ULUSLARARASI DOĞAL GAZ KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI. INTERNATIONAL NATURAL GAS CONFERENCE PROCEEDINGS November 1/4 Kasım'95 M M 0 MÜHENDİSLERİ A

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ULUSLARARASI DOĞAL GAZ KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI. INTERNATIONAL NATURAL GAS CONFERENCE PROCEEDINGS November 1/4 Kasım'95 M M 0 MÜHENDİSLERİ A"

Transkript

1 ULUSLARARASI DOĞAL GAZ KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI INTERNATIONAL NATURAL GAS CONFERENCE PROCEEDINGS November 1/4 Kasım'95 M M 0 M AKİN MÜHENDİSLERİ A o D I THE GHAMBER OF MECHANICAL ENGINEERS- YayınNo: 179

2 tmmob makina mühendisleri odası Sümer Sokak 36/1-A Demirtepe-ANKARA Tel: (312) Fax : (312) Yayın No: 179 ISBN: BU YAPITIN YAYIN HAKKI MMO'na AİTTİR Kitabın hiçbir bölümü değiştirilemez, MMO'nun izni obuadan kitabın hiçbir bölümü elektronik, mekanik, fotokopi vb. yollarla kopya edilip, kullanılamaz. Kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir. EKİM ANKARA Kongre Sekreteryası: Aylin Topakoğlu Yayına Hazırlık : Yüksel Köken Dizgi: Gülsen Aktaş - Ali Rıza Falcıoğlu (MMO) Baskı: Özkan Matbaacılık Ltd. Şti. Tel: (312)

3 TÜRKİYE'DE DOĞAL GAZIN GELECEĞİ VE POLİTİKALAR Gökhan YARDIM BOTAŞ Genel Müdürlüğü Türkiye'de ilk doğal gaz tüketimi 1976 yılına kadar uzanmakla birlikte bütün sektörlerde doğal gaz kullanımının asıl gelişimi, 1987 yılında eski S.S.C.B.'den gaz ithalat ile başlamıştır, tik kez 1987 yılında ithal edilen doğal gaz miktarı 432 milyon m 3 iken, bugün bu rakam milyar m 3 seviyesine ulaşmıştır yılı toplam doğal gaz tüketiminin %52'si elektrik, %20'si sanayi, %15'i konut ve %12'si de gübre sektöründe gerçekleşmiştir. Bu verilere göre doğal gazın Türkiye birincil enerji tüketimi içindeki payı yaklaşık %7-8 düzeyine ulaşmıştır. Özellikle son üç yılda, gerek otoprodüktör gerekse Yap-İşlet-Devret modeli ile santral kurma taleplerinde önemli bir artış kaydedilmiştir. Mevcut hat, yapımı sürdürülen Karadeniz Hattı ve Bursa-Çan hattı ve yapımı planlanan Ege ve Güney hatlarının gerçekleştirilmesi halinde, bu hatlara ilişkin doğal gaz taleplerinin yaraşıra, Türkiye'nin elektrik enerjisi ihtiyacını karşılamak üzere yapımı planlanan elektrik santrallanmn talepleri de dikkate alındığında, Türkiye'nin doğal gaz talebinin 2000'li yıllarda, 30 milyar m 3 'e çıkacağı tahmin edilmektedir. Enerji-ekonomi-çevre kavramlarının bütün dünya enerji pazarlarında olduğu gibi Türkiye enerji pazarındaki öneminin artması neticesinde, doğal gaz rakip yakıtlara karşı avantajlı duruma geçmiştir. Türikye enerji politikası 3 ana kritere dayanmaktadır. Milli enerji kaynaklarımızın gelişimi Birincil ve ithal enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi Çevre korumacılığı Dolayısıyla doğal gaz kullanımı, sanayi sektörünün geliştiği ya da gelişmekte olduğu yerleşim birimleri başta olmak üzere hava kirliliği yoğun olarak yaşanan diğer yerleşim birimlerince de acilen talep edilmektedir. Bu doğrultuda Ankara, İstanbul ve Bursa'da konut ve ticari sektörlerde doğal gaz kullanımı hızla yaygınlaşmaktadır. Ana hat güzergahımızda bulunan ve hava kirliliği sorunu her geçen gün artan İzmit kentinde, dağıtım hizmetini gerçekleştirmek üzere İZGAZ A.Ş. kurulmuş ve Bakanlar Kurulu'nca da onaylanmıştır. Yine ana hat güzerganımızda bulunan Eskişehir kentinde de doğal gaz kullanımına yönelik çalışmalar BOTAŞ tarafından sürdürülmektedir. Amacımız, doğal gaz kullanımının yurt çapında yaygınlaştınlmasıdır. Ancak bu yaygınlaşmada önemli olan iki unsurdan biri doğal gaz sisteminin teknik ve ekonomik rantabilitesi, diğeri ise arzın talebe cevap verebilecek şekilde geliştirilebilmesidir. Doğal gaz sisteminin teknik ve ekonomik rantabilitesi, gelişen talebe cevap vermek için yapılan ve yapılacak yatırımların kapasite kullanım oranlarının kısa vadede optimum düzeye çıkması ile mümkün olabilir. Bu nedenle kısa ve orta vadede yüksek tüketim düzeyi le erişebilecek sektörler sistemin rantabilitesini olumlu yönde etkilemektedir. Buna karşılık şehirlerimizde konut ve ticari sektörde doğal gaz kullanımı hem uzun vadede yüksek tüketim düzeyine ulaşmakta, hem de yaz-kış çekiş farklılıkları nedeniyle yapılan boru hatları kışın maksimum düzeyde kullanılırken yazın kapasite kullanım oranlan %20'nin altına düşmektedir. Dünya ticaretinde olduğu gibi Türkiye'nin doğal gaz ithalatında da bu denli mevsimsel bir esneklik sağlamak mümkün değildir. Bu nedenle şehirlerde doğal gaz kullanımın daha fazla yaygınlaşması durumunda yüksek maliyetli çeşitli depolama yatırımlarının yapılması gerekmektedir. Bu ise doğal gaz maliyetini artıracak ve konut-ticari sektör doğal gaz fiyatlarının yükseltilmesini gerektirecektir. Ancak bu sektörde doğal gaz alternatif yakıtlarla fiyat bazında rekabet et-

4 mek durumundadır. Ülkemizde, ısınmada ağırlıklı olarak kullanılan linyitin yerli bir kaynak olması, doğal gazın linyit ile rekabetini zorlaştırmaktadır. Aynı şekilde halkın gelir seviyesi de yüksek fiyatlı doğal gaz kullanımını engelleyen önemli bir faktör olmaktadır. Bu nedenle, şehirlerde doğal gaz kullanımının yaygınlaştırılması, halkın gelir seviyesinin bu yaygınlaşmanın gerektireceği ilave yatırımlardan kaynaklanacak fiyat artışlarını karşılayabilecek düzeye ulaşması ile mümkün olabilecektir. Genel olarak, tüm sektör taleplerinin karşılanabilmesi için asıl önemli olan nokta sınırlı bulunan arz miktarımızın artırılmasıdır. Bunun için; Türkmenistan, Katar, İran ve büyük gaz rezervlerine sahip ülkelerle birlikte Nijerya, Umman ve Abu Dabi'den doğal gaz temini için çalışmalar sürdürülmektedir. Bu ülkelerden doğal gaz ithalatı, ancak bu ülkelerdeki doğal gaz ihracat projelerinin gerçekleştirilmesine bağlı olduğnudan, ithalat 20001i yıllara doğru mümkün olacaktır. Arz açığını kapatmak ve arz güvenliğini arttırmak için Türkiye, olası yeni ve ilave arz kaynaklarına ilişkin projeleri değerlendirmektedir. Bunun için, kısa vadede; mevcut arz kaynaklan, Rusya Federasyonu ve Cezayir ile sözleşme miktarlarını artırmak. Orta vadede ise bazı projeler aşağıda özetlenmektedir : Doğu ve Batı Avrupa'nın mevcut alım anlaşmalarına dahil olmayan ve artan talebin karşılanması; geniş üretim alanları olan İran ve/veya Rusya Federasyonu'ndan, özellikle Türkmenistan ve Kazakistan'ın mevcut ve gelişmesi beklenen gaz alanlarından sağlanabilecektir. Bu büyük potansiyel enerjiyi taşımak için Türkiye, Doğal Gaz Taşıma Şebekesi ile Türkmenistan ve/veya İran'ı Türkiye üzerinden Avrupa'ya birleştirecek uluslararası boru hattı projesini değerlendirmektedir. Bununla hem Türkiye ve Avrupa'nın doğal gaz talebini karşılayacak hem de arz güvenliğini pekiştirecek ve arz kaynaklarını çeşitlendirecektir. Böylece Türkiye, 21. yüzyılda, Doğu ve Batı arasında çok önemli bir enerji köprüsü olacaktır.

5 TÜRK CUMHURİYETLERİNDE DOĞALGAZ REZERVLERİ VE KULLANIM İMKANLARI Dr. Melih KODALOĞLU Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı Cengiz ÖRÜN Türk işbirliği ve Kalkınma Ajansı GİRİŞ Başta Rusya olmak üzere, genel olarak Türk Cumhuriyetleri olarak adlandırdığımız Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan'da ve Ukrayna'da bulunan doğal gaz rezervleri Dünya toplam doğal gaz rezervlerinin yaklaşık %40'ını oluşturmaktadır. Bu ülkelerdeki toplam doğal gaz rezervlerinin de yaklaşık %85'i Rusya'da bulunmaktadır. Türk Cumhuriyetleri arasında en büyük doğal gaz rezervlerine ve yıllık üretim kapasitesine sahip olan ülke Türkmenistan'dır. Türkmenistan'daki doğal gaz rezervleri bu bölgedeki toplam rezervlerin %5'ini oluşturmaktadır. Türk Cumhuriyetleri, Rusya ve Ukrayna'daki ispatlanmış doğal gaz rezervleri ve yıllık doğal gaz üretimleri Tablo l'de verilmektedir. Ancak bu rezervlerin sadece ispat edilmiş rezervler oldukları ve bu bölgede muhtemel birçok başka rezervin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Tablo 1. Türk Cumhuriyetleri, Rusya ve Ukrayna'da doğal gaz Rezervleri ve Yıllık Üretim Ülkeler Azerbaycan Kazakistan Kırgizistan Özbekistan Türkmenistan Ukrayna Rusya Toplam Rezerv (Milyar m 3 ) Yıllık Üretim (Milyar m 3 ) Türk Cumhuriyetleri'ndeki doğal gaz rezervleri, yıllık üretim ve tüketimlerinin, ülkeler itibariyle sunulması faydalı görülmüştür. Aynca çalışmanın son bölümünde bu bölgedeki mevcut doğal gaz boru hattan ve kurulması düşünülen yeni boru hatlarıyla ilgili de bilgi sunulmaktadır. AZERBAYCAN Azerbaycan'da doğal gaz, Bahar, Kum Adası, Neft Taşlan ve Sangaçal'da çıkartılmaktadır. Toplam doğal gaz rezervleri 110 Milyar m 3 'tür. Rezerv sahalannda yetersiz yatıımlar ve kullanılan eski teknolojiler nedeniyle doğal gaz üretiminde düşmeler görülmüştür. Doğal gaz rezervleri iyi değerlendirilmediği için Türkmenistan, İran ve Rusya'dan doğal gaz ithal edilmektedir. Doğal gaz elektrik üretiminde, saniyede ve konutlarda kullanılmaktadır. Azerbaycan'da yıllar itibariyle doğal gaz üretimi ve tüketimi Tablo 2'de sunulmaktadır. Tablo 2. Azerbaycan doğal gaz Üretimi ve Tüketimi (Milyar m 3 /yıl) Üretim Tüketim Elektrik Sanayi Konut Toplam

