T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2244 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1243 HAYVAN BESLEME

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2244 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1243 HAYVAN BESLEME"
  • Oz Erim
  • 1 yıl önce
  • İzleme sayısı:

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2244 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1243 HAYVAN BESLEME Yazarlar Prof.Dr. smail F LYA (Ünite 1, 2, 3) Ö r.gör.dr. Önder CANBOLAT (Ünite 2, 3) Prof.Dr. brahim AK (Ünite 4, 6) Prof.Dr. Ahmet ALÇ ÇEK (Ünite 5, 8) Prof.Dr. Figen KIRKPINAR (Ünite 7, 8) Editör Prof.Dr. brahim AK ANADOLU ÜN VERS TES

2 Bu kitab n bas m, yay m ve sat fl haklar Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Ö retim tekni ine uygun olarak haz rlanan bu kitab n bütün haklar sakl d r. lgili kurulufltan izin almadan kitab n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay t veya baflka flekillerde ço alt lamaz, bas lamaz ve da t lamaz. Copyright 2011 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN Ö RET M TASARIM B R M Genel Koordinatör Prof.Dr. Levend K l ç Genel Koordinatör Yard mc s Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Ö retim Tasar mc lar Yrd.Doç.Dr. Evrim Genç Kumtepe Ö r.gör. Zekiye Rende Grafik Tasar m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Ö r.gör. Nilgün Salur Ölçme De erlendirme Sorumlusu Ö r.gör. Özlem Doruk Grafikerler Nihal Sürücü Ayflegül Dibek Kitap Koordinasyon Birimi Doç.Dr. Feyyaz Bodur Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Dizgi Aç kö retim Fakültesi Dizgi Ekibi Hayvan Besleme ISBN Bask Bu kitap ANADOLU ÜN VERS TES Web-Ofset Tesislerinde adet bas lm flt r. ESK fieh R, Ocak 2013

3 çindekiler iii çindekiler Önsöz... xi Hayvan Beslemenin Genel lkeleri... 2 HAYVAN BESLEME B L M N N TAR HSEL GEL fi M... 3 Do all k Dönemi... 3 Kimyasal Dönem (Enerji Dönemi)... 3 Mineral Dönemi... 4 Vitamin Dönemi (Biyolojik Dönem)... 4 Yemleme Standartlar Dönemi... 4 Amino Asit Dönemi... 5 Yem Katk Maddeleri ve mplantlar Dönemi... 5 Biyoteknoloji Dönemi... 5 HAYVAN VÜCUDUNUN YAPISI... 5 Su ve Organik Maddeler... 5 Mineral Maddeler... 6 Kan... 6 Kaslar ve Di er Dokular... 6 BES N MADDELER... 7 Lipidler... 7 Lipidlerin S n fland r lmas ve Özellikleri... 7 Ya asitleri... 7 Doymufl Ya Asitleri... 8 Doymam fl Ya Asitleri... 9 Esansiyel Ya Asitleri... 9 Omega-3 Ya Asitleri... 9 Konjuge Linoleik Asit Gliserol Tafl yan Lipidler Gliserol Tafl mayan Lipidler Di er S n f Bilefliklere Ba l Lipidler Karbonhidratlar Karbonhidratlar n S n fland r lmas ve Özellikleri Yap lar ndaki Karbon Atomu Say s na Göre Yap lar ndaki Aldehid ve Keton Gruplar na Göre Yap lar ndaki Basit fieker Say s na Göre Proteinler Amino Asitler Peptidler Proteinlerin Denatürasyonu Protein Yap s nda Olmayan Nitrojenli Bileflikler (NPN li Bileflikler) Su Suyun Hayvan Vücudunda Bulunuflu Suyun Fizyolojik Fonksiyonlar Su Kaynaklar Su Tüketimini Etkileyen Faktörler Su Yetersizli inin Etkileri Su Kalitesi Mineral Maddeler Makro Elementler Kalsiyum Fosfor ÜN TE

4 iv çindekiler Magnezyum Sodyum ve Klor (Tuz) Potasyum Kükürt z Elementler Demir Bak r ve Molibden Manganez yot Kobalt Çinko Selenyum Flor Vitaminler Ya da Çözünen Vitaminler Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Suda Çözünen Vitaminler Vitamin B 1 (Tiamin) Vitamin B 2 (Riboflavin) Nikotinik Asit (Niasin) Vitamin B Pantotenik Asit Biotin Vitamin B 12 (Kobalaminler) Folik Asit (Folasin) Para Aminobenzoik Asit (PABA) Kolin nozitol Vitamin C (Askorbik Asit, Dehidroaskorbik Asit) Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar ÜN TE Besin Maddeleri Sindirimi ve Metabolizmas BES N MADDELER S ND R M VE METABOL ZMASI S ND R M S STEM VE ANATOM S BES N MADDELER N N S ND R M Sindirim Enzimleri Yemlerin Çi nenmesi ve Ruminantlarda Gevifl Getirme Karbonhidratlar n Sindirimi Proteinlerin Sindirimi Ya lar n Sindirimi Mineraller, Vitaminler ve Su Sindirimi BES N MADDELER N N EM L M Karbonhidratlar n Emilimi Proteinlerin Emilimi Ya lar n Emilimi... 42

5 çindekiler v Minerallerin Emilimi Vitaminlerin Emilimi Suyun Emilimi BES N MADDELER N N METABOL ZMASI Karbonhidratlar n Metabolizmas Ya lar n Metabolizmas Protein Metabolizmas Mineral Madde Metabolizmas Vitamin Metabolizmas Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Yemler ve Yem Katk Maddeleri YEMLER VE YEM KATKI MADDELER YEMLER N TANIMLANMASI VE SINIFLANDIRILMASI Kaba Yemler (Ham Sellüloz çeri i %18 den Yüksek) Sulu Kaba Yemler Kuru Kaba Yemler Yo un Yemler Enerji Yemleri (%20 den Az Protein, %18 den Az Ham Sellüloz çerirler) Protein Ek Yemleri (Ham Protein çeri i %20 den Yüksek) Yem Katk Maddeleri KABA YEMLER Do al ve Yapay Çay r-meralar Baklagil Yeflil Yemleri Bu daygil Yeflil Yemleri Silo Yemleri Bu daygil Samanlar Baklagil Samanlar G da Sanayi At klar YO UN YEMLER Bu daygil Dane Yemleri Baklagil Dane Yemleri YA LI TOHUM KÜSPELER Ayçiçe i Tohumu Küspesi Pamuk Tohumu Küspesi Soya Küspesi Kolza (Kanola) Küspesi F nd k Küspesi DE RMENC L K ATIKLARI Kepek Razmol N fiasta SANAY ATIKLARI M s r Gluteni M s r Özü Küspesi M s r Kepe i Bu day Posas fieker ENDÜSTR S ATIKLARI ÜN TE

6 vi çindekiler fieker Pancar Posas Melas HAYVANSAL KAYNAKLI YEMLER Bal k Unu Et Unu Et-Kemik Unu Kan Unu Kümes Hayvanlar Kesimhane At klar Unu Hayvansal Ya lar YEM KATKI MADDELER Koruyucular Antioksidanlar Yem Tüketimini Art r c lar (Tad Vericiler) Enzimler Probiyotikler Prebiyotikler (Oligosakakritler) Toksin Ba lay c lar Metan Oluflumunu Önleyiciler Gaz Oluflumunu Önleyiciler Tampon Maddeler Pelet Ba lay c lar Vitamin-Mineraller Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar ÜN TE Süt S rlar n n Beslenmesi SÜT SI IRLARININ BESLENMES NDE TEMEL LEKELER Sindirim Sistemi Dudaklar, Dil ve Difller Salg Bezleri ve Yemek Borusu (Özefagus) Retikulo-Rumen ( flkembe ve Börkenek) Omasum (K rkbay r) Abomasum (fiirden) nce Ba rsak Kal n Ba rsak Besin Maddelerinin Sindirim ve Emilimi Besin Madde Gereksinimi ve Yem Tüketimine Etkileyen Faktörler Merkezi Sinir Sistemi ve Duyu Organlar n n Yem Tüketimine Etkisi.. 86 Çevre S cakl n n Yem Tüketimine Etkisi Yemlerin Besin Madde çeri inin Yem Tüketimine Etkisi Kan Glukoz Düzeyi ve Rumen Fermentasyon Ürünlerinin Etkisi Canl A rl k ve Verim Düzeyinin Yem Tüketimine Etkisi Sindirim Sisteminin Kapasitesi ve Rasyon Kaba Yem Oran n Yem Tüketimine Etkisi SÜT SI IRLARININ BES N MADDELER GEREKS N M Yaflama Pay Besin Maddeleri Gereksinimi Enerji Gereksinimi Protein Gereksinimi Mineral Madde Gereksinimi... 88

7 çindekiler vii Vitamin Gereksinimi Süt Verimi çin Besin Maddeleri Gereksinimi Enerji Gereksinimi Protein Gereksinimi Mineral Madde Gereksinimi Vitamin Gereksinmesi Büyüme Dönemi Besin Maddeleri Gereksinimi Protein Gereksinimi Enerji Gereksinimi Mineral Madde Gereksinimi Vitamin Gereksinimi Gebelik Dönemi Besin Maddeleri Gereksinimi Protein Gereksinmesi Enerji Gereksinmesi Mineral Madde Gereksinimi Vitamin Gereksinimi Kuru Madde Gereksinimi Su Gereksinimi SÜT SI IRLARININ BESLENMES NDE YEMLER Kaba Yemler Yo un Yemler Mineral ve Vitamin Ek Yemleri Mineral Ek Yemleri Vitamin Ek Yemleri Yem Katk Maddeleri DE fi K DÖNEMLERDEK SÜT SI IRLARININ BESLENMES Laktasyondaki (Sa m Dönemindeki) Süt neklerinin Beslenmesi I. Dönem (Do umdan Sonraki lk 10 Hafta) II. Dönem (Do umdan Sonraki Haftalar Aras ) III. Dönem (Do umdan Sonraki 20. Haftadan Kuruya Ç k ncaya Kadar Geçen Dönem) IV. Kurudaki neklerin Beslenmesi Süt neklerinin Kuruya Ç kar lmas Kuru Dönemde neklerin Beslenmesi Buza lar n Beslenmesi Rumen Geliflimi Süt çirme ve Yemleme Dana ve Düvelerin Beslenmesi Bo alar n Beslenmesi BESLEMEN N SÜT VER M VE KAL TES NE ETK LER Süt Verimi Üzerine Beslemenin Etkisi Sütün Bileflimi Üzerine Beslemenin Etkisi Süt Ya n n Niteli i Üzerine Yem Ya n n Etkisi Sütün Kokusu ve Tad Üzerine Yemin Etkisi SÜT SI IRLARINDA RASYON HAZIRLAMA VE YEMLEME YÖNTEMLER Rasyon Haz rlama Yemleme Yöntemleri Süt neklerinin Mer a Dönemi Beslenmesi Süt neklerinin K fl n Ah rda Beslenmesi BESLEME HASTALIKLARI Ketozis

