilinmesi gerekli bazı formüller : 1) k =1+ 2 + 3+... MC formülüü doğruluğuu tümevarım ilkesi ile gösterelim. www.matematikclub.com, 00 Cebir Notları Gökha DEMĐR, gdemir@yahoo.com.tr Tümevarım_toplam_Çarpım_Dizi_Seri Tümevarım Metodu : Matematikte kulladığımız

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Hipertansiyon HT Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Bu sunum Arş. Gör. Dr. Neslihan Yukarıkır ve Arş. Gör. Dr. Dilber Deryol Nacar

Detaylı

Gebelikte diyabet taraması. Prof. Dr. Yalçın Kimya

Gebelikte diyabet taraması. Prof. Dr. Yalçın Kimya Gebelikte diyabet taraması Prof. Dr. Yalçın Kimya Gestasyonel diyabet İlk defa gebelik sırasında saptanan diyabet Diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes Care 2010;33(Suppl 1):S62 9.

Detaylı

DÖNEM I BİYOİSTATİSTİK, HALK SAĞLIĞI VE RUH SAĞLIĞI DERS KURULU Ders Kurulu Başkanı : Yrd.Doç.Dr. İsmail YILDIZ

DÖNEM I BİYOİSTATİSTİK, HALK SAĞLIĞI VE RUH SAĞLIĞI DERS KURULU Ders Kurulu Başkanı : Yrd.Doç.Dr. İsmail YILDIZ DÖNEM I BİYOİSTATİSTİK, HALK SAĞLIĞI VE RUH SAĞLIĞI DERS KURULU Ders Kurulu Başkaı : Yrd.Doç.Dr. İsmail YILDIZ ARAŞTIRMADA PLANLAMA VE ÇÖZÜMLEME (03-09 Ocak 014 Y.ÇELİK) Araştırma Süreci (The research

Detaylı

Tahmin Edici Elde Etme Yöntemleri

Tahmin Edici Elde Etme Yöntemleri 6. Ders Tahmi Edici Elde Etme Yötemleri Öceki derslerde ve ödevlerde U(0; ) ; = (0; ) da¼g l m da, da¼g l m üst s r ola parametresi içi tahmi edici olarak : s ra istatisti¼gi ve öreklem ortalamas heme

Detaylı

DIABETES MELLITUS NEDİR? NEDENLERİ VE SONUÇLARI. Mümkün olduğunca normal bir yaşam. Lilly Deutschland GmbH Werner-Reimers-Straße 2 4 61352 Bad Homburg

DIABETES MELLITUS NEDİR? NEDENLERİ VE SONUÇLARI. Mümkün olduğunca normal bir yaşam. Lilly Deutschland GmbH Werner-Reimers-Straße 2 4 61352 Bad Homburg DIABETES MELLITUS NEDİR? NEDENLERİ VE SONUÇLARI DEDBT01944 Lilly Deutschland GmbH Werner-Reimers-Straße 2 4 61352 Bad Homburg Mümkün olduğunca normal bir yaşam www.lilly-pharma.de www.lilly-diabetes.de

Detaylı

T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE

T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE ORGANİZASYONEL SORUNLARIN İNCELENMESİ: GATA HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE

Detaylı

Ölçme Hataları, Hata Hesapları. Ölçme Hataları, Hata Hesapları 2/22/2010. Ölçme... Ölçme... Yrd. Doç. Dr. Elif SERTEL sertele@itu.edu.

Ölçme Hataları, Hata Hesapları. Ölçme Hataları, Hata Hesapları 2/22/2010. Ölçme... Ölçme... Yrd. Doç. Dr. Elif SERTEL sertele@itu.edu. //00 Ölçme Hataları, Hata Hesapları Ölçme Hataları, Hata Hesapları Yrd. Doç. Dr. Elif SERTEL sertele@itu.edu.tr Suu, Doç. Dr. Hade Demirel i ders otlarıda ve Ölçme Bilgisi kitabıda düzelemiştir. Ölçme...