6 KAZAKİSTAN Kazakistan'da, Üstyurt, Kuzey Hazar, Chu-Sansu ve îç Güney bölgelerinde doğal gaz rezervleri bulunmaktadır. Toplam rezervi 1700 milyar m 3 dür ve buna ek olarak Kuzey Hazar'da 1500 milyar m 3 doğal gaz rezervi bulunduğu tahmin edilmektedir. Hazar Denizi'nin Kazakistan'a ait olan bölümünde petrol ve doğal gaz arınması için 1993 yılı sonunda Kazak, İtalyan, ingiliz, Norveç, Hollanda ve Fransız şirketlerinden bir konsorsiyum oluşturulmuştur. Kazakistan'da doğal gazdan çok daha önemli miktarlarda petrol ve kömür rezervleri de bulunmasına rağmen, halen ülkenin yıîbk elektrik talebinin %20'si ithal edilmektedir. Doğal gaz üretiminin tüketimi karşılayamadığı durumlarda doğal gaz da ithal edilmektedir. Buna karşılık Kazakistan bölgedeki diğer ülkelere petrol ve kömür ihraç etmektedir. Kazakistan'da 1992 yılında 8.8 milyar m 3,1993 yılında 6.7 milyar m 3 doğal gaz üretilmiştir. KIRGIZİSTAN Kırgızistan enerjisinin büyük bölümünü ithalatla karşılamaktadır. Büyük doğal gaz rezervleri olduğu tahmin ediliyorsa da, halen yıllık doğal gaz üretimi çok düşüktür ve önemli miktarda doğal gaz ithal edilmektedir yılında 2.12 milyar m 3,1993 yılında 1.81 milyar m 3 doğal gaz ithal edilmiştir. Yıllık doğal gaz üretimi ancak 0.1 milyar m 3 düzeylerindedir. ÖZBEKİSTAN Özbekistan'da Gazlı ve Ustabulak bölgelerinde doğal gaz üretilmektedir. Toplam doğal gaz rezervleri 1800 milyar m 3 dolaylarındadır yıllında 41 milyar m 3, 1992 yılında 42 m 3 ve 1993 yılında 45 milyar m 3 doğal gaz üretilmiştir. Doğal gaz ülkedeki toplam enerji tüketiminin %67'sini karşılamaktadır. Buna rağmen, önemli miktarlarda petrol ve kömür ithal edilmektedir. Özbekistan'ın yıllık doğal gaz üretim ve tüketimi Tablo 3'de verilmektedir. Tablo 3. Özbekistan doğal gaz Üretim ve Tüketimi (Milyar m s /yıl) Üretim Tüketim TÜRKMENİSTAN Türkmenistan Türk Cumhuriyetleri içinde en büyük doğal gaz rezervlerine sahip olan ülkedir. Sahtly, Sovetabad, Achae, Naip, Samantepe, Sakar ve Koturtepe bölgelerinde doğal gaz rezervleri bulunmaktadır. Toplam doğal gaz rezervleri yaklaşık 270 milyar m 3 'tür. Yıllık üretim 100 milyar m 3 civarındadır. Türkmenistan doğal gazı Sovyet döneminden kalan boru hatlarıyla bölgedeki diğer ülkelere sevk edilmektedir, doğal gaz ihracatının yanısıra, doğal gaz ve diğer kaynaklardan üretilen yılda 15 milyar kwh elektriğin de %40'ı diğer Orta asya ülkelerine ihraç edilmektedir. Türkmenistan doğal gazı yeni kurulacak doğal gaz boru hattı ile hem Türkiye'de kuuamlabilecek, hem de Türkiye üzerinden Avrupa'ya sevk edilebilecektir. DOĞAL GAZ BORU HATLARI Bölgedeki doğal gaz boru hatları Şekil l'deki haritada gösterilmektedir. Türk Cumhuriyetlerinin hepsinde doğal gaz rezervleri bulunmasına rağmen en büyük üretici Türkmenistan'dan Sovyet döneminden kalan boru hatlarıyla bölgedeki diğer ülkelere doğal gaz gönderilmektedir. Türkiye Cumhuriyeti ile Türkmenistan Cumhuriyeti arasında 1992 yılında imzalanan "Türkmenistan'dan Türkiye'ye doğal gaz Gönderilmesi Hakkında Anlaşma" doğal gaz boru hattının kurulmasından itibaren 30 yıl süreyle Türkmenistan'dan doğal gaz alımım öngörmektedir. îki ülke doğal gazın Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşınması konusunda da birlikte çalışacaklardır. Üzerinde çalışılan boru hattının kapasitesi yılda 40 milyar m 3 olarak öngörülmektedir. Bu kapasitenin 20001i yıllarda 15 milyar m 3 lük bölümünün Türkiye'de kullanılması planlanmaktadır. Üzerinde çalışılan doğal gaz boru hattı alternatiflerinden birisi Hazar Denizi'nin Güneyinden geçen ve İran üzerinden Türkiye'ye uzanan hattır. İkinci alternatif hatta ise, Hazar Denizi'nin aşılarak Azerbaycan'a gelinmesi ve buradan da Gürcistan ya da İran üzerinden Türkiye'ye geçilmesi ele alınmaktadır. ÖNERİLER Türk Cumhuriyetlerinin her biri gelişmekte olan ülke durumundadır. Bu ülkelerle ilgili projeksiyonlar her birinde gelişmelere paralel olarak doğal gaz üretim ve tüketimin artacağını göstermektedir. Ayrıca bu ülkeler yoğun bir kentleşme olgusu içine girmişlerdir. Yeni yerleşme projeleri ve konut ya-

7 Şekil ı. doğal gaz Boru Hatları

8 pimi ve ülkelerde giderek yoğunluk kazanmaktadır, doğal gaz yeni yerleşimlerdeki konutların ısınma ihtiyacının karşılanması için de önemli bir alternatiftir. Rusya'dan Türkiye'ye gelen doğal gaz nedeniyle 1989 yılında doğal gaz sektörüyle tanışan Türk müteşebbüslerinin bu süre içinde edindikleri yoğun bilgi ve tecrübeden Türk Cumhuriyetlerindeki yeni doğal gaz çalışmalarında istifade edilmesi bu ülkelere önemli yararlar sağlayabilecektir. Bölgede doğal gazla ilgili bir başka önemli husus, Sovyet döneminden kalan boru hattı sisteminin eksikliğidir. Boru hatlarının %40'ı yıldır, %30'u yıldır, %20 si de 30 yıldan fazla bir süredir kullanılmaktadır. Boruların ekonomik ömrü 33 yıl kabul edilecek olursa, önümüzdeki yıllarda boru hatlarının önemli bir bölümünün değiştirilmesi gerekecektir. Boru hatlarının yemlenmesi özel sektör kuruluşları için önemli bir iş alanı oluşturabilecektir. Ayrıca Türkiye'de doğal gaz konusunda faaliyet gösteren kuruluşlar Türk Cumhuriyetlerindeki doğal gaza dayalı merkezi ısıtma sistemleri uygulamalarından edinecekleri bilgilerle benzer ve birleşik ısı-güç üretimi gibi daha gelişmiş sistemlerin Türkiye'de kurulması konusunda yararlı olabileceklerdir yılında 5 milyar m 3 ü aşan Türkiye doğal gaz tüketiminin 2010 yılında 30 milyar m 3< e ulaşması öngörülmektedir. Önümüzdeki yıllarda gerek Türkiye'de, gerekse Türk Cumhuriyetlerinde doğal gaz en önde gelişecek sektörlerden birisi olarak görülmektedir. KAYNAKLAR 1. Industrial Information Resources Inc. An Industrial Atlas Of The Soviet Successor States. Hpustan: IIR, TİKA, Azerbaycan Ülke Raporu. Ankara: TİKA, TİKA, Kazakistan Ülke Raporu. Ankara: TİKA, TİKA, Kırgızistan Ülke Raporu. Ankara: TİKA, TİKA, Özbekistan Ülke Raporu. Ankara: TİKA, TİKA, Türkmenistan Ülke Raporu. Ankara: TİKA,

9 TÜRKİYE PETROLLERİ A.O. TRAKYA HAVZASI DOĞAL GA ARAMA VE ÜRETİM FAALİYETLERİ Gültekin ÇINAR Petrol Mühendisi, İT AO Tacettin DÖLEK Jeoloji Mühendisi, TPAO ÖZET Türkiye'de petrol sektörünün öncü kuruluşu olan Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı, 1954 yılından itibaren ülkemizde ve 1984 yılından başlayarak yurtdışında hidrokarbon rezervlerinin arama, sondaj ve üretim faaliyetlerinde çalışmaktadır. TPAO, Trakya havzasında 1976 yılında Hamitabat sahasından doğal gaz üretmeye ve bölgedeki sanayi kuruluşlarına arz etmeye başlamıştır. Bu çalışmada, hidrokarbon oluşumu ve arama-üretim metodolojileri ile doğal gaz potansiyeli yönünden önem taşıyan Trakya havzasının jeolojisi gözden geçirilmiş ve TPAO'nun bölgedeki üretim kapasitesi ortaya konulmuştur. Trakya havzasının TPAO yönünden gelecek için değerlendirmesi yapılmıştır. 1. HİDROKARBON OLUŞUMU VE ARAMA-ÜRETİM METODOLOJİLERİNE GENEL BİR BAKIŞ Yeryüzünde bulunan petrol, gaz ve kömür gibi fosil yakıtların kökeni kara ve denizlerde yaşayan cardı organizmalardır. Bu organizmalar öldükten sonra sedimanlar içinde birikirler. Organik maddelerin çökelmeden sonra hidrokarbonlara dönüşmesini sağlayan afiziko-kimyasal prosesler 1-2 üç farklı evrede oluşurlar. * Diyajenez * Katajenez * Metajenez Diyajenez evresinin erken zamanlarında bakteri faaliyetinin etken olduğu bokimyasal prosesler gerçekleşirler. Bakterilerin oksijenli ortamdaki faaliyeti oksitleme işlemidir. Bu işlem sırasında organik maddenin karbon atomu oksijen ile birleşir ve karbondioksit gazı ve su açığa çıkar. Organik birikintilerin yeni çökelen maddeler ile örtülmesiyle ortamın hava ile teması kesilir, sedimanlar hızla oksijence fakirleşirler ve oksijenli ortamda yaşayan bakterilerin faaliyeti sona erer. Bundan sonra oksijensiz ortamda yaşayan bakterilerin faaliyeti başlar. Bu bakteriler organik maddelerde sülfat indirgenmesi reaksiyonuna neden olurlar. Bakteriler, sülfat iyonunun (SO4 = ) oksijenini kullanarak su, karbondioksit ve hidrojensülfür oluştururlar. Daha derinlere inildikçe sülfatlı bileşenlerin tükenmesiyle birlikte metan türeten (metanojenik) bakterilerin faauyeti ile metan gazının üretildiği zon başlar. Metanojenik bakteriler organik maddenin yapısındaki bileşiklerin oksijenini kullanıp hidrojen açığa çıkararak organik maddeyi bozunmaya uğratırlar. Organik maddenin bünyesinde bulunan karboksil gruplarının hidrojen tarafından indirgenmesiyle metan gazı açığa çıkar. Ortaya çıkan metan, biyojenik metan olarak bilinir ve zaman içinde rezervuarlarda büyük miktarlara ulaşabilir. Dünyada bugüne kadar keşfedilen gaz rezervlerinin %20'sinden fazlasını biyojenik metan oluşturmaktadır. Organik maddenin gömülme derinliği arttıkça sıcaklık artışıyla birlikte bakteri faaliyeti de azalır. Bakterilerin yaşayabilecekleri en yüksek sıcaklık 100 C'dir. Normal jeotermal gradyana göre 1000 metreden daha derinlerde biokimyasal prosesin devam etmesi ve biyojenik gazm türemesi mümkün değildir. Bakteri faaliyetini durduran sıcaklık artışı organik maddenin daha yoğun hale gelmesine ve çözünürlüğünün sıfıra inmesine neden olur. Bu evre diyajenezin önceki evrelerine göre daha uzun zaman diliminde (milyonlarca yıl) gerçekleşir ve kerojen oluşumuyla sonuçlanır. Kerojen, yüksek molekül ağırlıklı bir marro moleküldür. Katajenez evresi, gömülme derinliğinin ve dolayısıyla ısının artmasına paralel olarak termokimyasal proseslerin başladığı ve hidrokarbon türümünün gerçekleştiği dönemdir. Kerojenin ısısal olarak kimyasal bozunmaya başlaması veya parçalanması (carcking) C sıcaklıklar düzeyindedir. Artan sıcaklık etkisiyle kerojenin kompleks kimyasal yapısından çeşitli uzunlukta moleküller kopmaya başlar. Bu moleküller sıvı ve gaz fazında çeşitli hidrokarbonları oluştururlar. Katajenez evresinin sonlarına doğru türeyen petrol miktarı gittekçe azalır. Çünkü; sıvı hidrokarbon molekülleri parçalanarak daha küçük moleküllere dönüşürler; metan, etan, propan, bütan gazlarının miktarı artar. Metajenez evresinde, sıcaklık 150 C'nin üzerindedir. Bu sıcaklıkta tüm hidrokarbonlar parçalanarak termodinamik olarak çok duyarlı olan metan gazına dönüşür. Kaynak kaya, hidrokarbon türümünün gerçekleştiği sedimanter kayadır. Herhangi bir havzada bir. kaynak kayanın oluşabilmesi için organik maddenin ekonomik hidrokarbon türümünü gerçekleştirebi-