8 viii çindekiler Rumen Asidozu Rumen Alkolozu Süt Hummas Mide Dönmesi (Abomasum Deplasman ) Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar ÜN TE 6. ÜN TE Et S rlar n n Beslenmesi G R fi SI IR BES C L N N TEMEL LKELER BES PERFORMANSINI ETK LEYEN FAKTÖRLER Irk Yafl ve Canl A rl k Cinsiyet Orijin Kondisyon Sa l k Besleme Düzeyi SI IR BES S YÖNTEMLER ET SI IRLARININ BES N MADDE HT YAÇLARI Canl A rl n Saptanmas Kuru Madde Gereksinimleri Su Gereksinimleri Protein Gereksinimleri Enerji Gereksinimleri Mineral Madde Gereksinimleri Vitamin Gereksinimleri SI IR BES S NDE KABA VE YO UN YEM KAYNAKLARI Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Koyun ve Keçilerin Beslenmesi KOYUNLARIN BESLENMES KOYUNLARIN BESLENME AÇISINDAN ÖZELL KLER KOYUNLARIN BES N MADDELER GEREKS N M Kuru Madde Gereksinimi Su Gereksinimi Enerji Gereksinimi Protein Gereksinimi Mineral Madde Gereksinimi Vitamin Gereksinimi KOYUNLARIN BESLENMES Kuru Dönem Besleme Afl m Dönemi Besleme (Flushing) Gebelik Dönemi Besleme Laktasyon Dönemi Besleme

9 çindekiler ix KUZU BÜYÜTME YÖNTEMLER Emzirerek Büyütme Yöntemi Erken Sütten Keserek Büyütme Yöntemi Süt kame Yemi ile (Yapay Sütle) Büyütme KUZU BES S Süt Emen Kuzular n Besisi Sütten Kesilmifl Kuzular n Besisi Entansif (Yo un) Besi Mera Besisi TOKLU BES S GENÇ DAMIZLIK KOYUNLARIN BESLENMES KOYUNLARDA BESLEME HASTALIKLARI Zehirli Bitkiler Beyaz Kas Hastal drar Yolu (Böbrek) Tafllar Gebelik Zehirlenmsi (Ketosis) KEÇ LER N N BESLENMES KEÇ LER N BESLENME AÇISINDAN GENEL ÖZELL KLER KEÇ LER N BES N MADDELER GEREKS N M Kuru Madde Gereksinimi Enerji Gereksinimi Protein Gereksinimi Mineral Madde Gereksinimi Vitamin Gereksinimi Su Gereksinimi SÜT KEÇ LER N N BESLENMES NDE TEMEL LKELER TEKE KATIM DÖNEM BESLEME GEBE KEÇ LER N BESLENMES LAKTASYONDAK KEÇ LER N BESLENMES O LAKLARIN BESLENMES Sütten Kesim Öncesi Besleme Sütten Kesim Sonras Besleme Dam zl k Difli O laklar n Beslenmesi O LAK BES S TEKELER N BESLENMES Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Kanatl Kümes Hayvanlar n n Beslenmesi G R fi S ND R M ORGANLARI VE S ND R M Sindirim Organlar Sindirim BES N MADDELER GEREKS N MLER Enerji Gereksinimi Protein ve Amino Asit Gereksinimi Makro ve z Element Gereksinimi Vitamin Gereksinimi ÜN TE

10 x çindekiler Su Gereksinimi ETL K P L ÇLER N BESLENMES YEMEKL K YUMURTA ÜRETEN TAVUKLARIN VE YUMURTA T P DAMIZLIKLARIN BESLENMES Büyüme Döneminde Besleme Verim Döneminde Besleme ET T P DAMIZLIKLARIN BESLENMES Büyüme Döneminde Besleme Verim Döneminde Besleme Et Tipi Dam zl k Horozlar n Beslenmesi H ND LER N BESLENMES BESLEMEN N TAVUK ET VE YUMURTA KAL TES ÜZER NE ETK LER Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar ÜN TE Rasyon Haz rlama ve Yemleme Yöntemleri RASYONUN TANIMI RASYON HAZIRLAMANIN TEMEL LKELER RASYON HAZIRLAMA YÖNTEMLER Deneme-Yan lma Yöntemi Pearson-Kare Yöntemi Denklem (Cebirsel) Yöntemi Do rusal (Linear) Programlama Yöntemi RUM NANT HAYVANLAR Ç N RASYON HAZIRLAMA Süt nekleri çin Rasyon Örnekleri Besi S rlar çin Rasyon Örnekleri KANATLI KÜMES HAYVANLARI Ç N RASYON HAZIRLAMA RUM NANANT HAYVANLARDA YEMLEME YÖNTEMLER Faz veya Dönem Yemlemesi Grup Yemlemesi KANATLI KÜMES HAYVANLARINDA YEMLEME YÖNTEMLER Serbest Yemleme Yöntemi S n rl Yemleme Yöntemi Nicel (Kantitatif) S n rlama Yemleme Süresinin S n rlanmas Yem Miktar n n S n rlanmas Nitel (Kalitatatif) S n rlama Enerji S n rlamas Protein veya Amino Asit S n rlamas Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Sözlük Dizin

11 Önsöz xi Önsöz Sevgili ö renciler. nsanlarda sa l kl ve dengeli bir beslenme, iyi bir bedensel ve zihinsel geliflim için günlük yaflamda et, süt ve yumurta gibi hayvansal g dalar n yeterli düzeyde tüketilmesi son derece önemlidir. Bu nedenle yeterli ve dengeli beslenmemiz aç s ndan büyük önem tafl yan hayvansal ürünlerin ülkemizde üretimi ve tüketiminin art r lmas büyük önem tafl maktad r. Çiftlik hayvanlar ndan yüksek miktarda ve kalitede ürün alabilmemiz için genetik verim yetene i yüksek hayvanlara en uygun çevre koflullar n n sa lanmas gerekmektedir. Hayvansal üretim iki ana bölümden oluflmaktad r: Hayvan Yetifltirme ve Hayvan Besleme. Hayvan Yetifltiricili i dersi kapsam nda sizlere hayvan rklar, slah yöntemleri, yetifltirme, üreme ve bar nd rma gibi konularda bilgi verilmiflti. Bu derste ise sizlere hayvansal üretimde verimlilik ve karl l k aç s ndan en önemli çevre faktörü olan hayvan besleme konular nda bilgiler verilecektir. Hayvan yetifltiricili inde, beslemeye ba l sa l k sorunlar yaflanmamas, hayvanlardan yüksek miktar ve kalitede ürün al nabilmesi için yeterli, dengeli ve ekonomik bir beslemenin uygulanmas gerekmektedir. Bir hayvanc l k iflletmesinde toplam iflletme giderlerinin %50-70 ini yem giderleri oluflturdu u için iflletmenin verimlili i ve karl l aç s ndan hayvan besleme büyük önem tafl maktad r. Hayvanlara yeterli ve dengeli bir besleme uygulanabilmesi için, çeflitli çiftlik hayvanlar n n sindirim sistemlerinin özellikleri, farkl özellikteki yemlerin bu hayvanlar taraf ndan sindirilme düzeyi ve bu yemlerin hayvan n sa l ve verimi üzerine etkilerinin iyi bilinmesi gerekmektedir. Bu nedenle, bu ders kapsam nda sizlere hayvan besleme ile ilgili baz temel bilgiler yan nda, besin maddeleri, farkl çiftlik hayvanlar nda sindirim sisteminin genel özellikleri, sindirilen besin maddelerinin vücutta de erlendirilmesi, hayvan beslemede kullan lan yemler ve yemleme yöntemleri, süt inekleri, koyun ve keçiler ve kanatl kümes hayvanlar n n farkl yafl ve fizyolojik dönemlerdeki besin madde gereksinimleri ve yemleme yöntemleri hakk nda bilgiler verilmektedir. Kitab n haz rlanmas nda eme i geçen ö retim üyelerine teflekkür eder, kitab n e itim süresince ve meslek hayat n z boyunca sizlere yararl olmas n dilerim. Editör Prof. Dr. brahim AK

12 1HAYVAN BESLEME Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Hayvan besleme kavram n tan mlayabilecek, Tarihsel olarak hayvan besleme biliminin geliflim sürecini ifade edebilecek, Hayvan vücudunun temel yap s n aç klayabilecek, Besin maddelerinin hayvan beslemedeki yeri ve önemini aç klayabileceksiniz. Anahtar Kavramlar Hayvan Besleme Hayvan Vücudu Besin Maddeleri Lipidler Karbonhidratlar Proteinler Amino Asitler Su Mineral Maddeler Vitaminler çindekiler Hayvan Besleme Hayvan Beslemenin Genel lkeleri HAYVAN BESLEME B L M N N TAR HSEL GEL fi M HAYVAN VÜCUDUNUN YAPISI BES N MADDELER

