Kapitalizm ve Uluslaşma

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Kapitalizm ve Uluslaşma"

Transkript

1 Kapitalizm ve Uluslaşma Örsan Ö. Akbulut * Özet: Ana akım literatürde, ulus ve milliyetçilik konusu bir olgu olarak uluslaşma kapsamında tartışılmamakta, daha çok ya modern bir kurum olarak incelenmekte ya da modernleşmenin sonuçlarının geriye dönük olarak yorumlanmasının bir sonucu olarak kültüre ontolojik temel atfedilerek kimlik sorununa indirgenmektedir. Tüm bu yaklaşımlarda ulus ve milliyetçilik, kapitalizmin tarihselliğinin oluşturduğu bağlam kapsamında içeriklendirilmeye olanak veren uluslaşma olgusu ekseninde ele alınmamakta dolayısıyla da, salt sonuçlara yüklenilen ön-kabuller kapsamında incelenmektedir. Oysa ki, İngiltere de kapitalizmin tarımsal kapitalizm biçimindeki oluşum sürecinde, bütünleşik piyasadaki (integrated home market), işgücü, meta ve sermaye hareketliliği (mobilisation), mekanın siyasal olarak homojenleştirilmesinde zorunlu bir içsel ilişki olarak konumlanmıştır. Dolayısıyla, merkez kapitalizm bakımından uluslaşma, bütünleşik piyasanın, mekanın siyasal olarak homojenleştirilmesi temelinde tamamlayıcısı olarak oluşumsallık kazanmıştır. Bu kapsamda uluslaşma, egemen etninin salt ve eski çağlara dayalı kültürel bir niteliği olmaktan çok, kişilik-dışı ilişki (non-personal) kalıplarına dayanan yeni bir değer sistemi olarak modern kültür biçiminde somutlaşmaktadır. Bu somutluk, dolaşımın zorunluluklarının bir görünümü olarak, ulusal dil ve tek-ortak hukuk biçiminde mekânsal homojenlik oluşturmak bakımından hem üretimsel hem de dolaşımsal bir temele oturmaktadır. Bu çerçevede, çalışmada, kapitalizm ve uluslaşma ilişkisi, somut bir tarihsel olgu olarak, yapısal bir konumda, piyasanın bütünleşik niteliği ile siyasal alanın türdeş konumlandırılışı kapsamında, bağlam ve koşullar referansında incelenmektedir. Anahtar Sözcükler: Kapitalizm, uluslaşma, etniklik, milliyetçilik, ulus. Capitalism and Nationhood Abstract: In the mainstream literature, the subjects of nation and nationalism, as a phenomenon, are not discussed in the scope of nationhood; they are rather studied as a modern institution, or culture is ascribed an ontological foundation as a result of the retrospective interpretation of the consequences of modernization, and thus, they are reduced to the identity problem. In all these approaches, nation and nationalism are not addressed in the context of nationhood that allows for being contented in the context created by the historicity of capitalism, and thus, they are studied in the scope of the presumptions ascribed merely to the results. However, in the process of the formation of capitalism as agricultural capitalism in England, the integrated home market, labor, commodity and capital mobility were positioned as a coercive internal relationship in the political homogenization of space. Hence, in terms of central capitalism, nationhood gained a formation as the complementary of the homogenization of the integrated market, the space. In this context, nationhood concretizes in the form of modern culture as a new value system based on non-personal relationship patterns, rather than a cultural * Prof. Dr., TODAİE Öğretim Üyesi, Amme İdaresi Dergisi, Cilt 47, Sayı 3, Eylül 2014, s

2 20 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 47 Sayı 3 nature of the ruling class based on pure and ancient eras. This concreteness, as the manifestation of the necessity of circulation bases both on a productive and circulatory foundation in terms of forming spatial homogeneity in the form of national language and one-common law. In this context, this study examines the relationship between capitalism and nationhood, as concrete historical phenomena, in the reference of the context and conditions in a structural position in the context of the integrated nature of end the homogenous positioning of the political sphere. Key Words: Capitalism, nationhood, nationalism, ethnicity, nation. Ulus 1 ve milliyetçilik, 2 ilgili ana akım literatürde iki ayrı düzlemde ele alınarak açıklanmaktadır. Bunlardan ilki, ulus ve milliyetçiliğin, modernizmden hareketle siyasal bir gerçekliğin olağan yansıması olarak kavramlaştırılmasıdır. Bu düzlem, küresel dönem hariç olmak üzere, genel olarak ulus kavramı çerçevesinde oluşmuştur. Diğer düzlem ise, modernizmin sonuçlarının geriye dönük olarak yorumlanması kapsamında, ulusa ve milliyetçiliğe etnik ve/veya ırksal bir anlam yüklenilerek bir hareket ve ideoloji niteliği kazandırılmasıdır. Bu düzlem; ulus ve milliyetçiliğin tanımlayıcı kültürel öz olarak kavramlaştırılması ile söz konusu kavramların konjonktürel etki kapsamında siyasal ve kültürel niteliğinin veri alınması biçiminde iki alt boyuta da indirgenebilmektedir. İlk düzlem, literatürde modernist yaklaşım olarak bilinmekte ve çoğunlukla Gellner in düşünceleri merkezinde tartışılmaktadır. Ulus ve milliyetçiliğe modern yaklaşımlarda, ulusların oluşumu, devletlerin ve ekonomilerin biçimlenmesiyle koşut olarak ele alınmakta ve milliyetçilik tarihsel özgünlük temeline oturtulmaktadır (Hearn, 2006: 7, 8). Modernleşme kuramlarında, ulusu ve milliyetçiliği açıklamada merkezi kavram olarak rasyonalizm kullanılmış ve rasyonalizm, yerel topluluklar ve dinlerin işlevsel bir ikamesi olarak görüldüğünden bireylerin ulusla özdeşleşmesi, kabile ve diğer kurumlardan daha çok modernleşmenin işlevsel bir gereksinimi olarak kabul edilmiştir. Bu kabulün doğal sonucu olarak, milliyetçilik de, rasyonelleşme sürecinin bir parçası olarak görülmüştür (Calhoun, 2007: 59, 60). Gellner de, ulusun, olumsal ve rastlantısal olmadığını kabul ederek, bir yandan, devletin ulusun gerekli bir koşulu olduğunu 1 Bu çalışmada, millet yerine ulus ifadesinin kullanılması tercih edilmiştir. Ancak, millet ve ulus arasında herhangi bir olgusal ve kavramsal-tarihsel farklılaşma olmadığı düşünülmektedir. 2 Millet yerine ulus kavramını kullanmamıza rağmen, ulusçuluk yerine milliyetçilik kavramını kullanmamızın nedeni, kapitalist-modern anlamda uluslaşma süreciyle birlikte biçimlenen ulus olgusunun aynı zamanda bir siyasal ideolojinin hareket noktası olmasından dolayıdır. Her ne kadar, kapitalist-modern anlamda ulusçuluk aslında bir devlet ideolojisi olma niteliğini taşısa da ve sırf bu yüzden bir siyasal hareket olmak yerine zaten bir siyasal yapı tarafından yeniden üretilen değer ve ilişki sistemi olmasına karşın, milliyetçilik devlet dışında da, kültürel, ırksal vb. nedenlerle ortaya çıkan bir siyasal hareket ve ideoloji olma niteliğini taşımaktadır. Özellikle günümüzde Türkiye de, ulusalcılık olarak adlandırılan bir akım, kültürel veya ırksal bir değer sistemine doğrudan dayanmaksızın aslında kapitalist devlet ideolojisinin savunulmasını içeren bir harekettir. Kapitalist devlet böyle bir devlet dışı hareketle savunulma gereksinimine sahip olmasa da, küresel dönemle birlikte ulus-devletlerin ve koşut olarak uluslaşmanın zayıflaması veya zayıflatılmasıyla birlikte kapitalistmodern ulus olgusu bir siyasal hareket biçiminde savunulmak zorunluluğunda konumlanmıştır. Bu yönüyle, belli ölçüde, milliyetçilikten farklılaşmaktadır.

3 Kapitalizm ve Uluslaşma 21 diğer yandan ise, sanayileşmenin devlet destekli kitle eğitimi aracılığıyla standartlaştırılmış bir yerel dilde okuryazarlığa dayalı kültürel homojenliği gerektirdiğini öne sürmüştür. Gellner e göre, milliyetçilik, siyasal birim ile ulusal birimin çakışmasını öngören siyasal bir ilkedir (Gellner, 2006: 43, 71, 75, 138). İkinci düzlem ise, ulusu etnik bir zemin temelinde yorumlayan ve bu kapsamda milliyetçiliği de kültürel bir siyasal hareket biçimi olarak kodlayan kültürcü yaklaşımdır. Bu yaklaşıma, kökenini de oluşturan Alman ekolünden dolayı romantik yaklaşım da denilebilir. Alman romantizminde, dil bir ulusun varoluşunun anahtarıdır. Çünkü eski dil, ulusun üyeleri arasında, ata mirası dil (parental tongue) olarak paylaşılır (Calhoun, 2007: 64, 66; Billig, 1997: 14). Alman romantizminin simge isimlerinden olan Herder, volk kavramını her topluluğun tanımlanabilir kültürü olarak açıklamış ve dilin volk un kültürünü dışa vurduğu içgüdüsel değer olduğunu öne sürmüştür (Birch, 2002: 17,18). Alman romantizminin bir diğer ismi olan Fichte ye göre de, ulusun ayırt edici niteliği dildir; Alman dili de saf ve doğal olmasından dolayı diğer dillerden ayrılır. Fichte, dil-kültür ile başarı arasında bağ olduğunu ileri sürerek özellikle insanlığın tamamının kökenlendiğini düşündüğü Alman ruhunu yüceltir (Birch, 2002: 19, 20, 21). Belli ölçüde Alman geleneğinden etkiler taşıyan, primordializm de kültürcü yaklaşım içinde yer alan baskın kuramlardandır. Primordialistler, kan bağı, dil, gelenek, ırk ve dini, ulusun temelini oluşturan kültürel sabiteler (givens) olarak kabul ederler (Guibernau, 2007: 15). Hatta, bu gelenekte, milliyet (nationality) ve etnisite 3 kültürel olarak doğal kabul edilmenin yanında biyolojik olarak da temellendirilir (James, 1996: 114). Primordialistler, milliyetçiliği bir etnisite varyantı olarak incelemektedirler (Hearn, 2006: 7). Anthony Smith, ulusun tamamen modern bir olgu olup olmadığı (Smith, 2002: 24) sorusunu sorarak aslında bu yaklaşımın simge isimlerinden biri olduğunu kanıtlamak ve doğrulamakla birlikte, Guibernau, Smith in bu soruya verdiği yanıtın, etnosembolist yaklaşımla bir ara yol bulma niteliğini taşıdığını dolayısıyla da, ulusların etnik bir kökeni olduğunda ısrar ederken, uluslar ve milliyetçiliğin moderniteye ait olduğunu da vurgulamaktadır (Guibernau, 2007: 14). Smith in düşüncelerinin özgün noktası, modern ulus ile eski etni (ethnie) 4 arasında bir ilişki olduğunun varsayılmasıdır (Smith, 2002: 40). Ona göre, hiçbir ulus olma çabası, bir anavatan ya da ortak köken ve soy miti olmadan ayakta kalamaz. Çünkü, mit ve bellek ulus olmanın temel koşuludur (Smith, 2002: 22, 194). Bununla birlikte 3 Bu çalışmada etnisite, insan topluluklarının yaşamlarını üretme ve yeniden üretme sürecinin bir parçası bazen de bir sonucu olarak ortaya çıkan kültürelliği ifade etmektedir. Dolayısıyla, etnisite, kültüre ontolojik bir nitelik atfedilerek, bir sabite/verilik biçiminde düşünülmemektedir. 4 Smith, bu kavramı, bir gruptaki kültürel niteliklerin benzerliği olarak açıklamakta; biyolojik ve soya dayalı bir farklılığı ifade etmediğini belirtmektedir (Smith, 2002: 46). Bir başka yazara göre ise, etnisite, ortak kültür, tarih ve dildir (Brinkman - Brinkman, 2008: 427).