10 lecek miktarda olması gerekir. Organizmalarca zengin, sakin, çok derin olmayan ve ince taneli sedimanlann orta hızda çökeldiği anoksik ortamlarda sedimanlar organik maddece zenginleşmektedirler. Organik maddenin tipi, çökelmenin gerçekleştiği ortam ile ilişkilidir. Karasal organik maddeler genellikle gaz ve parafinik petrol.denizel organik maddeyi oluşturan organizmanın kimyasal yapısı ile ilgilidir. Sedimanlar içinde yeterli miktarda organik maddenin bulunması halinde hidrokarbon türümü için yukarıda anlatılan fiziko ve termo kimyasal proseslerin gerçekleşeceği; ısı ve zamanın etken olduğu olgunlaşma süreci başlar. Türeyen hidrokarbonlar, gömülme nedeniyle sıkışma ve aynı zamanda sıcaklık artışı nedeniyle hacimsel genleşme sonucunda kaynak kayadan atılırlar. Hidrokarbonlar dikey yönde birincil göç ile taşıyıcı kayalara ve yanal yönde ikincil göç ile rezervuarlara göçerler ve buralarda birikirler. Rezervuar, gözenekli ve geçirgen kayanın üzerin gelen geçirgen olmayan örtü kaya ile oluşan yapısal ve/veya stratigrafik bir kapandır. Yavaş ısınan havzalarda petrol türümü geç olur ve bu zaman içinde kaynak kaya içinde basınç normale döndüğü için petrolün dışarıya atılması zorlaşır. Bu tür havzalarda aşırı olgunlaşma ile daha çok gaz türümü gerçekleşir. Kaynak kayanın kırıntılı veya karbonat olma durumu sıkışma mekanizmasını ve göç olayını etkileyen bir unsurdur. Petrol aramacılığında hedef, belli bir arama stratejisi kapsamında çeşitli jeoloji, jeokimya ve jeofizik metotların kullanılarak ekonomik hidrokarbon akümülasyonu içeren kapanların tespit edilmesidir. Petrol arama faaliyetlerinde, mikroskopik ölçekten (mikron mertebesinde) gigaskopik ölçeğe (1000 metre mertebesinde) kadar çok değişik verilerin toplanması, değerlendirilmesi, doğrulanması ve entegrasyonu ile bilinenden bilinmeyene doğru bilimsel bir gelişim süreci söz konusudur. Petrol aramacılığının ilk günlerinde, petrol ve gaz sızıntılarının yüzeyde görüldüğü yerlerde kuyular açılmıştır. Modern jeoloji biliminin gelişmesi ve özellikle sismik gibi jeofizik yöntemlerin kullanılmasıyla birlikte sondaj kararlan jeolojik, jeofizik ve jiokimyasal yorumlarla; hidrokarbon türümünün gerçekleşebileceği alanlardaki yapısal ve stratigrafik kapanlarda alınmaya başlamıştır. Tipik bir arama-üretim projesinde iş akım şeması Şekil. 1'de gösterilmiştir. Gaz keşfinden sonra en önemli aşama, sahanın geliştirilmesinin ekonomik olup olmadığına göre iş için karar verildiği değerlendirme aşamasıdır. Değerlendirme sonucunda hazırlanan fizibilite raporunun şu sorulara yanıt sağlaması gereklidir. * Rezervuarda yerinde gaz hacmi nedir? Rezervuar en ekonomik şekilde nasıl geliştirilebilir? Rezervuar üretim planı nasıl olmalıdır? * Rezervuar gazı hangi ürünler için ve hang imetoüar ile proses edilebilir? * Rezervuar gazı hangi ürünleri çin ve hangi metotlar ile proses edilebilir? * Projenin ilk yatırım tutarı ve geri ödeme süresi ne kadardır? Karlılık oranı nsdir? AŞAMA FAALİYET ^> W AŞAMA ARAMA JEOLOJİ-JEOFİZİK-ARAMA SONDAJLARI W KEŞİF DEĞERLENDİRME TESPİT SONDAJLARI- FİZİBİLİTE 1 W IŞJÇl»KAftAft: gvgt-hayshsgufl $SQ* RA TANIM KAVRAMSAL TASARIM w TASARIM Sf- C. TASARIM DETAY MÜHENDİSLİK- ANLAŞMA w YAPIM SPEC. YAPIM w İMALAT-MONTAJ w TEST VE KABUL OPERASYON GELİŞTİRME, SONDAJLARI w ÜRETİM START İÇİN Şekil 1 Doğal gaz sahası üretim projesinde is akım seması 8

11 Bu sorulardan açıkça anlaşılacağı gibi doğal gaz sahası geliştirme projesi fizibilite raporunun dört bileşeni bulunmaktadır: - Rezervuar modeli - Üretim modeli - Pazar modeli - Ekonomik model Rezervuar modeli, hidrokarbon akışkanlarını barındıran fiziksel sistemin üç boyutlu olarak geometrisinin, depolama (gözeneklilik) ve akış (geçirgenlik) özelliklerinin tanımlanmasını içerir. Rezervuar modelinin oluşturulması, açılan her yeni kuyu ve veriler ile güncelleştirilen dinamik bir prosesdir (Şekil.2). Doğal gaz üretim çalışmalarının önemli kısmını doğal gazın sahada proses edilmesi oluşturur. Doğal gaz proses faaliyetleri, teknolojik olarak faz separasyonu ve gaz separasyonu işlemleridir 3. Kuyulardan üretilen ham doğal gaz önce gaz, kondensayt ve serbest su olarak homojen fazlara dönüştürülür ve daha sonra gaz separasyonu işlemleri uygulanır. Gaz separasyonu prosesleri amaçlarına göre iki kategoride sınıflandırılabilirler: * Saflaştırma prosesleri * Kurtarım prosesleri REZERVUAR MODELİ UFE CYCIE STATİK VfKİlilt DktAMİKVUtltt* A N A L İ Z JEOLOJİK TANIM LOG MODELİ MODEÜ TEST MODEU REZERVUAR VE ÜRETİM MÜHENDİSLİĞİ REZERVUAR MODELİ DUIK REZERVUAR POROZİTf PfRMEABiUlE MET/G«OSKAltNilK GA2 OOYMUS'UĞU HACİM FAlttÖftü ÜRETİM MODEÜ REZERVUAR MPIEHON ftani PERFORMANS PRECHCÎ1ON RECOVERY Şekil 2 Rezervuar Modeli