Detaylı

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ Yrd. Doç. Dr. Tüli Malkoç Marmara Üiversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi, Göztepe, tmalkoc@marmara.edu.tr Fuda

Detaylı

Ki- kare Bağımsızlık Testi

Ki- kare Bağımsızlık Testi PARAMETRİK OLMAYAN İSTATİSTİKSEL TEKNİKLER Prof. Dr. Ali ŞEN Ki- kare Bağımsızlık Testi Daha öceki bölümlerde ölçümler arasıdaki ilişkileri asıl iceleeceğii gördük. Acak sıklıkla ilgileile veriler ölçüm

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

Okul Öncesi Eğitim Alan Çocukların ve Ailelerinin Bilgisayar Oyunu Oynama Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi

Okul Öncesi Eğitim Alan Çocukların ve Ailelerinin Bilgisayar Oyunu Oynama Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi Çocuk Dergisi 12(2):66-71, 212 doi:1.22/j.child.212.66 Araştırma Okul Öcesi Eğitim Ala Çocukları ve Ailelerii Bilgisayar Oyuu Oyama Alışkalıklarıı Değerledirilmesi Duygu AKÇAY *, Hilal ÖZCEBE ** Okul Öcesi

Detaylı

DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI

DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI Hazırlayan : Julie A. KUENZİ, RN,MSN,CDE,CPT Medical College of Wisconsin Çeviren: Doç.Dr. Nermin OLGUN Marmara Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

LABORATUVARIN İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZ HİZMETLERİ KAPSAMINDA AKREDİTASYON BELGESİ ALMASI ZORUNLULUĞU OLAN PARAMETRE LİSTESİ

LABORATUVARIN İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZ HİZMETLERİ KAPSAMINDA AKREDİTASYON BELGESİ ALMASI ZORUNLULUĞU OLAN PARAMETRE LİSTESİ LABORATUVARIN İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZ HİZMETLERİ KAPSAMINDA AKREDİTASYON BELGESİ ALMASI ZORUNLULUĞU OLAN PARAMETRE LİSTESİ Sıra No Parametre 1 Kişisel Soluabilir Tozları Kosatrasyou 2 İşyeri Ortamı

Detaylı

(3) Eğer f karmaşık değerli bir fonksiyon ise gerçel kısmı Ref Lebesgue. Ref f. (4) Genel karmaşık değerli bir fonksiyon için. (6.

(3) Eğer f karmaşık değerli bir fonksiyon ise gerçel kısmı Ref Lebesgue. Ref f. (4) Genel karmaşık değerli bir fonksiyon için. (6. Problemler 3 i Çözümleri Problemler 3 i Çözümleri Aşağıdaki özellikleri kaıtlamaızı ve buu yaıda daha fazla soyut kaıt vermeizi isteyeceğiz. h.h. eşitliğii ölçümü sıfır ola bir kümei tümleyei üzeride eşit

Detaylı

DİYABETLİ HASTA EĞİTİMİNDE DİYABET HEMŞİRESİNİN ROLÜ:

DİYABETLİ HASTA EĞİTİMİNDE DİYABET HEMŞİRESİNİN ROLÜ: DİYABETLİ HASTA EĞİTİMİNDE DİYABET HEMŞİRESİNİN ROLÜ: BAKIM VE İZLEM TEKNİKLERİ Uzm.Hemş.Feride GÖRÜRGÖZ GOP Taksim Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyabet Eğitim Hemşiresi Diabetes Mellitus, bireyin ve

Detaylı

İstanbul Göztepe Bölgesinin Makine Öğrenmesi Yöntemi ile Rüzgâr Hızının Tahmin Edilmesi

