ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ"

Transkript

1 ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Mine Arlı (Bölüm 4) Doç. Dr. Nevin ŞANLIER (Bölüm 1, 6, 7, 8) Yard. Doç. Dr. Saime KÜÇÜKKÖMÜRLER (Bölüm 3, 9, 10, 11) Yard. Doç. Dr. Melek YAMAN (Bölüm 2, 5) 2. BASKI

2 Prof. Dr. Mine Arlı - Doç.Dr.Nevin Şanlıer Yard.Doç.Dr.Saime Küçükkömürler - Yard.Doç.Dr.Melek Yaman ANNE VE ÇOCUK BESLENMESİ ISBN: , Pegem A Yayıncılık Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları, Pegem A Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. ne aittir. Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri, kapak tasarımı mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz. Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır. Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları satın almamasını diliyoruz. 1. Baskı: Nisan Baskı: Mart 2006 Kapak Tasarımı: zulfin.eua Yayın Yönetmeni: Gürsel Avcı Baskı: Cantekin Matbaası Pegem A Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. Adakale Sokak 4/1 Yenişehir ANKARA Tel: (312) Belgeç: (312) İnternet: e-posta: ii

3 Hasan Güleryüz YARATICI ÇOCUK EDEBİYATI ISBN: , Pegem A Yayıncılık Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları, Pegem A Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. ne aittir. Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri, kapak tasarımı mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz. Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır. Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları satın almamasını diliyoruz. 1. Baskı: Şubat Baskı: Mart 2006 Yayın Yönetmeni: Gürsel Avcı Kapak Tasarımı: zulfin.eua Kapak Resmi: Onur Can Çaylı Baskı: Cantekin Matbaası Pegem A Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. Adakale Sokak 4/1 Yenişehir ANKARA Tel: (312) Belgeç: (312) İnternet: e-posta: iii

4 Prof. Dr. Mine Arlı - Doç.Dr.Nevin Şanlıer Yard.Doç.Dr.Saime Küçükkömürler - Yard.Doç.Dr.Melek Yaman ANNE VE ÇOCUK BESLENMESİ ISBN Pegem A Yayınları, 2003 Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları Pegem A Yayıncılık Tic.Ltd.Şti. ne aittir. Anılan kuruluşun izni alınmadan, kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz. Bu kitap, T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü satılmaktadır. Okuyucularımızın bandrolü olmayan Kitaplar hakkında yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları satın almamasını diliyoruz. 1. Baskı: Nisan Baskı Ağustos 2003 Kapak Tasarım Pegem A Yayıncılık Yayın Yönetmeni Gürsel Avcı Baskı ve Cilt Cantekin Matbaacılık (312) Pegem A Yayıncılık Tic.Ltd.Şti. Adakale Sokak 4/B Yenişehir-ANKARA P.K.175 Yenişehir-ANKARA Tel: (312) Belgegeçer: (312) İnternet: E-posta: v

5 Prof. Dr. Mine Arlı Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ev Ekonomisi Bölümü nden 1965 yılında Ziraat Yüksek Mühendisi olarak mezun oldu. Aynı yıl aynı fakültede Ev Ekonomisi dalında asistan oldu ve 1971 yılında da aynı dalda doktor ünvanı aldı. Bir dönem Belçika da Gıda ve Beslenme kursuna katılarak bu dalda diploma aldı yılında doçent oldu. Daha sonra 1984 ve 1990 yılları arasında Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi Ev Ekonomisi Bölüm Başkanlığı görevini yürüttü ve 1989 yılında profesörlüğe yükseltildi. Gazi Üniversitesi Aile Ekonomisi ve Beslenme Ana Bilim Dalı nda 1990 yılında profesör olarak göreve başladı ve halen bu görevini sürdürmektedir. Evli ve iki çocuk annesidir. Doç. Dr. Nevin Şanlıer 1986 yılında Hacettepe Üniversitesi Sağlık Teknolojisi Yüksekokulu Beslenme ve Diyetetik Bölümünden mezun oldu tarihleri arasında YÖK de Diyetisyen olarak çalıştı yılında bilim uzmanlığını Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Beslenme ve Diyetetik Programında bitirdi yılında aynı üniversitede Doktora eğitimini tamamladı yılında YÖK Dünya Bankası İşbirliği ile Mesleki Eğitimi Geliştirme Projesi ile 9 aylığına Amerika Ohio State Üniversitesine gitti yılları arasında Yardımcı Doçent, 2000 yılından beri Doçent olarak çalışmaktadır. Evli ve bir çocuk annesidir. Yrd. Doç. Dr. Saime Küçükkömürler Kız Teknik Yüksek Öğretmen Okulundan mezun olduktan kısa bir süre sonra Kız Teknik Yüksek Öğretmen Okulunda asistan olarak göreve başladı yılında Hacettepe Üniversitesi Sağlık Teknolojisi Yüksekokulu Beslenme ve Diyetetik Bölümünde bilim uzmanlığını tamamladı yılında Gazi Üniversitesinde Doktor ünvanını aldı yılında Yrd.Doç ünvanını alarak çalışmaya devam etti. Halen Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Beslenme Eğitimi Anabilim Dalında öğretim üyesi olarak çalışmaktadır. Evli ve iki çocuk annesidir. Yrd. Doç. Dr. Melek Yaman 1979 yılında Kız Teknik Yüksek Öğretmen Okulu, Aile Ekonomisi Beslenme Bölümü nden mezun oldu de bilim uzmanlığı, 1996 da doktora çalışmalarını tamamladı yılında yardımcı doçentlik kadrosuna atandı. Yurt içinde çeşitli seminer, konferans ve kongrelerde bildiriler sundu ve yayınlar yaptı. Halen Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Aile Ekonomisi ve Beslenme A.B.D. da öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. Evli ve iki çocuk annesidir. vi

6 ÖNSÖZ Dünya üzerinde açlıktan binlerce kişinin öldüğü sık sık tekrarlanan bir gerçektir. Ayrıca dünya nüfusunun geometrik oranlar dizisinde çoğalması beslenme konusunda yapılan her çalışmaya duyulan gereğin önemini gün geçtikçe daha da arttırmaktadır. Giderek çoğalan nüfusu besleyebilmek günümüzün en önemli sorunlarından biri durumuna gelmiştir. Nüfusa katılan yeni bireyler bir tarafa, pek çok ülkede halkın önemli bir bölümü halen normal gelişme ve sağlıklı yaşayabilmek için gerekli olan besinleri alamama sorunuyla karşı karşıyadır. Bugün dünya nüfusunun %70 ini oluşturan gelişmekte olan ülkeler halkının %60 ının yetersiz beslendiği ileri sürülmektedir. Bu durum son yıllarda çeşitli ülkelerde yapılan seminer, kongre ve toplantılarda da önemle vurgulanmaktadır. Türkiye beslenme durumu yönünden hem gelişmekte olan, hem de gelişmiş ülkelerin sorunlarını birlikte içeren bir görünüme sahiptir. Yeterli ve dengeli beslenme bireylerin sağlıklı, huzurlu ve güvence altında yaşaması, ekonomik, sosyal ve ruhsal yönden gelişmesinde temel belki de en önemli koşullardan biridir. Çünkü, beslenme yetersizlikleri bazı hastalıkların oluşmasında doğrudan bazılarının oluşmasında dolaylı yoldan etkilidir. Yetersiz ve dengesiz beslenme toplumun her kesiminde bulunan bireyler için önemli olmakla birlikte sorunlar en fazla gebe ve emzikliler, 0-6 yaş çocuklar, okul çağı çocuklar, doğuştan ve / veya metabolizma hastalıkları vb. özel durumu olan çocuklar ve yaşlılar üzerinde etkili olmaktadır. Dünya üzerinde gelişmişliğin en iyi göstergesi ülkelerin çocuklarının sağlık durumu ve bebek ölüm hızlarıdır. Ülkemizde de bebek ölüm hızında gelinen noktalar her geçen gün iyileşmekle birlikte kesinlikle hedeflenen düzeylerde değildir. Bebek ve çocuk ölümlerinin çoğu yetersiz beslenmeye bağlı büyüme ve gelişme bozuklukları ile önlenebilir hastalıklar olup enerji, protein, vitamin ve mineral eksikliklerinin neden olduğu beslenme yetersizliklerinden kaynaklanmaktadır. Yetersiz ve dengesiz beslenmeyle karşı karşıya olan bu nüfusun büyük bir çoğunluğunu çocuklar oluşturmaktadır. Ülkeler, sürekli büyüme ve gelişme içinde olan çocuklarına onların her türlü gereksinmelerine cevap verebilecek biçimde olanaklar sağlayarak geleceklerine güvenle bakabilirler. viii