12 Saflaştırma prosesleri; su buharı, karbondioksit ve hidrojensülfür gibi hidrokarbon olmayan kirletici gazların korozyon yapıcı, zehirleyici veya kalori değerini düşürücü etkilerinden ötürü doğal gazdan aynştırılmasıdır. Kurtarım prosesleri; doğal gaz karışımından doğal gaz sıvıları olarak adlandırılan etan, propan, bütan gibi hidrokarbonların ticari değerleri ve doğal gaz kalorisinin ayarlanması için aynştırılmasıdır. Herhangi bir doğal gaz proses tesisi birkaç donanımdan oluşan basit ve ucuz bir tesis olabileceği gibi, çeşitli kütle ve enerji transferlerinin gerçekleştirildiği ısıtıcı, soğutucu, ısı değiştirici, kolon, expander, türbin, kompresör ve pompa gibi çok sayıda farklı operasyon ünitelerinden oluşan pahalı ve kompleks bir tesis de olabilir. Doğal gaz proses tesisinin teknolojik düzeyi aşağıdaki unsurlara bağlıdır. Ham doğal gaz kompozisyonu Tesislerde hedeflenen ürün Gaz sahası operasyon koşullan Çevresel ve ekonomik parametreler 2. TRAKYA HAVZASININ JEOLOJİ VE ARAMA FAALİYETLERİNİN KISA TARİHÇESİ Jeolojik olarak, Trakya havzası; kuzeyinde Istranca, batısında Rodop, güneyinde Menderes Masifleri ve doğusunda İstanbul Paleozoiği ile çevrilmiş bir tersiyer havzasıdır (Şekil.3). Orta Eosende (50 milyon yıl önce), güney-güneybatı yönünden kuzey-kuzeybatı yönünde gelişen ve tüm bölgeyi etkisi altına alan transgresyon ile başlayan ve uyumsuz olarak Palaeozoik-Mesozoik yaşlı ( milyon yıl önce) mağmatik ve metamorfik kayaçlardan oluşan Istaranca ve Rodop masifleri üstüne gelen çökelme evresi Üst Eosen sonuna kadar devam etmiştir. Bu dönemde havzanın derin ve çukur kesimlerinde genellikle türbiditik kumtaşlan ve bunlarla ardışıklı şeylerden oluşan Gaziköy formasyonu ve Keşan grubu, sığ kesimlerinde işe taban klasitiklerinin çakıltaşı ve yer yer kumtaşlan, resifal kireçtaşlan ve marnlar çökelmişlerdir. Üst Eosende havzanın derinleşmesi devam etmiş ve transgresyonun etkisiyle keşan grubu türbiditikleri çökelirken tektonizma ile oluşan faylar boyunca faaliyete geçen volkanizma nedeniyle volkanik kayaçlar çeşitli ara katmanlar oluşturmuşlardır. Keşan Grubu Orta ve Kuzey Trakya'da yanal ve düşey geçişli olarak çeşitli birimlere aynlmıştır ( ekil.4). Bu birimler; transgressif denizin ilk ürünü olan çakıltaşı ve kumtaşlarından oluşan Koyunbaba formasyonu, Trakya havzasında yüzeyde görülmeyen ve sadece kuyularda kesilen derin deniz türbiditleri ile temsil edilen şeyi arabantlı kumtaşlanndan oluşan Hamitabat formasyonu, sığ denizel ortamda çökelmiş resifal kireçtaşı fasiyesleriyle temsil edilen Soğucak formasyonu, sığ-derin denizel ve yer yer havzasının bazı bölümlerinde volkanik malzeme katkılı marn ve şeyl'lerden oluşan Ceylan formasyonudur. Oligosenden itibaren (38 milyon yıl önce) havza genelinde görülen sığlaşma etkisiyle prodetla, delta, göl ve bataklık ürünü birimler çökelmişlerdir. Yeni muhacir grubu olarak adlandırılan birimler; altda çakıltaşı - kumtaşı olarak başlayan ve üstde congeryalı-oolitli kireçtaşlan olarak sahil yakını lagün ortamda çökelen Pınarhisar formasyonu, prodelta şeyl'lerin hakim olduğu Mezardere formasyonu, deltaik kumtaşı ve şeyl'lerden oluşan Osmancık formasyonu, delta düzlüğü ve gölsel ortamda çökelen tüf ve kömür katkılı sellerden oluşan Danişmen formasyonu Oligosen döneminin regressif istifini oluştururlar. Oligosen sonu-alt Miyosen başlarında (25 milyon yıl önce) havzada genel bir yükselme olmuş ve istifin büyük bir kısmı aşınmıştır. Orta Miyosen başlarında görülen tektonizma nedeniyle havzanın kenarlarında yoğun kırılma ve kıvnmlanmalar oluşmuştur. Alt-Orta Miyosende havzanın güneybatısındaki Hisarlıdağ volkanizması etkili olmuştur. Üst Miyosen istifi olarak güneyde Enez-Şarköy civannda karasal klastik, gölsel ve sığ deniz ortam ürünü olan Gazhanedere ve Kirazlı formasyonlan ve İstanbul boğazının batısında karasal, gölsel ve acısu ortam ürünü olan Çukurçeşme, Güngören ve Bakırköy formasyonlan çökelmiştir. Bu yörelerde çökelme devam ederken havzanın orta ve batısında yükselme ve aşınma devam etmiştir. Pliyosende (2,5 milyon yıl önce), bölgedeki tüm yaşlı birimler karasal çakıltaşı, kumtaşı ve kiltaşlanndan oluşan Ergene grubu tarafıifdan örtülmüştür. Trakya havzasında kaynak kaya potansiyeline sahip birimler Mezardere ve Hamitabat formasyonlandır. Bu birimlerde yapılan jeokimya çalışmalarına göre bölgedeki termojenik gazların kaynak kayasının Hamitabat formasyonu veya daha altda henüz bilinmeyen birimler olabileceği düşünülmektedir. Biyojenik Umurca gazının kaynak kayası olarak Mezardere formasyonunun alt kesimleri tahmin edilmektedir. Mezardere formasyonu aynı zamanda petrol türümü de gerçekleştirmiştir. Osmancık, Mezardere, Ceylan, Soğucak ve Hamitabat formasyonları rezervuar kaya özelliklerine sahiptirler ve uygun kapanımlann oluştuğu yerlerde hidrokarbon potansiyeli taşımaktadırlar 4 (Şekil. 5) Trakya havzasında hidrokarbon arama faaliyetleri, ESSO tarafından 1957 yılında açılan Ceylan #1 kuyusu ile başlamıştır. TPAO tarafından ilk olarak 1960 yılında Uluman #1 adlı kuyu açılmıştır. 10

13 BULGARİSTAN L E J A N D N Alüvyon z! Ul! C/> o oi v v -n* HiMrh«o«"Alkonikl.ri F m. rdtrt Frn. LULEBURCAZ! - * ' D E N İ Z İ Kazty Anadolu Fayı. Şekil 3 Trakya Havzası Jeoloji Haritası

14 SAROS KÖRFEZİ ENEZ KEŞAN - HAYS O 8 OL U KULELİ-BABAESKİ YÜKSELİMİ ZAMAN LYDW YIL 11 HASICÖY HISARLİDAG VOLKANITLER I TESLİM KOY ÜYESİ _ v _ v _ 1_MEZARDERE FM f- ^za»qı* -f ^--^^rgş.'karanukdere FM./j-_r_-_zr KOYUN BABA FM K0YUN8ABA FM, ME~AMORF!K ^,7 E M E L U-' PALEOZOflK\ 59O Trakya Havzası Kaya-Stratigrafi Birimleri Korelasyon Tablosu

15 MESOZOK PALEOZOİK ORTA EOSEN ORTA - ÜST E O S E N ALT- ORTA OLİGOSEN U. OLlGOSErı A MİYOSEN \ ü) TEMEL \ HA M I TA B AT (KOYUNBABA CEYLAN YENİ M U H A C İ R ERGENE MEZARDERE I TESÜMKÖY ÜYE. OSMANCIK OANİŞMEN IOOO 4OO - IOOO I -l'l = H -1 H H =H ^ H o o; o. ı a O i ı o»5 I a a il rı > o o o X c 3 o

16 Yerli ve yabancı petrol şirketleri tarafından havzada açılan kuyu sayısı 300 civarındadır. Ekonomik değer ifade eden ilk hidrokarbon keşfi 1970 senesinde TPAO tarafından bulunan Hamitabat doğal gaz safhasıdır. TPAO tarafından, 1982 yılında Umurca 1988 yılında K. Marmara, 1989 yılında Karacaoğlun ve yıllarında Değirmenköy ve Karaçalı gaz sahaları keşfedilmiştir. 2. TRAKYA HAVZASINDA TPAO DOĞAL GAZ ÜRETİM POTANSİYELİ Trakya Havzasında gerçekleştirilen en önemli gaz keşfi, 5 milyar sm 3 üretilebilir gaz rezervine sahip olan Hamitabat Doğal Gaz Sahasıdır. Hamitabat Sahasının ilk kademe geliştirmesi Pınarhisar Çimento Fabrikasına gaz satışı için 1976 yılında yapılmıştır. Sahanın esas gelştirilmesi sanayi kuruluşlarının gaz talebi doğrultusunda 1983 yılında tamamlanmıştır yıllarında peak üretime ulaşılmış ve Hamitabat Doğal Gaz Kombine Çevrim Santralına smvgün gaz satışı gerçekleştirilmiştir. Sahadan bugüne kadar 2 milyar sm 3 gaz üretimi sağlanmıştır. TPAO, yıllarında gerçekleştirdiği Değirmenköy ve Karaçalı Sahalarının keşifleri ve K. Marmara Deniz Doğal Gaz Sahası Geliştirme Projesi'ni uygulamaya başlaması ile Trakya Havzasında elinde bulundurduğu üretilebilir doğal gaz rezerv hacminde ve günlük üretim kapasitesinde önemli artışlar gerçekleştirmiştir (Tablo.I) 5. TPAO'nun, bugün itibariyle, Trakya Havzasında mevcut sahalar, yeni keşif ve geliştirme sahaları ile birlikte üretilebilir gaz rezerv hacmi 8 milyar sm 3 düzeyine ulaşmıştır ve günlük üretim kapasitesinde aşağıdaki senaryoya göre artış beklenmektedir : * Bugün itibariyle, sm 3 /gün (Hamitabat, Umurca, Karacaoğlan Sahaları) * Kasım 1995'den itibaren sm 3 /gün C + Değirmenköy, Karaçalı Sahaları) * 1997'den itibaren sm 3 /gün (+ K. Marmara Deniz Sahası) Tablo 1 TPAO Trakya Havzası Doğal Gaz Sahaları Tanım, Fiziksel Özellikleri ve İtibariyle Üretim Bilgileri ^Tahmini Değerler Bileşen N? CO? H? S cı C2 C3 İ-C4 n-c4 İ-C5 n-c5 n-c6+ Hamitabat Hamitabat Umurca Osmancık Karacaoğlan Ceylan K. Marmara Sogucak Değirmenköy Soğucak Osmancık Karaçalı Osmancık Tablo 2 TPAO Trakya Havzası Doğal Gaz Sahaları Gaz Kompozisyonları KeşifTarihi Üretime Başlama Tarihi Formasyon Litoloji Y«ş Derinlik, m Oriinal Rezervuar Basıncı, psia Rezervuar Sıcaklığı, F Gözeneklilik, % Geçirgenlik, nıd Spesifik Gaz Gravitesi, Hava= 1.00 Üretilebilir Gaz Miktarı, milyon m3 Toplam KUYU Savısı Çalışan Kuyu Sayısı Terk Kuyu Sayısı Günlük Gaz Üretimi, m3 Kuyu Başına Günlük Gaz Üretimi. m3 Künuilalif Gaz Üretimi, milyon m3 Kalan Üretilebilir Gaz, milyon m3 Hamitabat Hamitabat Kurması Eosen 30O Umurca Osmancık Kurması Oligosen Karacaoğlan Ceylan Tüf Eosen K. Marmara Soğucak Kireçtaşı Eosen Degirmenköy' Sogucak Sogucak Kireçtaşı Eosen Degirmenköy 1 Osmancık Osmancık Kurması Oligosen Karaçalı' Osmancık Kumtaşı Oligosen I