İstanbul Göztepe Bölgesinin Makine Öğrenmesi Yöntemi ile Rüzgâr Hızının Tahmin Edilmesi Makie Tekolojileri Elektroik Dergisi Cilt: 8, No: 4, 011 (75-80) Electroic Joural of Machie Techologies Vol: 8, No: 4, 011 (75-80) TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR www.tekolojikarastirmalar.com e-issn:1304-4141

Detaylı

ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ

ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ 8. HAFTA ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ PORTFÖY YÖNETİMİ II Doç.Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr Geleeksel Portföy Yaklaşımı, Bu yaklaşıma göre portföy bir bilim değil,

Detaylı

BÖLÜM. Kronik Komplikasyonlar. Önemli Noktalar. Amaç. Hedefler

BÖLÜM. Kronik Komplikasyonlar. Önemli Noktalar. Amaç. Hedefler BÖLÜM 13 Kroik Komplikasyolar Şeyda ÖZCAN Kroik komplikasyolar diyabeti ilerleye döemleride ortaya çıka ve ciddi problemlere ede olabile ikicil durumlardır. Diyabete bağlı kroik komplikasyolar iyi bir

Detaylı

TĐCARĐ MATEMATĐK - 5.2 Bileşik Faiz

TĐCARĐ MATEMATĐK - 5.2 Bileşik Faiz TĐCARĐ MATEMATĐK - 5 Bileşik 57ÇÖZÜMLÜ ÖRNEKLER: Örek 57: 0000 YTL yıllık %40 faiz oraıyla yıl bileşik faiz ile bakaya yatırılmıştır Bu paraı yılı souda ulaşacağı değer edir? IYol: PV = 0000 YTL = PV (

Detaylı

MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ

MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ Mustafa ÖZDEMİR İ. Cem PARMAKSIZOĞLU ÖZET Düya çapıda rekabeti ö plaa çıktığı bu gükü şartlarda, e gelişmiş ürüü, e kısa sürede, e ucuza üretmek veya ilk yatırım ve işletme

Detaylı

TÜRKİYE DİYABET ÖNLEME & KONTROL PROGRAMI - UDAİS - Doç. Dr. Serdar GÜLER Türkiye Obezite ve Diyabet Koordinatörü 25/05/2012, 2.

TÜRKİYE DİYABET ÖNLEME & KONTROL PROGRAMI - UDAİS - Doç. Dr. Serdar GÜLER Türkiye Obezite ve Diyabet Koordinatörü 25/05/2012, 2. TÜRKİYE DİYABET ÖNLEME & KONTROL PROGRAMI - UDAİS - Doç. Dr. Serdar GÜLER Türkiye Obezite ve Diyabet Koordinatörü 25/05/2012, 2. UDAİS, İstanbul SERDAR GÜLER Amasya Trabzon Samsun Anadolu Lisesi Hacettepe

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

Yatırım Projelerinde Kaynak Dağıtımı Analizi. Analysis of Resource Distribution in Investment Projects

Yatırım Projelerinde Kaynak Dağıtımı Analizi. Analysis of Resource Distribution in Investment Projects Uşak Üiversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (2012) 5/2, 89-101 Yatırım Projeleride Kayak Dağıtımı Aalizi Bahma Alp RENÇBER * Özet Bu çalışmaı amacı, yatırım projeleride kayak dağıtımıı icelemesidir. Yatırım

Detaylı

İstatistik ve Olasılık

İstatistik ve Olasılık İstatistik ve Olasılık Ders 3: MERKEZİ EĞİLİM VE DAĞILMA ÖLÇÜLERİ Prof. Dr. İrfa KAYMAZ Taım Araştırma souçlarıı açıklamasıda frekas tablosu ve poligou isteile bilgiyi her zama sağlamayabilir. Verileri

Detaylı

Türkiye Diyabet Prevalans Çalışmaları: TURDEP-I ve TURDEP-II

Türkiye Diyabet Prevalans Çalışmaları: TURDEP-I ve TURDEP-II 47. ULUSAL DİYABET KONGRESİ 11-15 Mayıs 211, Rixos Sungate Hotel, Antalya Türkiye Diyabet Prevalans Çalışmaları: TURDEP-I ve TURDEP-II Prof. Dr. İlhan SATMAN ve TURDEP-II Çalışma Grubu İstanbul Üniversitesi