4 22 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 47 Sayı 3 Smith, ulusun belirtilen bu etnik ve jenaolojik yönünün yanında sivil-teritoryal bir nitelik taşıdığını da iddia etmektedir (Smith, 2007: 34). Bu iki nitelik Smith açısından, ulus kavramının doğuştan gelen asli bir istikrarsızlığıdır (Smith, 2002: 195). Bu iki düzlem dolayısıyla da yaklaşım dışında alternatif niteliğinde bir üçüncü düzlem veya yaklaşım ise, ana akım literatür dışında yer alan Marxism ve tarihsel maddeciliktir. Marxism içinde, ulus ve milliyetçilik konusuna farklı yaklaşımlar olsa da, temel olarak Marx için, ulus ve milliyetçiliğin merkezi analiz kategorisi olmadığı kolaylıkla belirtilebilir (Day ve Thompson, 2004: 19). Marx ve Engels in milliyetçilik çağı olarak adlandırılan bir dönemde yaşamalarına ve Komünist Manifesto nun yazıldığı yıllarda milliyetçiliğin hızla yayılmasına karşılık onlar, ulusu (devleti), üretimin içsel ve dışsal birlikteliği ile ulaştığı gelişme aşamasına dayalı bir tarihsel olgu olarak değerlendirmişlerdir. Dolayısıyla, ulus, bir toplumsal bütünleşme formu olmaktan daha fazla bir anlam taşımaz (James, 1996: 67, 114, 152 ). Marx ve Engels, milliyetçiliği ise, burjuvazinin piyasaları genişletme gereksinimi kapsamında düşünmüşlerdir (Townshend, 1996: 34). Marx sonrası dönemde, ulus ve milliyetçilik Marxist yaklaşımda farklı biçimlerde ele alınmıştır. Gramsci bu farklı ele alınma biçimleri içinde temel bir kırılmayı temsil eder. Nitekim, Gramsci ye göre, milliyetçilik herhangi bir özel sınıfa ait olmakla ilgili değildir (Day ve Thompson, 2004: 37). Bauer ise, ulusal kültürü sınıftan ayrıştırıp kültürel otonomiyi savunarak ana yaklaşımdan bir başka kırılmayı temsil etmektedir. Buna karşılık, Lenin, kültürel otonomiye karşı çıkarak, ulusal bağımsızlığın kapitalist gelişmeye yardım ettiğini savunarak (Townshend, 1996: 38, 41, 45, 47) ana yaklaşımın temel içeriğine geri dönmüştür. Yine Lenin e göre, kapitalizmde bağımsız ulus devlet, siyasal yapının normal formudur (Day ve Thompson, 2004: 33). Stalin ise, ulusu etnografik bir kategori olarak kabileden ayrı tarihsel bir kategori olarak düşünmüştür (James, 1996: 114). Literatürde yapısalcı Marxsizm olarak adlandırılan bir alt yaklaşımın önemli ismi olan Poulantzas, hem devlet hem de ulus formasyonunun çatışan sınıflar arasındaki güç dengesini yansıttığını belirtir. Ona göre, sınıf çatışmaları somut ulusal yapılarda oluşur (Day - Thompson, 2004: 39). Marxism içinde alt bir yaklaşım olup olmadığı da tartışmalı olan post- Marxism de ise, ulusal sorun, ulus ve ulusal kimliğin kuramlaştırılmasında ulus devlet ve uluslaşmadan ayrı olarak ele alınarak (James, 1996: 105) artık ana yaklaşımdan bir kırılmadan çok kopuş ortaya konulmaktadır. Bununla birlikte, ilgili literatürde ulus ve milliyetçilik konusunda Marxist yaklaşımın en bilinen tezlerini Hobsbawm ileri sürmüştür. Hobsbawm ın temel tezi, ulusların tarih kadar eski olmadığı, geçmişinin 18.yy ın ötesine geçemediği ve ulusun ulus devletle ilişkilendirildiği kadar bir toplumsal birim olduğudur. Hobsbawm a göre, modern ulus, liberal ideolojinin bir parçasıdır (Hobsbawm, 2006: 17, 24, 57). Hobsbawm, ulus ve milliyetçiliği, toplumsal değişme sürecinin ürünü olarak

5 Kapitalizm ve Uluslaşma 23 görmesi ve milliyetçiliği belli sınıf çıkarlarının takip edilmesiyle ilişkilendirmesi bakımından (Day ve Thompson, 2004: 30) Marxist yaklaşımdan kopuş ve kırılmalardan kısmen de olsa uzaklaşmıştır. Ulus ve milliyetçilikle ilgili iki ana düzlem sınırlı bir açıklama çerçevesi sunmaktadır. İlk ana düzlem olan modernist yaklaşımda, tarihsel özgünlüğe vurgu ve ekonomi ile kurulan ilişki kapsamında özellikle ulus kavramı sınırlı bir olgusallık temelinde açıklanabilmektedir. Ancak, ulus ve modern olan arasındaki ilişki büyük ölçüde modern toplumlar bakımından açıklayıcılık elde edebilmektedir. İlk düzlemdeki boşluk ikinci düzlem tarafından doldurulmakta, özellikle modern olmayan toplumlar ile ulus-milliyetçilik ilişkisi tanımlayıcı kültürel öz olarak kavramlaştırılmaktadır. Bu toplumlar bakımından, ulus ve milliyetçilikte geniş anlamda siyasal bir içerik barındırılmasına rağmen, söz konusu kavramlar, değersel bir konumlanışa bağlı sabiteler olarak alındığından, kültürel içerik görünüm olarak somutlaşmaktadır. Bunun en tipik örneği Anthony Smith in çalışmalarında ortaya çıkmaktadır. Nitekim daha önce bahsedilen Smith in asli istikrarsızlık olarak saptadığı durum, ulus kavramlaştırmasındaki çelişkilerden kaynaklanmaktadır. Nitekim, Smith, ulus kavramındaki asli istikrarsızlık öğelerini aynı zamanda ulus modellerinin türü olarak da sınıflandırmıştır. Smith in ulus modelinden ilkini oluşturan batı modelinde, halk ortak yasa ve kurumlara tabi topluluk olarak kavramlaştırılırken, etnik modelde ise, halk, milliyetçi isteklerin nesnesini oluşturan, yerli kültür dil ve adetler kapsamında içeriklendirilmiştir (Smith, 2007: 29). Nitekim James e göre de, ulusun kuramlaştırılmasında, primordial geçmiş ve kültürel olarak keşfedilen modern zaman, iki çelişkili eğilimi temsil etmektedir (James, 1996: 103). Dolayısıyla, her iki yaklaşım da sonuçları itibariyle birbirini doğrulayıcı, kısmen de tamamlayıcıdır. Bunun en önemli yöntemsel nedenlerinden biri, ulus ve milliyetçiliğin, salt kavramsal olarak ele alınması, olgusal düzleme oturtul(a)mamasıdır. Bu yazıda, temel olarak, ulus ve milliyetçilik konusunun, olgusal zeminde incelenmesi amaçlanmaktadır. Ancak bunun yapılabilmesi için temel hareket noktası olarak ulus ve milliyetçilik kavram ve olguları alınmayacaktır. 5 Çünkü, bu kavram ve olgular daha çok sonuç niteliğinde olgusal ve kavramsal bir duruma denk düşmekte, oluşumu (becoming) açıklayıcı nitelik taşımamaktadır. Dolayısıyla, bu yazıda, oluşumu açıklayabilmek bakımından temel kavram ve olgu olarak uluslaşma (nationhood) alınacaktır. Uluslaşmanın, ulus ve milliyetçilikle ortaya çıkan sonuçların ön-kabulü kapsamında bir kavram olduğu ileri sürülebilir. Yine, ulus oluşmadan ya da ulus oluşturmaya yönelik hareketler olarak milliyetçilikler etkin unsur olarak belirmeden, uluslaşma kavramı ekseninde yapılacak bir çözümlemenin yöntemsel içeriğinin tartışmalı olacağı da belirtilebilir. Ancak, uluslaşma, bu çalışmada, kapitalizm odağında ve kapitalistleşme 5 Ulus-devlet de doğrudan tartışma konusu yapılmayacaktır.

6 24 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 47 Sayı 3 süreci temelinde ele alınacağından, bir olgu olarak kapitalizmin bütüncül oluşumsallığı içinde incelenecektir. Bu kapsamda olmak üzere, uluslaşma, sonuçların ön-yüklenilmiş olduğu bir kavramlaştırmadan çok, kapitalizmin oluşumsallığının nitelendirdiği bir olgu olarak ele alınacaktır. Literatürde ise, uluslaşma kavramı genel olarak milliyetçilik yerine veya onunla karıştırılarak kullanılmaktadır. Bu tür bir kullanımın tipik örneği Gellner in kavramı kullanışında görülebilir. Nitekim Gellner, ulusçuluğun öğreti değil olgu; yine ulusçuluğun türdeşliğin zorla kabul ettirilmesi değil türdeşliğe duyulan nesnel gereksinimin bir yansıması olduğunu; ulusçuluğun anonim, kültürel olmayan bir toplumun kurulması ve ulusçuluğun ulusların ürünü değil, ulusları ortaya çıkartanın ulusçuluk olduğunu (Gellner, 2006: 125, 138, 140, 218) belirterek, aslında uluslaşma sürecine vurgu yapmaktadır. Uluslaşma kimi yazarlar tarafından ise, egemenliğin evrensel formu olarak nitelendirilmekte (Billig, 1997: 22); kimisi için uluslaşma, başka uluslara karşı bir farklılaşmayı ifade etmekte (Calhoun, 2007: 56); kimisi tarafından ise, hem olması gereken hem de iradi zorunluluk olarak kavramlaştırılmaktadır (Liebich, 2003: 453). Bu çalışmada, kapitalizm ve uluslaşmanın bir olgu olarak ele alınması ve iki olgu arasında ilişki kurulmaya çalışılması, konuyu sadece modernizm ve modernizmin sonuçlarının geriye dönük olarak yorumlanmasının tek boyutluluğu ile salt kültürel bir öz olarak incelemenin indirgemeciliğinden kısmen de olsa kaçınma olanağı verebilecektir. Bu kapsamda olmak üzere çalışmada, uluslaşmanın, kapitalizmde piyasanın bütünleşik niteliğinin yapısal bir zorunluluğu, mekanın siyasal homojenleştirilmesi süreci olarak oluştuğu ortaya konulmaya çalışılacaktır. Böylece, uluslaşma sürecinin ortaya çıkardığı bir olgu olarak ulusun iddia edildiği gibi etnik bir özü olmadığı, kapitalizmin yapısal koşulları içinde oluştuğu; milliyetçiliğin de buna bağlı ideolojik bir hareket ve kavramlaştırma niteliği taşıdığı tartışılmaya çalışılacaktır. Dolayısıyla, konu uluslaşma odağında ele alınacağından, ulus ve milliyetçilik bu amaç doğrultusunda tartışmanın hareket noktası olmayacaktır. Bu yöntem, salt mantıksal bir sıralama niteliğini taşımamakta, belirtilen olguların kapitalistleşme sürecindeki olgusal konumuna da büyük ölçüde denk düşmektedir. Uluslaşma ve kapitalizm ilişkisinin olgusal düzeyde saptanması ve bunun üzerinden bir tartışma geliştirilebilmesi için, ulusun modern bir olgu olduğu iddiasını öne çıkartan modernist yaklaşımlarda bu amaca yönelik olarak kullanılan tarım toplumu kavramlaştırılmasının sınırlılığını göstermek ile toplumsalsiyasal yapıların farklılaşmalarında üretim biçimindeki oluşturucu unsurların etkisini tartışabilmek ve özellikle modernizmin sonuçlarını geriye dönük olarak ele alan kültürcü yaklaşımların merkezi kavramı olan etnikliğin tarihselliğini ontolojik düzlemde olmasa bile, olgusal süreklilik veya kopma bakımından inceleyebilmek için bir tarihsel gerçeklik olarak feodalite, dil ve etniklik tartışması yapılacaktır. Ayrıca, uluslaşmanın mekanın siyasal olarak homojenleştirilme-

7 Kapitalizm ve Uluslaşma 25 si zeminindeki konumu dil ekseninde saptanıp, tartışılacaktır. Ancak burada dil, varoluşsal bir öz olarak değil, tarihsel bir olgu ve analiz kategorisi olarak ele alınacaktır. Çalışmada, öncelikle, feodalitede etniklik konusu bu üretim biçiminin yapısal nitelikleri bakımından Batı 6 Avrupa örneği üzerinden incelenecek daha sonra ise, kapitalizmde piyasanın bütünleşik niteliği İngiltere örneği üzerinden ele alınacak ve uluslaşma konusu yine Batı Avrupa merkez olmak üzere dünyanın farklı ülkeleri örneklendirilerek kapitalist-modernleşme süreci bağlamında incelenecektir. Feodalitede Dil ve Etniklik Feodalitede, köylüler (serf) büyük ölçüde kendi konuşma biçimlerini (tongue) tanıyarak iletişimde bulunmuşlardır. Bir köyden diğerine gidildiğinde benzer kelimelerle benzer olmayan kelime oranı artarak iletişim sorunları ortaya çıkabilmiştir. Feodal dönemde, Fransa coğrafi alanının bir bölümünde yaşayan bir köylünün bir başka bölümünde yaşayan bir köylüyü anlaması oldukça zor olmuştur. Çünkü, köylüler, köyünün üyeleriyle aynı konuşma biçimini paylaşmaktadır. Hatta bölgesel anadiller (vernacular), yazılı olarak kullanıldıklarında bile, gramatik olarak düşünülmemiş, kelimeler standardize olarak söylenememiştir (Billig, 1997: 30 ). Dolayısıyla, feodalitede, yazılı olmayan anadiller, coğrafi yakınlık veya benzerliğe bağlı olarak birbiriyle iletişim kuran yerel ağ ya da lehçeler kümesi oluşturmuştur (Hobsbawm, 2006: 71). Feodalitenin geçimlik üretime (production for subsistence) dayalı yapısal niteliği, toprak sahipleri ve serflerin, piyasa olmaksızın doğrudan doğruya geçim araçlarına ulaşabilmelerine olanak sağlayarak bir yandan, elde ettikleri ürünleri piyasada satma zorunluluğunu ortadan kaldırırken diğer yandan ise, üretmek ve geçinmek için gereksinim duydukları araçları satın almak zorunda olmamaları sonucunu doğurmuştur. Toprak sahibi aristokrasi de, ekonomi-dışı zor ile serfin artık ürününe el koyarak yaşamsal yeniden üretimini gerçekleştirmektedir (Brenner, 1987: 17, 34). Feodal üretimin temeli olan, kendi emek gücünü yeniden üretmek zorunluluğu, işgücünün hareketsizliğinin temelini oluşturarak, sözel veya halk dillerinin varlığını koruyarak sürekliliklerini sağlamıştır. Böylece, feodal toplumun 7 karakteristiklerinden olan homojenliğin öneminin az olması (Gellner, 2006: 85), işgücü hareketsizliğini ortaya çıkartan geçimlik üretimin içsel bir unsuru olarak oluşmuştur. Nitekim feodalitede geçimlik üretim, köylülerin geçim araçlarının kullanımı için çekişmemelerine de (Brenner, 1987: 29) yol açtığın- 6 Coğrafi yer anlamında kullanılmakta, kültürel bir vurgu niteliği taşımamaktadır. 7 Gellner in metninde feodalite ifadesi geçmemekte bunun yerine tarım toplumu gibi son derece dar ve tartışmalı bir kavram kullanılmaktadır. Çünkü, tarım toplumu sadece feodaliteye özgü değildir. Ancak, Gellner in tarım toplumunun nitelikleri olarak saptadıklarından bazıları olgusal olarak feodaliteye de denk düştüğünden, olgusal denklikten dolayı bu kavramla birlikte kullanılmıştır.