7 Bu amaçla geleceğin anne ve babası olacaklara, gelecekte anne ve babalara çocuk beslenmesi konusunda eğitim verecek öğrencilere yol gösterebilecek kaynak oluşturma düşüncesiyle bu kitap hazırlanmıştır. Bu kitabın hazırlanmasında emeği geçen Pegem A Takımına destekleri, özverili çalışmaları nedeniyle teşekkür ederiz. Ankara, Ağustos 2003 Prof. Dr. Mine Arlı Doç. Dr. Nevin Şanlıer Yard. Doç. Dr. Saime Küçükkömürler Yard. Doç. Dr. Melek Yaman ix

8 İÇİNDEKİLER SAYFA Önsöz...v Tablolar Listesi...x Bölüm 1 BESLENME ve BESİN ÖĞELERİ (ss.1-47) Besin Öğeleri ve Vücuttaki Görevleri... 1 Karbonhidratlar... 1 Lipidler... 5 Proteinler... 9 Emilim Vitaminler Yağda Eriyen Vitaminler A Vitamini D Vitamini E Vitamini K Vitamini Suda Eriyen Vitaminler Tiamin Riboflavin Niasin B6 Vitamini Folik Asit B12 Vitamini Biotin Pantotenik Asit C Vitamini Mineraller Kalsiyum Fosfor Magnezyum Demir Çinko Bakır İyot Manganez Florid Krom x

9 Selenyum Molibden Soydum ve Potasyum Kaynaklar Bölüm 2 DİYET PLANLAMA İLKELERİ (ss.49-58) Diyet Planlama Rehberi Besin Piramidi Günlük Beslenme Rehberi Değişim Listeleri Kaynaklar Bölüm 3 BESİNLERİN HAZIRLANMASINDA SAĞLIK VE TEMİZLİK KURALLARI (ss.59-66) Gıdaların Bozulmasına Neden Olan Etmenler Mikroorganizmalar Bakteriler Mayalar Küfler Virüsler Parazitler Gıda Maddelerinin Kirlenmesi ve Sağlığa Zararlı Hale Gelmesi Mutfaklarda Gıda Emniyeti Kaynaklar Bölüm 4 BÜYÜME ve GELİŞME (ss ) Fetüsün Büyüme ve Gelişmesi Plasentanın Görevleri Gebe Annenin Yetersiz ve Dengesiz Beslenmesi Doğumdan Sonra Boy Uzaması ve Ağırlık Artışı xi

10 Büyüme ve Gelişmeyi Etkileyen Faktörler Beslenme ve Beyin Büyümesi, Gelişimi Büyümenin Belirlenmesi Antropometrik Ölçümler Çocukların Tartılması Çocukların Boyunun Ölçülmesi Üst Kol Orta Çevresinin Ölçülmesi Baş Çevresinin Ölçülmesi Deri Kıvrım Kalınlığının Ölçülmesi Büyüme ve Gelişmenin Değerlendirilmesi Büyümenin Beslenmeyle İlişkisi Büyüme Grafikleri Kaynaklar Bölüm 5 GEBE, EMZİKLİ VE 0-1 YAŞ ÇOCUK BESLENMESİ (ss ) Gebelikte Beslenme Gebeliğin Tanımı Gebelikte Beslenmenin Önemi Gebelikte Beslenme Gebelikte Enerji ve Besin Öğesi İhtiyacı Enerji İhtiyacı Protein İhtiyacı Mineral ve Vitamin İhtiyacı Vitamin İhtiyacı Yağda Eriyen Vitaminler Suda Eriyen Vitaminler Emziklilikte Beslenme Laktogenez Laktasyon Döneminde Enerji ve Besin Öğesi Gereksinimi Yaş Çocuk Beslenmesi Anne Sütü ve İnek Sütünün Besin Değerinin Karşılaştırılması Ay Beslenmesi Ay Bebek Beslenmesi ve Ek Besinler Kaynaklar xii

11 Bölüm 6 GASTROENTERİTLER VE DİYET TEDAVİSİ (ss ) Akut İshal İshalin Nedenleri Akut İshalin Tipleri Akut İshalde Vücutta Oluşan Değişiklikler İshalli Çocuğun Beslenmesi Kronik İshaller Çölyak Hastalığı Kistik Fibrozis Laktoz İntoleransı İnek Sütü Proteinine İntolerans Akrodermatitis Enteropoetika Kronik Ülseratif Kolit Regional Enterit Kaynaklar Bölüm 7 DOĞUŞTAN METABOLİZMA HASTALIKLARI (ss ) Fenilketonüri Maple Syrup Ürine Hastalığı (Akçaağaç İdrar Kokusu Hastalığı) Homosistinüria Hartnup Hastalığı Galaktozemia Fruktozemia Glikojen Depo Hastalıkları Karnitin Eksikliği Kaynaklar xiii

12 Bölüm 8 DİYABET ve MALNÜTRİSYON (ss ) Diyabette Beslenme Malnütrisyon Malnütrisyonun Oluş Nedenleri Malnütrisyonun Sınıflandırılması Protein Enerji Malnütrisyonuna Eşlik Eden Komplikasyonlar Malnütrisyonda Enerji ve Besin Ögesi Gereksinimleri Kaynaklar Bölüm 9 OKULÖNCESİ DÖNEMİNDE ÇOCUĞUN BESLENMESİ (1-6 YAŞ) (ss ) Demir Kurşun Okulöncesi Döneminde Beslenme Alışkanlıkları Okulöncesi Döneminde Gıda Alımında Ailenin Sorumluluğu Okulöncesi Döneminde Beslenme Davranışları Kendi Başına Yemek Yeme Açlık ve İştah Gıda Boğulmaları Okul Öncesi Döneminde Yemek Yeme Sıklığı Okul Öncesi Dönemindeki Çocukların Gıda Tercihleri Okul Öncesi Dönemindeki Çocuklar İçin Mönü Düzenleme Okul Öncesi Döneminde Yiyecek Hazırlanmasında Dikkat Edilmesi Gerekenler Besin Alerjisi Kaynaklar Bölüm 10 OKUL ÇAĞI DÖNEMİNDE BESLENME (7-12 YAŞ) (ss ) Okul Çağı Çocukların Beslenme Durumu Okul Çağı Çocuklarının Gıda Alımını Etkileyen Faktörler xiv

13 Okul Çağı Döneminde Diş Sağlığı Kaynaklar Bölüm 11 ADÖLESAN ÇAĞINDA BESLENME (12-18 YAŞ) (ss ) Fiziksel Büyüme Adölesanlarda Büyüme Eğilimi Adölesan Döneminde Enerji Gereksinimi Protein Gereksinimi Karbonhidrat ve Yağ Gereksinimi Vitamin Gereksinimi Mineral Maddelere Olan Gereksinim Kalsiyum, Çinko, Demir Çinko Demir Diğer Mineraller Adölesan Döneminde Egzersizin Önemi Adölesanların Beslenme Alışkanlıkları Akne Kaynaklar SÖZLÜK xv

14 TABLOLAR LİSTESİ Sayfa Tablo 1. Yağda ve Suda Eriyen Vitaminlerin En Önemli Görevleri, Yetersizlik Belirtileri ve Kaynakları Tablo 2. Minerallerin Vücuttaki En Önemli Görevleri, Yetersizlik Belirtileri ve Kaynakları Tablo 3. Okulöncesi Yaş Grubu Çocuklar İçin Günlük Enerji ve Besin Öğeleri Gereksinimleri Tablo 4. Farklı Enerji Alımları İçin Önerilen Porsiyon Miktarları Tablo 5. Gıda İnfeksiyonları ve İntoksikasyonları Tablo 6. Büyüme-Gelişme Dönemleri Tablo 7. Antropometrik Ölçümlerin Değerlendirilmesi Tablo 8. Ölçümlerdeki Yaygın Hataları Önleme Önerileri Tablo 9. Yaşa Göre Baş Çevresi Değerleri Tablo 10. Baş Çevresi Artış Değerleri Tablo 11. Ağırlığa Göre Beslenme Durumu Tablo 12. Gebelik Süresince İdeal Ağırlık Kazanımının Dağılımı Tablo 13. Kolostrum, Anne ve İnek Sütü nün Enerji ve Besin Ögesi Değerleri (100 ml) Tablo 14. Bebeklerin Günlük Vitamin ve Mineral Gereksinimleri Tablo 15. Bebeklerin Sıvı Gereksinimi Tablo Yaş Arası Çocukların Günlük Enerji ve Protein Gereksinimi Tablo Yaş Arası Besin Öğesi Gereksinimi Tablo 18. Okulöncesi Dönemindeki Çocuklar İçin Gıda Örnekleri Tablo 19. Çocuğun Gelişimine Paralel Beslenme Davranışları Tablo Yaş Arası Besin Öğesi Gereksinimi Tablo Yaş Arası Çocukların Öğle ve Akşam Yemeklerinde Tüketebilecekleri Yiyecek Miktarları Tablo 22. Menarj Sonrası Kızlarda Ağırlık Kazanma Tablo 23. Adölasan Döneminde Duygusal ve Düşüncesel Gelişim Tablo 24. Büyümeye Bağlı Günlük Gereksinimin Artması Tablo 25. Adölesan İçin Önerilen Enerji Miktarları Tablo Yaş Grubu Adölesanlarda Önerilen Günlük Besin Öğesi Miktarları Tablo 28. Adölesanların Yemek Yeme Davranışını Etkileyen Etmenler xvi