Detaylı

Amasya sağlık yüksekokulu öğrencilerinin iletişim becerileri

Amasya sağlık yüksekokulu öğrencilerinin iletişim becerileri Göztepe Tıp Dergisi 26(4):152-159, 2011 doi:10.5222/j.goztepetrh.2011.152 KLİNİK ARAŞTIRMA ISSN 1300-526 Hemşirelik Amasya sağlık yüksekokulu öğrecilerii iletişim becerileri Gülay Bİgöl (**), Ayşe Demİr

Detaylı

P.O. Number Terms Rep Ship Via F.O.B. Project. Quantity Item Code Description Price Each Amount 6. 5. 2011. Total

P.O. Number Terms Rep Ship Via F.O.B. Project. Quantity Item Code Description Price Each Amount 6. 5. 2011. Total P.O. Number Terms Rep Ship Via F.O.B. Project Quatity Item Code Descriptio Price Each Amout Geç Taı Ala Aomalilerde Yaklaşım 6. 5. 2011 Prof. Dr. H. Alper Tarıverdi Ada Mederes Üiversitesi Tıp Fakültesi

Detaylı

İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN OKUL KANTİNLERİNDE SATIN ALMA DAVRANIŞLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN OKUL KANTİNLERİNDE SATIN ALMA DAVRANIŞLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA Süleyma Demirel Üiversitesi Sosyal Bilimler Estitüsü Dergisi Joural of Süleyma Demirel Uiversity Istitute of Social Scieces Yıl: 2011/1, Sayı:13 Year: 2011/1, Number:13 İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN OKUL KANTİNLERİNDE

Detaylı

Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü

Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Genel Bilgiler Hasta Adı: Cinsiyet: B.Y. Kadın Yaş: 40 Eğitim: Meslek: Lise

Detaylı

İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM

İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM 17 Şubat 01 CUMA Resmî Gazete Sayı : 807 TEBLİĞ Bilgi Tekolojileri ve İletişim Kurumuda: İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet Diyabet te Sağlık Önerileri Diyabet BR.HLİ.041 Diyabette Sağlık Önerileri Her sağlıklı birey gibi diyabetli birey de bireysel bakımını sağlamalı; diyabete bağlı gelişen özellikli durumlarda gereken uygulamaları

Detaylı

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ HAZIRLAYAN:FZT.MELTEM ERASLAN DANIŞMAN:PROF.DR.İSMET MELEK Obezite (şişmanlık),vücutta aşırı ölçüde

Detaylı

BASAMAK ATLAYARAK VEYA FARKLI ZIPLAYARAK İLERLEME DURUMLARININ SAYISI

BASAMAK ATLAYARAK VEYA FARKLI ZIPLAYARAK İLERLEME DURUMLARININ SAYISI Projesii Kousu: Bir çekirgei metre, metre veya 3 metre zıplayarak uzuluğu verile bir yolu kaç farklı şekilde gidebileceği ya da bir kişii veya (veya 3) basamak atlayarak basamak sayısı verile bir merdivei

Detaylı

A dan Z ye FOREX. Invest-AZ 2014

A dan Z ye FOREX. Invest-AZ 2014 A da Z ye FOREX Ivest-AZ 2014 Adres Telefo E-mail Url : Büyükdere Caddesi, Özseze ş Merkezi, C Blok No:126 Esetepe, Şişli, stabul : 0212 238 88 88 (Pbx) : bilgi@ivestaz.com.tr : www.ivestaz.com.tr Yap

Detaylı

İSTATİSTİK 2. Tahmin Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI. aysecagli@beykent.edu.tr