8 26 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 47 Sayı 3 dan, üretim alanının parçalı niteliği ile feodal toplumsallık arasında koşutluk ortaya çıkmıştır. Diğer yandan, işgücü hareketsizliği bir kısım Marxist okul tarafından feodalite ekonomi-dışı zor temelinde açıklandığından, bunun varlığına dayandırılmaktadır. Ancak kısaca belirtmek gerekir ki, bu üretim yapısında, sadece ve mutlak olarak artığa el koymanın zora dayalı olması üretim biçimine ana karakteristiğini vermeye yetmemektedir. Serfin artık emeği zor yoluyla denetim altına alınmamış olsa dahi, feodalite geçimlik niteliğini kaybetmeyecek dolayısıyla da toprak ve emeğin göreli dengesine dayalı ekonomik içeriği farklılaşmayacaktır. Feodalitede, mekânsal sınırların belirgin olmaması (Billig, 1997: 20), siyasal ve kültürel sınırların örtüşmemesini sağlayarak, okur-yazar olan yönetici tabakanın kendi kültürelliğini yaymak yerine bunu kendinden aşağı olanlardan bir ayrıcalık unsuru (Gellner, 2006: 83, 84, 89) olarak konumlandırmalarına yol açmıştır. Bu durum, dilsel farklılaşmanın bir başka boyutunu oluşturmaktadır. Nitekim 18.yy a kadar Bohemya da Çekçe köylülerin dili olmasına karşılık, soylular Almanca konuşmuştur (Anderson, 2007: 89). Yine, Prusya da halk aşağı Almanca konuşurken, yüksek Almanca ikinci dil olarak öğrenilmiştir (Billig, 1997: 33). Norman fethi öncesinde İngiltere[ de] (coğrafi alanında) saray dili Anglo - saksonca iken, de Norman Fransızcası etkili olmuş, daha sonra bu ikisinin kaynaşması ile erken İngilizce doğarak 1362 de saray dili olarak benimsenmiştir. Latincenin yoz biçimi olan Fransızca ise, 1539 da daha çok mahkemelerde kullanılan bir dil olmuştur (Anderson, 2007: 56, 57). Mekansal sınırlardaki belirsizlik, halkın konuştuğu sözel diller ile soyluların konuştuğu dil farklılaşmasıyla somutlaşmıştır. Bu somutlaşma, feodalitede, bugün Fransa ve İngiltere olarak bilinen yerlerde yaşayanların, kendilerini Fransız ya da İngiliz olarak düşünmemelerinin oluşmasına olanak sağlamıştır (Billig, 1997: 21). Dolayısıyla, kültürcü-romantik yaklaşımlarda iddia edilen, insanın ayırt edici karakteristiği olarak etniklik, feodalitede bile bu niteliğiyle varlık kazanamamıştır. Nitekim, insanın doğayla kurmuş olduğu ilişki kapsamında oluşsallığının bir somutluğu olarak üretim, toplumsallığın ve buna bağlı olarak biçimlenen kültürün içeriğini oluşturmuştur. Bilindiği gibi, Anthony Smith de, tarım toplumunun ekonomik ilişkileri ve iktidar yapısının ulusların ortaya çıkışına engel olduğu görüşüne katılmakta ve kültürün üst sınıfların ayrıcalıklarını korumak için katmanlaştırıcı bir rol oynadığını; elit kültürün alt tabakalara yayılmadığını kabul etmektedir. Ancak daha temel olarak, Smith, ethnie nin aristokratik devlette sınıf konumlarına bağlı olduğunu ve antikitede ve ortaçağda ulusların değil etnilerin olduğunu, milliyet olmadığını, milliyetçilik yerine ise etnisizmin bulunduğunu iddia etmektedir. (Smith, 2002: 101, 110, 111, 125). Smith, feodalitede etniklik ile sınıfsallık arasında bağ kurmasına karşın, modern toplumda ulus ile sınıf arasında bu tür bir doğrudan ilişki kurmamaktadır. Oysa ki feodalitede, her şeyden önce, köylülerin

9 Kapitalizm ve Uluslaşma 27 somut bilinçleri, köyle ilgili bir kimliktir (Billig, 1997: 62). Dolayısıyla, etnik olan, sadece yaşanılan kültür düzleminde bir gerçeklik olarak var olmuştur. Smith in iddia ettiği etnisizm, hem yönetici hem de alt sınıflar bakımından oluşabilirliği maddi olarak güç bir olgudur. Çünkü, aristokratik sınıf bakımından konuya yaklaşıldığında, aynı hanedanlığın üyeleri sık sık farklı hatta bazen de rakip devletleri yönetmişlerdir. Bourbonlar, Fransa (coğrafi alanını) ve İspanyayı; Hohenzollernler, Prusya ve Rusyayı; Hanoverler, İskoçya, İngiltere, Galler ve İrlandayı; Romanoflar, Letonya, Almanya, Rusya ve Finleri; Habsburglar, Macarlar, Hırvatlar, Slovaklar ve İtalyayı yönetmişlerdir. Yine, 11.yy dan beri İngiltereyi, İngiliz olan hanedanlar yönetmemiş; Normanlar (Plantegenetler), Galliler (Tudorlar), İskoçlar (Stuartlar), Hollandalılar (Orangelar) ve Almanlar (Hannover) yönetmiştir (Anderson, 2007: 99). Tüm bu örneklerde, feodalitede egemen sınıf farklı etnik temellere dayanmasına karşılık, etnikliğin hakimiyet bakımından temel belirleyici olmadığı, aristokratik sınıfın kendi iç sınıfsal dayanışmasının daha baskın olduğu açık bir biçimde ortaya konulmaktadır. Ancak, Smith, tüm açıklamalarındaki çelişkileri kendi kavramı olan yatay etniyi temellendirirken de ortaya koymuş ve aynı anda hem toplumsal olarak üst tabakayla sınırlanmış hem de komşu yatay etnilerin üst tabaklarıyla yakın bağlar kurmak üzere coğrafi olarak yayılma eğiliminde olduklarını belirterek (Smith, 2007: 90), aristokrasiyi etnik niteliğiyle tanımlamada ısrarını sürdürmüştür. Hatta Smith, Norman dükalığının yatay bir etni olduğunu, aristokrat ve yüksek din adamlarından oluştuğu örneğiyle de iddiasını desteklemektedir (Smith, 2007: 89, 90). Ancak, Normanlar dan sonra (da), İngiltere yi İngiliz olmayanlar yönetmiş, Normanlık veya İskoçluk, yönetici sınıf olmak için bir gereklilik olmamış, Normanlar, Norman olduklarından dolayı değil, aristokratik bir sınıf olmalarından ötürü yönetici tabaka konumunda olmuşlardır. Normanların ve diğer tüm aristokrasilerin ya da Smith in ifadesiyle yatay etnilerin sahip olduğu iddia edilen yüksek kültür etnik bir içerik taşımaktan çok, bir sınıfın yaşayış tarzıdır. Gellner in, tarım toplumunda olduğunu varsaydığı ve bir azınlık kültürü olduğunu belirttiği yüksek kültür (Gellner, 2006: 236) belli bir etninin kültürü olsaydı ayrıştırıcı bir nitelik olarak kullanılmazdı. Feodalitede, 1500 den önce basılan kitapların %77 sini oluşturan Latince, tüm Avrupa entelenjiyasının dili olmasına karşın, bu yaygınlık evrensel bir siyasal sisteme denk düşmemiş, Latincenin dinsel otoritesinin hiçbir zaman siyasal bir karşılığı olmamıştır (Anderson, 2007: 32, 56). Bu durum hem, işgücü hareketsizliğinin etkilediği mekânsal belirsizliği yansıtmakta hem de ayrıcalıklı üst sınıfın evrensel dili olan Latincenin belli bir etnik temele dayandırılamayacağını ortaya koymaktadır. Ayrıca, yukarıda yapılan tartışmaların feodaliteler bakımından belli ayırt edici unsurlar hariç olmak üzere temelde farklılaşmayacağını da belirtmek gere-

10 28 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 47 Sayı 3 kir. Nitekim, gerek parçalanmış hakimiyet 8 (divided sovereignity) yapısıyla özgünlüğe sahip olan Batı Avrupa feodalizmi gerekse de merkezi hakimiyet yapısıyla artık ürüne el koyma sürecinin örgütlendirilmesindeki tali farklılıklarla belirginleşen Osmanlı feodalitesi, temel olarak, geçimlik üretime dayalı yapısal bir niteliğe sahip olduğundan, hem Osmanlı Devleti hem de erken kapitalist dönemdeki Fransa ve İspanya monarşileri örneği, feodalitenin merkezileşmiş olmasına rağmen, işgücü hareketliliği ve toprak/emek oranındaki (land/labor ratio) farklılaşmalar bakımından klasik feodaliteden bütüncül olarak ayrışmamaktadırlar. Bu konu, merkezileşme ve uluslaşma ilişkisi bakımından bir sonraki başlıkta daha ayrıntılı olarak ele alınacaktır. Kapitalizmde Piyasanın Bütünleşikliği ve Devletin Merkeziliğinin Koşutluğu İlgili ana akım hatta eleştirel literatürde yaygın yapılan bir genelleme daha doğrusu bir basitleştirme, ulus-devlet dolayısıyla da uluslaşma ile merkezileşme arasında doğrudan kurulan ilişkinin merkezi monarşilerde temellendirilmesidir. Bu analizlerde temel kategori olarak alınan merkezileşme içi boşaltılmış bir kavram olarak kullanılmaktadır. Nitekim, bahsedilen literatürde, ulusdevletleşme sürecinin başlangıcı olarak özellikle Fransa örneği üzerinden Batı Avrupa daki merkezi monarşiler alınmaktadır. Üstelik, İngiltere örneği, merkezi monarşi kapsamında değerlendirilerek, basitleştirmenin de ötesine geçilerek, İngiltere de kapitalizmin varlığı ile Fransa daki ulus-devletin varlığı birbirini tamamlayıcı tarihsel süreçler olarak alınıp, kapitalistleşme ile ulus-devletleşme ilişkisi iki farklı tarihsel olgu üzerinden kurulmaya çalışılmaktadır. Tüm bu tartışmalardaki temel sorun, erken-kapitalist-modern dönemin toplumsal bağlamı içinde tartışılamamasıdır. Daha temel olmak üzere ise, tarımsal kapitalizm olgusu ve tartışmalarının göz ardı edilmesidir. Feodalitenin çöküş nedenleri bu yazının konusu olmamakla birlikte, 16.yy da başlayan çözülüşün tek bir çizgide ilerlemediği daha temel olmak üzere, çözülüşün bir anda olmayıp var olan egemen üretim biçiminin tamamen ortadan kalkmadığı ve sınıfların iktidarlarını korumaya yönelik çabalarını sürdürdüğü, bu kapsamda olmak üzere, feodaliteden kapitalizme birden fazla geçişten bahsedilebileceği (Wood, 2012: 26) ve çözülmeye başlayan üretim biçiminin ve egemen sınıfların erken kapitalist dönem olarak adlandırılan süreç içinde, ya kent devletleri biçiminde ya da merkezi feodalite formunda varlığını ve iktidarlarını dönüştürerek sürdürdükleri buna karşılık İngiltere örneğinde, feodalitenin 8 Egemenlik kavramı yerine, domination karşılığı olmak üzere hakimiyet kavramını kullanmamızın nedeni, egemenliği tarihsel-bağlamsal bir kavram olarak aldığımızda, feodalitenin üretim ve siyasal yapısı gereği egemenlik kavram ve olgusunun tarih-üstü konumda kalacağı endişesidir. Üstelik bu endişemiz, sadece feodalite bakımından değil, erken kapitalist-modern dönemdeki merkezi monarşilerin konumu bakımından da geçerlidir.