17 M A R M A R A D E N İ Z İ

18 Şekil 7 TPAO Trakya Havzası Doğal Gaz Sahaları Tipik Proses Şeması TPAO'nun Trakya Havzasında doğal gaz pazarı, Lüleburgaz ile Çorlu Şehirleri arasında Büyükkanştıran Sanayi Bölgesidir (Şekil.6). Bu bölgede cam, tekstil, ilaç, kağıt ve metal sektörlerinde üretim yapan sanayi kuruluşlarına doğal gaz sevkiyatı iki ayrı boru hattı sistemi ile sağlamaktadır : 1. Hat: Karacaoğlan-Hamitabat-Umurca Büyükkarıştıran Boru Hattı Çap-Uzunluk: 4 inch, 15 km + 8 inch, 12 km + 6 inch, 24 km 2. Hat: Değirmenköy-Karaçalı-Büyükkanştıran Boru Hattı (Kasım 1995'de devreye alınacak) Çap-Uzunluk : 8 inch, 50 km Trakya havzasında TPAO taraafından geliştirilmiş ve geliştirilmekte olan doğal gaz sahalarında gaz kompozisyonları kuru (metan-etan içeriği yüksek) ve temizdir (kirletici gazları içermez), (Tablo. 1). Bu nedenle, doğal gazın satışa sunulabilir hale getirilmesi için gerekli olan proses gereksinimi sadece su buhan ve hidrokarbon yoğuşma noktalarının ayarlanmasıdır. Bunun için uygulanan proses metodu iki kısımdan oluşmaktadır (Şekil.7): 1. Kuyubaşlarında J-T vanalarında eş-entalpi genleşmesiyle basınç düşürme-soğutma ve gravite tipi separatörler ile gaz-sıvı fazlarım ayrıştırma. 2. Toplama istasyonlarında absorblama kolonlannda trietilen glikol ile su buharının absorblanarak gazın kurutulması 4. TPAO YÖNÜNDEN TRAKYA HAVZASINDA GELECEK İÇİN DEĞERLENDİRME Ülkemizin enerji tüketim yapısı içinde doksanlı yılların başından itibaren önemli bir pay taşımaya başlayan doğal gazın güvenirliliğinin artırılmasında, yurtiçi yeni gaz rezervlerininkeşfınin ve geliştirilmesinin gerekliliği kuşkusuzdur. Jeolojik olarak doğal gaz potansiyeline sahip olan Trakya Havzası, aynı zamanda büyük gaz pazarlarına yakın konumundan ötürü büyük öneme sahiptir. Bölgede doğal gaz pazarlannın ve boru hattı iletim sistemlerinin oluşması ve gelişmesi, TPAO yönünden gaz sahası keşiflerinin ekonomik cazibesini artırmaktadır. Bu nedenlerle TPAO Trakya Havzasında üretilebilir gaz rezerv hacmini ve günlük üretim kapasitesini artırmak amacıyla arama faaliyetlerini son yıllarda yoğunlaştırmıştır. TPAO tarafından yeni prospektler geliştirilmekte ve geliştirilmiş prospektlerde arama sondajları sürdürülmektedir. Kuyu açılması aşamasındaki prospektlerin bir kısım Kumbargaz, Silivri, Yulaflı ve Selimpaşa'dır. TPAO'nun Trakya Havzasında elinde bulundurduğu gaz sahaları, kış aylamda tepe tüketiminin 16

19 karşılanması için devreye konulan yeraltı gaz depolanmn yapımı yönünden de önem taşımaktadır. TPAO, doğal gaz sahalarında YGD yapımının jeolojik ve teknolojik yönleri üzerinde çalışmalarını BOTAŞ ile işbirliği halinde sürdürmektedir. Teşekkür Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı yönetimine bildirinin yayınlanmasına verdiği izin için teşekkürlerimizi sunanz. KAYNAKLAR 1. Heldberg, H.D., 1979, Methane Generation and Petroleum Migration in : Roberts, W.H. ve Cordell RJ. (Eds.), Problems of Petroleum Migration : AAPG Studies in Geology No. 10, ş İztan, H.Y., 1993, Petrol ve Gaz Oluşumu in : Ediger, VJŞ. ve Soylu C. (Eds.), Petrol Jeologları İçin Organik Jeokimya: TPAO Araştırma Merkezi Grubu Eğitim Yayınları No.23, s Çınar, G. 1995, Doğal Gaz Üretim Mühendisliği Kuyu Test ve Üretim Teknolojisi (Hazırlanıyor). 4. Kasar, S. ve v.d., 1983,1986,1992, Trakya Havzası Jeolojisi ve Hidrokarbon Olanaklarına İlişkin Şirket İçi Raporlar: TPAO Arama Grubu Başkanlığı. 5. Rezervuar ve Üretim Bilgileri, 1994 : TPAO Üretim Grubu Başkanlığı Şirket İçi Yayın. 17

20 TÜRKİYE'DE DOĞAL GAZ UYGULAMALARININ GELİŞİMİ VE KURUMLAŞMA ÖNERİLERİ Hazırlayan: TMMOB Makina Mühendisleri Odası Doğal Gaz Komisyonu ÖZET Bu bildiride, Türkiye'de doğal gaz sektörünün gelişimi özlü bir biçimde değerlendirilmekte, mevcut durumun bir çözümlemesi yapılmakta, yaşanan olumsuzluklar tesbit edilmekte ve bu olumsuzlukları aşarak sektörün sağlıklı bir şekilde gelişimine olanak verecek işleyiş ve örgütlenme için öneriler yer almaktadır. TÜRKİYE'DE DOĞAL GAZ SEKTÖRÜNÜN GELİŞİMİ VE MEVCUT DURUMU Ülkemizde doğal gazla ilgili çalışmaların geçmişi incelendiğinde, konuyla ilgili ilk çalışmaların, 1983 yılında BOTAŞ Genel Müdürlüğünce yapılan "Doğal Gaz Talep ve Temin' konulu tartışma olduğunu görmekteyiz. Bu çalışmayı, Eylül 1984'de Sovyetler Birliği ile doğal gaz alımını öngören çerçeve anlaşmanın imzalanması, 1986'da ise BOTAŞla Sovyet Soyuz Eksport Kuruluşunun 25 yıllık süreli, 199O'lı yıllar içinde yılda 5-6 milyar m 3> e ulaşması öngörülen doğal gaz ithalatını konu alan ticari anlaşmanın imzalanması izlemiştir. Doğal gaz teminine yönelik bu ilk girişimi, ithalatın fiilen yapılabilmesini temin amacıyla, Bulgaristan sınırında Malkoçlar'dan başlayarak Hamitabat-Ambarlı güzergahını izleyen, Marmara Denizini önce Ambarlı-Pendik arasında geçen, daha sonra Pendik-tzmit üzerinden Muallim mevkiine ulaşan, İzmit Körfezini Muallim-Hersek bağlantısıyla geçip, Gemlik-Bursa, Bozüyük-Eskişehir üzerinden Ankara'ya varan 842 km'lik boru hattının inşası izlemiştir yılı sonbaharı itibariyle, doğal gaz, güzergah üstünde bulunan yerleşim birimlerinin potansiyel kullanımına hazır hale getirilmiştir. Bu ana hattın inşasıyla birlikte, 1988 yılında Ankara'da EGO Genel Müdürlüğünce, İstanbul'da İGDAŞ Genel Müdürlüğünce, bu kentlerin kent içi doğal gaz şebekelerinin yapımı amacıyla uluslararası ihalelere çıkılmıştır. Kredili olarak çıkılan bu ihalelerin değerlendirilmesi sonucunda, Ankara'da danışman firma olarak British Gas, müteahhit firma olarak da İngiliz AMEC firması ile Türk Kutlutaş Ortak Girişimi, İstanbul'da ise danışman firma olarak Fransız Sofregas firması, müteahhit olarak da Fransız SAE firması ile Türk Alarko Ortak Girişimi görevlendirilmiştir. Türkiye'de kentsel düzeyde doğal gaz kullanımım amaçlayan bu kentsel dönüşüm projesi yapım sürecinde büyük farklılıklar göstermiştir. Ankara projesi esas olarak mevcut havagazı şebekesinin rehabilitasyonu ve takviyesini esas almıştır. İstanbul'da ise, mevcut havagazı şebekesinin "rantabl olmadığı" gerekçesiyle İslahından vazgeçilmiş ve tamamen yeni bir dağıtım şebekesi inşası esas alınmıştır. İki proje arasında diğer bir önemli fark ise, Ankara'da gazın dağıtımının sektörler itibarı ile yapılması, şebeke yapımı biten mahallelere gaz verilmesi sonucu, yapım çalışmalarına başlanmasından kısa bir süre sonrada, doğal gaz kullanmaya başlanmışken, İstanbul'da semtlere gaz verilebilmesi için bütün şebekenin yapımının bitmesi beklenmiştir. İki proje arasında diğer bir temel farklılık da, Ankara Projesinde, İngiliz standart ve uygulama kurallarının, İstanbul Projesinde ise Fransız standart ve uygulama kurallarının esas alınması olmuştur. Ankara ve İstanbul kentsel dönüşüm projelerini, Bursa kentsel dönüşüm projesi izlemiştir. BO- TAŞ'ca çıkılan ihaleyi, İtalyan Bonatü-Alarko Ortak Girişim kazanmış, yapım sürecinde, İtalgaz danışman, Bonatti kreditör, Alarko mühendislik hizmetleri ve malzeme temini, Akfen ise yapımcı müteahhit olarak faaliyet göstemiştir. Ankara ve İstanbul'da, yukarıda sözü edilen ihaleler kapsamındaki işler sonuçlandırıldıktan sonra, EGO ve İGDAŞ doğal gaz şebekelerinin yaygınlaştırma çalışmalarım kendi özkaynaklanyla sürdürmüşlerdir. Bugün, Ankara'da konutta doğal gaz kullanılmaktadır. EGO'nun özkaynaklanyla finanse ettiği bir yatırımla, yeni hat ve servis hatları yapımı öngörülmekte ve konut daha doğal gazın ulaştırılması amaçlanmaktadır. Ankara'da, ihalesi birkaç yıl önce sonuçlandırılmasına karşın, finansman problemleri nedeniyle başlanamayan 113 milyon dolar tutarlı projeye, 1996 yılında başlanması planlanmaktadır. Atilla Doğan firması, bu proje için Kanada'dan kredi temin etmiştir ve gerekli malzemeleri Kanada'dan temin çalışmaları sürmektedir. Bu projeyle konuta daha doğal gazın ulaştırılması öngörülmektedir. 18

TÜRKĐYE'DE DOĞALGAZ UYGULAMALARININ GELĐŞĐMĐ VE KURUMLAŞMA ÖNERĐLERĐ

TÜRKĐYE'DE DOĞALGAZ UYGULAMALARININ GELĐŞĐMĐ VE KURUMLAŞMA ÖNERĐLERĐ TÜRKĐYE'DE DOĞALGAZ UYGULAMALARININ GELĐŞĐMĐ VE KURUMLAŞMA ÖNERĐLERĐ TMMOB Makina Mühendisleri Odası Doğal Gaz Komisyonu ÖZET Bu bildiride, Türkiye'de doğalgaz sektörünün gelişimi özlü bir biçimde değerlendirilmekte,

Detaylı

TÜRKİYE'DE DOĞAL GAZ UYGULAMALARININ GELİŞİMİ VE KURUMLAŞMA

TÜRKİYE'DE DOĞAL GAZ UYGULAMALARININ GELİŞİMİ VE KURUMLAŞMA TÜRKİYE'DE DOĞAL GAZ UYGULAMALARININ GELİŞİMİ VE KURUMLAŞMA SUNUŞ: TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI Bu bildiride, Türkiye'de doğal gaz sektörünün gelişimi özlü bir biçimde değerlendirilmekte, mevcut durumun

Detaylı

TÜRKĐYE DE DOĞALGAZ UYGULAMALARININ GELĐŞĐMĐ VE KURUMLAŞMA

TÜRKĐYE DE DOĞALGAZ UYGULAMALARININ GELĐŞĐMĐ VE KURUMLAŞMA TÜRKĐYE DE DOĞALGAZ UYGULAMALARININ GELĐŞĐMĐ VE KURUMLAŞMA TMMOB MAKĐNE MÜHENDĐSLERĐ ODASI Sunuş: Bu bildiride, Türkiye'de, doğalgaz sektörünün gelişimi özlü bir biçimde değerlendirilmekte, mevcut durumun

Detaylı

TÜRKĐYE DOGALGAZ GAZ TEMĐN, ĐLETĐM VE TÜKETĐM POLĐTĐKALARI*

TÜRKĐYE DOGALGAZ GAZ TEMĐN, ĐLETĐM VE TÜKETĐM POLĐTĐKALARI* TÜRKĐYE DOGALGAZ GAZ TEMĐN, ĐLETĐM VE TÜKETĐM POLĐTĐKALARI* TMMOB Makina Mühendisleri Odası Merkez Doğal Gaz Komisyonu Ülkemizde yurt içi kaynaklardan doğal gaz üretimiyle ilgili ilk uygulamalar, TPAO

Detaylı

TÜRKİYE NİN DOĞALGAZ POTANSİYELİ

TÜRKİYE NİN DOĞALGAZ POTANSİYELİ TÜRKİYE NİN DOĞALGAZ POTANSİYELİ Murat Sungur BURSA Enerji Grubu Başkanı Zorlu Holding (CEO Zorlu Holding Energy Group) 11 Ocak 2010 ANKARA SUNUM İÇERİĞİ 1. Türkiye nin doğalgaz üretim ve tüketim durumu

Detaylı

Yük. Müh. Fatih ÜNLÜUYSAL İGDAŞ Etüd Proje Md. Proje Şefi 29 Mayıs 2013

Yük. Müh. Fatih ÜNLÜUYSAL İGDAŞ Etüd Proje Md. Proje Şefi 29 Mayıs 2013 Slide 1 title Başlıklar özet Bullet 2 point Bullet 3 point İstanbul Avrupa Yakası Doğalgaz Dağıtım Şebekesinin En Yüksek Debide Çekişlerde TPAO Silivri Doğalgaz Depolarından Beslenmesinin İncelenmesi Yük.