13 Hayvan Beslemenin Genel lkeleri HAYVAN BESLEME B L M N N TAR HSEL GEL fi M Beslenme, tüm canl lar n bir fonksiyonudur. Hayvan besleme ise tüketilen besin maddelerinin vücutta geçirdi i bir dizi kimyasal de iflim sonucu organizmay düzenleyen baz özel ürünler oluflturulma sürecidir. Bu süreçte hayvan n d flar dan gereksinim duydu u besin maddeleri hücrelere götürülür, söz konusu besin maddeleri buralarda bir dizi kimyasal de iflime u rar ve ortaya ç kan de iflim ürünleri hayvan n yaflam n devam ettirmesini ve verim vermesini sa lar. Buna göre hayvan besleme biliminin temel amac n n, beslenmemizde çok önemli bir yere sahip et, süt ve yumurta gibi hayvansal g dalar n elde edilmesi oldu u söylenebilir. Tüm bilim dallar nda oldu u gibi hayvan besleme biliminde de sürekli yeni geliflmeler sa lanmaktad r. Özellikle fizik, kimya, matematik, biyokimya, fizyoloji, t p, genetik, mikrobiyoloji, endokrinoloji, hücre biyolojisi ve hayvan davran fllar alan nda sa lanan geliflmeler hayvan besleme bilimine çok önemli katk lar yapm flt r. Bununla birlikte yap lan çeflitli laboratuar çal flmalar ve deney hayvanlar üzerinde yap lan araflt rmalar da modern besleme prensiplerinin ortaya konmas n sa lam flt r. Hayvan besleme bilimi tarihsel süreç içerisinde do all k, kimyasal, mineral, vitamin, yemleme standartlar, amino asit, yem katk lar -implantlar ve biyoteknoloji dönemlerini geçirmifl ve halen geçirmektedir. Afla da bu dönemler ile ilgili özet bilgilere yer verilmifltir. Do all k Dönemi Bu dönem hayvan beslemenin bilim öncesi dönemi olup, beslemenin tamamen baz filozof görüfllerine, çeflitli tabulara, bat l inançlara ve dini emirlere göre flekillendi i ve günümüzden yaklafl k 3000 y l öncesini kapsayan bir dönemdir. T bb n kurucusu olarak bilinen Hipokrat (M.Ö ), çocuklar n daha fazla s ürettiklerini ve bu nedenle yetiflkinlerden daha fazla yemek yemek zorunda olduklar n belirtirken, fliflman insanlar n zay f insanlara göre daha erken ölüme e ilimli olduklar n belirtmifltir. Kimyasal Dönem (Enerji Dönemi) Besleme biliminin kurucusu olarak kabul edilen ünlü Frans z kimyac Antoine Laurent Lavoisier ( ), kobaylarla yapt çal flmalarda termometre ve terazi kullanarak vücuttan s kayb n, oksijen tüketimini ve solunumla at lan karbondioksit miktar n ölçmeyi baflarm flt r. Lavoisier, yemlerle al nan besin maddelerinin

14 4 Hayvan Besleme ayn d flar da yand gibi organizmada da yand n ve vücutta üretilen s n n oksijen tüketimi ile direk ilgili oldu unu ortaya koymufltur. Mineral Dönemi Gerek insan gerekse hayvanlarda görülen çeflitli rahats zl klar n belirli baz yiyeceklerle giderilebildi i uzun y llard r bilinmektedir. Frans z bilim adam J.B. Boussingault, 1822 y l nda iyot içeren tuz kullanan insanlarda guatr hastal n n görülmedi ini ortaya koyarken, sveç li kimyac Berzelius 1838 y l nda hemoglobin demirinin kan n daha fazla oksijen absorbsiyonuna olanak tan d n ortaya koymufltur. sviçre li fizikçi Charles J. Chossat 1840 y l nda bu day ve sudan oluflan bir diyetle beslenen güvercinlerde kemik gelifliminin sa lanabilmesi için diyete kalsiyum kat lmas gerekti ini kan tlam flt r. Bununla birlikte diyetteki kalsiyumun önemi Boussingault taraf ndan 1843 y l nda tamamen aç kl a kavuflturulmufltur. Di er yandan Amerikal Hart ve çal flma arkadafllar 1925 y l nda bafllatt klar çal flmalar sonucunda süt içeren diyetlerle beslenen beyaz farelerde aneminin ortaya ç kt - n, aneminin yaln zca demir tuzlar ile tedavi edilemedi ini, bak r içeren marul külünün tedavide etkili oldu unu, böylece demir tuzlar na eklenen iz miktardaki bak r ile demir yetersizli ine ba l aneminin tedavi edilebilece ini göstermifllerdir. Vitamin Dönemi (Biyolojik Dönem) M.Ö y llar nda Asya ülkelerinde pirinç tüketiminin çok yayg n oldu u yerlerde görülen ve bir tür sinir sistemi hastal olan beriberi hastal n n bat ülkelerinden getirilmifl olan makinelerin kullan lmas sonucu ortaya ç kt zannediliyordu. Yine aylarca hatta y llarca süren uzun deniz yolculuklar nda tuzlu et ve peksimetle beslenen denizcilerde skorbüt (vitamin C yetersizli i sonucu görülen bir hastal k) hastal n n ortaya ç kt biliniyordu. Uzun y llar bu gibi hastal klar n herhangi bir besin maddesi yetersizli inden de il, sindirim organlar ndaki mikroorganizmalar n neden oldu u toksik (zehirli) maddelerden kaynakland na inan lm flt r. Deneme-yan lma yoluyla elde edilen bulgular sonucu ngiliz Deniz Kuvvetleri doktoru Lind, 1747 y l nda turunçgil sular n n skorbüt hastal na iyi geldi ini bulmufltur. Lunin, 1881 y l nda süt gibi baz g dalar n içerdi i temel besinlerin yan s - ra az miktarlarda, bilinmeyen ancak yaflam için gerekli olan baz maddeleri de içerdiklerini bildirmifltir. Eijkman, 1897 y l nda cilalanm fl pirinç yerine ö ütülmüfl pirinç yedirilmesinin tavuklarda beriberi hastal n iyilefltirdi ini belirlemifltir. Polonyal bilim adam Casimir Funk, 1912 y l nda yiyeceklerde bulunan ve yaflam n sürdürülmesi için gerekli olan ancak haklar nda çok fazla fley bilinmeyen bu maddeleri hayati aminler olarak tan mlam flt r y l nda Amerikal araflt r c lar McCollum ve Davis ile Osborn ve Mendel süt kayma yerine domuz ya içeren diyetlerle beslenen hayvanlar n gözlerinin iltihapland n ve geliflmenin durdu unu belirledikleri çal flmalar sonucunda vitamin A y keflfetmifllerdir. Özellikle 1930 ve 1940 y llar aras nda vitaminlerin çok büyük bir k sm keflfedilmifltir. Yemleme Standartlar Dönemi Bu dönemde farkl türdeki hayvanlar n besin maddeleri gereksinimleri tablolar haline getirilerek bir standart oluflumuna gidilmifltir. lk besleme standard Alman bilim adam Albrecht Thaer taraf ndan 1810 y l nda gelifltirilmifltir. Thaer kuru çay r otunu temel alarak di er yemlerin besin maddeleri içeri ini çay r otu ile karfl laflt - rarak ot birimini belirlemifltir. Daha sonra bu çal flmay di erleri izlemifl ve yeni yemleme standartlar gelifltirilmifltir. Günümüzde de çeflitli ülkelerde gelifltirilmifl yem birimlerinden ve besleme standartlar ndan genifl biçimde yararlan lmaktad r.

15 1. Ünite - Hayvan Beslemenin Genel lkeleri 5 Amino Asit Dönemi Amino asitlerin tan m ve beslemedeki önemi ilk kez 1930 y l nda William C. Rose ve çal flma arkadafllar taraf ndan ortaya konmufltur. Söz konusu bilim adamlar nca yap lan çal flmalar sonucunda 10 amino asidin esansiyel oldu u belirlenmifltir. Özellikle yaflam için zorunlu olan esansiyel amino asitlerin belirlenmesi besleme biliminde önemli bir aflama olmufltur. Yem Katk Maddeleri ve mplantlar Dönemi Bu dönemin önemli geliflmelerinden birisi antibiyotiklerin ve hormonlar n hayvan beslemede kullan lmaya bafllanmas d r y l nda çeflitli çiftlik hayvanlar n n yemlerine kat lan antibiyotiklerin yemden yararlanmay art rd, büyüme ve canl a rl k kazanc n h zland rd belirlenmifltir y l nda Amerika da Burroughs ve çal flma arkadafllar hormon benzeri bir bileflik olan dietilstilbestrolün s r besisinde yem tüketimini azaltarak canl a rl k kazanc n art rd n saptam fllard r. Söz konusu bileflikler zaman zaman farkl ülkelerde farkl kullan m koflullar na tabi olmufllard r. Bugün için AB ve ülkemizde hayvan beslemede antibiyotik (büyütme faktörü olarak) ve hormon kullan m yasaklanm flt r. Biyoteknoloji Dönemi Özellikle 1977 y l nda gen ekleme konusunda sa lanan geliflmeler rekombinant DNA teknolojisi olarak bilinen çal flmalarda çok genifl bir kullan m alan bulmufltur. Bunun sonucunda özellikle tar m alan nda çok önemli geliflmeler sa lanm flt r. Günümüzde bu alandaki çal flmalar ve geliflmeler büyük bir h zla devam etmektedir. HAYVAN VÜCUDUNUN YAPISI Çiftlik hayvanlar n n tüm vücut analizleri, yaklafl k olarak 130 y l önce, ngiliz bilim adamlar Laves ve Gilbert taraf ndan ortaya konmufltur. O dönemden günümüze kadar çok say da araflt r c farkl tür, yafl ve beslenme koflullar alt ndaki hayvanlar n vücut yap lar üzerindeki çal flm fllar n sürdürmüfltür. Bu çal flmalardan elde edilen bulgular beslenme durumu iyi olan, de iflik türlere ait hayvanlar n vücutlar n n kimyasal yap lar aras nda çok büyük farkl l klar olmad n göstermifltir. Çeflitli türden hayvanlar n vücut bileflimleri aras nda oransal olarak önemli farkl l klar bulunsa da ya s z kuru madde esas na göre aralar ndaki farkl l klar oldukça azd r. Su ve Organik Maddeler Su, bütün vücut k s mlar nda yer al r. Hayvan vücudunun su oran yafl ilerledikçe düfler. Ancak çeflitli organlar n su içeri i büyük farkl l klar gösterir. Örne in yaklafl k olarak kan % 79-80, iskelet kaslar % 76, kemik dokusu % 45 ve difl minesi % 10 düzeyinde su içerir. Hayvan vücudunda bulunan ya lar n büyük bir k sm adipoz dokularda, deri alt nda, böbreklerin ve ince ba rsa n etraf nda depolanm flt r. Hayvan vücudun ya yüzdesi yafl n ilerlemesi ile birlikte artar. Ancak vücudu oluflturan di er maddeler, ya da oldu u gibi büyük de ifliklik göstermezler. Proteinler bütün hücrelerde bulunmakta olup organlar, kaslar, ba doku ve tendon gibi vücudun yumuflak k s mlar n n sudan sonra bafll ca yap maddesidirler. Karbonhidratlar ise vücutta % 1 den daha az düzeyde bulunurlar. Vücutta depolanmadan sürekli olarak parçalan p yeniden sentezlenen karbonhidratlar, a rl kl olarak karaci erde, kaslarda ve kanda bulunurlar.