15 ŞEKİLLER LİSTESİ Sayfa Şekil Aylık Oğlanlarda Yaşa Göre Ağırlık Persentilleri Şekil Aylık Kızlarda Yaşa Göre Ağırlık Persentilleri Şekil Aylık Oğlanlarda Yaşa Göre Boy Persentilleri Şekil Aylık Kızlarda Yaşa Göre Boy Persentilleri Şekil Aylık Oğlanlarda Boya Göre Ağırlık Persentilleri Şekil Aylık Kızlarda Boya Göre Ağırlık Persentilleri Şekil Yaş Oğlanlarda Yaşa Göre Ağırlık Persentilleri Şekil Yaş Kızlarda Yaşa Göre Ağırlık Persentilleri Şekil Yaş Oğlanlarda Yaşa Göre Boy Persentilleri Şekil Yaş Kızlarda Yaşa Göre Boy Persentilleri Şekil 11. Oğlanlarda Boya Göre Ağırlık Persentilleri Şekil 12. Kızlarda Boya Göre Ağırlık Persentilleri Şekil 13. Yatarak Boy Ölçümü Şekil 14. Ayakta Boy Ölçümü Şekil 15. Kol Çevresi Ölçümü Şekil 16. Triseps Deri Kıvrım Kalınlığının Ölçülmesi Şekil 17. Dallı Zincirli Aminoasit Metabolizması ve Hastalık oluşumunda Görülen Defektler Şekil 18. Metioninin Metabolizması ve Hastalık Oluşumundaki Defektler Şekil 19. Galaktoz, metabolizması ve Hastalık Oluşumundaki Defektler Şekil 20. Fruktoz Metabolizması ve Hastalık oluşumundaki Defektler Şekil 21. Yetersiz Besin Alımı-Hastalık Döngüsü Şekil 22. Çocuğun Beslenmesini Etkileyen Faktörler Şekil 23. Kızlarda ve Erkeklerde Yaşlara Göre Boy Değişimi xvii

16 Bölüm 1 BESLENME ve BESİN ÖĞELERİ BESLENME, büyüme, gelişme, yaşamın ve fizyolojik işlevlerin sürdürülmesi, sağlıklı ve üretken olmak için besinlerin kullanılmasına denir. Beslenme anne karnından yaşlılığa kadar insan yaşamının her döneminde önemlidir. İnsanın sağlıklı yaşaması için kırktan fazla besin öğesine ihtiyaç vardır. Bu nedenle gereksinim duyulan miktarlarda alınmalıdır. Zira beslenme karın doyurmak ya da canının istediği her şeyi yemek anlamına gelmemektedir. BESİN, hayvan ve bitkilerin yenilebilir kısımlarına denir. Besinlerin içinde bulunan enerji sağlayan, doku yapma ya da yenilemede görevli olan, yaşam sürecini düzenleyen, vücut tarafından gereksinim duyulan her türlü organik ve inorganik maddeye BESİN ÖĞESİ adı verilir. Bunlar karbonhidratlar, proteinler, yağlar, vitaminler, mineraller ve su şeklinde gruplandırılabilir. Yukarıdaki ifadeleri bir örnek ile açıklayacak olursak; bulgur bir besin iken bulgurun yapısında bulunan karbonhidrat, protein, vitamin ve mineraller besin öğesidir. Vücudun çalışması ve yaşamın devamlılığı için gerekli enerjinin sağlanmasına YETERLİ, enerjinin yanı sıra diğer bütün besin öğelerinin de gereksinim kadar alınmasına DENGELİ, her ikisine birden YETERLİ ve DENGELİ BESLENME denir. BESİN ÖĞELERİ ve VÜCUTTAKİ GÖREVLERİ KARBONHİDRATLAR Karbon, hidrojen ve oksijenden oluşan moleküllerdir. Yiyeceklerin içinde çok bulunan ve enerji veren öğelerdir. Karbonhidratlar kendi aralarında basit karbonhidratlar (basit şekerler) ve kompleks karbonhidratlar (nişasta ve posa gibi) olmak üzere iki grupta incelenebilirler.

17 DİYET PLANLAMA İLKELERİ 49 Bölüm 2 DİYET PLANLAMA İLKELERİ İyi beslenme, pek çok farklı yiyeceğin günler, aylar hatta yıllar boyunca sayısız öğünlerde seçilmesine bağlıdır. Menü planlama ilkeleri, her zaman ve her yerde besin seçerken aklımızda bulunması gereken anahtar kavramlardır. Menü planlarken; - Yeterli - Dengeli - Kalori (enerji) kontrolü - Besin yoğunluğu - Ölçülü - Çeşitlilik göstermesine özen gösterilmelidir. Yeterli: Yeterlilik; diyetin sağlıklı bir insanın ihtiyacı olan yeterli enerji ve besin öğelerinin tümünün sağlamasına denir. Örneğin her gün insan vücudu önemli bir besin öğesi olan demiri çeşitli nedenlerden dolayı kaybeder. Bu yüzden demir içeren besinleri yiyerek bu kaybın kapatılması gerekmektedir. Diyeti demir yönünden yeteri kadar zengin besinler sağlamayan bir kişi demir eksikliğine bağlı kansızlık (anemi) belirtileri gösterebilir, kendini zayıf, yorgun ve bitkin hisseder. Ayrıca sık sık baş ağrıları olabilir, hatta en küçük bir kas hareketinin kendisini iş göremeyecek kadar yorgun bıraktığını farkeder. Bu yetersizlik belirtileri önlemek için kişinin yeterli demir sağlayan besinleri diyetine eklemesi gerekmektedir. Dengeli: Diyetin dengeli olması denildiğinde aşırıya kaçmamak koşuluyla her türlü yiyecekten yeterli miktarda gereksinim kadar kullanmayı içerir. Diyet dengesi aynı zamanda birkaç çeşit yiyeceği orantılı bir şekilde almak demektir. Diyet dengesinin önemini açıklamak için iki önemli mineral olar kalsiyum ve demiri ele alacak olursak; et, balık ve kümes hayvanları demir yönünden zengin, ancak kalsiyum bakımından fakirdirler. Öte yandan süt ve süt ürünleri kalsiyum yönünden zengin, demir yönünden fakirdirler. Bu nedenle süt (anne sütü hariç) ve süt ürünlerinin aşırı tüketimi diyette demir yönünden zengin besinlerin yerine geçmesiyle demir eksikliğine bağlı anemiye yol açabilir. Ancak süt kendi başına, küçük çocuklar için en besleyici besindir ve her yaştaki

18 BESİNLERİN HAZIRLANMASINDA SAĞLIK ve TEMİZLİK KURALLARI 59 Bölüm 3 BESİNLERİN HAZIRLANMASINDA SAĞLIK VE TEMİZLİK KURALLARI İnsan yaşamını yeterli ve dengeli beslenme ile sağlıklı bir şekilde sürdürebilir. Yiyecekler insanın temel gereksinimlerini karşılarken sağlık kurallarına uygun olması koşuluyla insanlara yardımcı olabilirler. Besinlerin sağlıklı koşullarda hazırlanmaması, pişirilmemesi, servis edilmemesi ve saklanmaması gibi nedenler hastalık yapan etmenlerin besinlere bulaşmasına ortam hazırlar. Besin kaynaklı hastalıkların %50 den fazlası yeterli hijyen koşullarına uyulmamasından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle besin, mutfak ve kişisel hijyen kurallarına uyulması ile sağlığın korunması mümkün olabilmekte, besinlerden iyi bir şekilde yararlanılabilmektedir. Hijyen sağlık kurallarına uygun olarak yapılan temizlik anlamına gelmektedir. Gıdaların hazırlanmasında temizlik kurallarına uyulması, mikroorganizmaların gıdaların yapısını olumsuz şekilde bozmaması ile sağlanabilir. Gıdaların sağlıklı olarak tüketilebilmesi için hangi koşullarda zararlı hale geldiklerini bilmekte yarar vardır. GIDALARIN BOZULMASINA NEDEN OLAN ETMENLER MİKROORGANİZMALAR Mikroorganizmalar tabiatta çok yaygın olarak bulunmaktadır. Gözle görülmeyecek kadar küçük olan bu canlıların gıdalar üzerindeki etkileri oldukça büyüktür. Mikroorganizmalar yardımıyla yeni gıdalar üretilebildiği gibi, sağlığa zararlı hale de gelebilmektedir. Sütten yoğurt yapımı, ekmeğin yapılması, şarap, sirke vb. yiyecek ve içeceklerin yapılmasında mikroorganizmalardan yararlanılmaktadır. Mikroorganizmalar tek tek üreyebildikleri gibi bazen de ortaklaşa çalışarak gıdalarda etkili olabilmektedir. Örneğin, çiğ sütün bozulmasında önce mikroorganizmalardan bakteriler bozarak ekşimesine neden olurken daha sonra mayalar en son aşamasında da küfler etkili olmaktadır, gıdalarda etkili olan mikroorganizmalar, bakteriler, küfler ve mayalardır.