İSTATİSTİK 2. Tahmin Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI. aysecagli@beykent.edu.tr İSTATİSTİK 2 Tahmi Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI aysecagli@beyket.edu.tr İstatistik yötemler İstatistik yötemler Betimsel istatistik Çıkarımsal istatistik Tahmi Hipotez testleri Nokta tahmii Aralık

Detaylı

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri ÖNEMLİ! İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kilonuza dikkat ediniz. Ani bir kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) durumuna karşı yanınızda her zaman birkaç adet şeker bulundurunuz. Mutlaka egzersiz

Detaylı

ISF404 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ

ISF404 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ 4. HAFTA ISF44 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ PARANIN ZAMAN DEĞERİ VE GETİRİ ÇEŞİTLERİ Doç. Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr 2 Paraı Zama Değeri Paraı Zama Değeri Yatırım

Detaylı

Hertfordshire Petrol Deposu Yangını, İngiltere

Hertfordshire Petrol Deposu Yangını, İngiltere Hertfordshire Petrol Deposu Yagıı, İgiltere Derleyeler O.Meti İlkışık ve Nilay Özeyralı Ergeç İstabul Büyükşehir Belediyesi Afet Koordiasyo Merkezi, AKOM 1 Hertfordshire Petrol Deposu Bucefield Kompleksi

Detaylı

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması 20 24 Mayıs 2009 tarihleri arasında Antalya da düzenlenen 45. Ulusal Diyabet Kongresinde

Detaylı

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 04

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 04 İşaat projelerii içi fiasal ve ekoomik aaliz yötemleri İşaat projeleri içi temel maliyet kavramları Yaşam boyu maliyet: Projei kafamızda şekillemeye başladığı ada itibare başlayıp kullaım ömrüü tamamlayaa

Detaylı

KALİTE KONTROLDE ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜNÜN DEĞİŞKEN OLMASI DURUMUNDA p KONTROL ŞEMALARININ OLUŞTURULMASI

KALİTE KONTROLDE ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜNÜN DEĞİŞKEN OLMASI DURUMUNDA p KONTROL ŞEMALARININ OLUŞTURULMASI İstabul Ticaret Üiversitesi Fe Bilimleri Dergisi Yıl: 5 Sayı:10 Güz 2006/2 s 65-80 KALİTE KONTROLDE ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜNÜN DEĞİŞKEN OLMASI DURUMUNDA p KONTROL ŞEMALARININ OLUŞTURULMASI İrfa ERTUĞRUL *,

Detaylı

MAKEDONYA CUMHURİYETİ NDEKİ İLKOKUL VE LİSELERE YÖNELİK ELEKTRONİK ARAŞTIRMA

MAKEDONYA CUMHURİYETİ NDEKİ İLKOKUL VE LİSELERE YÖNELİK ELEKTRONİK ARAŞTIRMA БИРО ЗА РАЗВОЈ НА ОБРАЗОВАНИЕТО МИНИСТЕРСТВО ЗА ОБРАЗОВАНИЕ И НАУКА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА macedoia civic educatio ceter MAKEDONSKI CENTAR ZA GRA\ANSKO OBRAZOVANIE Eğitimde Etiklerarası Etegrasyo Projesi

Detaylı

Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Diyabetik Ayağa Nasıl Bakıyor? Sağlık Bakanlığı Görüşü. Prof. Dr. Nurhan İNCE Türkiye Halk Sağlığı Kurumu

Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Diyabetik Ayağa Nasıl Bakıyor? Sağlık Bakanlığı Görüşü. Prof. Dr. Nurhan İNCE Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Diyabetik Ayağa Nasıl Bakıyor? Sağlık Bakanlığı Görüşü Prof. Dr. Nurhan İNCE Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Anahtar Gerçekler 2014 yılı, 18 yaş üzeri yetişkinlerde

Detaylı

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr 1 HEDEFLER.Sağlığı, koruma ve geliştirme kavramlarını bilme İşyerlerinde