16 6 Hayvan Besleme Mineral Maddeler Hayvan vücudunda çok say da element bulunur. Kalsiyum ve fosfor d fl ndaki elementler vücutta % 1 in alt nda bulunurlar. Buna re men yine de yaflamsal olarak çok büyük önem tafl rlar. Kalsiyum, vücutta en fazla bulunan mineral element olup tamam na yak n fosfat ve karbonat formunda kemiklerde ve difllerde yer al r. Tüm vücuttaki fosforun yaklafl k % 80 i kalsiyumla birlikte iskelette bulunur. Geri kalan k sm ise baz protein ve ya lara ba l olarak ya da inorganik tuzlar halinde vücudun çeflitli organlar nda bulunur. Kükürt, protein molekülünün bir ö esi olarak, vücudun her yerinde bulunur. Sodyum, potasyum ve klor, hemen hemen tamam yla çeflitli vücut s v lar nda inorganik tuzlar fleklinde bulunurlar. Magnezyumun büyük bir k sm kemiklerde, bir k sm da di er organlarda yer al r. z minerallerden demir, hemoglobinin esansiyel bir ö esi olarak kanda ve daha az düzeyde di er dokularda yer al r. yot, bak r, çinko, manganez, kobalt, selenyum, flor ve krom gerek yap sal ve gerekse metabolik amaçlar için gereklidirler. Bunlar n d fl nda, hayvansal organizmada bor, silisyum, aluminyum, nikel, arsenik ve di er baz elementler de bulunmaktad r. Kan Hayvan n türü ve beslenme durumuna göre de iflmekle birlikte kan, vücut a rl - n n % 5-10 unu oluflturur. Kanatl hayvanlar memelilere göre daha fazla kan hacmine sahiptir. Vücuttaki ya dokusunun oran artt kça kan oran azal r. Kan, iki k - s mdan oluflur. Bunlardan birincisi, kat durumda olan ve kan kürecikleri ad verilen hücreler toplulu u; ikincisi ise, s v durumda olan plazmad r. Kan n % ini kan kürecikleri oluflturur. Bu yüzde de ere hematokrit denir. Kan kürecikleri; eritrositler (k rm z kan kürecikleri), lökositler (beyaz kan kürecikleri) ve trombositler (renksiz) olmak üzere üç gruba ayr l rlar. Eritrositler, kemik ili inde oluflurlar. Esas maddesi hemoglobin olup hemoglobin arac l ile dokulara O 2, dokulardan CO 2 naklederler. Lökositler; su, albumin, globulin, lipid (ya, kolesterol ve fosfolipid), glukoz ve çözünebilen di er organik maddelerle inorganik tuzlar, enzimler, hormonlar ve vitaminleri içerirler. Lökositler vücudun zararl mikroorganizmalara karfl korunmas nda görev al rlar. Trombositler ise kemik ili inde oluflurlar ve kan n p ht laflmas nda rol oynarlar. Kan n ikinci k sm n oluflturan plazman n % si su, geriye kalan k sm ise kat maddelerdir. Söz konusu kat maddeler protein (albumin, globulin, fibrinojen), glukoz, lipid, protein olmayan nitrojenli bileflikler (amino asitler, ürik asit, kreatin, kreatinin, amonyum tuzlar, üre), inorganik tuzlar (klorürler, bikarbonatlar, sülfatlar, fosfatlar) iz mineraller, enzimler, hormonlar, vitaminler ve pigmentler içerir. Kaslar ve Di er Dokular Yaflam olaylar na kat lan vücut organlar n n ve dokular n hareketi kaslara ba l d r. Bu nedenle kas dokusu tüm vücut boyunca yay lm flt r. skelet kaslar n n % ini proteinler olufltururken geri kalan k sm n ise ya lar, glikojen ve mineral elementler oluflturur. Sindirim, solunum ve ürogenital sistemin örtüsü ile deri, saç ve tüyler epitelyum dokusundan meydana gelirler. Bunlardan saç ve tüyler ile derinin üst tabakas keratinize olmufltur. Keratin d fl etkilere karfl dayan kl ve koruyucu bir maddedir.

17 1. Ünite - Hayvan Beslemenin Genel lkeleri 7 Konnektif doku; kartilaj, tendon, ligament ve kemik matriksinde bulunur. Bütün vücutta hücreler aras bir ba lama dokusu olarak görev yapar. Konnektif doku kollajenden oluflmufltur. Beyin ve sinirler, temeli lipid, lipid bileflikleri, protein ve karbonhidrat olan sinirsel dokudan yap lm fllard r. BES N MADDELER Besin maddeleri, yemlerde bulunan ve hayat n devam için gerekli olan bilefliklerdir. Bu tan m kapsam nda hayvan beslemede 6 farkl besin maddesinden söz edilebilir. Bunlar lipidler, karbonhidratlar, proteinler, su, mineral maddeler ve vitaminlerdir. Lipidler Lipidler, ya asitlerinin alkollerle oluflturduklar ester kuruluflundaki bilefliklerdir. Lipidler, suda çözünmezken eter, kloroform, benzin, benzol ve aseton gibi organik çözücülerde çözünürler. Bitkisel ve hayvansal organizmada do al olarak sentezlenen lipidler, ya lar n ve organik çözücülerde çözünen maddelerin tümünü kapsarlar. Hayvansal dokularda yayg n olarak bulunan lipidler, hayvanlar için önemli bir besin maddesidir. Lipidler organizmada enerji depolama ve gerekti inde enerji sa lama yönünden di er organik maddelerden daha üstün niteli e sahiptirler. Örne in bir lipid olan ya lar karbonhidratlar n yaklafl k 2.25 kat daha fazla enerji içeri ine sahiplerdir. Bunun yan s ra lipidler, cildin üst yüzeyinde koruyucu madde olarak ve cilt alt izolasyon maddesi olarak bulunurlar. Ayr ca hücre zar ve biyolojik yönden önemli baz bilefliklerin yap lar na girerken ya da çözünen vitaminlerin de emilmelerini sa larlar. Lipidlerin S n fland r lmas ve Özellikleri Lipidler genel olarak ya asitleri, gliserol tafl yan lipidler, gliserol tafl mayan lipidler ve di er s n f bilefliklere ba l lipidler olmak üzere 4 ana gruba ayr l rlar. Ya asitleri Lipidlerin en önemli özelliklerinden birisi ya asitleri ile esterleflmifl halde bulunmas ya da esterleflebilir nitelikte olmas d r. Do ada bulunan ya asitleri düz zincirli olup genellikle çift say da karbon atomu tafl rlar. Ancak do ada tek say da karbon atomu tafl yan ya asitleri de bulunur. Ya asitlerinin karbon atomu say s 2-34 aras nda de iflir. Hepsinde tek bir karboksil grubu (COOH) yer al r. Ya asitlerinin yap lar nda karbon atomlar aras nda çift ba bulunabilir. Çift ba içermeyen ya asitlerine doymufl, çift ba içeren ya asitlerine ise doymam fl ya asitleri denir. Hayvansal ve bitkisel ya larda en çok bulunan ya asitleri, formülleri ve erime noktalar Çizelge 1 de gösterilmifltir.