19 BÜYÜME ve GELİŞME 67 Bölüm 4 BÜYÜME ve GELİŞME Hayat anne karnında başlar. Doğuma kadar anne karnında geçen bu dönem hayatın temellerinin atıldığı en önemli dönemidir. Anne karnında başlayan büyüme ve gelişme yetişkinliğe kadar devam eder. Büyümenin görüldüğü dönemler insan için, diğer canlılara kıyasla çok uzun sürer. İnsan yaşamındaki dönemler; doğum öncesi (prenatal) ve doğum sonrası (postnatal) olmak üzere başlıca iki grupta ele alınabilir (Tablo 6). Tablo 6: Büyüme-Gelişme Dönemleri Doğum öncesi (prenatal) (intrauterin) dönem (40±2 hafta ya da 280 gün): Embriyo dönemi (0-8 hafta) Fetüs dönemi (9. haftadan doğuma kadar) Doğum sonrası (postnatal) dönem: Yeni doğan dönemi (neonatal dönem) (0-4 hafta) Bebeklik (infancy) dönemi (0-12 ay) Yürüme (todler) dönemi (1-3 yaş ya da ay) Okulöncesi (preschool) dönem (4-5 yaş ya da ay) Okul (school) dönemi (6-12±2 yaş) Ergenlik (adölesan) dönemi (12±2-20 yaş) (Bazen biraz geç ya da daha erken yetişkinlik başlayabilir.) Doğumdan öncekiler de dahil yetişkinliğe kadar geçen dönemlerin en önemli özelliği büyüme ve gelişmenin görülmesidir. Genellikle 26 haftalık olana kadar fetüs uterus (döl yatağı, rahim) dışında yaşayamaz. Son yıllarda geliştirilmiş olan tıp alanındaki olanaklarla daha küçüklerin bile yaşama şansı artmıştır. Ancak, ölüm oranı ile anne karnında geçen sürenin kısalığı arasında pozitif ilişki vardır.

20 GEBE-EMZİKLİ VE 0-1 YAŞ ÇOCUK BESLENMESİ 101 Bölüm 5 GEBE-EMZİKLİ ve 0-1 YAŞ ÇOCUK BESLENMESİ Gebeliğin Tanımı GEBELİKTE BESLENME Gebelik, ovumun (yumurta) bir erkek üreme hücresi (sperm) tarafından döllenmesi ile oluşur. Döllenmiş olan ovum, uterus boşluğuna ilerler. Bu arada kendi içinde bölünerek hızla büyür. Döllenmiş yumurta 3-5 gün içinde uterusa gelir. Bölünerek çoğalmış ve büyümüş olan döllenmiş ovuma ilk iki hafta içinde zigot adı verilir. Zigot hızla büyür, kökler salar ve bu kökler gebelik boyunca önemli görevleri olan plesantayı oluştururlar. Üçüncü haftanın başından, yedinci haftanın sonuna kadar embriyo, sekizinci haftanın başından itibaren de fetüs olarak adlandırılır. Gebelikte Beslenmenin Önemi Gebelik döneminde annenin sağlıklı beslenmesi, fetüsün büyümesi ve gelişmesi ile ilgili olduğu gibi gebelik süresince de anne sağlığını etkileyen çok önemli bir konudur. Ayrıca doğum sonrası dönemde de süt verimini etkilemektedir. Gebelik döneminde annenin yetersiz ve dengesiz beslenmesi bebeğin boyu, kilosu, fizyolojik yapısı ile ilgili olduğu gibi zihinsel gelişimi ile de ilgilidir. Özellikle beyin yapısının şekillendiği birinci üç aylık dönemde yetersiz ve dengesiz beslenme, bebeğin mental gelişiminde kalıcı gerilik oluşturmaktadır. Gebeliğin başlangıcında normal ağırlıktan %10 ve daha az veya %20 ve daha fazla ağırlıkta olan kadınların risk altında bulunduğu ifade edilmektedir. Bu nedenle gebelik öncesi vücut ağırlığının mümkün olduğu kadar standartlara uygun olması gebelik boyunca görülen ve doğum esnasındaki komplikasyonların azalmasına veya olmamasına neden olacaktır. Gebelikte

21 GASTROENTERİTLER ve DİYET TEDAVİSİ 123 Bölüm 6 GASTROENTERİTLER ve DİYET TEDAVİSİ İshal gelişmekte olan ülke çocukları arasında sık görülen bir hastalık ve ölüm nedenidir. Üzücüdür ki pek çok çocuk yaşamının ilk iki yılında, yılda ortalama üç veya dört kez ishal atağı geçirir ve bu durum her yıl dünya çapında ortalama 4-5 milyon çocuğun ishale bağlı nedenlerle ölmesine yol açar. İshal yalnız bir hastalık değil birçok hastalığın ortaya çıkardığı bir sorundur. İshale bağlı ölümlerin çoğunun nedeni dehidratasyon ve kötü beslenmedir. Beslenme yetersizliği olan çocuklar, (özellikle anne sütüyle beslenmeyenler) daha sık ve şiddetli ishale yakalanırlar ve ishalden kaynaklanan ölüm tehlikesine maruz kalırlar. AKUT İSHAL İshal, barsaktaki peristaltik hareketlerin artması, emilimin azalması ve/veya sekresyonun artması sonucu dışkı miktarının ve dışkılama sayısının artması ile yumuşak, sulu kıvamda dışkı çıkarılmasıdır. Günde üçten fazla sayıda sulu dışkılama ishal olarak kabul edilir. Ancak anne sütü ile beslenen bebeklerde günlük 6-8 kez dışkılama normal olarak kabul edilebilir.

22 DOĞUMSAL METABOLİZMA HASTALIKLARI 141 Bölüm 7 DOĞUŞTAN METABOLİZMA HASTALIKLARI Kalıtsal metabolik hastalıklar, organizmada kimyasal bir bileşiğin metabolizmasının normalden sapması sonucu ortaya çıkar. Besinlerin sindirim ve metabolizmasını düzenleyen enzimlerin herhangi birinin yetersizliği söz konusudur. Enzim yetersizliği kromozomların üzerinde bulunan genlerdeki anormalliklerden ileri gelir. Doğumsal metabolizma bozukluklarının çoğu özel diyet tedavisi gerektirir. Özel diyet tedavisi, a) Normal fiziksel gelişimin sağlanması, b) Merkezi sinir sisteminin korunması, c) Vücutta biriken maddenin diyetten çıkarılması, d) Yüksek dozda vitamin verilmesi, e) Enerji ve besin öğesi ihtiyacının karşılanması, f) Vücutta yapılamayan maddenin dışarıdan sağlanması amaçlarına yöneliktir. Ülkemizde en sık rastlananlar doğuştan metabolizma hastalıkları şunlardır; 1. Fenilketonüri 2. Maple Syrup ürine hastalığı 3. Homosistinüri 4. Harpnut hastalığı 5. Galaktozemia 6. Fruktozemia 7. Glikojen depo hastalığı 8. Karnitin eksikliği