Detaylı

ÖRNEKLEME TEORİSİ VE TAHMİN TEORİSİ

ÖRNEKLEME TEORİSİ VE TAHMİN TEORİSİ İSTATİSTİKSEL TAHMİNLEME VE İSTATİSTİKSEL YORUMLAMA TAHMİNLEME SÜRECİ VE YORUMLAMA SÜRECİ ÖRNEKLEME TEORİSİ VE TAHMİN TEORİSİ ÖRNEKLEME VE ÖRNEKLEME ÖRNEKLEME DAĞILIMLARI VE ÖRNEKLEME DAĞILIMLARI Yorumlama

Detaylı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. Hipertansiyon Nedir? Çoğunlukla yüksek kan basıncı olarak

Detaylı

Metabolik Sendrom Tanı Tedavi Dr. Abdullah Okyay

Metabolik Sendrom Tanı Tedavi Dr. Abdullah Okyay Metabolik Sendrom Tanı Tedavi Dr. Abdullah Okyay Metabolik Sendrom İnsülin direnci (İR) zemininde ortaya çıkan Abdominal obesite Bozulmuş glukoz toleransı (BGT) veya DM HT Dislipidemi Enflamasyon, endotel

Detaylı

OKUL ÖNCESİ DÖNEMİ İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİ 3

OKUL ÖNCESİ DÖNEMİ İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİ 3 The Joural of Academic Social Sciece OKUL ÖNCESİ DÖNEMİ İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜİK EĞİTİMİ 3 ÖET Ece KARŞAL 1 Tüli MALKOÇ 2 Bu çalışmada, Okul öcesi döem işitme egelli çocuklara müzik eğitimi verilmiş

Detaylı

ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ ve ÖRNEKLEM GENİŞLİĞİ

ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ ve ÖRNEKLEM GENİŞLİĞİ 03.05.013 ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ ve ÖRNEKLEM GENİŞLİĞİ 1 Nede Örekleme? Öreklemde çalışmak ktlede çalışmakta daha kolaydır. Ktle üzerde çalışmak çok daha masraflı olablr. Çoğu durumda tüm ktleye ulaşmak

Detaylı

TEMEL BANKACILIK HİZMETLERİ TALEP ve BİLGİ FORMU TAHSİLAT PERİYODU 15,-TL. 3 er aylık. 5 TL Talep başına 5 TL. İşlem Başına 5-TL.

TEMEL BANKACILIK HİZMETLERİ TALEP ve BİLGİ FORMU TAHSİLAT PERİYODU 15,-TL. 3 er aylık. 5 TL Talep başına 5 TL. İşlem Başına 5-TL. TEMEL BANKACILIK HİZMEERİ TALEP ve BİLGİ FORMU ÜRÜNÜN /TANIMI : Katılım Fou (/Yabacı Para) Süresi (Vadesi) : Süresiz TAHSİL EDİLECEK ÜCRET, MASRAF VE KOMİSYON; Özel Cari Hesap İşletim Ücreti Hesap Özeti

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

Deomed Yay nc l k. Türkçe birinci bask Deomed, 2011.

Deomed Yay nc l k. Türkçe birinci bask Deomed, 2011. Deomed Yay c l k Holz / Spaide Medikal Retia / Patogeez, Ta ve Tedavi Gücellemeleri Türkçe Editörü / Gülipek Müftüo lu Çeviri / rem Hamamc o lu 27 Yazar Kat l m yla 16.5 x 24 cm, XII + 228 Sayfa 55 fiekil,

Detaylı

International Journal of Language Academy ISSN: 2342-0251

International Journal of Language Academy ISSN: 2342-0251 ISSN: 2342-0251 THE ANALYSIS OF THE RELATION BETWEEN THE READING HABITS OF THE PRESERVICE TEACHERS OF THE TURKISH LANGUAGE AND THEIR EMPATHIC SKILLS 1 Türkçe Öğretmei Adaylarıı Okuma Durumları ile Eşduyumsal