18 8 Hayvan Besleme Çizelge 1.1 Ya asitleri Özel ismi Sistematik ismi C-atomu say s Formülü Erime noktas, C Doymufl ya asitleri Asetik asit 2 C 2 H 4 O 2 S v Propiyonik asit 3 C 3 H 6 O 2 S v Bütirik asit Bütanoik asit 4 C 4 H 8 O 2 S v Kaproik asit Hekzaenoik asit 6 C 6 H 12 O 2 S v Kaprilik asit Oktanoik asit 8 C 8 H 16 O 2 S v Kaprik asit Dekoanik asit 10 C 10 H 20 O 2 31 Laurik asit Dodekanoik asit 12 C 12 H 24 O 2 48 Miristik asit Tetradekanoik asit 14 C 14 H 28 O 2 54 Palmitik asit Hekzadekanoik asit 16 C 16 H 32 O 2 63 Stearik asit Oktadekanoik asit 18 C 18 H 36 O 2 69 Araflidik asit Eikozanoik asit 20 C 20 H 40 O 2 75 Behemik asit 22 C 22 H 44 O 2 80 Lignoserik asit Terakozanoik asit 24 C 24 H 48 O 2 84 Serotik asit 26 C 26 H 52 O 2 78 Montanik asit 28 C 28 H 56 O 2 Doymam fl ya asitleri Palmitoleik asit Hekzadekonoik asit 16 C 16 H 30 O 2 S v Oleik asit Oktadekonoik asit 18 C 18 H 34 O 2 S v Linoleik asit Oktadekadienoik asit 18 C 18 H 32 O 2 S v Linolenik asit Oktadekatrienoik asit 18 C 18 H 30 O 2 S v α-linolenik asit Oktadekatrienoik asit 18 C 18 H 30 O 2 S v α-linolenik asit Oktadekatrienoik asit 18 C 18 H 30 O 2 S v Araflidonik asit Eikozatetraenoik asit 20 C 20 H 32 O 2 S v EPA Eikozapentaenoik asit 20 C 20 H 30 O 2 S v Erusik asit 22 C 22 H 42 O 2 Dokozatrienoik asit 22 C 22 H 38 O 2 S v Dokozatetraenoik asit 22 C 22 H 36 O 2 S v DPA Dokozapentaenoik asit 22 C 22 H 34 O 2 S v DHA Dokozahekzaenoik asit 22 C 22 H 32 O 2 S v Doymufl Ya Asitleri Doymufl ya asitlerinin karbon atomlar zincirde tek ba ile ba l olup artan de erler hidrojenle doyurulmufl durumdad r. Bunlarda çift ba bulunmaz. Doymufl ya asitleri 2-34 karbon atomu içerirler. En basit yap daki doymufl ya asiti 2 karbona

19 1. Ünite - Hayvan Beslemenin Genel lkeleri 9 sahip asetik asittir. ki, 3 ve 4 karbonlu ya asitlerine (asetik asit, propiyonik asit, bütirik asit) uçucu ya asitleri denir. Bunlar, özellikle ruminantlar n metabolizmalar nda önem tafl rlar. Doymufl ya asitlerinin genel formülü C n H 2n O 2 dir. Do- al ya larda en fazla bulunan ya asiti 16 karbonlu palmitik asittir. Palmitik asit, ço u ya larda bulunan ya asitlerinin % sini oluflturur. Bunu 14 karbonlu miristik asit ile 18 karbonlu stearik asit izler. Ruminantlar n doku ya lar fazla miktarda stearik asit içerir. Doymam fl Ya Asitleri Doymam fl ya asitleri en az bir adet çift ba içerirler. Palmitoleik asit ve oleik asitte birer, linoleik asitte 2, linolenik asitte 3 ve araflidonik asitte 4 adet çift ba bulunur. Bu ya asitlerinin hepsi de oda s cakl nda s v d rlar. Doymam fl ya asitleri doymufl ya asitlerinden daha düflük erime noktas na sahiptirler. Oleik asit ço u lipidlerde bulunurken, linoleik asit bitkisel ya lar n büyük bir k sm nda, araflidonik asit ise az miktarda hayvansal ya larda bulunur. Esansiyel Ya Asitleri Hayvansal organizma ancak bir adet çift ba yapabilir. Bu nedenle, molekülünde birden fazla çift ba bulunan linoleik, linolenik ve araflidonik asitler hayvansal organizmada sentezlenemezler. Bunlar n yiyeceklerle d flar dan al nmalar gerekir. Bu nedenle söz konusu asitler esansiyel ya asitleri olarak tan mlan rlar. Bunlar n, hayvanlara yemleri ile mutlaka verilmeleri gerekir. Esansiyel ya asitlerince yetersiz yemlerle beslenen hayvanlarda çok ciddi beslenme bozukluklar ortaya ç - kar. Esansiyel ya asitlerinin fazla miktarda tüketilmesinin de sak ncalar vard r. Bu ya asitleri kolayca oksitlendikleri için fazla miktarda tüketildiklerinde organizmada bafll ca antioksidan olarak görev yapan vitamin E gereksinimi yükselir. Esansiyel ya asitlerinin hayvanlara yemleriyle birlikte mutlaka verilmesi gerekli midir? Linoleik ve linolenik asitler soya ya, pamuk ya, ayçiçe i ya ve keten ya DÜfiÜNEL M gibi bitkisel ya larda bol miktarda bulunurken araflidonik asit ise en çok bal k karaci eri ya nda bulunur. Ancak ruminantlar n esansiyel ya asitleri gereksinimlerinin normal koflullarda karfl land kabul edilir. SORU 1 DÜfiÜNEL M SORU Omega-3 Ya Asitleri D KKAT D KKAT α-linolenik asit, eikozapentaenoik asit, dokozapentaenoik asit ve dokozahekzaenoik asitler omega-3 ya asitlerini olufltururlar. Omega-3 s n f ya asitlerinin insanlarda günlük diyetle al nmalar n n gereklili i üzerine özel SIRA bir tavsiye S ZDE olmamas na ra men, bugün sa l n devaml l için al nmalar n n zorunlu olduklar düflü- nülmektedir. Bugün art k bu grup ya asitlerine, insanlar n kalp ve damar hastal klar ile tansiyon ve fleker gibi hastal klardan korunmas ve sa l kl yaflam n devam AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ aç s ndan al nmas zorunlu olan ya asitleri gözü ile bak lmaktad r. Süt emen çocuklarda beyin ve dolafl m sisteminin yap tafllar ndan biri olan K omega-3 T A P ya asitleri, beyin ve görme fonksiyonlar n n gelifliminde önemli rol üstlenirler. Bununla K T A P birlikte, bu ya asitleri kandaki kolesterol miktar n düflürerek, özellikle kötü kolesterol oran n faydal kolesterol lehine çevirerek insanlar n koroner TELEV ZYON damar hastal klar ndan korunmas na yard mc olur. Omega-3 ya asitleri do ada en çok bal k TELEV ZYON ya nda, kolza (kanola) ve keten tohumunda bulunurlar. NTERNET NTERNET

20 10 Hayvan Besleme 2 Omega-3 s n f SIRA ya S ZDE asitlerinin insan beslenmesinde günlük olarak al nmas gerekli midir? Konjuge Linoleik Asit DÜfiÜNEL M Do al olarak DÜfiÜNEL M bulunmay p, ruminantlar n rumenlerindeki mikroorganizma faaliyeti s ras nda doymam fl ya asitlerinin hidrojenizasyonu sonucunda linoleik asitin Cis SORU 9 ve trans 11 SORU izomerleri olarak ortaya ç kar. Bu iki izomerin kar fl m, konjuge linoleik asit olarak adland r l r. Ruminantlar n kaslar nda ve sütlerinde yüksek düzeyde bulunur. Konjuge linoleik asit ruminantlarda ya sentezini inhibe ederek adipoz doku oluflumunu ve geliflimini önlemekte, ya depolanmas n azaltmaktad r. D KKAT D KKAT Konjuge linoleik asit, özellikle son y llarda antikarsinojenik etkisinden dolay kanserin önlenmesinde üzerinde önemle durulan bir besin maddesidir. Doku düze- yinde kansere yol açan serbest radikallerin oluflumunu da önledi i için konjuge linoleik asit kanserden korunma aç s ndan çok önemli bir ya asididir. Bunun yan AMAÇLARIMIZ s ra, bu ya AMAÇLARIMIZ asidinin insanlarda damar sertli ini önledi i de bildirilmektedir. K T A P TELEV ZYON NTERNET Gliserol Tafl yan Lipidler K T A P Nötral ya lar ile fosfogliseridler gliserol tafl yan lipidleri olufltururlar. Gliserin olarak da bilinen gliserol tatl, k vaml ve s v halde üç de erli bir alkoldür. Nötral ya lar, ya asitlerinin gliserolle oluflturduklar ester kuruluflundaki bileflikler olup hayvansal dokularda yer alan lipidlerin yaklafl k yar dan fazlas n olufltururlar. Hayvan- TELEV ZYON larda bulunan depo ya lar trigliserid yap s ndad r. Trigliseridlerin hayvansal organizma bak m ndan önemi büyüktür. Bunlar n enerji içerikleri oldukça yüksek olup, yaklafl k 9400 NTERNET Kcal/kg d r. Fosfogliseridler, trigliseridlerden farkl olarak fosforik asit tafl rlar ve tüm hayvan dokular nda yayg n olarak bulunurlar. Gliserol Tafl mayan Lipidler Sfingolipidler, alifatik alkoller, mumlar, terpenler ve steroidler bu grupta yer al rlar. Lipid kaynaklar n n ço undan önemli miktarda alifatik alkol elde edilebilir. Mumlar ise, gerek bitkilerde gerekse hayvanlarda koruyucu bir madde olarak bulunurlar. Özellikle hayvanlar n üzerinde bulunan k l, yapa ve kürkler mumsu salg larla kaplanm flt r. Terpenler ise izopren moleküllerinin dehidre olduktan sonra birbirlerine ba lanmalar ile oluflurlar. It rdan elde edilen geraniol, limondan elde edilen limonen, naneden elde edilen menthol ve kafurdan elde edilen kamfor terpen örnekleridir. Steroidler, hayvansal ve bitkisel organizmalarda yayg n olarak bulunan, fizyolojik aktiviteleri yüksek ve steran halkas tafl yan bilefliklerdir. Steroller, safra asitleri, cinsiyet hormonlar, adrenal korteks hormonlar ve vitamin D bu tür bilefliklerdir. En önemli sterol kolesteroldür. Kolesterol kümes kanatl lar nda, domuzlarda ve insanlarda görülen damar sertli inin oluflumunda rol oynar. Bu hastal k ot oburlarda çok ender görülür. Di er S n f Bilefliklere Ba l Lipidler Lipoproteinler, proteolipidler, fosfatidler, Lipo-amino asitler ve lipopolisakkaritler bu grupta yer alan lipidlerdir. Karbonhidratlar Karbonhidratlar, polihidroksialkollerin aktif aldehid ya da keton grubu içeren ya da hidroliz edildiklerinde bu tür bileflikleri veren türevleridir. Do ada çok yayg n olarak bulunurlar. Basit flekerler halinde bulunduklar gibi, pek çok organik ya da inorganik bilefli e ba lanarak karmafl k yap larda da yer alabilirler.