23 DİYABET 153 Bölüm 8 DİYABET (Şeker Hastalığı) Diyabet insülin salgılanmasının tamamen veya kısmen eksikliği ya da değişik derecede insülin direnci ile ortaya çıkan, hiperglisemi, karbonhidrat, protein, yağ metabolizmasındaki bozukluk sonucunda ortaya çıkan endokrin ve metabolik bir hastalıktır. Diyabeti iki kısımda incelemek mümkündür; 1. Çocukluk diyabeti (Tip 1): İnsüline bağımlı diabet 2. Yetişkinlik diyabeti (Tip 2): İnsüline bağımlı olmayan diabet Çocukluktaki diabetin nedeni, pankreasın yeteri kadar insülin hormonu salgılayamamasıdır. Hastalık aşırı susama, aşırı idrara çıkma, glikoz tolerans testinde anormallikler şeklinde ortaya çıkar. Diyabet tedavisinin ilkeleri şöyle sıralanabilir; a) Diyabet eğitimi b) Diyabet tedavisi (beslenme ve insülin) c) Fiziksel aktivite ve egzersiz d) Hastanın psikolojik durumunun iyileştirilmeis Tedavinin esası insulin vermek ve diyeti buna göre düzenlemektir. İNSÜLİN: Etki süresine göre üç tür insülin preparatı kullanılmaktadır. Bunlar; 1. Kısa etkili insülinler. Kristalize insülin çabuk etki eder, etki süresi 6-8 saattir. 2. Orta etkili insülinler. NPH insulin ise yavaş etki eder, etki süresi saattir. 3. Uzun etkili insülinler. Etki süresi saattir. Öğünler 3 ana, 3 ara öğün şeklinde düzenlenmelidir. Örneğin sabah saat 7 00 de kristalize ve NPH insülin karışımı yapılırsa, kahvaltı ve öğle yemeği ile

24 OKUL ÖNCESİ DÖNEMİNDE ÇOCUĞUN BESLENMESİ 165 Bölüm 9 OKUL ÖNCESİ DÖNEMİNDE ÇOCUĞUN BESLENMESİ (1-6 yaş arası) Okul öncesi dönemi 1-6 yaş arasını kapsar. Okul öncesi dönemi büyüme ile birlikte birçok becerilerin kazanıldığı özellikle motor becerilerin geliştiği dönemdir. Bu dönemde çocuğun yeterli beslenip beslenemediği belli aralıklara yapılan boy uzunluğu ve ağırlık ölçümleriyle kontrol edilir. Yaşına göre uygun standart değerler arasında büyüme gösteren çocuk yeterli ve dengeli besleniyor demektir. Büyüme geriliği malnütrisyon belirtisi olarak kabul edilmelidir. Bu durumda çocuğun hangi gıdaları, hangi oranlarda tükettiğinin değerlendirilmesinde yarar vardır. 1-6 yaş arası çocuklara önerilen günlük besin öğesi miktarları şöyledir: Tablo 17: 1-6 Yaş Arası Besin Öğesi Gereksinimi Ağırlık Enerji Protein Tiamin Riboflasin Nikotinik asit C vitamini A vitamini Kalsiyum Demir kilogram kkalori gram miligram miligram miligram miligram mikrogram miligram 3-8 miligram

25 OKUL ÇAĞI DÖNEMİNDE BESLENME 181 Bölüm 10 OKUL ÇAĞI DÖNEMİNDE BESLENME (7-12 yaş arası) Okul çağı 7-12 yaş arasıdır. Bu dönem adölesan dönemine göre oldukça sakin, sınırlı değişimlerin olduğu bir dönemdir. Bu dönemdeki çocuklarda fiziksel büyüme devamlı, ancak yavaştır. Okul çağında olan çocuk bir yandan olgunlaşırken, diğer yandan motor becerilerini kazanır. Bu sürecin sonuna doğru önce kızlar sonra erkekler ergenlik dönemine ulaşırlar. Okul çağındaki çocuklarda gıda seçiminde ailenin etkisi azalırken, çevrenin etkisi önem kazanmaya başlar. Çocukta okula başlama ile birlikte dış çevre ile iletişim ile birlikte para harcama olayı kendi başına gıda seçimleri ve satın alma olayları başlar. Çocuğun parasını harcamada medya, reklamlar, arkadaş çevresi ve aile etkili olur. Okul çağında öğretmen rehberliği önem kazanmaktadır. Kalabalık bir ortamda öğretmenin her çocuğu izleyebilmesi olanaksızdır. Okulda öğretmen çocuklara genel olarak rehberlik edebilir. Piage nin beslenme davranışlarını öğrenme teorisi öğretmene bu konuda rehberlik edebilir.

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Nilgün KARAAĞAOĞLU Doç. Dr. Gülhan EROĞLU SAMUR 4. Baskı Prof. Dr. Nilgün Karaağaoğlu Doç. Dr. Gülhan Eroğlu Samur ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ISBN 978-605-364-200-8 Kitapta

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Nilgün KARAAĞAOĞLU Doç. Dr. Gülhan EROĞLU SAMUR 2. Baskı Prof. Dr. Nilgün Karaağaoğlu Doç. Dr. Gülhan Eroğlu Samur ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ISBN 978-605-364-200-8 Kitapta

Detaylı

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON Hijyenin Tanımı ve Önemi... 1 Sanitasyon Tanımı ve Önemi... 1 Kişisel Hijyen... 2 Toplu Beslenme Sistemlerinde (TBS) Hijyenin Önemi... 3 Toplu Beslenme Sistemlerinde

Detaylı

Doç. Dr. Saime Küçükkömürler

Doç. Dr. Saime Küçükkömürler (Bölüm 4) (Bölüm 1, 6, 7, 8, 9) Doç. Dr. Saime Küçükkömürler (Bölüm 3, 10, 11, 12) (Bölüm 2, 5) 7. Baskı Prof. Dr. Mine Arlı - Prof. Dr. Nevin Şanlıer Doç. Dr. Saime Küçükkömürler - Yrd. Doç. Dr. Melek

Detaylı

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ Prof. Dr. Metin ATAMER Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü Aralık 2006 ANKARA Sütün Tanımı ve Genel Nitelikleri Süt; dişi memeli hayvanların, doğumundan

Detaylı

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz Diyetisyen Serap Orak Tufan İstanbul 2015 NEDEN OKULA GİDERİZ? PEKİ NEDEN YEMEK YERİZ? Hastalanmamak için Daha Güçlü olmak için Daha çabuk büyümek için Karnımızı

Detaylı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı Sporcu Beslenmesi Ve Makarna Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı BESLENME Genetik yapı PERFORMANS Fiziksel kondisyon Yaş Cinsiyet Yaş Enerji gereksinimi Vücut bileşimi

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

SÜT, OYUN, OKUL VE ERGENLİK DÖNEMİNDE BESLENME - 2

SÜT, OYUN, OKUL VE ERGENLİK DÖNEMİNDE BESLENME - 2 SÜT, OYUN, OKUL VE ERGENLİK DÖNEMİNDE BESLENME - 2 OKUL ÇOCUĞUNUN BESLENMESİ Okul çağı 7-12 yaş arasıdır. Bu dönem, adölesan (ergenlik) dönemine göre oldukça sakin, sınırlı değişimlerin olduğu bir zamandır.

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR?

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun, büyümesi yenilenmesi çalışması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin yeterli miktarda alınmasıdır. Ş. İKİBUDAK BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ SAĞLIKLI BİR Y AŞAMIN

Detaylı

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hayvan Beslemede Vitamin ve Minerallerin Önemi Vitaminler, çiftlik hayvanlarının, büyümesi, gelişmesi, üremesi, kısaca yaşaması ve verim vermesi için gerekli metabolik

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIK; Fiziksel, zihinsel ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir. BESLENME; Büyüme, gelişme, sağlıklı ve üretken

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik 2. Ders YB 205 Beslenme İkeleri 2015 Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr BESLENME Dünya Sağlık Örgütü (WHO-DSÖ)

Detaylı

Gebe Ve Emziklilikte Beslenme

Gebe Ve Emziklilikte Beslenme Gebe Ve Emziklilikte Beslenme Gebelikte Beslenmenin Önemi 1.Gebelik döneminde annenin sağlıklı beslenmesi hem fetüs hem de anne açısından oldukça önemlidir. 2.Gebelik döneminde annenin yetersiz ve dengesiz

Detaylı

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A) BİYOLOJİK ETMENLER KALITIM İÇ SALGI BEZLERİ B) ÇEVRE A) BİYOLOJİK ETMENLER 1. KALITIM Anne ve babadan genler yoluyla bebeğe geçen özelliklerdir.

Detaylı

Beslenme Dersi sunusu

Beslenme Dersi sunusu Beslenme Dersi sunusu Beslenme ile ilgili kavramlar Besin (lat.aliment): Yenebilen bitki ve hayvan dokularıdır. Su, organik ve inorganik ögelerden oluşur. Hayvansal ve bitkisel olarak iki kaynaktan elde

Detaylı

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ?