11 Kapitalizm ve Uluslaşma 29 ara formlarla varlığını sürdürmediği, üretimde tarımsal zeminde olmak üzere başlayan dönüşümün kapitalizme ilk geçiş olarak tarihsel özgünlük niteliği kazandığı (Wood, 2012: 25, 29, 32) saptamaları yapılabilir. Tüm feodal ekonomilerin yapısal sınırlılığı olan uzun dönemde üretkenliğin azalması eğilimi karşısında, konumlarını ve gelirlerini korumak isteyen toprak sahibi aristokrasi İngiltere de köylülerin yeniden-serfleştirilmesi (re-enserfing) konusunda başarılı olamamışlardır (Brenner, 1987: 84). Bu süreç, toprak sahibi aristokrasi, kiracı çiftçi (tenant) ve ücretli köylü arasında sözleşmeye dayalı yeni mülkiyet ilişkileri ortaya çıkarmıştır. Köylülerin temel tüketim mallarını satın almak zorunda kalmaları (Wood, 1998: 11, 14) bir başka ifadeyle geçimlik üretimin ortadan kalkmaya başlamasıyla birlikte işgücü hareketsizliği süreç dahilinde işgücü hareketliliğine dönüşmüş, feodalitedeki dominiuma dayalı siyasal egemenliğin bir tür simgesi olan yargılama hakkı da (jurisdiction) aşınmaya ve ortadan kalkmaya başlamıştır. Bu süreç İngiltere de üretimin yapısal niteliğinin dönüşmesi biçiminde önce kırsal alanda ortaya çıkmıştır. Nitekim, feodalite geçimlik üretime dayalı bir ekonomiyken, kapitalizme geçişin ve üretimin bütüncül ve niteliksel farklılaşması ancak geçimselliğin koşullarının ortadan kalkmasıyla olanaklı olabilecektir. İşgücü hareketliliği ve ücret olgusunun oluşmasında, gerek köylü işgücünün gerekse de toprak sahibi ve kiracı çiftçilerin geçim araçlarına piyasa aracılığıyla ulaşmak zorunda kalmaları temel etken olmuştur (Wood,1998: 12). Ancak belirtmek gerekir ki burada kastedilen piyasa, daha önceden bütün olup sonradan birleşen küçük pazarların niceliksel bir toplamını ifade etmemektedir. Yine, piyasa, uzun mesafeye dayalı dış ticaret kapsamında gelişen ve lüks mal odaklı sınırlı bir pazarı da ifade etmemektedir. Çünkü, kapitalizm yeni ve farklı bir üretim biçimi olarak hem üretici güçler hem de mülkiyet ilişkileri bakımından niteliksel bir farklılaşmayı içermektedir. Bundan dolayı, kapitalizmde oluşan piyasayı, basitçe dış mal pazarlarının genişlemesi veya iç küçük pazarların bir toplamı olarak almak olgusal gerçeklik bakımından tartışmalı olacaktır. Kapitalizmde piyasa bütünleşik bir nitelik taşır. Bu bütünleşikliğin üç boyutu vardır. Bunlardan ilki, işgücünün hareketliliğidir. Bu süreç, kimi literatürde, ortaya çıkış koşulları tartışılmadan basitleştirilerek çitleme (enclosure) olgusuna dayandırılırken kimisinde ise, ticaretin çözücü etkisine vurgu yapılarak açıklanmaktadır. Bu konu kapsamımız dışında olduğundan ayrıntıya girilmeyecektir ancak belirtmek gerekir ki, işgücü hareketliliği, temel tüketim mallarının metalaşmasıyla birlikte ortaya çıkmış ve koşut olarak işgücü emeğinin metalaşması gerçekleşmiştir. Kapitalist piyasanın bütünleşik niteliğinin ikinci boyutu ise, meta dolaşımı ya da aynı anlama gelmek üzere metalaşmadır. Üretimin ücretli emek temelinde gerçekleştirildiği bir üretim yapısında mallar meta niteliğini kazanmış, dönüşen üretim mekanı meta hareketliliği ile ya da yine aynı anlama gelmek üzere metalaşmak içkin olarak hareketliliği taşıdığından, niteliksel bir

12 30 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 47 Sayı 3 farklılığı oluşturmuştur. Üçüncü boyut ise, para sermayenin dolaşımsallığı ya da hareketliliğidir. İşgücü ve meta hareketliliğinin oluşturduğu değerle ortaya çıkan para sermaye, yeniden yatırım (re-investment) için zemin oluşturmuş sonraki aşamalarda ise, kendi değer olan bir özellik kazanmıştır. 16.yy. dan itibaren İngiltere de (hala coğrafi alan) biçimlenmeye başlayan bütünleşik piyasada, işgücü, mal ve sermaye yapısında niteliksel dönüşüm oluşmuş ve bu dönüşüm siyasi yapıları da etkilemiştir. İngiltere de piyasanın, işgücü, meta ve sermaye hareketliliğine bağlı ayırıcı niteliği, kendiliğindenmerkezileşme (self-centralization) olgusunu oluşturmuştur (Brenner, 1987: 88, 89). Kendiliğinden-merkezileşme, temel olarak, kral ve parlamento ortaklığına (crown in parliament) dayalı bir yapıdır. Ancak, bu yapı, Batı Avrupa monarşileri gibi hem mutlakçı değildir hem de feodal rantın merkezi düzeyde yeniden paylaşılması üzerine kurulmamıştır. İngiltere de dönüşen üretim yapısıyla birlikte oluşan bütünleşik piyasa, İngiltere coğrafi alanını daha doğrusu mekanını da dönüştürmüş, salt zora veya feodal sınıfların ittifakına dayalı bir bütünleşik mekandan çok, piyasaya dayalı üretimin bütünleştirdiği bir mekan olarak yapılanmıştır. Dolayısıyla da, dönüşen ve oluşan İngiliz devletinin siyasal sınırları temel olarak ekonomik dönüşümle ortaya çıkan bütüncül piyasa zemininde biçimlenmiştir. Bundan dolayıdır ki, İspanya ve Fransız merkezi feodaliteleri ya da ana akım literatürdeki adlandırmayla mutlak monarşilerindeki merkezileşme ve buna bağlı bütünleşiklik, ekonomi-dışı zorla artık-ürüne el konulma sürecinin göreli olarak tekleşmesinden başka bir anlam taşımamaktadır. Kendiliğinden-merkezileşme sürecinin de üç boyutu vardır. Bunlardan ilki olan merkezileşme, ilgili literatürde basitleştirilerek kavramlaştırıldığı gibi salt bir zor/güç yoğunlaşması değildir. Bu kavramlaştırma yukarıda belirtilen erkenkapitalist/modern dönem monarşilerinin hem bir niteliği hem de eksik yorumlanan bir niteliğidir. Buna karşılık, İngiltere de merkezileşme her şeyden önce, aristokrat sınıfın kapitalistleşmiş belli bir kesimi ile kapitalist burjuvazinin ortaklığında somutlaşmış dolayısıyla bir sınıf ittifakı olarak içeriklenmiştir. Bu sınıf ittifakı, piyasanın bütünleşikliği temelinde şekillendiğinden, merkezileşme üretimin bağımlı bir değişkeni olarak, İspanya ve Fransız monarşilerinde olduğu gibi, eski üretim yapısının form değiştirilerek devam ettirilmesi anlamını ve yapısal zorunluluğunu taşımamaktadır. Dolayısıyla, oluşumsal olarak İngiltere örneğinde kapitalist merkezileşme, sadece zor/güç yoğunlaşması değil, işgücümeta-sermaye hareketliliğine dayalı üretim yapısının ve mekanının tamamlayıcı bir unsurudur. Kendiliğinden-merkezileşmenin ikinci boyutu ise, hukuk yoluyla dolaşımın kolaylaştırılması ve sürekliliğinin sağlanmasıdır. İngiltere de hem Lordlar Kamarasında bir komisyon biçiminde temyiz merciinin oluşması hem de Kraliyet Mahkemelerinin varlığı (Akbulut, 2007: 282, 286), bütünleşik piyasayla oluşan yeni mekanda, işgücü, meta ve sermaye akışkanlığının tek hukuk

13 Kapitalizm ve Uluslaşma 31 aracılığıyla sağlanması zorunluluğunun bir somutluğudur. 9 Dolayısıyla, İngiltere de (sonra tüm kapitalizmlerde) tek hukuk piyasada dolaşımın sürekliliğini sağladığından dolayı merkezileşmenin bir parçası daha doğrusu kapitalizm kapsamında ve ona özgü merkezileşmenin içsel bir unsurudur. 10 Son boyut ise, uluslaşmadır. Uluslaşma, temelde, mekanın siyasal olarak homojenleştirilmesi sürecidir. Bu, kişilik-dışı (non-personal) bir değer sisteminin oluşması ve oluşturulması ile bu değer sistemine siyasal bir anlam kazandırılmasını kapsar. Bu konuyu sonraki başlıkta ayrıntılı olarak ele alacağız. Görüldüğü gibi, İngiliz merkezileşmesi tipik bir Batı Avrupa monarşik yapılanması biçiminde olmamış, kapitalizmin oluşumu ve gelişimi kapsamında bir içerik kazanmıştır. Nitekim bu kapsam, daha sonra kapitalistleşmeyle birlikte bahsi geçen ülkeler bakımından da geçerli bir nitelik olmuştur. Sonuç olarak, kapitalist merkezileşme, kapitalist piyasada dolaşımın sürekliliği ve bir değer sistemi olarak kişilik-dışılığın yeniden üretileceği homojen bir mekan oluşturmaya yönelik kapitalist sınıfın siyasal birliğinin bir somutluğudur. Mekanın Siyasal Olarak Homojenleştirilmesi Olarak Uluslaşma İngiltere, mekanın üretimin dönüşmesiyle birlikte bütünleşik bir nitelik kazandığı ve buna bağlı merkezileşmenin biçimlendirdiği özgün bir tarihselliktir. Bu tarihsellik aynı zamanda uluslaşma sürecine de denk düşmektedir. Ancak, İngilizler 16.yy da kendi kendilerine bir ulus devlet edindiklerinden dolayı milliyetçi bir doktrin veya harekete gereksinimleri olmamıştır (Birch, 2002: 22). Bunun en önemli nedeni, 19.yy a gelinceye kadar, İngiltere dışında bir uluslaşma örneği olmadığından, başka bir ulusa dönük ayırıcı bir kimliği savunmak da gerekmemiştir. 11 Bununla birlikte bu durum, literatürde, İngiltere nin uluslaşma ve ulus-devlet bakımından ilk örnek olarak değerlendirilmemesi gibi tartışmalı yorumların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Uluslaşma ile milliyetçiliğin birbiri yerine kullanılmasından kaynaklanan bu eksik yorum, uluslaşma ve ulusdevlet bakımından Fransa örneğinin öne çıkarılmasını gerektirmiştir. Fransa ve Fransız Devrimi örneği, milliyetçiliğin ortaya çıkması ve bir hareket olarak yaygınlaşması bakımından bir tarihselliği temsil etmektedir. İngiltere de hem kapitalizmin oluşumunda hem de devletin biçimlenmesi aşamalarında milliyetçilik olgusu öne çıkmamış ancak uluslaşma bir olgu olarak kapitalistleşmeyle birlikte ortaya çıkarak, İngiltere ilk ulus devlet olma niteliğini bu anlamda elde etmiştir. Ayrıca belirtmek gerekir ki, Fransa daki bu tarihselliğin belirtilen içerikte oluşmasında, Avrupa da iktidarını yitiren aristokratik sınıf ve bu sınıfın ittifaklarına karşılık milliyetçiliğin kullanılmasının gerekmesi gerçeği de göz önünde bulundurulmalıdır. Tüm bunlar, uluslaşma olgusunun ulus ve milliyetçi- 9 Bugün İngiltere de genel amaçlı bölgesel yönetimlerin kurulması önerilmektedir (Hulst, 2005: 116,118). 10 Hukuk, mülkiyet hakkını koruyarak, ekonomik aktiviteyi hızlandırır, (Milhaupt ve Pistor, 2008: 6). 11 Kapitalist devlet, bir dünya devletler sisteminde ulus-devlet formu alır (Holloway, 1994: 122).