Detaylı

T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI Petrol İşleri Genel Müdürlüğü ŞEYL GAZLARI. Ömer KOCA Genel Müdür Yardımcısı

T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI Petrol İşleri Genel Müdürlüğü ŞEYL GAZLARI. Ömer KOCA Genel Müdür Yardımcısı T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI Petrol İşleri Genel Müdürlüğü ŞEYL GAZLARI PETROL ARAMA - ÜRETİM SEKTÖRÜ I. İSTİŞARE TOPLANTISI 10 Mart 2012 Ömer KOCA Genel Müdür Yardımcısı 1 Sunum Planı NEDEN

Detaylı

T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI Petrol İşleri Genel Müdürlüğü GENEL GÖRÜNÜM. Selami İNCEDALCI Genel Müdür

T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI Petrol İşleri Genel Müdürlüğü GENEL GÖRÜNÜM. Selami İNCEDALCI Genel Müdür T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI Petrol İşleri Genel Müdürlüğü PETROL ARAMA - ÜRETİM SEKTÖRÜ GENEL GÖRÜNÜM PETROL ARAMA - ÜRETİM SEKTÖRÜ I. İSTİŞARE TOPLANTISI 10 Mart 2012 Selami İNCEDALCI Genel

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2014 İÇİNDEKİLER 1. Talebe İlişkin Baz Senaryolar 2. Doğal Gaz Şebekesi Arz İmkânlarına

Detaylı

2008 Yılı. Petrol ve Doğalgaz. Sektör Raporu

2008 Yılı. Petrol ve Doğalgaz. Sektör Raporu Türkiye Petrolleri A.O. Genel Müdürlüğü 2008 Yılı Petrol ve Doğalgaz Sektör Raporu Mart 2008 İÇİNDEKİLER DÜNYADA PETROL ve DOĞALGAZ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ... 3 Petrol Sektörü... 3 Petrol Tüketimi... 3 Petrol

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ 2014 OCAK SEKTÖREL YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri sektörü, ekonomiye döviz girdisi, yurt dışında istihdam imkanları, teknoloji transferi ve lojistikten ihracata

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM)

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) 8. İLETİM TESİS VE İŞLETME GRUP MÜDÜRLÜĞÜ (İŞLETME VE BAKIM MÜDÜRLÜĞÜ) HAZIRLAYAN TEMMUZ 2008 Ankara 1 Gönderen: Recep BAKIR recepbakir38@mynet.com ENTERKONNEKTE

Detaylı

Doğalgazın Serüveni. BURSAGAZ - Kasım 2014 M. Şükrü ÖZDEN Yasin DUMAN Mete Okan CANDER

Doğalgazın Serüveni. BURSAGAZ - Kasım 2014 M. Şükrü ÖZDEN Yasin DUMAN Mete Okan CANDER Doğalgazın Serüveni BURSAGAZ - Kasım 2014 M. Şükrü ÖZDEN Yasin DUMAN Mete Okan CANDER 1 DOĞALGAZ GENEL BİLGİLER Fosil kaynaklı yanıcı gaz karışımı 2 DOĞALGAZ GENEL BİLGİLER Doğalgazın kimyasal bileşimi

Detaylı

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr ENERJİ 2011 yılı sonu itibarıyla dünyadaki toplam enerji kaynak tüketimi 12.274,6 milyon ton eşdeğeri olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılı itibarıyla dünyada enerji tüketiminde en yüksek pay %33,1 ile petrol,

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

ERGENE (TRAKYA) HAVZASININ JEOLOJİSİ ve KÖMÜR POTANSİYELİ. bulunmaktadır. Trakya Alt Bölgesi, Marmara Bölgesi nden Avrupa ya geçiş alanında, doğuda

ERGENE (TRAKYA) HAVZASININ JEOLOJİSİ ve KÖMÜR POTANSİYELİ. bulunmaktadır. Trakya Alt Bölgesi, Marmara Bölgesi nden Avrupa ya geçiş alanında, doğuda ERGENE (TRAKYA) HAVZASININ JEOLOJİSİ ve KÖMÜR POTANSİYELİ *İlker ŞENGÜLER *Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Enerji Hammadde Etüt ve Arama Dairesi Başkanlığı Ankara ERGENE (TRAKYA) HAVZASININ Bölgesi

Detaylı

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ YUSUF BAYRAK TEİAȘ APK Daire Bașkanlığı 1. GİRİȘ 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve sektörün yeniden yapılanmasından

Detaylı

Ülkemizde Elektrik Enerjisi:

Ülkemizde Elektrik Enerjisi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik-Bilgisayar Bilim Kolu Eğitim Seminerleri Dizisi 6 Mart 8 Mayıs 22 Destekleyen Kuruluşlar: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği

Detaylı

Mars Enerji Hakkında

Mars Enerji Hakkında Mars Enerji Hakkında Mars Enerji International Hollanda Üretim Planı ; RES Servis ve kurulumda, Hollanda lı partner Avrupalı yatırımcıları TR ye gelmesinde köprü Üreticiler ile hızlı işbirlikleri Mars

Detaylı

SİLİVRİ DOĞAL GAZ DEPOLAMA TESİSİ ve GÜNCEL DURUM

SİLİVRİ DOĞAL GAZ DEPOLAMA TESİSİ ve GÜNCEL DURUM TÜRKİYE PETROLLERİ SİLİVRİ DOĞAL GAZ DEPOLAMA TESİSİ ve GÜNCEL DURUM SÜLEYMAN ABRAVCI DAİRE BAŞKAN YARDIMCISI TPAO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TUGS2014 Ankara, 30 Ekim 2014 Doğal Gaz Piyasası Kanunu (4646) İthalat

Detaylı

2014 İKİNCİ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr

2014 İKİNCİ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor Yılın ilk yarısında elektrik tüketimi 2013 yılının aynı dönemine kıyasla %3,6 artış gösterdi. Yıllık tüketim artış hızı ilk çeyrekte %3 olarak gerçekleşirken,

Detaylı

qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty

qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw 1 ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty Petrolden Başka Enerjı Kaynakları Var mıdır? uiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwertyui

Detaylı

ENERJİ TASARRUFUNDA KOMBİNE ÇEVRİM VE KOJENERASYONUN YERİ VE ÖNEMİ. Yavuz Aydın 10 Ocak 2014

ENERJİ TASARRUFUNDA KOMBİNE ÇEVRİM VE KOJENERASYONUN YERİ VE ÖNEMİ. Yavuz Aydın 10 Ocak 2014 ENERJİ TASARRUFUNDA KOMBİNE ÇEVRİM VE KOJENERASYONUN YERİ VE ÖNEMİ Yavuz Aydın 10 Ocak 2014 Enerji Tasarrufunda Kombine Çevrim ve Kojenerasyon Yaşadığımız dünyada elektrik üretiminin % 80 i fosil yakıtlardan

Detaylı

AVRUPA ENERJİ BORU HATLARI

AVRUPA ENERJİ BORU HATLARI AVRUPA ENERJİ BORU HATLARI GÜNEY GAZ KORİDORU PROJELERİ ÇELİK BORU İMALATÇILARI DERNEĞİ 2012 AVRUPA ENERJİ BORU HATLARI GÜNEY GAZ KORİDORU PROJELERİ 1. Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı Projesi (TANAP)

Detaylı

TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU. Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa

TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU. Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU Prof. Dr. Hüsamettin BULUT Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa KISA ÖZGEÇMİŞ Doç. Dr. Hüsamettin BULUT EĞİTİM

Detaylı

TÜRKİYE'DE PETROL SEKTÖRÜ VE TPAO

TÜRKİYE'DE PETROL SEKTÖRÜ VE TPAO Türkiye'de petrol TÜRKİYE'DE PETROL SEKTÖRÜ VE TPAO Ülkemizin komşu coğrafyasında dünya toplam petrol rezervlerinin % 65'i bulunmasına, üretiminin ise % 41'inin yapılmasına karşılık, ülkemiz petrol açısından

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2012 2013 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE ALINMASI GEREKLİ TEDBİRLER

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2012 2013 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE ALINMASI GEREKLİ TEDBİRLER 2012 2013 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE ALINMASI GEREKLİ TEDBİRLER 2012 İÇİNDEKİLER 1. Talebe İlişkin Baz Senaryolar 2. Doğal Gaz Şebekesi Arz İmkânlarına Dair Varsayımlar 3. Elektrik

Detaylı

4646 SAYILI DOĞAL GAZ PİYASASI KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI TASLAĞI İLE ÖNGÖRÜLEN DÜZENLEMELER

4646 SAYILI DOĞAL GAZ PİYASASI KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI TASLAĞI İLE ÖNGÖRÜLEN DÜZENLEMELER 4646 SAYILI DOĞAL GAZ PİYASASI KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI TASLAĞI İLE ÖNGÖRÜLEN DÜZENLEMELER 1 4646 SAYILI DOĞAL GAZ PİYASASI KANUNUNDAKİ YENİLİKLER Lisans sahibi şirketler aralarında

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI ENERJİ Artan nüfus ile birlikte insanların rahat ve konforlu şartlarda yaşama arzuları enerji talebini sürekli olarak artırmaktadır. Artan enerji talebini, rezervleri sınırlı

Detaylı

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir.