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? Kalsiyum bir çok kişinin bildiği gibi kemik ve dişlerin yapı, oluşum ve sürdürülmesinde temel bir gereksinimdir. Kemik erimesini azaltmada yardımcı

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) ANA VE ÇOCUK BESLENMESİ

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) ANA VE ÇOCUK BESLENMESİ ANA VE ÇOCUK BESLENMESİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar ANA VE ÇOCUK BESLENMESİ BES208 4. Bahar 2 2 0 4 Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin Türü Zorunlu Dersin öğrenme ve öğretme Anlatım,

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Yasemin ERSOY un ÖZGEÇMİŞİ. EĞİTİM DURUMU 1986 Lisans, Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Besin Teknolojisi Eğitimi Bölümü

Yrd. Doç. Dr. Yasemin ERSOY un ÖZGEÇMİŞİ. EĞİTİM DURUMU 1986 Lisans, Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Besin Teknolojisi Eğitimi Bölümü Yrd. Doç. Dr. Yasemin ERSOY un ÖZGEÇMİŞİ Adı Soyadı Unvanı : Yasemin ERSOY : Yard. Doç. Dr. Doğum Yeri : Ankara Doğum Tarihi: 22.02.1965 Öğrenim Durumu: Lisans EĞİTİM DURUMU 1986 Lisans, Gazi Üniversitesi

Detaylı

BESLENME. Doç. Dr. Emel ĐRGĐL

BESLENME. Doç. Dr. Emel ĐRGĐL BESLENME Doç. Dr. Emel ĐRGĐL Oktay ın Yemek Duası Beslenme Fetal gelişimin en başından itibaren, bebeklik, çocukluk, adölesan dönemlerden erişkin döneme kadar yaşamın her döneminde; Yeterli gıda, Đyi beslenme,

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT

SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT SAĞLIK Dünya Sağlık Örgütü tanımına göre sağlık ; bedensel ve ruhsal olarak tam iyi olma halidir. BESLENME Bir insanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken

Detaylı

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr Ağacın kökü toprak İnsanın kökü EKMEK tir. 2 BİR AYDA 7-12 KG. VERMEK

Detaylı

KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER

KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER İsim: Centrum Silver Birim formülü Bir film tablet içeriği : % ÖGD** Vitaminler Lutein 1000 mcg * A Vitamini 800 mcg 100 (% 50 Beta Karoten) B1 Vitamini 1.65 mg 150 B2 Vitamini 2.1 mg 150 Niasinamid 24

Detaylı

ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1. YETERLİ ve DENGELİ BESLENME. PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ

ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1. YETERLİ ve DENGELİ BESLENME. PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1 YETERLİ ve DENGELİ BESLENME PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ OKUL ÇAĞINDA BESLENME Okul çağı dönemi, büyüme ve gelişmenin hızlı olduğu, besin

Detaylı

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU 173 Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Hiçbir canlının beslenmeden yaşamını sürdürmesi mümkün değildir. Bu, her yaşta olmak üzere, insanlar için de geçerlidir. Özellikle bebekler ve

Detaylı

5. Sınıf Fen ve Teknoloji

5. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU: Besinler ve Dengeli Beslenme Besinlerin gerekliliği Bütün canlılar büyümek, gelişmek, ve yaşamını sağlıklı bir şekilde devam ettirebilmek için beslenmeye ihtiyaç vardır. Canlılar koşmak, yürümek

Detaylı

BESLENME VE SPOR. E.Ü.T.F Hastanesi Başdiyetisyeni Dilay Çopuroğlu

BESLENME VE SPOR. E.Ü.T.F Hastanesi Başdiyetisyeni Dilay Çopuroğlu BESLENME VE SPOR E.Ü.T.F Hastanesi Başdiyetisyeni Dilay Çopuroğlu BESLENME VE SPOR Yeterli ve dengeli beslenmenin bir sporcunun başarısını garanti etmediği ancak yetersiz ve dengesiz beslenmenin bazı sağlık

Detaylı

BUYUME VE GELISME. Yrd. Doc. Dr. Selcuk AKPINAR

BUYUME VE GELISME. Yrd. Doc. Dr. Selcuk AKPINAR BUYUME VE GELISME Yrd. Doc. Dr. Selcuk AKPINAR BUYUME VE GELISME Cocukluk cagi dollenme ile baslar ve ergenligin tamamlanmasina kadar devam eder. Diger butun canlilara kiyasla insanda cocukluk cagi cok

Detaylı

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ HAYAT PROGRAMI (2014 2017) TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ

Detaylı

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Nilgün KARAAĞAOĞLU Doç. Dr. Gülhan EROĞLU SAMUR 3. Baskı Prof. Dr. Nilgün Karaağaoğlu Doç. Dr. Gülhan Eroğlu Samur ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ISBN 978-605-364-200-8 Kitapta

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları Süreyya ÖZCAN Besin Öğeleri Canlının yaşamını devam ettirmesi için gerekli olan kimyasal element veya bileşiklerdir. Hücrelerin

Detaylı

Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları. Süreyya ÖZCAN

Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları. Süreyya ÖZCAN Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları Süreyya ÖZCAN Besin Öğeleri Canlının yaşamını devam ettirmesi için gerekli olan kimyasal element veya bileşiklerdir. Hücrelerin

Detaylı

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır.

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. ŞİŞMANLIK (OBEZİTE) Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. Yağ dokusunun oranı; Yetişkin erkeklerde % 12 15, Yetişkin kadınlarda %20 27 arasındadır. Bu oranların

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

GIDA BÜLTENİ BU SAYININ KONULARI. Sabri Ülker Bilim Ödülü. Yeterli ve Dengeli Beslenme. Yeterli ve Dengeli Beslenmede Süt ve Sütlü Ürünlerin Önemi

GIDA BÜLTENİ BU SAYININ KONULARI. Sabri Ülker Bilim Ödülü. Yeterli ve Dengeli Beslenme. Yeterli ve Dengeli Beslenmede Süt ve Sütlü Ürünlerin Önemi GIDA BÜLTENİ SÜGAV Bülten Sayı 10 / Haziran 2013 BU SAYININ KONULARI w Yeterli ve Dengeli Beslenme Devamı 2. sayfada Beslenme, açlık duygusunu bastırmak, karın doyurmak ya da canının çektiği şeyleri yemek

Detaylı

Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi

Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi Prof. Dr. Yasemen YANAR Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Avlama ve İşleme Teknolojisi Bölüm Başkanı Tarih boyunca medeniyetler

Detaylı

Türk Gıda Kodeksi Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliği

Türk Gıda Kodeksi Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliği Türk Gıda Kodeksi Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliği Resmi Gazete Tarihi Sayısı Değişiklik Açıklaması İlk Yayın 24.12.2001 24620 1. Değişiklik 31.08.2003 25125 EK-1 in 7 inci maddesi, Madde 6 (Eklendi)

Detaylı

OKUL ÇAĞI ÇOCUKLARDA BESLENMENİN ÖNEMİ

OKUL ÇAĞI ÇOCUKLARDA BESLENMENİN ÖNEMİ OKUL ÇAĞI ÇOCUKLARDA BESLENMENİN ÖNEMİ Prof. Dr. Nevin ŞANLIER Doç. Dr. Eda KÖKSAL Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü BESLENME KARIN DOYURMAK YA DA AÇLIK DUYGUSUNU

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI Ekmek, diğer tahıllar ve patates Meyve ve sebzeler Et, balık ve alternatifleri Yağ ve şeker oranı yüksek yiyecek ve içecekler Süt ve süt ürünleri Sağlıklı beslenme tabağı insanların

Detaylı

TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ )

TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ ) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ ) Amaç MADDE 1- (1) Bu Tebliğin amacı, kilo verme amacıyla enerjisi

Detaylı

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir GAV yayınıdır. GAV Yayın No:

Detaylı

Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü

Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Genel Bilgiler Hasta Adı: Cinsiyet: B.Y. Kadın Yaş: 40 Eğitim: Meslek: Lise

Detaylı

Uzman Diyetisyen İdil D. İmamoğlu

Uzman Diyetisyen İdil D. İmamoğlu Uzman Diyetisyen İdil D. İmamoğlu 2002 Yılında Hacettepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümünden mezun oldu. 2005 Yılında, Hacettepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümünde Diyetetik alanında

Detaylı

TEMEL, İLK 3 YILDA ATILIYOR!

TEMEL, İLK 3 YILDA ATILIYOR! Acıbadem Hastanesi Büyüme ve Ergenlik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Atilla Büyükgebiz ile, çocuğun doğumundan itibaren vücudunda hangi hormonların ne gibi işlevleri olduğunu, ilk 3 yılın önemini ve ergenlik

Detaylı

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME NEDEN ÖNEMLİDİR? Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Gebelik öncesi ideal ağırlığında olan yetişkin kadınların ortalama 9-14 kg arasında (ayda 1-1,5kg)

Detaylı

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Travma ve cerrahiye ilk yanıt Total vücut enerji harcaması artar Üriner nitrojen atılımı azalır Hastanın ilk resüsitasyonundan sonra Artmış

Detaylı

İç Denet m Başarısı Üzer ndek Önem. Dr. Ramazan YANIK

İç Denet m Başarısı Üzer ndek Önem. Dr. Ramazan YANIK B l şsel Yetenekler n İç Denet m Başarısı Üzer ndek Önem Dr. Ramazan YANIK Dr. Ramazan YANIK Bilişsel Yeteneklerin İç Denetim Başarısı Üzerindeki Önemi ISBN 978-605-364-507-8 Kitap içeriğinin tüm sorumluluğu

Detaylı

Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor.

Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor. Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor. Sağlıklı çocuk izlemi: Çocuğun yaşına uygun ruhsal, fiziksel

Detaylı

İş Birlikli Öğrenme Teknikleri ve Türkçe Öğretimi

İş Birlikli Öğrenme Teknikleri ve Türkçe Öğretimi İş Birlikli Öğrenme Teknikleri ve Türkçe Öğretimi İlköğretim II. Kademe İçin Örnek Etkinlikler DR. ABDULLAH ŞAHİN Dr. Abdullah Şahin İş Birlikli Öğrenme Teknikleri ve Türkçe Öğretimi (İlköğretim II. Kademe

Detaylı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı Dengeli Beslenme Yaşamımız boyunca sürekli büyürüz. Bebeklikten itibaren sağlıklı bir şekilde büyümek ve gelişmek için düzenli, dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir. Beslenmek yani yemek yemek günlük

Detaylı

Uzman Diyetisyen İdil D. İmamoğlu

Uzman Diyetisyen İdil D. İmamoğlu Uzman Diyetisyen İdil D. İmamoğlu 2002 Yılında Hacettepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümünden mezun oldu. 2005 Yılında, Hacettepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümünde Diyetetik alanında

Detaylı

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon Obezite Nedir? Obezite günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin en önemli sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Obezite genel olarak bedenin yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması

Detaylı

MEB YURT DIŞINDA GÖREVLENDİRİLECEK ÖĞRETMENLERİN MESLEKİ YETERLİLİK SINAVLARINA HAZIRLIK EL KİTABI. Millî Eğitim Bakanlığı

MEB YURT DIŞINDA GÖREVLENDİRİLECEK ÖĞRETMENLERİN MESLEKİ YETERLİLİK SINAVLARINA HAZIRLIK EL KİTABI. Millî Eğitim Bakanlığı Millî Eğitim Bakanlığı MEB 2013 YURT DIŞINDA GÖREVLENDİRİLECEK ÖĞRETMENLERİN MESLEKİ YETERLİLİK SINAVLARINA HAZIRLIK EL KİTABI Türkçe Sosyal Bilimler Mesleki Bilgi Genel Kültür EN SON YAPILAN DEĞİŞİKLİKLERLE

Detaylı

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? VÜCUT BAKIMI 1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Anatomi B) Fizyoloji C) Antropometri D) Antropoloji 2. Kemik, diş, kas, organlar, sıvılar ve adipoz dokunun

Detaylı

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Döllenmiş yumurta fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Yaşam boyu devam eden biyolojik, bilişsel, sosyal gelişim ve kişilik gelişiminin bilimsel incelemesi Gelişim psikolojisinin başlıca

Detaylı

Gebelikte Beslenme Vitaminler

Gebelikte Beslenme Vitaminler Gebelik döneminizde dengeli bir beslenme alışkanlığı edindiğinizde, sıvıyı bol miktarda aldığınızda, doktorunuzun verdiği demir içerikli preparatları düzenli olarak aldığınızda, normal sınırlar içinde

Detaylı

TGK-KĐLO VERME AMAÇLI ENERJĐSĐ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLĐĞĐ ( 2001/41) (Yayımlandığı R.G.24.12.2001/24620)

TGK-KĐLO VERME AMAÇLI ENERJĐSĐ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLĐĞĐ ( 2001/41) (Yayımlandığı R.G.24.12.2001/24620) TGK-KĐLO VERME AMAÇLI ENERJĐSĐ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLĐĞĐ ( 2001/41) (Yayımlandığı R.G.24.12.2001/24620) Amaç Madde 1 Bu Tebliğin amacı, kilo verme amacıyla enerjisi kısıtlanmış diyetler için hazırlanan

Detaylı

KARBONHİDRATLAR. Glukoz İNSAN BİYOLOJİSİ VE BESLENMESİ AÇISINDAN ÖNEMLİ OLAN

KARBONHİDRATLAR. Glukoz İNSAN BİYOLOJİSİ VE BESLENMESİ AÇISINDAN ÖNEMLİ OLAN KARBONHİDRATLAR Normal diyet alan kişilerde enerjinin % 55-60 ı karbonhidratlardan sağlanır. Bitkiler karbonhidratları fotosentez yoluyla güneş ışığının yardımıyla karbondioksit ve sudan yararlanarak klorofilden

Detaylı

Madde 3- Bu Tebliğ, 16/11/1997 tarihli ve 23172 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği'ne göre hazırlanmıştır.

Madde 3- Bu Tebliğ, 16/11/1997 tarihli ve 23172 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği'ne göre hazırlanmıştır. Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliği Yetki Kanunu Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği Yayımlandığı R.Gazete 24.12.2001-24620 Tebliğ No 2001/42 Amaç Madde 1- Bu Tebliğin amacı, özel tıbbi amaçlı diyet gıdaların

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Verim Arzının Zaman İçinde Değişimi Verim Arzının dış görünümü olan iş verimi işin tekrarlanması

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ GEBELİK VE EMZİKLİKTE BESLENME BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ?

Detaylı

07.11.2014. Ana Sağlığını Etkileyen Faktörler ve Alınacak Önlemler

07.11.2014. Ana Sağlığını Etkileyen Faktörler ve Alınacak Önlemler 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 2. Hafta ( 22 26 / 09 / 2014 ) 1.) KADIN ve ANASAĞLIĞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER ve ALINACAK ÖNLEMLER 2.) KADIN ve ANA SAĞLIĞI İLE İLGİLİ ÖLÇÜTLER Slayt No: 2

Detaylı

SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ

SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ Süt Nedir? SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ Gıda Mühendisi Tülay DURAN Türk standartları çiğ süt standardına göre: Süt; inek, koyun, keçi ve mandaların meme bezlerinden salgılanan, kendine özgü tat ve kıvamda

Detaylı

HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME

HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME Beslenme Yetersizliğine Bağlı Sorunlar 1 PROTEİN ENERJİ YETERSİZLİĞİ Büyüme ve gelişme için gerekli olan enerji, protein, karbonhidrat, vitamin ve minerallerin yeterince alınmamasına

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik YB 205 Beslenme İkeleri Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr YAŞLANMA Amerika da yaşlı bireyler eskiye göre

Detaylı

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI Türkiye beslenme durumu yönünden hem gelişmekte olan, hem de gelişmiş ülkelerin sorunlarını birlikte içeren bir görünüme sahiptir. Ülkemizde halkın beslenme

Detaylı

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU EMBRİYOLOJİ VE GENETİK 1 DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU 2/16 EMBRİYOLOJİ NEDİR? Embriyoloji; zigottan, hücreler, dokular, organlar ile tüm vücudun oluşmasına kadar geçen ve doğuma kadar devam

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

SPORCULAR için......sizin için

SPORCULAR için......sizin için SPORCULAR için......sizin için 1 NEDEN EGZERSİZ YAPARIZ? Kilo kontrolü İyi bir görünüm Fitness / Egzersiz Performans 2 2 ENERJİ KAYNAKLARI 3 MAKROBESİNLER 4 Gün içinde beslenmenizi çeşitlendirmek önemlidir...

Detaylı

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler BESİNLER Yaşam için gerekli besin öğelerini sağlayan bitkisel ve hayvansal gıdalar BESİN olarak tanımlanır. Besinler, elde edildikleri kaynaklara göre iki gruba ayrılır: Süt, yumurta, peynir, et, tavuk,

Detaylı

ENERJİ METABOLİZMASI

ENERJİ METABOLİZMASI ENERJİ METABOLİZMASI Soluduğumuz hava, yediğimiz ve içtiğimiz besinler vücudumuz tarafından işlenir, kullanılır ve ihtiyaç duyduğumuz enerjiye dönüştürülür. Gün içinde yapılan fiziksel aktiviteler kalp

Detaylı

EMZİREN ANNE BESLENMESİ NASIL OLMALIDIR?