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2244 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1243 HAYVAN BESLEME

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2244 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1243 HAYVAN BESLEME T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2244 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1243 HAYVAN BESLEME Yazarlar Prof.Dr. smail F LYA (Ünite 1, 2, 3) Ö r.gör.dr. Önder CANBOLAT (Ünite 2, 3) Prof.Dr. brahim AK (Ünite

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER 31 BU ÜN TEN N AMAÇLARI Bu üniteyi çal flt n zda; Karbon hidratlar n genel yap lar n, adland

Detaylı

Besinsel Yağlar. Besinde Lipitler. Yağ ihtiyacı nereden karşılanır? Besinsel lipitlerin fonksiyonu nedir? 09.03.2016

Besinsel Yağlar. Besinde Lipitler. Yağ ihtiyacı nereden karşılanır? Besinsel lipitlerin fonksiyonu nedir? 09.03.2016 Besinsel Yağlar 1. Trigliseritler (%90) 2. Kolesterol (serbest ya da yağ asitlerine bağlı halde) 3. Serbest Yağ Asitleri 4. Fosfolipitler 5. Yağda Çözünen Vitaminler (A,D,E,K) Besinde Lipitler Suda çözünmezler

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ LVS22 IV 2 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Ön Lisans Seçmeli

Detaylı

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMALEKMEK ekmek k vam nda sofralar n gözdesi Normal ekmek; un, su, tuz, maya ve gerekli durumlarda katk maddesi ilave edilerek üretilmektedir. nsan beslenmesi aç s ndan

Detaylı

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hayvan Beslemede Vitamin ve Minerallerin Önemi Vitaminler, çiftlik hayvanlarının, büyümesi, gelişmesi, üremesi, kısaca yaşaması ve verim vermesi için gerekli metabolik

Detaylı

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her VİTAMİN BİYOKİMYASI D VİTAMİNİ BU BÖLÜMDE ANLATILACAK KONULAR: Tarihsel Bakış D vitamininin kimyasal ve biyolojik fonksiyonları Besin kaynakları Hazırlayan: V. Murat BOSTANCI Toksisite 1 2 TARİHSEL BAKI

Detaylı

Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi. Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210

Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi. Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210 Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210 KONU İLGİ Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi Besleme TERCÜME VE DERLEME Ürün Müdürü Esra ÇINAR

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON Hijyenin Tanımı ve Önemi... 1 Sanitasyon Tanımı ve Önemi... 1 Kişisel Hijyen... 2 Toplu Beslenme Sistemlerinde (TBS) Hijyenin Önemi... 3 Toplu Beslenme Sistemlerinde

Detaylı

Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN

Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN GİRİŞ Fonksiyonel Gıda Tanımı Et Ürünlerine Tedbirli Yaklaşım Et ürünlerine Konjuge Linoleik asit ilavesi Et ürünlerine Diyet Lifi İlavesi Et ürünlerine Probiyotik İlavesi Et

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1 BOfiALTIM S STEM Besinlerin hücrelerimizde kullan lmas sonucu karbondioksit, amonyak, üre, ürik asit, madensel tuz gibi vücut için zararl maddeler oluflur. Bu zararl maddelerin vücuttan uzaklaflt r lmas

Detaylı

RASYON TANIM, KİMYASAL BİLEŞİM, VE RASYON HAZIRLAMA PROF. DR. AHMET ALÇİÇEK EGE ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ

RASYON TANIM, KİMYASAL BİLEŞİM, VE RASYON HAZIRLAMA PROF. DR. AHMET ALÇİÇEK EGE ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ RASYON TANIM, KİMYASAL BİLEŞİM, VE RASYON HAZIRLAMA PROF. DR. AHMET ALÇİÇEK EGE ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ (Bağırsaklar) (Kırkbayır) (Yemek borusu) (İşkembe) (Şirden) (Börkenek) Yemin Süt Sığırı Midelerinde

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları Süreyya ÖZCAN Besin Öğeleri Canlının yaşamını devam ettirmesi için gerekli olan kimyasal element veya bileşiklerdir. Hücrelerin

Detaylı

Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları. Süreyya ÖZCAN

Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları. Süreyya ÖZCAN Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları Süreyya ÖZCAN Besin Öğeleri Canlının yaşamını devam ettirmesi için gerekli olan kimyasal element veya bileşiklerdir. Hücrelerin

Detaylı

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler Proteinler Canlılarda miktar olarak en çok bulunan biyomoleküllerdir. Amino asit birimlerinden oluşurlar Yapısal ve işlevsel olabilirler Genlerle aktarılan kalıtsal bilginin ortaya çıktığı moleküllerdir.

Detaylı

KARBOHİDRATLAR. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ

KARBOHİDRATLAR. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ KARBOHİDRATLAR Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ Karbohidratlar (CHO) şeker, nişasta, glikojen ve selüloz olarak canlılar aleminde en geniş yeri kaplayan makromoleküllerdir. İnsanlar, hayvanlar ve mikroorganizmalar

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB)

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) B- BOŞALTIM SĐSTEMĐ (6 SAAT) BOŞALTIM SĐSTEMĐMĐZ VÜCUDUMUZDAN ATIKLARI UZAKLAŞTIRIR 1- Boşaltım Sistemi 2- Boşaltım Sistemi Organları

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Lipidler. Yrd. Doç. Dr. Ahmet GENÇ Adıyaman Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu

Lipidler. Yrd. Doç. Dr. Ahmet GENÇ Adıyaman Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Lipidler Yrd. Doç. Dr. Ahmet GENÇ Adıyaman Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Lipidler Suda çözünmeyen fakat kloroform gibi polar olmayan organik çözücülerde çözünebilen bileşiklerin heterojen

Detaylı

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER 3.1. ORGAN K K MYANIN TAR HÇES VE KONUSU 3.2. ORGAN K MADDELERDE C, H, O ve N ARANMASI a. Organik Maddelerde C ve H Aranmas b. Organik Maddelerde N Aranmas

Detaylı

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Nilgün KARAAĞAOĞLU Doç. Dr. Gülhan EROĞLU SAMUR 4. Baskı Prof. Dr. Nilgün Karaağaoğlu Doç. Dr. Gülhan Eroğlu Samur ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ISBN 978-605-364-200-8 Kitapta

Detaylı

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr www.boren.com.tr / info@boren.com.tr YAŞAM da BOR BOR/B; Yeryüzünde bileşikler halinde, toprak, kaya ve suda az miktarlarda fakat yaygın olarak bulunan bir elementtir. Yer kabuğunda 10-20 ppm, deniz ve

Detaylı

LYS BÝYOLOJÝ. Biyolojiye Giriþ ve Bilimsel Yöntem Canlýlarýn Temel Bileþenleri Enzimler Canlýlarýn Sýnýflandýrýlmasý

LYS BÝYOLOJÝ. Biyolojiye Giriþ ve Bilimsel Yöntem Canlýlarýn Temel Bileþenleri Enzimler Canlýlarýn Sýnýflandýrýlmasý LYS BÝYOLOJÝ Soru Çözüm Dersi Kitapçığı 1 (MF) Biyolojiye Giriþ ve Bilimsel Yöntem Canlýlarýn Temel Bileþenleri Enzimler Canlýlarýn Sýnýflandýrýlmasý Bu yayýnýn her hakký saklýdýr. Tüm haklarý bry Birey

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi.

S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi. S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi. C) Tek hücre proteini üretimi. D) Melez bitkilerle bitki türünün

Detaylı

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır.

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır. CANLILARDA ENERJİ Besinlerin Enerjiye Dönüşümü Besin öğeleri: Karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler, mineraller Besin maddelerindeki bu öğelerin vücut tarafından kullanılabilmesi için sindirilmesi

Detaylı

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ Prof. Dr. Metin ATAMER Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü Aralık 2006 ANKARA Sütün Tanımı ve Genel Nitelikleri Süt; dişi memeli hayvanların, doğumundan

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Nilgün KARAAĞAOĞLU Doç. Dr. Gülhan EROĞLU SAMUR 2. Baskı Prof. Dr. Nilgün Karaağaoğlu Doç. Dr. Gülhan Eroğlu Samur ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ISBN 978-605-364-200-8 Kitapta

Detaylı

Et tipi hayvanların özel muayenesi ve seçimi

Et tipi hayvanların özel muayenesi ve seçimi Et tipi hayvanların özel muayenesi ve seçimi akin@comu.edu.tr http://akin.houseofpala.com Et ırklarında vücut yapısı Et ırklarında iri, dolgun, uzunluk ve genişlik ölçüleri yönünden iyi gelişmiş vücut

Detaylı

SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ

SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ Süt Nedir? SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ Gıda Mühendisi Tülay DURAN Türk standartları çiğ süt standardına göre: Süt; inek, koyun, keçi ve mandaların meme bezlerinden salgılanan, kendine özgü tat ve kıvamda

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

AZOT (N) amonyum (NH + 4 ) nitrat (NO3 )

AZOT (N) amonyum (NH + 4 ) nitrat (NO3 ) AZOT (N) Azot tüm yaşayan canlıların temel yapı taşıdır. Bitki gen, enzim ve klorofilinin temel bileşenidir. Proteinin yapısının %16 sı azottur. Toprağı oluşturan materyalde azot bulunmadığı için, ayrıca

Detaylı

BESİNLERİN ENERJİYE DÖNÜŞÜMÜ

BESİNLERİN ENERJİYE DÖNÜŞÜMÜ BESİNLERİN ENERJİYE DÖNÜŞÜMÜ Bir fabrikanın çalışması ve üretimi için nasıl işçilere ve makinalara ihtiyaç varsa canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için de enerjiye ihtiyaçları vardır. Enerji, bir

Detaylı

beslenmenin biyokimyasi

beslenmenin biyokimyasi Bilimin MUM IŞIĞINDA YEMEK beslenmenin biyokimyasi Prof. Dr. FİGEN GÜRDÖL İstanbul Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı Öğretim Üyesi NOBEL TIP KİTABEVLERİ 2014 Nobel Tıp Kitabevleri Tic. Ltd. Şti. BİLİMİN

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... III

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... III İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... III İÇİNDEKİLER... V 1. LABORATUVARDA KULLANILAN MALZEME VE ALETLER... 1 1.1. Tüpler... 1 1.2. Beher... 1 1.3. Erlenmeyer... 2 1.4. Balonlar... 2 1.5. Mezur... 3 1.6. Pipetler...