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir. KÖMÜR NEDİR? Kömür, bitki kökenli bir maddedir. Bu nedenle ana elemanı karbondur. Bitkilerin, zamanla ve sıcaklık-basınç altında, değişim geçirmesi sonunda oluşmuştur. Kömür, karbon, hidrojen, oksijen

Detaylı

AR& GE BÜLTEN. Enerjide Yeni Ufuklara

AR& GE BÜLTEN. Enerjide Yeni Ufuklara Enerjide Yeni Ufuklara Nurel KILIÇ Enerji yol haritalarının oluşturulduğu dünyada, yapısal değişim gözleniyor. Ülkemizi coğrafi/stratejik konumu gereği çok yakından etkileyen bu süreçte ülkemiz için çizilen

Detaylı

Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar

Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar Esen Bulca, Trakya Cam Pazarlama Müdürü Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar Şişecam Grubu bünyesinde düzcam üretim ve pazarlama faaliyetleri,

Detaylı

5.5. BORU HATLARI 5.5-1

5.5. BORU HATLARI 5.5-1 5.5. BORU HATLARI Türkiye coğrafi ve jeopolitik açıdan çok önemli bir konumda yer almaktadır. Ülkemiz, dünyanın en büyük ham petrol ve doğal gaz rezervlerinin bulunduğu Ortadoğu ve Orta Asya ülkeleri ile

Detaylı

MENDERES GRABENİNDE JEOFİZİK REZİSTİVİTE YÖNTEMİYLE JEOTERMAL ENERJİ ARAMALARI

MENDERES GRABENİNDE JEOFİZİK REZİSTİVİTE YÖNTEMİYLE JEOTERMAL ENERJİ ARAMALARI MENDERES GRABENİNDE JEOFİZİK REZİSTİVİTE YÖNTEMİYLE JEOTERMAL ENERJİ ARAMALARI Altan İÇERLER 1, Remzi BİLGİN 1, Belgin ÇİRKİN 1, Hamza KARAMAN 1, Alper KIYAK 1, Çetin KARAHAN 2 1 MTA Genel Müdürlüğü Jeofizik

Detaylı

YAPI FUARI TURKEYBUILD İSTANBUL FUARI ZİYARET ORGANİZASYONU SONUÇLARI

YAPI FUARI TURKEYBUILD İSTANBUL FUARI ZİYARET ORGANİZASYONU SONUÇLARI YAPI FUARI TURKEYBUILD İSTANBUL FUARI ZİYARET ORGANİZASYONU SONUÇLARI Övgü PINAR-Nurel KILIÇ Yapı fuarları; mal ve hizmet üreten kuruluşlar ile yine bu sektörde çalışan yöneticiler, mimarlar, mühendisler,

Detaylı

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ POTANSİYEL MEVZUAT VE DESTEK MEKANİZMALARI MEVCUT DURUM SONUÇ Türkiye Enerji

Detaylı

2014 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2014 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Gelişmekte olan ülkelerdeki sanayileşme enerjiye olan talebin hızla artmasına neden olmaktadır. Enerji,

Detaylı

KAYA GAZI NEDİR? (SHALE GAS) DÜNYA KAYA GAZI REZERVLERİ HARİTASI KAYA GAZI ÜRETİMİ HİDROLİK ÇATLATMA

KAYA GAZI NEDİR? (SHALE GAS) DÜNYA KAYA GAZI REZERVLERİ HARİTASI KAYA GAZI ÜRETİMİ HİDROLİK ÇATLATMA BAŞLIKLAR 1 FOSIL YAKITLAR 2 3 KAYA GAZI NEDİR? (SHALE GAS) KAYA GAZI OLUŞUMU 4 DÜNYA KAYA GAZI REZERVLERİ HARİTASI 5 KAYA GAZI ÜRETİMİ 6 KAYA GAZI ÜRETİMİ HİDROLİK ÇATLATMA BAŞLIKLAR 7 KAYA GAZININ FİYATLARA

Detaylı

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu Nusret Cömert Yönetim Kurulu Üyesi STEAM 13.Uluslararası Enerji Arenası 8 Eylül 2011 İstanbul PETFORM Hakkında 2000 yılında kurulan

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili Dünya nüfusunun, kentleşmenin ve sosyal hayattaki refah düzeyinin hızla artması, Sanayileşmenin

Detaylı

JEOTERMAL ELEKTRİK SANTRALLERİ İÇİN TÜRKİYE DE EKİPMAN ÜRETİM İMKANLARI VE BUHAR JET EJEKTÖRLERİ ÜRETİMİ

JEOTERMAL ELEKTRİK SANTRALLERİ İÇİN TÜRKİYE DE EKİPMAN ÜRETİM İMKANLARI VE BUHAR JET EJEKTÖRLERİ ÜRETİMİ JEOTERMAL ELEKTRİK SANTRALLERİ İÇİN TÜRKİYE DE EKİPMAN ÜRETİM İMKANLARI VE BUHAR JET EJEKTÖRLERİ ÜRETİMİ Karbonsan ın fabrikası, Orhangazi Bursa da bulunmaktadır. Karbonsan ın ürün çeşitlerini genel çerçevesiyle

Detaylı

Türkiye de Jeotermal Enerji ve Potansiyeli

Türkiye de Jeotermal Enerji ve Potansiyeli Temiz Enerji Günleri İTÜ Elektrik Mühendisliği Kulübü 6-7 Mart 2013 Türkiye de Jeotermal Enerji ve Potansiyeli Abdurrahman SATMAN İTÜ Petrol ve Doğalgaz Mühendisliği Bölümü İTÜ Enerji Enstitüsü Konvansiyonel

Detaylı

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ a. Sektörün Dünya Ekonomisi ve AB Ülkelerindeki Durumu Dünya mobilya üretimi 2010 yılında yaklaşık 376 milyar dolar olurken, 200 milyar dolar olan bölümü üretim

Detaylı

3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ

3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ 3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ Cumhuriyetin 1950 yılına kadar olan döneminde, doğru bir ulusal politika ile demiryolu ve denizyoluna ağırlık verilmiştir. leştirilen atılım sonunda, ülkenin

Detaylı

European Gas Conference 2015 Viyana

European Gas Conference 2015 Viyana GAZMER - GAZBİR European Gas Conference 2015 Viyana Toplantı Notları Rapor No : 2015 / 001 Tarih : 29.01.2015 Bu rapor 27.01.2015-29.01.2015 tarihlerinde yapılan Avrupa Gaz Konferansına katılım gösteren;

Detaylı

2014 Yılı Petrol Arama - Üretim Faaliyetleri

2014 Yılı Petrol Arama - Üretim Faaliyetleri $/Varil 2014 Yılı Petrol Arama - Üretim Faaliyetleri? Petrol İşleri Genel Müdürlüğü Sunum Planı Ruhsatlandırma Faaliyetleri Arama ve Üretim Faaliyetleri Faaliyetlerin Ekonomik Boyutu 2 Ruhsatlandırma Faaliyetleri

Detaylı

MTA Genel Müdürlüğü nün Ortaya Çıkardığı Yeni Bir Kara Elmas Yöresi KONYA KARAPINAR Kömür Sahası

MTA Genel Müdürlüğü nün Ortaya Çıkardığı Yeni Bir Kara Elmas Yöresi KONYA KARAPINAR Kömür Sahası MTA Genel Müdürlüğü nün Ortaya Çıkardığı Yeni Bir Kara Elmas Yöresi KONYA KARAPINAR Kömür Sahası Şekil 1. Konya Karapınar Kömür Sahası nın coğrafik ve yer bulduru haritası. KONYA KARAPINAR Lokasyon: İç

Detaylı

Cumali Taştekin EÜAŞ Maden Sahaları Daire Başkanı (V)

Cumali Taştekin EÜAŞ Maden Sahaları Daire Başkanı (V) Cumali Taştekin EÜAŞ Maden Sahaları Daire Başkanı (V) Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ); 1970 yılında Kurulan Türkiye Elektrik Kurumu nun (TEK), 1994 yılında TEAŞ ve TEDAŞ olarak ikiye ayrılmasından

Detaylı

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Dünya Enerji Genel Görünümü Genel Görünüm Dünya Birincil Enerji Tüketimi 2013-2035 2013 2035F Doğalgaz %24 Nükleer %4 %7 Hidro %2 Yenilenebilir Petrol %33 Kömür

Detaylı

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi İbrahim M. Yağlı* Enerji üretiminde Rüzgar Enerjisinin Üstünlükleri Rüzgar enerjisinin, diğer enerji üretim alanlarına göre, önemli üstünlükleri bulunmaktadır:

Detaylı

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. www.euas.gov.tr 1

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. www.euas.gov.tr 1 Türkiye de Rüzgar Enerjisi www.euas.gov.tr 1 Enerjinin Önemi Günümüz dünyasında bir ülkenin sürdürülebilir kalkınma hamlelerini gerçekleştirmesi, toplumsal refahı yükseltmesi ve global ölçekte rekabet

Detaylı

ENDÜSTRİYEL KORUYUCU BOYALAR. Bosad Genel Sekreterliği

ENDÜSTRİYEL KORUYUCU BOYALAR. Bosad Genel Sekreterliği ENDÜSTRİYEL KORUYUCU BOYALAR Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Endüstriyel koruyucu boyalar talep hacminin %5 ini ve küresel boya satışlarının %7 sini oluşturmaktadır. Koruyucu boyaların hacimsel

Detaylı

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 26. Toplantısı Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Prof. Dr. Yücel ALTUNBAŞAK Başkanı Enerji İhtiyacımız Katlanarak Artıyor Enerji ihtiyacımız ABD, Çin ve Hindistan

Detaylı

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu tmmob makina mühendisleri odası TMMOB SANAYİ KONGRESİ 2009 11 12 ARALIK 2009 / ANKARA ALAN ARAŞTIRMASI II Türkiye de Kalkınma ve İstihdam Odaklı Sanayileşme İçin Planlama Önerileri Oda Raporu Hazırlayanlar

Detaylı

PETFORM Üyesi 34 Enerji Şirketi

PETFORM Üyesi 34 Enerji Şirketi Nusret Cömert Yönetim Kurulu Başkanı PETFORM Üyesi 34 Enerji Şirketi AKSA ALADDIN MIDDLE EAST ARGM ATTİLA DOĞAN İNŞAAT AVRASYA GAZ BOSPHORUSGAZ BP ÇALIK ENERJİ EDISON EGEGAZ ENERCO ENERJİ ENERGY OPERATIONS

Detaylı

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 18 Haziran 2014 İTÜDER SOMA dan Sonra: Türkiye de

Detaylı

PETROL VE DOĞALGAZ ZENGİNİ ÜLKELER ORTASINDA TÜRKİYE

PETROL VE DOĞALGAZ ZENGİNİ ÜLKELER ORTASINDA TÜRKİYE WEC- TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ PETROL VE DOĞALGAZ ZENGİNİ ÜLKELER ORTASINDA TÜRKİYE Tebliğ Sahipleri: Y.Müh.Tuğrul ERKİN Semih DURAN Bosphorus Gas Corparation A.Ş 1 Doğalgaz 2.Dünya Savaşından sonra

Detaylı

Toptan Satış Şirketleri Açısından Doğal Gaz Depolama. Mehmet Fatih Bulut, EWE Enerji TUGS 2014, 30 Ekim 2014 Ankara

Toptan Satış Şirketleri Açısından Doğal Gaz Depolama. Mehmet Fatih Bulut, EWE Enerji TUGS 2014, 30 Ekim 2014 Ankara Toptan Satış Şirketleri Açısından Doğal Gaz Depolama Mehmet Fatih Bulut, EWE Enerji TUGS 2014, 30 Ekim 2014 Ankara İçerik G- EWE Grubu 1- Neden Doğalgaz Deposuna İhtiyaç Var? 2- Avrupa ve Dünyada Tüketime

Detaylı

TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ PAZARLAMA SATIŞ DAİRE BAŞKANLIĞI 2006; EYLÜL ANKARA. Mustafa AKTAŞ

TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ PAZARLAMA SATIŞ DAİRE BAŞKANLIĞI 2006; EYLÜL ANKARA. Mustafa AKTAŞ TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2006; EYLÜL ANKARA Mustafa AKTAŞ DÜNYA BİLİNEN FOSİL REZERVLERİN ÖMRÜ (R/Ü,YIL) 2005 SONU 250 227 Y I L 200 150 100 50 0 136 65,1 40,6 14 16 PETROL DOĞALGAZ

Detaylı

YERALTI KÖMÜR GAZLAŞTIRMA YÖNTEMİYLE TEMİZ ENERJİ VE YAKIT ÜRETİMİ ÖN ÇALIŞMA RAPORU

YERALTI KÖMÜR GAZLAŞTIRMA YÖNTEMİYLE TEMİZ ENERJİ VE YAKIT ÜRETİMİ ÖN ÇALIŞMA RAPORU YERALTI KÖMÜR GAZLAŞTIRMA YÖNTEMİYLE TEMİZ ENERJİ VE YAKIT ÜRETİMİ ÖN ÇALIŞMA RAPORU Hazırlayan : Mehmet CENAN Enerji Yük.Müh. / MBA PRİME TEKNOLOJİ LTD.ŞTİ. ANKARA-2014 www.primeteknoloji.com 1. GİRİŞ

Detaylı

Güneşten Elektrik Üretimi

Güneşten Elektrik Üretimi Güneşten Elektrik Üretimi Lisanssız Uygulamalar enerji sistemleri Elektrik fiyatları neden artmakta ve artmaya devam edecek? Türkiye ürettiği elektriğin %50 sinden fazlasını doğalgaz termik santralleri

Detaylı

Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji KASIM 2014 KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ

Detaylı

PERFECTION IN ENERGY & AUTOMATION ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI

PERFECTION IN ENERGY & AUTOMATION ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI MAYIS 2015 1 Kojenerasyon Nedir? Bugün enerji, insanların hayatındaki en önemli olgulardan birisi haline gelmiştir. Kojenerasyon fikri, tamamen enerji verimliliği

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

TÜRKĐYE NĐN ENERJĐ ARZ POLĐTĐKALARI

TÜRKĐYE NĐN ENERJĐ ARZ POLĐTĐKALARI TÜRKĐYE NĐN ENERJĐ ARZ POLĐTĐKALARI Selahattin HAKMAN TÜSĐAD Enerji Çalışma Grubu Üyesi Sabancı Holding Enerji Grup Başkanı Enerji Arz ve Talebi 6000 (Mtoe) 5000 4000 3000 2000 1000 0 1980 2000 2006 2015

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİNDE RÜZGÂR ENERJİ SANTRALLERİ TEİAŞ

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİNDE RÜZGÂR ENERJİ SANTRALLERİ TEİAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİNDE RÜZGÂR ENERJİ SANTRALLERİ TEİAŞ Kemal YILDIR Genel Müdür Yönetim Kurulu Başkanı TÜREK, İstanbul Kasım 2013 ANA FAALİYET KONULARI Türkiye Elektrik Sistemini yönetmek Türkiye

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014 ÇİMENTO SEKTÖRÜ TABLO 1: EN ÇOK ÜRETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) TABLO 2: EN ÇOK TÜKETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) SEKTÖRÜN GENEL DURUMU Dünyada çimento üretim artışı hızlanarak devam ederken 2012 yılında dünya

Detaylı

DOĞAL GAZ PİYASASI 2014 YILI SEKTÖR RAPORU

DOĞAL GAZ PİYASASI 2014 YILI SEKTÖR RAPORU DOĞAL GAZ PİYASASI 2014 YILI SEKTÖR RAPORU Bu raporda yer alan tüm bilgi, tablo ve şekillerin her hakkı saklıdır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. T.C. ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU Strateji Geliştirme

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI Dr. Gülnur GENÇLER ABEŞ Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 06/02/2016 YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDİR? Sürekli devam eden

Detaylı

... NO'LU RUHSATA İLİŞKİN (... DÖNEM) ARAMA FAALİYET RAPORU

... NO'LU RUHSATA İLİŞKİN (... DÖNEM) ARAMA FAALİYET RAPORU ARAMA FAALİYET RAPOR FORMATI İLÇE... (İL)... NO'LU RUHSATA İLİŞKİN (... DÖNEM) ARAMA FAALİYET RAPORU HAZIRLAYAN TEKNİK SORUMLU Adı Soyadı JEOLOJİ MÜHENDİSİ Oda Sicil No AY-YIL 1 İLETİŞİM İLE İLGİLİ BİLGİLER

Detaylı

PETMA BEJ MERMER OCAĞI. PETMA MERMER DOĞALTAŞ ve MADENCİLİK SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ

PETMA BEJ MERMER OCAĞI. PETMA MERMER DOĞALTAŞ ve MADENCİLİK SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ 2014 PETMA BEJ MERMER OCAĞI PETMA MERMER DOĞALTAŞ ve MADENCİLİK SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ OCAK HAKKINDA BİLGİLER 1) OCAK RUHSAT BİLGİLERİ İLİ İLÇE KÖYÜ : TOKAT : TURHAL : ORMANÖZÜ RUHSAT NUMARASI

Detaylı

GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi. Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015

GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi. Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015 GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015 GDF SUEZ Önemli Rakamlar 2013 de 81,3 milyar gelir 147,400 dünyada çalışan sayısı

Detaylı

2010 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2010 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

TÜRKİYE KÖMÜR ARAMALARI

TÜRKİYE KÖMÜR ARAMALARI Enerji, ülkelerin iktisadi ve sosyal kalkınması için önemli girdilerin başında gelir. Enerji planlamaları ve yatırımları bir ülkenin geleceği, sanayileşmesi ve ilerlemesi için büyük öneme sahiptir, Büyüme

Detaylı

Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne?

Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne? Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne? Barış Sanlı 24 Eylül 2014 All Energy Turkey 24.9.2014 Barış Sanlı 1 Enerji İşleri Genel Müdürlüğü 24.9.2014 Barış Sanlı 2 www.enerji.gov.tr (Yayınlar/Raporlar) 24.9.2014

Detaylı

YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR

YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR TÜRKİYE RÜZGAR R ENERJİSİ POTANSİYEL YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR RÜZGAR ENERJİSİ VE SANTRALLERİ SEMİNERİ Rahmi Koç Müzesi Konferans Salonu - İstanbul (27 MAYIS 2011) MUSTAFA ÇALIŞKAN Makine Yüksek Mühendisi

Detaylı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Konunun önemi Belediyelerin enerji kaynakları; Hidrolik Bio kütle Bu kaynaklardan belediyeler nasıl yararlanabilir, Yenilenebilir enerji

Detaylı

İstanbul, Türkiye, 17 Mayıs 2013 Turcas Petrol A.Ş. (IMKB: TRCAS ) ( Turcas )

İstanbul, Türkiye, 17 Mayıs 2013 Turcas Petrol A.Ş. (IMKB: TRCAS ) ( Turcas ) İstanbul, Türkiye, 17 Mayıs 213 Turcas Petrol A.Ş. (IMKB: TRCAS ) ( Turcas ) Akaryakıt dağıtımı ve madeni yağlar, petrol rafinajı ve elektrik üretimi-ticareti alanlarında faaliyet gösteren Türkiye nin

Detaylı

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Ortadoğu'da su ve petrol (*) Dursun YILDIZ İnş Müh Su Politikaları Uzmanı Petrol zengini Ortadoğu'nun su gereksinmesini gidermek amacıyla üretilen projelerden

Detaylı

KIRŞEHİR ULAŞTIRMA RAPORU

KIRŞEHİR ULAŞTIRMA RAPORU 2013 KIRŞEHİR ULAŞTIRMA RAPORU Gökhan GÖMCÜ Kırşehir Yatırım Destek Ofisi 15.04.2013 KIRŞEHİR ULAŞTIRMA RAPORU 1. Karayolu Taşımacılığı Karayolu taşımacılığı, başlangıç ve varış noktaları arasında aktarmasız

Detaylı

Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor

Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor Kasım 2015 Hazırlayan Önder Algedik 2 İçindekiler Özet... 3 Afşin Elbistan Linyit Rezervi... 4 Elektrik Üretimi... 5 Afşin

Detaylı

İZMİR VE RÜZGAR ENERJİSİ

İZMİR VE RÜZGAR ENERJİSİ TMMOB 2. İzmir Kent Sempozyumu / 28-30 Kasım 2013 393 İZMİR VE RÜZGAR ENERJİSİ Alper KALAYCI Makina Mühendisleri Odas alper@alperkalayci.com Dr. Cenk SEVİM cenk.sevim@aerowind.com ÖZET Yenilenebilir enerji

Detaylı

2014 ÜÇÜNCÜ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim Yavaş, Kapasite Hızlı Artıyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr

2014 ÜÇÜNCÜ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim Yavaş, Kapasite Hızlı Artıyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr Tüketim Yavaş, Kapasite Hızlı Artıyor Yılın ilk dokuz ayında elektrik tüketimi 2013 yılının aynı dönemine kıyasla %4,6 artış gösterdi. Yıllık tüketim artış hızı ilk çeyrekte %3, ikinci çeyrekte %4,2 olarak

Detaylı

HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU

HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU Akışkan gücü, basınçlı akışkanların, ister sıvı ister gaz halinde olsun, enerjilerinden faydalanarak elde edilen güçtür. Sıvı veya gaz, yada somut olarak su veya hava, ancak

Detaylı

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Genel elektrik talebi kış aylarında ısıtma ve aydınlatma, yaz aylarında ise soğutma (klima) ihtiyacına bağlı olarak bölgesel ve mevsimsel farklılıklar oluşturur. modus Enerji

Detaylı

AKSARAY YÖRESĠNĠN JEOLOJĠK ĠNCELEMESĠ

AKSARAY YÖRESĠNĠN JEOLOJĠK ĠNCELEMESĠ T.C. AKSARAY ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ JEOLOJĠ MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ AKSARAY YÖRESĠNĠN JEOLOJĠK ĠNCELEMESĠ HARĠTA ALIMI DERSĠ RAPORU 3. GRUP AKSARAY 2015 T.C. AKSARAY ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ

Detaylı

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Rusya Federasyonu na ihracat yapan 623 firma

Detaylı

TTGV Enerji Verimliliği. Desteği

TTGV Enerji Verimliliği. Desteği Enerjiye Yönelik Bölgesel Teşvik Uygulamaları Enerji Verimliliği 5. Bölge Teşvikleri Enerjiye Yönelik Genel Teşvik Uygulamaları Yek Destekleme Mekanizması Yerli Ürün Kullanımı Gönüllü Anlaşma Desteği Lisanssız

Detaylı

Ranteko. Çevre Çözümleri Ve Danışmanlık Hizmetleri. Çamur Kurutma ve Yakma Teknolojileri. Anaerobik Çürütme ve Biyogaz Tesisleri

Ranteko. Çevre Çözümleri Ve Danışmanlık Hizmetleri. Çamur Kurutma ve Yakma Teknolojileri. Anaerobik Çürütme ve Biyogaz Tesisleri Ranteko ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ Çamur Kurutma ve Yakma Teknolojileri Anaerobik Çürütme ve Biyogaz Tesisleri Çamur Bertaraf Çözümleri Yenilenebilir Enerji Projeleri Çevre Çözümleri Ve Danışmanlık Hizmetleri

Detaylı