Detaylı

OKUL ÖNCESĠ DÖNEM ĠġĠTME ENGELLĠ ÇOCUKLARIN MÜZĠK EĞĠTĠMĠ ETKĠNLĠKLERĠNDE DĠKKAT EKSĠKLĠĞĠNĠ GELĠġTĠRME BECERĠSĠNE AĠT ĠNCELEME

OKUL ÖNCESĠ DÖNEM ĠġĠTME ENGELLĠ ÇOCUKLARIN MÜZĠK EĞĠTĠMĠ ETKĠNLĠKLERĠNDE DĠKKAT EKSĠKLĠĞĠNĠ GELĠġTĠRME BECERĠSĠNE AĠT ĠNCELEME 564 OKUL ÖNCESĠ DÖNEM ĠġĠTME ENGELLĠ ÇOCUKLARIN MÜZĠK EĞĠTĠMĠ ETKĠNLĠKLERĠNDE DĠKKAT EKSĠKLĠĞĠNĠ GELĠġTĠRME BECERĠSĠNE AĠT ĠNCELEME Yard. Doç. Dr. Tüli Malkoç, Marmara Üiversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi,

Detaylı

İNSÜLİN UYGULAMALARI

İNSÜLİN UYGULAMALARI İNSÜLİN UYGULAMALARI İnsülinin Fizyolojik Özellikleri İnsülin; pankreasın langerhans adacıklarındaki beta hücrelerinden salgılanan ve kan glikozunu düşüren bir hormondur. Sağlıklı bireylerde (gebe ve obez

Detaylı

Gestasyonel Diyabet: Anne ve Fetusta Kısa ve Uzun Dönem Sonuçlar

Gestasyonel Diyabet: Anne ve Fetusta Kısa ve Uzun Dönem Sonuçlar Gestasyonel Diyabet: Anne ve Fetusta Kısa ve Uzun Dönem Sonuçlar Prof. Dr. Lemi İbrahimoğlu İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Perinatoloji Bilim Dalı Gestasyonel Diyabetes

Detaylı

MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ

MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ MADENCİLİK, Cilt 42, Sayı 3, Sayfa 25-30, Eylül 2003 Vol. 42, No. 3, pp 25-30, September 2003 MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ Appraisal of Miig Ivestmet Projects

Detaylı

ADANADA EĞİTİM ARAŞTIRMA HASTANELERİNİN YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNDE HASTANE ENFEKSİYONLARI BİLGİ DÜZEYİ. Necdet AYTAÇ, Handan NAHARCI, Gürsel ÖZTUNÇ

ADANADA EĞİTİM ARAŞTIRMA HASTANELERİNİN YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNDE HASTANE ENFEKSİYONLARI BİLGİ DÜZEYİ. Necdet AYTAÇ, Handan NAHARCI, Gürsel ÖZTUNÇ ADÜ Tıp Fakültesi Dergisi 200; 9(3) :9-15 Kliik Araştırma ADANADA EĞİTİM ARAŞTIRMA HASTANELERİNİN YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNDE HASTANE ENFEKSİYONLARI BİLGİ DÜZEYİ 1 2 3 Necdet AYTAÇ, Hada NAHARCI, Gürsel

Detaylı

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ İstanbul Üniversitesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ Dr. Dyt. Cemile İdiz Ne yemeliyim? DİYABET Tatlı meyve yeme!! Limon şekeri düşürür

Detaylı

İnsan Kaynakları Web Sitelerinde Yer Alan Hemşire İş İlanlarının İncelenmesi *

İnsan Kaynakları Web Sitelerinde Yer Alan Hemşire İş İlanlarının İncelenmesi * Web siteleride hemşire iş ilaları ARAŞTIRMA İsa Kayakları Web Siteleride Yer Ala Hemşire İş İlalarıı İcelemesi * A Evaluatio of Job Advertisemets for Nurses o Websites of Huma Resources Feride Eşki Bacaksız1,

Detaylı

Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon olarak kabul edilir.

Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon olarak kabul edilir. HİPERTANSİYON Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Yüksek tansiyon (hipertansiyon) nedir? Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon

Detaylı

Klinik Araştırma. Şenol Emre, Haluk Emir, Sinan Celayir. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı, İstanbul

Klinik Araştırma. Şenol Emre, Haluk Emir, Sinan Celayir. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı, İstanbul Çocuk Cerrahisi Dergisi (-):-, 0 doi:0./jtaps.0.0 Kliik Araştırma Tıp fakültesi beşici sııf öğrecilerii çocuk cerrahisi stajı içi düşüceleri: Geribildirim aketlerii ve sıav başarı oralarıı değerledirilmesi

Detaylı

20-23 Mayıs 2009 da 45. Ulusal Diyabet Kongresi nde Poster olarak sunuldu.

20-23 Mayıs 2009 da 45. Ulusal Diyabet Kongresi nde Poster olarak sunuldu. Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması 20-23 Mayıs 2009 da 45. Ulusal Diyabet Kongresi nde Poster olarak sunuldu. Özlem Serenli,

Detaylı

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.tekolojikarastirmalar.com e-issn:134-4141 Makie Tekolojileri Elektroik Dergisi 28 (3) 41-48 TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR Makale Düşük Sıcak Kayaklı Isı Pompaları Eerji Maliyet Aalizi Özet Murat KAYA Hitit

Detaylı

Veteriner İlaçları Satış Yetkisinin Veteriner Hekimliği Açısından Değerlendirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisinin Vizyon ve Bilanço Üzerine Etkileri [1]

Veteriner İlaçları Satış Yetkisinin Veteriner Hekimliği Açısından Değerlendirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisinin Vizyon ve Bilanço Üzerine Etkileri [1] Kafkas Uiv Vet Fak Derg 6 ():, 00 DOI:0./kvfd.00.6 RESEARCH ARTICLE Veterier İlaçları Satış Yetkisii Veterier Hekimliği Açısıda Değerledirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisii Vizyo ve Bilaço Üzerie Etkileri

Detaylı

pecya Psikiyatri Kliniklerinde Yatan Hastalar ın Terapötik Geçi şlerinde Kullan ılan Evci izin Durumlar ı GIRIŞ

pecya Psikiyatri Kliniklerinde Yatan Hastalar ın Terapötik Geçi şlerinde Kullan ılan Evci izin Durumlar ı GIRIŞ Psikiyatri Kliikleride Yata Hastalar ı Terapötik Geçi şleride Kulla ıla Evci izi Durumlar ı Nesri AŞTI * ÖZET Bu çal ışma, İstabul Üiversite ve Devlet Hastaesi Psikiyatri kliikleride terapötik geçi şleri

Detaylı

Nezahat GÜÇLÜ 1, Eshabil Erdem PAKSOY 2, Sezgin TETİK 3. Özet. Abstract

Nezahat GÜÇLÜ 1, Eshabil Erdem PAKSOY 2, Sezgin TETİK 3. Özet. Abstract Liderlik Kapasitesi: Okul Yöeticilerii Sosyal Sorumluluk Davraışlarıı Belirlemesie Yöelik Nitel Bir Araştırma * Leadership Capacity: A Qualitative Research For Determiig Social Resposibility Behaviors

Detaylı

Bölüm 5: Hareket Kanunları

Bölüm 5: Hareket Kanunları Bölüm 5: Hareket Kauları Kavrama Soruları 1- Bir cismi kütlesi ile ağırlığı ayımıdır? 2- Ne zama bir cismi kütlesi sayısal değerce ağırlığıa eşit olur? 3- Eşit kollu terazi kütleyi mi yoksa ağırlığı mı

Detaylı