Detaylı

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir CANLILIK HÜCREYLE BAŞLAR 1- Canlıların Ortak Özellikleri : Çevremizdeki varlıklar canlı ve cansız varlıklar olarak iki grupta toplanırlar. Cansız varlıklar katı, sıvı ve gaz halindeki maddelerden oluşur.

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI 2015-2016 5. SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI - 1 2015-2016 5. SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI - 1 FEN BİLİMLERİ Adı ve Soyadı :... Sınıfı :... Öğrenci Numarası :... SORU SAYISI : 20 SINAV

Detaylı

Çeşitli tohumların yağ bileşimi. USDA Nutrient Database. Tekli doymamış. Çoklu. Kanola Keten Mısır Fındık Zeytin Ayçiçeği Susam Soya Ceviz

Çeşitli tohumların yağ bileşimi. USDA Nutrient Database. Tekli doymamış. Çoklu. Kanola Keten Mısır Fındık Zeytin Ayçiçeği Susam Soya Ceviz LİPİTLER Hayvan ve bitki dokularının eter, benzin, kloroform gibi yağ çözücülerinde eriyen bölümlerine ham lipit denir. Organizmanın başlıca besin kaynağını oluştururlar, enerji verme ve depolama yönünden

Detaylı

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü Proteinler, yağlar ve karbohidratlar balıklar amino asitlerin dengeli bir karışımına gereksinim tarafından enerji

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM)

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) Buğday rüşeymi buğday başağının alt kısmında bulunan embriyodur. Buğdayın 1 tonundan sadece 1 kilogram rüşeym elde edilebilmektedir. Rüşeym özel yöntemlerle elde edilmediği

Detaylı

NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas

NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas Çiftlik hayvanlar yeti tiricili inde yem kalitesinin belirleyici etkisi vard r. Ancak, yüksek kaliteli yem besicilik maliyetlerini önemli

Detaylı

METABOL ZMA. Metabolizmanın amacı nedir?

METABOL ZMA. Metabolizmanın amacı nedir? METABOL ZMA Canlıda olu an ve devam eden fiziksel ve kimyasal olayların tümüne birden metabolizma adı verilmektedir Ara metabolizma, katabolizma ve anabolizma olmak üzere iki faz içerir; bu iki faz arasındaki

Detaylı

Trans yağ nedir? Trans Yağ ğ bir yağ ğ asidi türüdür. Birçok gıda maddesinde doğal olarak. Trans yağ asitleri, trans

Trans yağ nedir? Trans Yağ ğ bir yağ ğ asidi türüdür. Birçok gıda maddesinde doğal olarak. Trans yağ asitleri, trans Trans yağ nedir? Trans Yağ ğ bir yağ ğ asidi türüdür. Birçok gıda maddesinde doğal olarak trans yağ bulunur. Trans yağ asitleri, trans konfigürasyonunda en az bir çift bağ ğ bulunduran doymamış yağ asitleridir

Detaylı

Canlılarda bulunan en önemli organik bileşikler;

Canlılarda bulunan en önemli organik bileşikler; Canlılardaki Organik Bileşikler Yapılarındaki temel element C, daha sonra ise H ve O dir. Bunların dışında birçok organik bileşikte N, P, S gibi elementler de bulunur. Genellikle çok sayıda atom içeren

Detaylı

60 kcal/100 ml (250 kj/100 ml) 70 kcal/100ml (295 kj/100 ml)

60 kcal/100 ml (250 kj/100 ml) 70 kcal/100ml (295 kj/100 ml) Ek-1 Tüketime Hazır Devam Formüllerinin Temel Bileşimi Ek-1 de yer alan değerler üretici tarafından verilen kullanım talimatına göre hazırlanan veya doğrudan kullanıma hazır olarak satışa sunulan ürünler

Detaylı

HUBUBAT TEKNOLOJİSİ 26.02.2013. Buğday danesinin kimyasal yapısı: Buğday danesinde bulunan su miktarı,

HUBUBAT TEKNOLOJİSİ 26.02.2013. Buğday danesinin kimyasal yapısı: Buğday danesinde bulunan su miktarı, HUBUBAT TEKNOLOJİSİ Buğday danesinin kimyasal yapısı: 1. Karbonhidratlar (Mono, oligo ve polisakkaritler) 2. Kompleks karbonhidratlar (Pentozanlar, Hemiselüloz, Selüloz) 3. Azotlu maddeler (Proteinler

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

BESLENMENİN BİYOKİMYASAL TEMELLERİ

BESLENMENİN BİYOKİMYASAL TEMELLERİ BESLENMENİN BİYOKİMYASAL TEMELLERİ Beslenme ve besin maddeleri Beslenme, büyüme, gelişme ve yaşamın sürdürülmesi için ekzojen maddelerin sağlanmasıdır. Beslenme sırasında besinler alınır. Besinlerde, bazıları

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

Sütün İnsan Beslenmesindeki Yeri

Sütün İnsan Beslenmesindeki Yeri Sütün İnsan Beslenmesindeki Yeri Sağlığın yaşam boyu korunması için yeterli ve dengeli beslenmede süt ve süt ürünleri tüketimi büyük öneme sahiptir. Besin öğesi içeriği açısından dengeli olan süt ve süt

Detaylı

Sfingozin türevi membran lipidleri

Sfingozin türevi membran lipidleri Dr. Suat Erdoğan Sfingozin türevi membran lipidleri Sfingolipidler Sfingomyelin Glikolipidler Kolesterol ve Steroidler Bu tür lipidler gliserol içermezler Yapıda bir amino alkol olan sfingozin bulunur

Detaylı

ÝÇÝNDEKÝLER. 1. ÜNÝTE Vücudumuzdaki Sistemler SÝNDÝRÝM SÝSTEMÝ... 12. Ölçme ve Deðerlendirme... 16. Kazaným Deðerlendirme Testi - 1...

ÝÇÝNDEKÝLER. 1. ÜNÝTE Vücudumuzdaki Sistemler SÝNDÝRÝM SÝSTEMÝ... 12. Ölçme ve Deðerlendirme... 16. Kazaným Deðerlendirme Testi - 1... ÇNDEKLER 1. ÜNTE Vücudumuzdaki Sistemler SNDRM SSTEM... 12 Ölçme ve Deðerlendirme. 16 Kazaným Deðerlendirme Testi - 1... 18 BOÞALTIM SSTEM... 21 Ölçme ve Deðerlendirme. 23 Kazaným Deðerlendirme Testi -

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER. S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon. Önleyici Ürünler 4DOZAJLAMA ÜN TELER

DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER. S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon. Önleyici Ürünler 4DOZAJLAMA ÜN TELER 4DOZAJLAMA ÜN TELER DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon Önleyici ler Kireç tafl ve korozyon önleyici ürünler, teknik kullan mda kristal formda polifosfat

Detaylı

BOVİFİT FORTE İLE AVANTAJLARINIZ Optimal laktasyon başlangıcı Yüksek yem tüketimi İyi doğurganlık Yüksek süt verimi Uzun damızlık ömrü

BOVİFİT FORTE İLE AVANTAJLARINIZ Optimal laktasyon başlangıcı Yüksek yem tüketimi İyi doğurganlık Yüksek süt verimi Uzun damızlık ömrü BOVİFİT FORTE İLE AVANTAJLARINIZ Optimal laktasyon başlangıcı Yüksek yem tüketimi İyi doğurganlık Yüksek süt verimi Uzun damızlık ömrü BOVİFİT FORTE ÜRÜN ÖZELLİKLERİ Kurutulmuş bira mayası ve keten tohumu

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA CIVCIV IÇIN OVOLYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA CIVCIV IÇIN OVOLYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta verimi Kabuk kalitesi Civciv kalitesi Döllülük Çıkım oranı Karaciğer sağlığı Bağırsak sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA

Detaylı

ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER

ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER 7. 1. N TRO VE AM NO B LEfi KLER a. Nitrobenzen ve Nitrotolüen b. Anilin 7.2. AROMAT K OKS JENL B LEfi KLER a. Benzil Alkol b. Benzaldehit c. Tereftalik Asit ve Polyester

Detaylı

Karbohidratlar. Yrd.Doç.Dr. Ahmet GENÇ Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu

Karbohidratlar. Yrd.Doç.Dr. Ahmet GENÇ Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Karbohidratlar Yrd.Doç.Dr. Ahmet GENÇ Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu q Karbohidratlar, insan diyetinin en önemli kısmını oluştururlar Karbonhidratlar q Doğada en bol bulunan organik moleküllerdir.

Detaylı

Karbohidratlar 02.04.2012. Karbonhidratlar. Sınıflandırılması q. Sınıflandırılması. q Karbohidratlar, insan diyetinin en önemli kısmını oluştururlar

Karbohidratlar 02.04.2012. Karbonhidratlar. Sınıflandırılması q. Sınıflandırılması. q Karbohidratlar, insan diyetinin en önemli kısmını oluştururlar q Karbohidratlar, insan diyetinin en önemli kısmını oluştururlar Karbohidratlar Yrd.Doç.Dr. Ahmet GENÇ Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Karbonhidratlar q Doğada en bol bulunan organik moleküllerdir.