14 32 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 47 Sayı 3 lik tartışmalarında gerekli bir ayırt edici tarihsel-olgusal zemin olduğunu/olması gerektiğini kanıtlamaktadır. İngiltere örneğinde, uluslaşma maddi koşullarıyla birlikte ortaya çıkmıştır. 12 Nitekim, işgücü hareketliliği, statik olan toplumsal yapıyı dönüştürmüş ve yeni bir değer ve ilişki çerçevesi ortaya çıkarmıştır. Bu değer ve ilişki çerçevesi, doğrudan doğruya etnik ve dinsel temellere dayalı bir toplumsal yapıdan çok, bunları içermeyen kişilik-dışı, modern toplum ve kültürü temsil etmektedir. Kişilikdışı yapı, kapitalizmin oluşumsallığında biçimlenmiştir. Bütünleşik piyasa, işgücü-meta-sermaye hareketliliği kapsamımda, birincil kurumların yüz yüze ilişkiye dayalı toplumsal temelini zayıflatmıştır. Nitekim, işgücü hareketliliği, yerel 13 toplulukların toplumsal bağlarının sınırlarını kırmıştır. Piyasa, ulaşım ve kitle iletişimi, değerleri standartlaştırmıştır. İşgücü hareketliliği sonucunda, kırsal alandaki sosyal topluluklar yıpranmıştır. Çünkü, hareketlilik sonucu kırsal nüfus ulusal toplum tarafından emilmiştir (Birch, 2002: 10, 36). İşgücü-metasermaye hareketliliği, üretimdeki dönüşümü oluşturmanın yanında, meta dolaşımının bir zorunluluğu olarak dolaşım alanında da, özellikle başlangıçta demiryolları ve telgrafla birlikte daha sonra kara ve havayollarıyla toplumsal bütünleşmeyi sağlamıştır. Örnek olarak Almanya nın bir hometown society olarak algılanmasında, Alman demiryollarının katkısı büyük olmuştur (James, 1996: 57, 64, 65). Dolayısıyla, kapitalizm sadece bütünleşik piyasayla belirginleşen bir olgu olmanın yanında aynı zamanda piyasanın niteliksel farklılığı kapsamında yeni toplumsal ilişkileri de ifade eden bir içerik taşımaktadır. Uluslaşma olgusu bunun en tipik somutluğudur. Çünkü, uluslaşma, bütünleşik piyasanın bir tamamlayıcısı olarak, yeni toplumsallığın oluşturucusudur. Kapitalist piyasanın bütünleştirici niteliği, siyasal alana merkezileşme olarak yansırken toplumsal alana homojen, kişilik-dışı değer ve ilişki biçimlerinin oluşması olarak yansımıştır. Genel olarak toplumsal hareketliliğin varolan geleneksel ilişki sistemini çözmediğini iddia etmek zordur. Ortaya çıkan yeni durumun bir dönüşüme bağlı değişimi somutlaştırdığı da gerçektir. Bu yeni yapının dinamikleri, verili, kültürel sabiteler değil, üretimin ve buna bağlı mülkiyet ilişkilerinin dönüşmesidir. Dolayısıyla, uluslaşma, geçimlik bir üretim biçiminin oluşturduğu gündelik ve söze dayalı bir iletişim ve yaşanılan yer odaklı kimliğe dayalı toplumsallaşmanın yerine yapay bir soyut mekan üzerine kurulu yeni kimlik ve kişilik-dışı değere dayalı bir ilişki sisteminin adıdır. Böylece, ulus, toplumsal ilişkilerin genişleme baskısı altında biçimlenen maddi bir soyut topluluktur. Yukarıda ele alınan süreçler, ulusun, kendisi için bir sınıf gibi, maddi süreçler aracılığıyla yapılandığını göstermektedir (James, 1996: 48, 105). 12 Wood, kapitalizmin ortaya çıkışı ile ulus-devletin oluşmasının bağlantılı olduğunu iddia etmektedir (Wood, 1999: 2). 13 Yerel kavramını, tarihsel-bağlamsal olarak olgusal denk düşmezlikten ötürü tırnak içine aldık.

15 Kapitalizm ve Uluslaşma 33 Uluslaşmanın kendi içinde üç boyutu bulunmaktadır. Bunlardan ilki, mekan ve mekanın siyasal olarak homojenleştirilmesidir. Uluslaşma ile birlikte, kapitalizmin işgücü-meta-sermaye hareketliliği temelinde dönüştürdüğü mekan, tüm diğer üretim biçimlerinden farklı bir niteliğe sahip olmuştur. Bu farklı nitelik, somut gereksinmelere dayanan ancak somut bir zemine oturmayan, niceliksel olarak soyut bir mekan olmak biçiminde oluşmuştur. Niceliksel olarak soyut mekan, piyasa gereksinimleri kapsamında siyasal olarak homojenleştirilmiş bir mekan bir başka ifadeyle de ulusal mekan olarak görünüm kazanmıştır. Bu mekanın nicelliği, sermaye birikimi kapsamında ölçülebilir amaçlar bakımından içerik kazanmaktadır. Kapitalist toplumun mekanı, ölçülebilir amaç odağında, somut bir zeminden çok, yapay ve soyut bir boyutta yapılandırılmıştır. Mekanın soyutluğu, üretim temelindeki somutluğun dolaşımla birlikte siyasal bir zorunluluk olarak homojenliğin gerekliliği olarak öne çıkar (Akbulut, 2013: 1). Böylece, uluslaşma, genişleyen bir kapitalizm için siyasal çerçeve olmuştur (Townshend, 1996: 41). Mekanın siyasallığı (Akbulut, 2011: 25) büyük ölçüde devletin varlığına dayandırılmaktadır. Nitekim devlet mekan üzerinde, sınırları kontrol ederek insan hareketliliğini düzenlemektedir (Stilz, 2011: 573). Ancak, konunun alt başlıklarda ele alınacak olan bir başka yönü de, kişilik-dışı ilişki ve değer sistemine dayalı bir kültür olan modernizmin, uluslaşma yoluyla siyasallaşması, baskın kültür olarak konumlandırılmasıdır. Uluslaşmanın ikinci boyutu ise, ulusun etnik olmayan kültürel yapısıdır. Bilindiği gibi, kültürcü-romantik ulus kuramcılarından olan Anthony Smith, devletin egemen kültürünün çekirdek etninin kültürü olduğunu; modern etninin kendi kollektif geçmişlerini yeniden keşfettiklerini ancak etnik bir özleri yoksa da bunu yeniden icat ettiklerini (Smith, 2002: 183, 230, 270) ve etnik bir köken olmadan ulus olma sürecinin yarım kalacağını (Smith, 2007: 73) iddia etmektedir. Smith in savlarının temeli büyük ölçüde çekirdek etni kavramına dayanmaktadır. Smith, feodalitede, aristokrasinin yüksek kültürünü de etnik bir temele dayandırarak açıklamaya çalışmış ancak aristokratik sınıf içi dayanışma unsurlarını ve bunun yansıması olan bir yaşayış tarzının somutluğunu dikkate almamıştı. Aynı durum, kapitalist toplumda, ulusun çekirdek etni temelinde ve baskın etninin kültürünün tüm topluma daha doğrusu diğer etnilere dayatılması olarak yorumlamasında da görülür. Üstelik Smith bu durumu, yoğun ve bütünleyici olan etninin diğer toplumsal tabaka ve sınıflara yayılma eğilimi göstermesi, farklı sınıfların ortak kültür etrafında bir araya gelmeleri biçiminde dikey etni kavramıyla açıklamaktadır (Smith, 2007: 90). Yine literatürde, ulus-devletin temel niteliğini çeşitli ulusların kültürel olarak asimilasyonu olarak açıklanmakta (Guibernau, 2000: 17) ve ulusal bütünleşme 14 de tek bir homojen dil ve kültür 14 Ulusal bütünleşmesinin dört adımdan oluştuğu belirtilmektedir. Bunlar: 1. Ulusal kimliğin sembollerini oluşturmak (bayrak, marş gibi.), 2. Tüm yurttaşlara aynı hukuku uygulamak ve toplumun çeşitli kesimlerinin temsil edildiği ulusal siyasal kurumlar oluşturmak, 3. Eğitim sistemi oluşturmak, 4. Ulusal övünç (natio-

16 34 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 47 Sayı 3 sisteminde etnik grupların yine asimilasyonu olarak tanımlanmaktadır (Guibernau, 1996: 125). Uluslaşmada etnik çekirdek olarak kabul edilen kurucu güç bütünleşik piyasada üretilen değeri kullanan kapitalisttir. Çünkü, uluslaşmanın birleştirici sembolleri bu sınıf için ortak değer sistemi yaratmıştır. Uluslaşma, geniş orta sınıflar 15 için de başvurulabilir bütünleştirici formlar sunmuştur. Orta sınıf 16 kollektif olarak kendini patriotik sınıf kabul ettiğinden dolayı, ulus ve orta sınıflar arasında symbiotik bir ilişki oluşmuştur (Day ve Thompson, 2004: 31). Dolayısıyla, başta ulusal-tek dil olmak üzere, dayatılan çekirdek bir etninin kültürü değil, kapitalistleşmenin doğal sonucu olarak ortaya çıkan uluslaşma ile belirginleşen kişilik-dışı değer ve ilişki sistemine dayanan modern kültürdür. Bu kapsamda olmak üzere, uluslaşma sürecinde bir asimilasyondan bahsedilecekse bunun ancak modernleşmenin bir dayatma olarak kullanılmış olduğudur. Dolayısıyla, sorun çekirdek etni ve diğer etniler arası bir çatışma olarak görülmesine karşılık gerçekte kapitalist-modern toplum kültürünün geleneksel yaşam biçimlerini tasfiyesidir. Nitekim, kapitalist-modern toplum yapısında, birincil ilişkilere dayalı etnik ve dinsel kültürel yapıların varlığı, bütünleşik piyasanın bir zorunluluğu olarak homojen siyasal mekanın oluşmasıyla/oluşturulmasıyla ters yönlü ilişkilidir. Küresel kapitalist döneme kadar, etnik ve dinsel unsurlar çekirdek etni için bir rekabet unsuru olmaktan çok, dolaşımın sürekliliğini engelleyen bir piyasa bozucu olarak konumlandırılmışlardır. Yine, Hobsbawm ın milliyetlerin ulus olarak kabul edilebilmeleri için öngördüğü üç ölçütten biri olan, 17 yazılı bir ulusal edebi ve yönetsel anadile sahip yerleşik kültürel elitin varlığı da (Hobsbawm, 2006: 55), sorunun bir etnik öz olmaktan çok, egemen sınıfların yaşam biçimi olarak oluşturdukları kültürelliğin tüm topluma yayılması olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak, Smith ve diğer kültürcü yaklaşımı savunanlar, modernleşmenin sonuçlarını geriye dönük olarak yorumladıklarından, etnik grupların modern ulus-devlet yapılanmasıyla birlikte ötekileştirilip asimile edildiklerini iddia etmişlerdir (Guibernau, 2000: 17). Bu konu, özellikle Batı kapitalizmi dışındaki ülkeler bakımından iddia edilen kimi nitelikleri taşısa da, kapitalistleşme uluslaşma ilişkisi bakımından ciddi soru işaretleri barındırmaktadır. nal pride) biçimleri oluşturmak. Yine literatürde, ulusal bütünleşmenin bu kez üç kalıbı olduğundan söz edilmektedir. Bunlar; 1. Periferi topluluğun büyük toplumla asimile edilmesi. Bu kalıpta, periferi topluluk, edinmiş olduğu değer ve gelenekleri kaybeder. 2. Periferi topluluk, geniş topluluk içinde eritilir. ABD ye göç edenlerin yeni ABD kimliği edinmeleri buna örnek verilebilir. 3. Periferi topluluğun kültürel farklılığı kalarak geniş toplumun bir parçası olur. Kırsal Welsh dilinin varlığını koruması gibi (Birch, 2002: 9, 49). 15 Orta sınıf kavramı, genel olarak ana akım literatürde kullanılan ve statü yönü baskın bir kavramlaştırma olduğundan tırnak içine alınmıştır. 16 Nitekim, Carr, 19.yy. milliyetçiliğinin taşıyıcısının orta sınıflar olduğunu belirtmektedir (Carr, 2007: 23). 17 Diğer ikisi ise, ulusun mevcut devletle tarihsel bir bağının olması ve kanıtlanmış fetih yeteneğidir (Hobsbawm, 2006: 55).

17 Kapitalizm ve Uluslaşma 35 Merkez kapitalist ülkeler dışındaki bağımlı, yarı-çevre, çevre, gelişmekte olan, az gelişmiş gibi farklı adlandırmalar yapılan ülkeler bakımından sorun milliyetçi hareketler bakımından açıklanabilirdir. Milliyetçilik bu yazının doğrudan konusunu oluşturmadığından sorun ayrıntılı olarak ele alınmayacaktır. Ancak belirtmek gerekir ki, yukarıda açıkladığımız kapitalizm ve uluslaşmaya ilişkin süreçler büyük ölçüde İngiltere örneğinin tarihsel özgünlüğü ile Batı Avrupa kapitalizmleri bakımından olgusal gerçekliklerdir. Merkez kapitalizm dışındaki yerler bakımından ise, doğrudan doğruya bir uluslaşma sürecinden bahsedilmesi zordur. Bu yerlerde, bütünleşik piyasanın yokluğu ya da tam oluşmamış olması da, uluslaşmayı bir milliyetçi forma büründürüp, indirgemekte hatta Anthony Smith bile bu farklılıktan yola çıkarak, ulus kavramını etnik ulus, teritoryal ulus olarak ikiye ayırmış, teritoryal ulusu temsil eden batı modelinde halkın ortak yasa ve kurumlara tabi siyasi topluluk olarak görüldüğünü, etnik modelde ise, hukukun yerini yerli kültür, dil ve adetlerin aldığını (Smith, 2007: 29) iddia etmesine yol açmıştır. 18 Ancak, bu yorum, bağımlı ülkelerin, kapitalist ekonomiyle yapısal bağımlılık ilişkileri kapsamında, ya yarı-kapitalist-yarı feodal, ya yarı-feodal-yarı-sömürge ya da sömürge veya yeni-sömürge niteliklerini dikkate almaksızın yapıldığından, bu yerlerde, kültürün, kapitalist bağımlılık ilişkileri kapsamında bir sabite olduğunu görmek yerine kültürün özsel bir nitelik taşıdığını iddia etmelerinden kaynaklanmaktadır. Bununla birlikte, Avustralya dan bağımsızlığını elde eden bir eski sömürge olan ve 800 farklı dilin konuşulduğu Papua Yeni Gine de, bağımsızlığından beri etniklik sınırlı bir rol oynamış, çatışmalarda temel neden maden gelirleri olmuştur. Papua Yeni Gine deki adalardan biri olan ve 25 ayrı dilin konuşulduğu, nüfusun % 4 ünü oluşturan Boungainville de milliyetçi bir hareket başlatılmıştır. Ancak, bu hareketin nedeni, etnik bir öz mücadelesinden çok, dünyanın en geniş bakır ve altın madenlerinden biri olan Boungainville Copper Ltd, gelirlerinden az pay aldıklarını ileri sürmeleridir. Bu hareket kısmen başarılı olmasına karşılık, Papua Yeni Gine de, küçük adalar, geniş devletin parçası olarak kalmalarını bir ekonomik avantaj olarak değerlendirmişlerdir (Ghai ve Regan, 2006: , 596, 601, 602). Konuyu ve sorunu örneklendirmek bakımından, merkez kapitalist ülke içi bir örnek olarak da İskoçya verilebilir. Nitekim, İskoçya, İskoçların büyük çoğunluğunun İngiltere ile birlik olmanın kendileri için avantajlı olacağını düşünmeleri gerekçesiyle İngiltere ile 1707 de, gönüllü olarak birleşmiştir. Bu arada belirtmek gerekir ki, İskoçların kuzey ve batı bölgelerinde yaşayanlar İrlanda; güney ve doğu bölgesindekiler Anglo-saxon kökenlidir. Dolayısıyla, İskoçya ho- 18 Smith, tüm ulusların hem teritoryal hem de etnik unsurları yansıttığını da eklemektedir (Smith, 2002: 194).