EMZİREN ANNE BESLENMESİ NASIL OLMALIDIR? EMZİREN ANNE BESLENMESİ NASIL OLMALIDIR? Gebe ve emziren annede yeterli ve dengeli beslenme gereklidir. 1 Tüm annelerin kendi fizyolojik gereksinimlerini karşılamaları Kendi vücut besin depolarını dengede

Detaylı

Vitamin metabolizması bozukluklarında laboratuvar. Prof.Dr.Dildar Konukoğlu

Vitamin metabolizması bozukluklarında laboratuvar. Prof.Dr.Dildar Konukoğlu Vitamin metabolizması bozukluklarında laboratuvar Prof.Dr.Dildar Konukoğlu Vitaminler Vitaminler büyüme, sağlık, her türlü verim performansı gibi yaşamsal fonksiyonların devamlılığı için çok az miktarlarda

Detaylı

MENOPOZ DÖNEMİNİN ÖZELLİKLERİ

MENOPOZ DÖNEMİNİN ÖZELLİKLERİ MENAPOZDA VE YAŞLILIKTA BESLENME 1 MENOPOZ DÖNEMİNİN ÖZELLİKLERİ MENOPOZDA GÖRÜLEN SORUNLAR MENOPOZ DÖNEMİNDE BESLENME İLKELERİ YAŞLILIKTA BESLENME YAŞLILIKTA BESLENME İLKELERİ 2 3 YAŞAM BEBEKLİK ÇOCUKLUK

Detaylı

BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ

BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ Keçi, kuru ve sıcak yerlerde ve özellikle tarımsal açıdan geri kalmış bölgelerde yaşayan insanlar için çok önemli bir besin ve gelir kaynağıdır. Gerek

Detaylı

İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ

İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ Dr. Sema ÖZBAŞ Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Çocuk ve Ergen Sağlığı Daire Başkanı Sağlık Bakanlığı Teşkilat Şeması Türkiye Halk

Detaylı

Dünyada Ana D l Öğret m

Dünyada Ana D l Öğret m Dünyada Ana D l Öğret m -Program İncelemeler - Editör Yazarlar Yrd. Doç. Dr. Bekir İNCE Elif AYDIN Nuran BAŞOĞLU Tuğba DEMİRTAŞ Üzeyir SÜĞÜMLÜ Zekeriyya KANTAŞ Zeynep AYDEMİR Editör: DÜNYADA ANA DİLİ ÖĞRETİMİ

Detaylı

BESLENME DURUMUNUN SAPTANMASI

BESLENME DURUMUNUN SAPTANMASI BESLENME DURUMUNUN SAPTANMASI Bireyin beslenme durumunun saptanması, besin ögeleri gereksinmesinin ne ölçüde karşılandığının bir göstergesidir. Besin ögeleri alımı ile besin ögeleri gereksinmesi arasındaki

Detaylı

Temel anlamda laktoz intoleransı süt ya da süt ile üretilmiş ürünleri sindirememek ya da bunda güçlük yaşamak anlamına gelir.

Temel anlamda laktoz intoleransı süt ya da süt ile üretilmiş ürünleri sindirememek ya da bunda güçlük yaşamak anlamına gelir. Laktoz temel olarak süt içinde bulunan disakkarid türü bir şekerdir. Disakkaridler iki farklı şeker türünün biraraya gelmesi ile oluşurlar. Glukoz ile galaktoz biraraya gelerek süt şekerini yani laktozu

Detaylı

AYAKTAN HASTA BESLENME ve DİYET DEĞERLENDİRME FORMU

AYAKTAN HASTA BESLENME ve DİYET DEĞERLENDİRME FORMU AYAKTAN HASTA BESLENME ve DİYET DEĞERLENDİRME FORMU Adı, Soyadı: Hasta ID No: Doğum Tarihi (Gün/Ay/Yıl): / / Cinsiyeti: K E Uyruğu: KKTC TC Diğer: Kimlik No: Sosyal Güvencesi: Ücretli Hasta Devlet Sevkli

Detaylı

Pfizer İlaçları Ltd.Şti. Ortaköy - İstanbul KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER

Pfizer İlaçları Ltd.Şti. Ortaköy - İstanbul KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER İsim: Centrum Birim formülü Bir film tablet içeriği : % ÖGD** Vitaminler Lutein 500 mcg * A Vitamini 800 mcg 100 (% 25 Beta Karoten) B1 Vitamini 1.4 mg 127 B2 Vitamini 1.75 mg 125 Niasinamid 20 mg 125

Detaylı

(Bölüm 4) (Bölüm 1, 6, 7, 8, 9) (Bölüm 3, 10, 11, 12) (Bölüm 2, 5) 5. Baskı

(Bölüm 4) (Bölüm 1, 6, 7, 8, 9) (Bölüm 3, 10, 11, 12) (Bölüm 2, 5) 5. Baskı (Bölüm 4) (Bölüm 1, 6, 7, 8, 9) (Bölüm 2, 5) (Bölüm 3, 10, 11, 12) 5. Baskı Prof. Dr. Mine Arlı - Prof. Dr. Nevin Şanlıer Yrd. Doç. Dr. Saime Küçükkömürler - Yrd. Doç. Dr. Melek Yaman ANNE VE ÇOCUK BESLENMESİ

Detaylı

ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum...

ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum... ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum... ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Ha4ada 2-3 defa kabızlığım oluyor... Kabız olduğumda fissür/hemoroid şikayetlerim

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Mehmet Serkan UMUZDAŞ ÖZGÜN MAKAMSAL ETÜTLER ISBN 978-605-364-446-0. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir.

Yrd. Doç. Dr. Mehmet Serkan UMUZDAŞ ÖZGÜN MAKAMSAL ETÜTLER ISBN 978-605-364-446-0. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir. Yrd. Doç. Dr. Mehmet Serkan UMUZDAŞ ÖZGÜN MAKAMSAL ETÜTLER ISBN 978-605-364-446-0 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir. 2013, Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları

Detaylı

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır.

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır. CANLILARDA ENERJİ Besinlerin Enerjiye Dönüşümü Besin öğeleri: Karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler, mineraller Besin maddelerindeki bu öğelerin vücut tarafından kullanılabilmesi için sindirilmesi

Detaylı

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI 16 EKİM DÜNYA GIDA GÜNÜ Dünya da bir yanda obeziteyle mücadele yapılırken diğer tarafta açlıktan ölme noktasına gelen insanlara

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Yağlar ve Proteinler

Yağlar ve Proteinler Yağlar ve Proteinler Yağlar Yağlar, yağ asitleri ve gliserolden oluşmuş organik bileşiklerdir. Yağlar en ekonomik enerji kaynaklarıdır. Yağlar aynı miktardaki karbonhidrat ve proteinlerin iki katından

Detaylı

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

Amino Asit Metabolizması Bozuklukları. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD

Amino Asit Metabolizması Bozuklukları. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD Amino Asit Metabolizması Bozuklukları Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD Amino Asit Metabolizması Bozuklukları Genelde hepsi kalıtsal ve otozomal resesifir

Detaylı

Eğer metabolizmanızda bir sorun varsa, başta kilo kontrolünüz olmak üzere vücudunuzdaki pek çok şey problemli hale gelir.

Eğer metabolizmanızda bir sorun varsa, başta kilo kontrolünüz olmak üzere vücudunuzdaki pek çok şey problemli hale gelir. Metabolizma, bedeninizdeki kimyasal tepkimelerin toplamını ifade eden sihirli bir sözcüktür. Özellikle orta yaşlar ve sonrasında görülen kilo artışlarının, çabuk yorulma, halsizlik ve yorgunlukların başlıca

Detaylı

Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ

Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ ÖZEL TIBBİ AMAÇLI DİYET GIDALAR TEBLİĞİ Yetki Kanunu: Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği Yayımlandığı R.Gazete 24.12.2001-24620 Tebliğ No 2001/42 Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliğinde Değişiklik Yapılması

Detaylı

Diyabette Beslenme. Diyabet

Diyabette Beslenme. Diyabet Diyabette Beslenme Diyabet BR.HLİ.044 Diyabet Hastası Nasıl Beslenmeli? Halk arasında şeker hastalığı olarak adlandırılan diyabet, düzenli beslenme programı gerektirir. Düzenli ve bilinçli bir beslenme

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

İŞÇİLERDE, SPORCULARDA VE YAŞLILARDA BESLENME

İŞÇİLERDE, SPORCULARDA VE YAŞLILARDA BESLENME İŞÇİLERDE, SPORCULARDA VE YAŞLILARDA BESLENME Besinlerle alınan enerjinin başlıca kaynağı olan besin öğeleri proteinler, karbonhidratlar ve yağlardır. Enerji gereksinimi ne olursa olsun, günlük alınan

Detaylı

İNSÜLİN UYGULAMALARI

İNSÜLİN UYGULAMALARI İNSÜLİN UYGULAMALARI İnsülinin Fizyolojik Özellikleri İnsülin; pankreasın langerhans adacıklarındaki beta hücrelerinden salgılanan ve kan glikozunu düşüren bir hormondur. Sağlıklı bireylerde (gebe ve obez

Detaylı