Detaylı

Yağ ihtiyacı nereden karşılanır?

Yağ ihtiyacı nereden karşılanır? Besinde Lipitler Besinsel Yağlar 1. Trigliseritler (%90) 2. Kolesterol (serbest ya da yağ asitlerine bağlı halde) 3. Serbest Yağ Asitleri 4. Fosfolipitler 5. Yağda Çözünen Vitaminler (A,D,E,K) Suda çözünmezler

Detaylı

Ek-1/B TÜRK STANDARTLARINA GÖRE TİCARİ KALİTE DENETİMİNE TABİ ÜRÜNLER Bitkisel Yemeklik Yağlar

Ek-1/B TÜRK STANDARTLARINA GÖRE TİCARİ KALİTE DENETİMİNE TABİ ÜRÜNLER Bitkisel Yemeklik Yağlar Ek-1/B TÜRK STANDARTLARINA GÖRE TİCARİ KALİTE DENETİMİNE TABİ ÜRÜNLER Bitkisel Yemeklik Yağlar No GTİP Madde İsmi İlgili Standart Standardın Farklı Uygulanacak Maddesi 1 107.90.90.00.00 Diğerleri (Soya

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM: DÜNYA KANATLI HAYVAN ÜRETİMİ 2. BÖLÜM: YEM HAMMADDE DEĞERİNİN SAPTANMASI VE YEM FORMULASYONU

İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM: DÜNYA KANATLI HAYVAN ÜRETİMİ 2. BÖLÜM: YEM HAMMADDE DEĞERİNİN SAPTANMASI VE YEM FORMULASYONU İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM: DÜNYA KANATLI HAYVAN ÜRETİMİ 1. Dünya hayvan üretimi 2. Kanatlı eti üretimi 3. Yumurta üretimi 4. Kanatlı üretiminin geleceği 5. Dünya yem üretimi 2. BÖLÜM: YEM HAMMADDE DEĞERİNİN

Detaylı

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ Protein Değerlendirilmesi Enerji Kullanımı Süt Kalitesi Karaciğer Fonksiyonları Döl Verimi Karlılık BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI

Detaylı

Koyun et, süt, yapağı, deri ve gübreleri ile insanlara ekonomik güç veren önemli bir hayvandır.

Koyun et, süt, yapağı, deri ve gübreleri ile insanlara ekonomik güç veren önemli bir hayvandır. Koyun et, süt, yapağı, deri ve gübreleri ile insanlara ekonomik güç veren önemli bir hayvandır. Hem çiftçi hem de ülke ekonomisini kalkındırmak için koyunculuğun yaygınlaştırılması gereklidir. Ama bakım

Detaylı

Bitkilerde Çiçeğin Yapısı, Tozlaşma, Döllenme, Tohum ve Meyve Oluşumu

Bitkilerde Çiçeğin Yapısı, Tozlaşma, Döllenme, Tohum ve Meyve Oluşumu Bitkilerde Çiçeğin Yapısı, Tozlaşma, Döllenme, Tohum ve Meyve Oluşumu Çiçeğin Yapısı Tohumlu bitkilerin eşeyli üreme organı çiçektir. Açık tohumlu bitkilerin çiçeklerine kozalak adı verilir. Erkek kozalaklarda

Detaylı

NIRLINE. NIRLINE Amino Asit Analizleri İle Ekonomik Üretim Yaparak Gıda Kalitenizi Arttırın!

NIRLINE. NIRLINE Amino Asit Analizleri İle Ekonomik Üretim Yaparak Gıda Kalitenizi Arttırın! Amino Asit Analizleri İle Ekonomik Üretim Yaparak Gıda Kalitenizi Arttırın! KONU İLGİ Kanatlı beslemede amino asit, sindirilebilir amino asit parametrelerinin önemi ve analizleri amino asit analizleri

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik 2. Ders YB 205 Beslenme İkeleri 2015 Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr BESLENME Dünya Sağlık Örgütü (WHO-DSÖ)

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE II ESTERLER

K MYA 8 ÜN TE II ESTERLER ÜN TE II ESTERLER 2. 1. ESTERLEfiME LAYI, GENEL YAPILARI, ADLANDIRILMALARI 2. 2. ESTERLER N TA B AT TA BULUNUfiLARI, GENEL ELDE ED LME Y L L A R I VE ÖZELL KLER 2. 3. YA LAR, H DRJENLENME LAYI VE MARGAR

Detaylı

TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ )

TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ ) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ ) Amaç MADDE 1- (1) Bu Tebliğin amacı, kilo verme amacıyla enerjisi

Detaylı

PRETERM MAMALAR. Prematürelerin artan besinsel ihtiyaçlarını karşılar. Normal büyüme ve gelişimi destekler

PRETERM MAMALAR. Prematürelerin artan besinsel ihtiyaçlarını karşılar. Normal büyüme ve gelişimi destekler PRETERM MAMALAR Prematürelerin artan besinsel ihtiyaçlarını karşılar Normal büyüme ve gelişimi destekler Preterm mamalarla artan büyüme oranları elde edilmiştir Ağırlık artışı Baş çevresi genişlemesi Prematüre

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ BAHÇE BİTKİLERİ BÖLÜMÜ 2014-2015 ÖĞRETİM YILI BAHAR YARIYILI HAFTALIK DERS PROĞRAMI

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ BAHÇE BİTKİLERİ BÖLÜMÜ 2014-2015 ÖĞRETİM YILI BAHAR YARIYILI HAFTALIK DERS PROĞRAMI ZİRAAT FAKÜLTESİ BAHÇE BİTKİLERİ BÖLÜMÜ 08.15-09.00 Bitki Koruma A1 09.15-10.00 Bitki Koruma A1 Turunçgil ve Çay etiştirciliği B1 Özel Bağcılık B2 10.15-11.00 Botanik II A3 Tarla Bitkileri A1 Turunçgil

Detaylı

60 kcal/100 ml (250 kj/100 ml) 70 kcal/100ml (295 kj/100 ml)

60 kcal/100 ml (250 kj/100 ml) 70 kcal/100ml (295 kj/100 ml) Ek-1 Tüketime Hazır Bebek Formüllerinin Temel Bileşimi Ek-1 de yer alan değerler üretici tarafından verilen kullanım talimatına göre hazırlanan veya doğrudan kullanıma hazır olarak satışa sunulan ürünler

Detaylı

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır.

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır. SOLUNUM SİSTEMİ Canlılar yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. İhtiyaç duyulan bu enerji besinlerden karşılanır. Hücre içerisinde besinlerden enerjinin üretilebilmesi için,

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

SÜT HUMMASI HİPOKALSEMİ-MİKS YETMEZLİK

SÜT HUMMASI HİPOKALSEMİ-MİKS YETMEZLİK SÜT HUMMASI Hastalık, dana humması, parezis puerperalis ya da hipokalsemi olarak da adlandırılır. Süt verimi yüksek olan ineklerde ortaya çıkan ve parezis ile karekterize bir hastalıktır. Üzerinde yıllardan

Detaylı

Yağlar ve Proteinler

Yağlar ve Proteinler Yağlar ve Proteinler Yağlar Yağlar, yağ asitleri ve gliserolden oluşmuş organik bileşiklerdir. Yağlar en ekonomik enerji kaynaklarıdır. Yağlar aynı miktardaki karbonhidrat ve proteinlerin iki katından

Detaylı

KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER

KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER İsim: Centrum Silver Birim formülü Bir film tablet içeriği : % ÖGD** Vitaminler Lutein 1000 mcg * A Vitamini 800 mcg 100 (% 50 Beta Karoten) B1 Vitamini 1.65 mg 150 B2 Vitamini 2.1 mg 150 Niasinamid 24

Detaylı

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm ORGANĠK BĠLEġĠKLER 2. ÜNİTE 6. Bölüm Organik ve Anorganik BileĢiklerin Ayırt Edilmesi Kimya bilimi temelde organik ve anorganik olmak üzere ikiye ayrılır. * Karbonun oksitleri (CO, CO 2 ) * Karbonatlar

Detaylı

BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ

BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ Keçi, kuru ve sıcak yerlerde ve özellikle tarımsal açıdan geri kalmış bölgelerde yaşayan insanlar için çok önemli bir besin ve gelir kaynağıdır. Gerek

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

BESLENMENİN ÖNEMİ BESİN GRUPLARI BESİN ÖĞELERİ VE BESLENME-SAĞLIK İLİŞKİSİ

BESLENMENİN ÖNEMİ BESİN GRUPLARI BESİN ÖĞELERİ VE BESLENME-SAĞLIK İLİŞKİSİ BESLENMENİN ÖNEMİ BESİN GRUPLARI BESİN ÖĞELERİ VE BESLENME-SAĞLIK İLİŞKİSİ Beslenme, tüm canlıların yaşamını devam ettirebilmesi için vazgeçilemez bir faaliyettir. Doğumdan ölüme kadar ihtiyaç duyduğumuz

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı Sporcu Beslenmesi Ve Makarna Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı BESLENME Genetik yapı PERFORMANS Fiziksel kondisyon Yaş Cinsiyet Yaş Enerji gereksinimi Vücut bileşimi

Detaylı

Beslenme Dersi sunusu

Beslenme Dersi sunusu Beslenme Dersi sunusu Beslenme ile ilgili kavramlar Besin (lat.aliment): Yenebilen bitki ve hayvan dokularıdır. Su, organik ve inorganik ögelerden oluşur. Hayvansal ve bitkisel olarak iki kaynaktan elde

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

AMİNO ASİTLER. COO - H 3 N + C a H R

AMİNO ASİTLER. COO - H 3 N + C a H R AMİNO ASİTLER AMİNO ASİTLER H 3 N + C a H R a-amino Asit (AA) Yapılarında Amino (-NH 3 + ) grubu Karboksil (- ) grubu Yan zincir ( R ) taşıyan organik bileşiklerdir (a-amino karboksilik asitler) Kısa zincirli

Detaylı