18 36 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 47 Sayı 3 mojen bir etnik kültürü yansıtmamaktadır. Birleşme sonrasında, İskoçlar geniş İngiliz piyasasına sermaye ve emeğin serbest hareketliliğinden yararlanarak katılmışlardır. İskoç milliyetçiliği ise, ilk olarak 1928 de kurulan İskoç Milliyetçi Partisi (The National Party of Scotland-SNP) ile belirginleşmiş ancak 1970 li yıllarda belli bir başarı elde edebilmiştir lerde hem İşçi Partisinin zayıflaması ve İskoçya da işsizlik oranlarının İngiltere nin iki katına çıkması hem de kuzey denizinde İskoç kıyılarında bulunan petrole İngiliz hükümetinin el koyması İskoç milliyetçiliğin yükselmesinde etkili olmuştur (Birch, 2002: 77, 78, 82, 83, 86-88, 91, 92). İskoçya örneği, hem bir bütün olarak İskoç kültürünün hem de kendi içinde kültürel etnik farklılıkların, daha geniş bir piyasa ile bütünleşilmesinde etkili olmadığı ya da engel olmadığını ve aynı zamanda kültürel saiklerle tanımlanan milliyetçiliğin yükselişinde yine kültür dışı etmenlerin etkili olduğunu ortaya koyarak, uluslaşma sürecindeki homojenleştirmenin üretime dayalı niteliğini kanıtlamaktadır. Tüm bunlarla birlikte belirtmek gerekir ki, kapitalizm (ve modernite) öncesi toplum yapılarında, etniklik bir siyasal gerçeklik olarak varlık kazanmamıştır. Maddi bir zeminde kültürel yaşam biçimi olarak etniklik var olmasına karşılık feodalitenin yapısal niteliklerinden dolayı bir tanımlayıcı ve ayırt edici kimlik olarak da kullanılamamıştır. Dolayısıyla, etnik olanın siyasal hatta kültürel bir varlık olarak öne çıkması kapitalist toplumla birlikte gerçekleşmiştir. Bu ise milliyetçilikle birlikte güdümlü bir hareket olarak somutlaşmış; kendiliğinden bir olgusallık biçiminde ortaya çıkmamıştır. Ancak, özellikle Batı kapitalizmi açısından kişilik-dışı modern toplumun oluşması sürecinde zaten etnik kimliğe veya etnikliğe dayalı bir siyasal kimliğin bilinci olduğu varsayılamayacak olan genel kitleye, olmayan bir bilinç atfetmek ve bu kapsamda etnikliğe anlam yüklemek yöntemsel olarak sorunludur. Kültürcü-romantik yaklaşımlarda, etnik olana kapitalizm (ve modernite) öncesinde olmayan bir bilinç atfedilerek, kapitalist (ve modern) dönemde bu niteliğin yok edilmeye çalışıldığını iddia etmek, daha önce belirtildiği gibi modernizmin sonuçlarını geriye dönük olarak yorumlamaktan öte bir anlam taşımaz. Bu aynı zamanda, kapitalizm ile uluslaşma arasındaki maddi somutlukların görmezden gelinmesi veya üzerinin örtülmesi gibi farklı bir sonuç doğurulmasına da yol açmaktadır. Daha önemli olarak, toplumsal gerçekliğin bütüncül analizinde, kapitalizmi tanımlı ve verili ekonomi içine hapsederek, siyasal olan, toplumsal olan ve kültürel olanı soyut yapay kategoriler düzeyine düşürerek, yapay kategorileştirmelerle açıklanmaya çalışılan kapitalist toplumsal gerçeklik zemininde bir akıl yürütmenin epistemolojisi de inşa edilmektedir. Uluslaşmanın son boyutu ise, ulusal dildir. Bütünleşik piyasanın bir zorunluluğu olarak beliren uluslaşma, yeni ve yaygın değer sistemi üzerine kurulu bir toplumsallaşmayla birlikte ikincil kurumlarla kurumsallık kazanmıştır. Nitekim, kitlesel eğitim, birincil kurumların karakteristiği olan, dinsel ve etnik referans

19 Kapitalizm ve Uluslaşma 37 yerine yine kişilik-dışı ilişki ve değer sisteminin öğretilebilirliği ve yaygınlaştırılmasıyla somutlaşmaktadır. İlgili literatürde, uluslaşmanın simgesi olarak ulusal dil gösterilmekte ve özellikle çekirdek etni dışındaki etnilerin baskılanması ve asimilasyonunun aracı olarak da kavramlaştırılmaktadır. Her şeyden önce belirtmek gerekir ki, ulusal dil, hem kapitalist piyasada dolaşımın sürekliliği hem de mekanın homojenleştirilmesi bakımından işlevsel bir olgudur. Dolayısıyla, ulusal dili, maddi süreç dışı salt bir kültürel sabitenin dayatma aracı olarak değerlendirmek zordur. Çünkü, ulusal dil, bütünleşik bir mübadele ve iletişim alanı yaratır (Guibernau, 2007: 14). Nitekim, 19.yy a kadar Fransızların çoğunun günümüz anlamında bir Fransızca konuşamaması (Calhoun, 2007: 66), Fransız Devrimi olduğunda, nüfusun sadece %12 sinin Fransızca konuşması, Paris merkezli olarak Fransızcanın kullanılması buna karşılık kuzey ve güney Fransa da neredeyse hiç Fransızca konuşulmaması; yine 1860 da İtalyancayı gündelik konuşma dili olarak halkın %2.5 inin kullanıyor olması (Hobsbawm, 2006: 80, 81), ulusal dilin her zaman varolmuş bir sabite olmadığını, işgücümeta-sermaye hareketliliği sonucunda ortaya çıkan yeni mekanın yeniden üretilmesi ve dolaşımın sürekliliğinin sağlanması bakımından tek-ulusal dilin ekonomik bir içeriğinin olduğunu göstermektedir. Ulusal dil, kapitalizm-modernleşme bağlamında, bir etnik kültür dayatma aracı olmaktan çok, piyasada dolaşımın sağlanmasında ve mekanın homojenleştirilmesinde etkin bir unsur olduğundan, çift dilliliğin (bilingualism) işlem maliyetine neden olduğu (Liebich, 2003: 475) ileri sürülmektedir. Bu iddia, Kanada örneği üzerinden doğrulanabilir. Bilindiği gibi, Kanada 1867 den beri federal düzeyde iki dilli olmuştur. Federasyonun kurulduğu ilk yıllarda Fransız Kanada topluluğu dolayısıyla da Quebec halkı kurucu iki halktan biri olmuştur. Ancak, Kanada devleti bu iki dilli yapıyı uygulamada korumamış, Fransızcayı konuşanlar, iş bulabilmek için İngilizce öğrenmek zorunda kalmışlardır (Birch, 2002: 66). Bu örnek, ulusal dilin bir etnik kültür dayatmasından çok, tek dilin dolaşımı kolaylaştırmaktan kaynaklı maliyet düşürücü etkisi bir başka ifadeyle de ekonomik bir dayatma aracı olduğunu göstermektedir. Öncelikle belirtmek gerekir ki, çekirdek etni temelli kültür dayatması savı büyük ölçüde ulusal dilin niteliği ile açıklanmaya çalışılmaktadır. Oysa ki, ulusal dile temel oluşturan fiilen konuşulan lehçelerden biri seçilerek standart ve homojenleştirilmiş bir dil icat edilmektedir (Hobsbawm, 2006: 73). Nitekim, ulusal dil, ulusal mekan gibi, yapay bir kurgudur. Seçilen lehçenin ait olduğu coğrafi yer ya da etnik topluluğun niteliğinin kültür dayatması oluşturması da tartışmalıdır. Nitekim, İngilizce ve Fransızca saray dili olarak gelişmiş, İtalyanca ve Türkçe okur-yazar elit kesimin kullandığı bir lehçe olmuştur. Erken modern Avrupa da, kapitalist sınıf, elit Latince okuryazarlardan daha çok yerel anadilleri benimseyerek geniş pazar arayışını (Calhoun, 2007: 73), kültürle somutlaştırmıştır. Halk dilleri aynı zamanda, Latince ile rekabet eden iktidar dille-

20 38 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 47 Sayı 3 ri olarak Hristiyanlığın hayali cemaatinin aşılmasına da katkıda bulunmuştur (Anderson, 2007: 58). Günümüzde ise, yeni teknolojiler ve küreselleşmenin devletin tek kültür yaratma becerisini zayıflattığı (Guibernau, 2007: 27, 31); ulusal egemenliğin yeniden biçimlendirildiği, ulus-oluşturmadan (nation-building) devlet inşasına (state-building) 19 geçildiği (Berger, 2006: 19); devletin artık piyasa için homojen bir ulusal mekan yaratmadığı, siyasi gücün yeniden organize olarak yeni bir form aldığı (Demirovic, 2011: 38, 39, 48) iddiaları karşısında uluslaşmanın kapitalizmle olan yapısal ilişkisi tartışmalı hale gelmektedir. Nitekim Poulantzas da devlet ve ulus arasında uyumsuzluk olduğunu, ikisi arasındaki bağın tarihsel olarak olumsal (contingent) ve toplumsal mücadelelere bağlı olduğunu ileri sürmüştür (Demirovic, 2011: 51). Yine bir başka görüşe göre de, siyasal ve kültürel birimlerin çakışması modernizasyonun işlevsel bir zorunluluğu değildir, geçici geçerliliği olan bir ilişkidir (Liebich, 2003: 462). 20 Kapitalizm ve uluslaşma ilişkisi yukarıda da tartışıldığı gibi hem yapısal bir ilişki hem de etnik içerik taşımayan bir nitelik taşıdığından, küresel dönemde bahsedilen savların kurduğumuz ilişki bakımından geçerliliği tartışmalıdır. Ulus-devlete ve ulusal egemenliğe ilişkin öne sürülen savlar, ulusu etnik temelde yorumlayan kuramlar bakımında geçerli olabilir. Buna karşılık, uluslaşma, bütünleşik piyasanın bir tamamlayıcısı olarak, bir yandan kişilik-dışı kültür zemininde mekânsal homojenliği gerçekleştirirken diğer yandan ulusal-tek dil ile dolaşımın sürekliliğini sağlamaktadır. Bu niteliklerden bazısı belli ölçüde devlete bağlı olsa da genel olarak piyasanın dönüşümü ile birlikte farklı görünümlere bürünebilir. Nitekim, günümüzde, piyasanın ölçeği genişlemekte, meta piyasası bakımından TRIAD geçerli ölçek iken para piyasaları bakımından neredeyse tüm dünya ölçektir (Akbulut, 2013: 166, 167). Küresel dönemde, piyasanın bütünleşik niteliği ortadan kalkmamakta tersine yoğunlaşmasındaki artışa koşut olarak genişlemektedir. Bu durum karşısında, yeni mekan, küresel tüketim kültürü kapsamında bir homojenleştirmeyle (Guibernau, 2000: 23) somutlaşmaktadır. Bu yeni homojenleştirme formunda devletin konumu ise yeniden yapılandırılmış daha çok piyasaları bütünleştirici bir ara unsur olarak konumlandırılmıştır. Bu konumun bir yönü, küresel sermayenin serbest akışkanlığını korumak ve 19 Literatürde, Somali örneği temelinde failed state kavramından söz edilmektedir (Hitchcock, 2007: 734). 20 Kapitalizm ve uluslaşma arasında kurduğumuz yapısal ilişkiye dayalı savımızı kısmen yanlışlayan bir örnek verilebilir. Sırbistan Federal Birliğinden 1992 de ayrılarak bağımsız olan Montenegro da Sırp ve Montenegrinlerden oluşan ikili bir etnik yapı varolmuştur. Komünist Devrim öncesinde, bir kabile toplumu olan Montenegro, komünist modernite sürecinde, kültürel ve eğitim kurumları oluşturularak kentsel bir topluma dönüştürülmüştür. Komünist yönetim altında kültür kurumsallaşmış ve siyasallaşmış; bu iki etnik grup bir araya gelebilmiştir. Dolayısıyla, komünist yönetim, uluslaşma için bir katalizör olmuştur (Malesevic - Uzelac, 2007: , 702, 703, 705).

TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK

TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Ü s t S ı n ı f Orta Sınıf Alt Sınıf TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Toplumsal tabakalaşma dünya yüzeyindeki jeolojik katmanlara benzetilebilir. Toplumların,

Detaylı

İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar)

İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar) İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar) Merkantilizm: 15. ve 16. yüzyıllardaki coğrafî keşiflerde birlikte Avrupa ülkeleri dünyaya açılmaya

Detaylı

Dr. A. Tarık GÜMÜŞ Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Anabilim Dalı. Sosyal Devlet Anlayışının Gelişimi ve Dönüşümü

Dr. A. Tarık GÜMÜŞ Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Anabilim Dalı. Sosyal Devlet Anlayışının Gelişimi ve Dönüşümü Dr. A. Tarık GÜMÜŞ Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Anabilim Dalı Sosyal Devlet Anlayışının Gelişimi ve Dönüşümü İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... vii İÇİNDEKİLER...xi KISALTMALAR... xvii GİRİŞ...1 Birinci

Detaylı

ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U)

ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U)

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI SİYASAL DÜŞÜNCELER TARİHİ YARD. DOÇ. DR. MUSTAFA GÖRKEM DOĞAN 7. ERKEN MODEN DÖNEMDE SİYASAL DÜŞÜNCE 7 ERKEN MODEN DÖNEMDE

Detaylı

GELENEKSEL GIDALAR VE COĞRAFİ İŞARET

GELENEKSEL GIDALAR VE COĞRAFİ İŞARET GELENEKSEL GIDALAR VE COĞRAFİ İŞARET 2015 YÖRE Fransa Köken ve kalite adlandırmaları Ulusal enstitüsü (INAO) göre ; İçinde bir tarımsal üretim ve fiziki ortam ile beşeri faktörler kümesinin bulunduğu ve

Detaylı

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ 13 1.1.Türkiye Ekonomisine Tarihsel Bakış Açısı ve Nedenleri 14 1.2.Tarım Devriminden Sanayi Devrimine

Detaylı

ÇALIŞMA EKONOMİSİ II

ÇALIŞMA EKONOMİSİ II ÇALIŞMA EKONOMİSİ II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ.

Detaylı

Editörler Prof.Dr.Mustafa Talas & Doç.Dr. Bülent Şen EKONOMİ SOSYOLOJİSİ

Editörler Prof.Dr.Mustafa Talas & Doç.Dr. Bülent Şen EKONOMİ SOSYOLOJİSİ Editörler Prof.Dr.Mustafa Talas & Doç.Dr. Bülent Şen EKONOMİ SOSYOLOJİSİ Yazarlar Prof.Dr. Mustafa Talas Doç.Dr. Bülent Şen Doç.Dr. Cengiz Yanıklar Doç.Dr. Gülay Ercins Doç.Dr. Özgür Sarı Yrd.Doç.Dr. Aylin

Detaylı

GÜZ YARIYILI YÜKSEK LİSANS DERSLERİ

GÜZ YARIYILI YÜKSEK LİSANS DERSLERİ GÜZ YARIYILI YÜKEK LİAN DERLERİ DER KODU ZORUNLU/ EÇMELİ DERİN ADI KREDİİ ELIT 709 Z Edebiyat Teorisi ve Eleştirisi ELIT 711 Araştırma Yöntemleri ELIT 735 Uygulamalı Dilbilim: Yabancı Dil Öğretimi ve Öğrenimi

Detaylı

1.Bireyden Kitleye. 2.Habere İlk Adım: Gazete. 3.Her Yerdeki Ses: Radyo. 4.Düş mü, Gerçek mi?: Sinema. 5.Evdeki Dünya Televizyon

1.Bireyden Kitleye. 2.Habere İlk Adım: Gazete. 3.Her Yerdeki Ses: Radyo. 4.Düş mü, Gerçek mi?: Sinema. 5.Evdeki Dünya Televizyon 1.Bireyden Kitleye 2.Habere İlk Adım: Gazete 3.Her Yerdeki Ses: Radyo 4.Düş mü, Gerçek mi?: Sinema 5.Evdeki Dünya Televizyon 1 6.Becerikli F@reyle Uzaklara: İnternet 7.Markalar ve İmajlar: Reklam ve Halkla

Detaylı

Kırsal Alan ve Özellikleri, Kırsal Kalkınmanın Tanımı ve Önemi. Doç.Dr.Tufan BAL

Kırsal Alan ve Özellikleri, Kırsal Kalkınmanın Tanımı ve Önemi. Doç.Dr.Tufan BAL Kırsal Alan ve Özellikleri, Kırsal Kalkınmanın Tanımı ve Önemi Doç.Dr.Tufan BAL Dersin İçeriği Kırsal Kalkınma Kavramının Tarihçesi Kırsal Kalkınmada Temel Amaç Kırsal Alan Kalkınma Politikaları Kırsal

Detaylı

Kitap Eleştirisi Üretken Emek, Üretken Olmayan Emek ve İşçi Sınıfı:Poulantzas Kitabı 1 Üzerine Düşünceler

Kitap Eleştirisi Üretken Emek, Üretken Olmayan Emek ve İşçi Sınıfı:Poulantzas Kitabı 1 Üzerine Düşünceler Kitap Eleştirisi: Üretken Emek, Üretken Olmayan Emek ve İşçi Sınıfı: Poulantzas Kitabı Üzerine Düşünceler 67 Kitap Eleştirisi Üretken Emek, Üretken Olmayan Emek ve İşçi Sınıfı:Poulantzas Kitabı 1 Üzerine

Detaylı

SOSYOLOJİ DERSİ 2.ÜNİTE TOPLUMSAL YAPI

SOSYOLOJİ DERSİ 2.ÜNİTE TOPLUMSAL YAPI SOSYOLOJİ DERSİ 2.ÜNİTE TOPLUMSAL YAPI YAPI TOPLUM KURUMLAR TOPLUMSAL GRUPLAR BİREYLER İLİŞKİLER TOPLUMSAL YAPI VE UNSURLARI T E M E L KÖY K A METROPOL TOPLUMSAL YAPI KENTLEŞME V R A KENT M L A MİLLET

Detaylı

İktisat Tarihi I. 8/9 Aralık 2016

İktisat Tarihi I. 8/9 Aralık 2016 İktisat Tarihi I 8/9 Aralık 2016 Kredi, Finans ve Servetler İslam dinindeki faiz yasağının kredi ilişkilerinin gelişmesini önlediği sık sık öne sürülür. Osmanlı kredi ve finans kurumları 17. yüzyılın sonlarına

Detaylı

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Hanlığı ve Kazakistan konulu bu toplantıda Kısaca Kazak

Detaylı

AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere,

AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere, COĞRAFİ KEŞİFLER 1)YENİ ÇAĞ AVRUPASI AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere, Türklerden Müslüman

Detaylı

Kadir CANATAN, Beden Sosyolojisi, Açılım Yayınları, 2011, 720 s. İstanbul.

Kadir CANATAN, Beden Sosyolojisi, Açılım Yayınları, 2011, 720 s. İstanbul. KİTAP TANITIM VE DEĞERLENDİRMESİ Devrim ERTÜRK Araş. Gör., Mardin Artuklu Üniversitesi, Sosyoloji Bölümü. Kadir CANATAN, Beden Sosyolojisi, Açılım Yayınları, 2011, 720 s. İstanbul. Beden konusu, Klasik

Detaylı

DERS ÖĞRETİM PLANI. İktisat Tarihi. Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü. Seçmeli Doktora

DERS ÖĞRETİM PLANI. İktisat Tarihi. Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü. Seçmeli Doktora Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 8 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati - Haftalık Laboratuar Saati - Dersin Verildiği Yıl Dersin Verildiği

Detaylı

MEDYA VE KÜLTÜREL ÇALIŞMALAR TEZLİ, TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ GÜZ DÖNEMİ (I. YARIYIL)

MEDYA VE KÜLTÜREL ÇALIŞMALAR TEZLİ, TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ GÜZ DÖNEMİ (I. YARIYIL) MEDYA VE KÜLTÜREL ÇALIŞMALAR TEZLİ, TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2016-2017 DERS İÇERİKLERİ GÜZ DÖNEMİ (I. YARIYIL) MKC501 MKC503 (Zorunlu) DERS İÇERİKLERİ Kültürel Çalışmaların Kuramsal Temelleri: Kültürel

Detaylı

Eğitimin Toplumsal Temelleri. Yrd. Doç. Dr. Adnan BOYACI

Eğitimin Toplumsal Temelleri. Yrd. Doç. Dr. Adnan BOYACI Eğitimin Toplumsal Temelleri Yrd. Doç. Dr. Adnan BOYACI Eğitim Bir kavram olarak Bir süreç olarak Bir örgüt olarak EĞİTİM Bir sistem olarak Bir kavram olarak eğitim Bir kavram olarak eğitim Eğitim bireylerin

Detaylı

Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri

Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri İLTB 601 İletişim Çalışmalarında Anahtar Kavramlar Derste iletişim çalışmalarına

Detaylı

TÜFEK, MİKROP VE ÇELİK

TÜFEK, MİKROP VE ÇELİK TÜFEK, MİKROP VE ÇELİK * Jared Diamond, Tüfek, Mikrop ve Çelik, Çeviri: Ülker İnce, Tübitak Yayınları, Ankara 2006, 17. Baskı, 662 sayfa. ISBN 975.403.271.8 Geleneksel gelişme teorisi özellikle İkinci

Detaylı

GELENEKSEL GIDA VE DİĞER TEMEL KAVRAMLAR

GELENEKSEL GIDA VE DİĞER TEMEL KAVRAMLAR GELENEKSEL GIDA VE DİĞER TEMEL KAVRAMLAR 2016 Geleneksel gıdalar, her kültürde olduğu gibi Türkiye de de coğrafya, iklim, tarımsal üretim imkanları ve hepsinin üzerinde de «geleneksel yaşam tarzının» etkisi

Detaylı

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin

Detaylı

DOKTORA PROGRAMI BİLİMSEL HAZIRLIK DERSLERİ

DOKTORA PROGRAMI BİLİMSEL HAZIRLIK DERSLERİ DOKTORA PROGRAMI BİLİMSEL HAZIRLIK DERSLERİ Bölümümüz tarafından bilimsel hazırlık dersleri alması uygun görülen öğrencilerin toplamda 18 krediyi geçmemek koşuluyla alacağı dersler danışmanları tarafından

Detaylı

IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi

IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Bu bildiri UNESCO Genel Konferansı nın 35. oturumunda onaylanmıştır. IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Çok Kültürlü Kütüphane Hizmetleri: Kültürler Arasında İletişime Açılan Kapı İçinde yaşadığımız

Detaylı

İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER

İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER Fowler ın kuramını oluşturma sürecinde, 300 kişinin yaşam hikayelerini dinlerken iki şey dikkatini çekmiştir: 1. İlk çocukluğun gücü. 2. İman ile kişisel

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI 2010 Eğitim Öğretim Yılı Bahar Dönemi Zorunlu Dersler Uluslararası İlişkilerde Araştırma

Detaylı

Avrupa Siyasi Tarihi (IR505) Ders Detayları

Avrupa Siyasi Tarihi (IR505) Ders Detayları Avrupa Siyasi Tarihi (IR505) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Avrupa Siyasi Tarihi IR505 Güz 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i yok Dersin Dili

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYADA EĞİTİMİN KÜRESELLEŞMESİ

KÜRESELLEŞEN DÜNYADA EĞİTİMİN KÜRESELLEŞMESİ 2015 TEMMUZ- AĞUSTOS SEKTÖREL KÜRESELLEŞEN DÜNYADA EĞİTİMİN KÜRESELLEŞMESİ Melisa KORKMAZ Küreselleşme Kavramı Günümüz dünyasında artık ülkeler ekonomik, sosyal ve teknolojik ağlar ile birbirlerine sıkı

Detaylı

MİTOLOJİ İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR

MİTOLOJİ İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR MİTOLOJİ İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR Mit, Mitoloji, Ritüel DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1 Kelime olarak Mit Yunanca myth, epos, logos Osmanlı Türkçesi esâtir, ustûre Türkiye Türkçesi: söylence DR. SÜHEYLA SARITAŞ

Detaylı

İktisadi Düşünceler Tarihi (ECON 316) Ders Detayları

İktisadi Düşünceler Tarihi (ECON 316) Ders Detayları İktisadi Düşünceler Tarihi (ECON 316) Ders Detayları Ders Adı İktisadi Düşünceler Tarihi Ders Kodu ECON 316 Dönemi Ders Uygulama Saati Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Bahar 4 0 0 4 6 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi

T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi Sayı : Tarih : 1.1.216 Diploma Program Adı : SOSYOLOJİ, LİSANS PROGRAMI, (AÇIKÖĞRETİM) Akademik Yıl : 21-216 Yarıyıl

Detaylı

Makbule Şiriner Önver. Konut ve Konut Politikası

Makbule Şiriner Önver. Konut ve Konut Politikası Konut ve Konut Politikası Makbule Şiriner Önver Konut ve Konut Politikası Konut ve Konut Politikası Makbule Şiriner Önver Dr. Makbule Şiriner Önver, Batman Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi

Detaylı

Sosyoloji. Konular ve Sorunlar

Sosyoloji. Konular ve Sorunlar Sosyoloji Konular ve Sorunlar Ontoloji (Varlık) Felsefe Aksiyoloji (Değer) Epistemoloji (Bilgi) 2 Felsefe Aksiyoloji (Değer) Etik Estetik Hukuk Felsefesi 3 Bilim (Olgular) Deney Gözlem Felsefe Düşünme

Detaylı

Süreklilik Göstergesi. Kavram Haritaları. Etkileşim Göstergesi. Problem/Çözüm Göstergesi Karşılaştırma Matrisi. (Anlam Çözümleme Tablosu)

Süreklilik Göstergesi. Kavram Haritaları. Etkileşim Göstergesi. Problem/Çözüm Göstergesi Karşılaştırma Matrisi. (Anlam Çözümleme Tablosu) Kavram Haritaları Hiyerarşik KH Hiyerarşik Olmayan KH ( Ağ, Örümcek Harita) Zincir KH Sınıflandırma Haritası Vee Diyagramları Neden-Sonuç Diyagramları Balık Kılçığı Döngü Göstergesi Olay Zinciri Dizileri

Detaylı

EKONOMİK KRİZİN EMEK PİYASALARINA ETKİLERİ

EKONOMİK KRİZİN EMEK PİYASALARINA ETKİLERİ EKONOMİK KRİZİN EMEK PİYASALARINA ETKİLERİ 1990 sonrasında peş peşe gelen finansal krizler; bir yandan teorik alanda farklı açılımlara hız kazandırırken bir yandan da, küreselleşme süreci ile birlikte,

Detaylı

PROBLEME DAYALI ÖĞRENME VE SOSYO- KÜLTÜREL DEĞİŞİM: Demokratik Bireyin Biçimlendirilmesi Sorunu

PROBLEME DAYALI ÖĞRENME VE SOSYO- KÜLTÜREL DEĞİŞİM: Demokratik Bireyin Biçimlendirilmesi Sorunu PROBLEME DAYALI ÖĞRENME VE SOSYO- KÜLTÜREL DEĞİŞİM: Demokratik Bireyin Biçimlendirilmesi Sorunu Dokuz Eylül Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Dilbilim Bölümü Prof. Dr. Semiramis Yağcıoğlu MODERNLEŞME

Detaylı

Sanayi Devriminin Toplumsal Etkileri

Sanayi Devriminin Toplumsal Etkileri Sanayi Devriminin Toplumsal Etkileri Bilgi toplumunda aktif nüfus içinde tarım ve sanayinin payı azalmakta, hizmetler sektörünün payı artmakta ve bilgili, nitelikli insana gereksinim duyulmaktadır. 16.12.2015

Detaylı

Savaş DİLEK Jeoloji Yük.Müh

Savaş DİLEK Jeoloji Yük.Müh * Ziya Buyuk "Geride Kalanlar II" Savaş DİLEK Jeoloji Yük.Müh *1998/1-2 sayılı Jeoloji Mühendisleri Odası Haber Bülteninden alınmıştır. yıkmış, tarım ile tarım dışı faaliyetlerin birlikteliğini

Detaylı

AŞKIN BULMACA BAROK KENT

AŞKIN BULMACA BAROK KENT AŞKIN BULMACA 18.yy'da Aydınlanma filozoflarıyla tariflenen modernlik, nesnel bilimi, evrensel ahlak ve yasayı, oluşturduğu strüktür çerçevesinde geliştirme sürecinden oluşur. Bu adım aynı zamanda, tüm

Detaylı

Farklı Sistemlerde Kentleşme

Farklı Sistemlerde Kentleşme Farklı Sistemlerde Kentleşme Farklı Sistemlerde Kentleşme Kentleşme ve kent planları farklı ekonomik sistemlere göre değişebilir. Kapitalist ve sosyalist ülkelerin kentleşme biçimleri, (keskin olmamakla

Detaylı

T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi

T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi Sayı : Tarih : 1.1.216 Diploma Program Adı : SOSYOLOJİ, LİSANS PROGRAMI, (AÇIKÖĞRETİM) Akademik Yıl : 21-216 Yarıyıl

Detaylı

1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi

1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi SOSYOLOJİ (TOPLUM BİLİMİ) 1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi Sosyoloji (Toplum Bilimi) Toplumsal grupları, örgütlenmeleri, kurumları, kurumlar arası ilişkileri,

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U)

HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) KISA ÖZET

Detaylı

Siyaset Sosyolojisi Araştırma Konusu Nedir Siyaset Nedir Siyasi Olan Devlet Nedir Devlet türleri Devletsiz siyaset olur mu

Siyaset Sosyolojisi Araştırma Konusu Nedir Siyaset Nedir Siyasi Olan Devlet Nedir Devlet türleri Devletsiz siyaset olur mu Siyaset Sosyolojisi Araştırma Konusu Nedir Siyaset Nedir Siyasi Olan Devlet Nedir Devlet türleri Devletsiz siyaset olur mu Siyaset Sosyolojisi Genel sosyolojinin bir alt dalı. İktisat, din, aile, suç vb

Detaylı

HER TÜRLÜ MEKANIN YIKILIŞINI İŞİTİYORUM,PARÇALANAN CAMI VE ÇÖKEN

HER TÜRLÜ MEKANIN YIKILIŞINI İŞİTİYORUM,PARÇALANAN CAMI VE ÇÖKEN ZAMAN-MEKAN HER TÜRLÜ MEKANIN YIKILIŞINI İŞİTİYORUM,PARÇALANAN CAMI VE ÇÖKEN DUVARLARI, ZAMAN İSE SON BİR KIZGIN ALEV. JAMES JOYCE Küreselleşme sürecinde hız kazanan teknoloji, mesafelerin sesten bile

Detaylı

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 ENDÜSTRİYEL YAPININ YENİLİKÇİ VE BİLGİ ODAKLI DÖNÜŞÜMÜNÜN BURSA ÖRNEĞİNDE İNCELENMESİ PROJE RAPORU İÇİNDEKİLER

Detaylı

İktisat Tarihi II. XI. Hafta

İktisat Tarihi II. XI. Hafta İktisat Tarihi II XI. Hafta 19. yy da Ekonomik Gelişmeler 19. yy Avrupa da, sanayinin bir hayat tarzı olarak kesin zaferine şahit oldu. 19. yyda uluslararası ekonomik ilişkilerde ve devletlerin ekonomik

Detaylı

YÖNETİMDE SİSTEM YAKLAŞIMI

YÖNETİMDE SİSTEM YAKLAŞIMI YÖNETİMDE SİSTEM YAKLAŞIMI Sistem yaklaşımı veya sistem analizi diye adlandırılan bu yaklaşım biyolog olan Ludwig Van Bertalanffy tarafından ortaya atılan ve modern yönetim teorisinin felsefe temelini

Detaylı

Temel Kavramlar. Toplum, Toplumsal Yapı, Kurumlar, Sosyalleşme Toplumsal Değişme, Tabakalaşma, Sınıf ve Statü, Toplumsal Hareketlilik

Temel Kavramlar. Toplum, Toplumsal Yapı, Kurumlar, Sosyalleşme Toplumsal Değişme, Tabakalaşma, Sınıf ve Statü, Toplumsal Hareketlilik Temel Kavramlar Toplum, Toplumsal Yapı, Kurumlar, Sosyalleşme Toplumsal Değişme, Tabakalaşma, Sınıf ve Statü, Toplumsal Hareketlilik Toplum Nedir Tesadüf mü, Bilinçli Tercih mi Toplum Aralarında tarihi,

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması İleri Analiz Çalışması Sonuçları Toplantısı Türkiye de Aile Yapısının Değişimi: 1968-2013 İsmet Koç, HÜNEE Tuğba Adalı, HÜNEE Serdar Polat, Kalkınma Bakanlığı Hande

Detaylı

ENERJİ SEKTÖRÜNDE YÖNETİM YAPISI. A. Banu Demirbaş. Sayın Başkan, teşekkür ediyorum...

ENERJİ SEKTÖRÜNDE YÖNETİM YAPISI. A. Banu Demirbaş. Sayın Başkan, teşekkür ediyorum... ENERJİ SEKTÖRÜNDE YÖNETİM YAPISI A. Banu Demirbaş Sayın Başkan, teşekkür ediyorum... Enerji sektöründe serbestleşme ve özelleştirme uygulamaları gereği yeniden yapılanma sürecinde sektörün yönetim yapısı

Detaylı

T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi

T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi Sayı : Tarih : 1.1.216 Diploma Program Adı : SOSYOLOJİ, LİSANS PROGRAMI, (AÇIKÖĞRETİM) Akademik Yıl : 21-216 Yarıyıl

Detaylı

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü Kadına Şiddet Raporu 1 MİRBAD KENT TOPLUM BİLİM VE TARİH ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ KADINA ŞİDDET RAPORU BASIN BİLDİRİSİ KADIN SORUNU TÜM TOPLUMUN

Detaylı

TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI

TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERSLER VE KUR TANIMLARI GÜZ DÖNEMİ DERSLERİ Kodu Dersin Adı Statüsü T P K AKTS TAE 600 Özel Konular Z 4 0 0 30 TAE 601 Türkiyat Araştırmalarına Giriş I Z

Detaylı

ANAYASAL ÖZELLİKLER. Federal Devlet

ANAYASAL ÖZELLİKLER. Federal Devlet ANAYASAL ÖZELLİKLER Ulus devlet, belirli bir toprak parçası üzerinde belirli bir nüfus ve egemenliğe sahip bir örgütlenmedir. Ulus-devlet üç unsura sahiptir: 1) Ülke (toprak), 2) Nüfus, 3) Egemenlik (Siyasal-Yönetsel

Detaylı

TÜRKİYE TİPİ BAŞLANLIK SİSTEMİ MODEL ÖNERİSİ. 1. Başkanlık Sistemi Tartışmasının Temel Gerekçeleri

TÜRKİYE TİPİ BAŞLANLIK SİSTEMİ MODEL ÖNERİSİ. 1. Başkanlık Sistemi Tartışmasının Temel Gerekçeleri TÜRKİYE TİPİ BAŞLANLIK SİSTEMİ MODEL ÖNERİSİ Mehmet Uçum 1. Başkanlık Sistemi Tartışmasının Temel Gerekçeleri a. Tartışmanın Arka Planı Ülkemizde, hükümet biçimi olarak başkanlık sistemi tartışması yeni

Detaylı

ZORUNLU GÖÇLER, SÜRGÜNLER VE YOL HİKAYELERİ: ULUPAMİR KIRGIZLARI ÖRNEĞİ ZORUNLU GÖÇLER, SÜRGÜNLER VE YOL HİKAYELERİ: ULUPAMİR KIRGIZLARI ÖRNEĞİ

ZORUNLU GÖÇLER, SÜRGÜNLER VE YOL HİKAYELERİ: ULUPAMİR KIRGIZLARI ÖRNEĞİ ZORUNLU GÖÇLER, SÜRGÜNLER VE YOL HİKAYELERİ: ULUPAMİR KIRGIZLARI ÖRNEĞİ ZORUNLU GÖÇLER, SÜRGÜNLER VE YOL HİKAYELERİ: ULUPAMİR KIRGIZLARI ÖRNEĞİ Yazar: Dr.Adem Sağır Yayınevi: Nobel Yer/yıl: Ankara/2012 Sayfa Sayısı: 272 Göç insanlık tarihi kadar eski bir olgudur. Bütün dönemler

Detaylı

SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI ÖMER MURAT PAMUK REHBER ÖĞRETMEN REHBER ÖĞRETMEN

SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI ÖMER MURAT PAMUK REHBER ÖĞRETMEN REHBER ÖĞRETMEN SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI 1 DERS AKIŞI 1.ÜNİTE: SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETİM PROGRAMININ GENEL YAPISI, ARADİSİPLİN, TEMATİK YAKLAŞIM 2. ÜNİTE: ÖĞRENME ALANLARI 3. ÜNİTE: BECERİLER

Detaylı

DERS PROFİLİ. POLS 433 Güz Mehmet Turan Çağlar

DERS PROFİLİ. POLS 433 Güz Mehmet Turan Çağlar DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Savaş ve Barış Çalışmaları POLS Güz 7 +0+0 6 Ön Koşul None Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

Geçen Haftanın Ödevi???

Geçen Haftanın Ödevi??? Bilginin Neden Olduğu Değişimler Ekonomik Alanda Yaşanan Değişimin Etkileri Siyasi Alanda Yaşanan Değişimin Etkileri Sosyal Alanda Yaşanan Değişimin Etkileri Kültürel Alanda Yaşanan Değişimin Etkileri

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 7 Bilimsel Araştırma Süreci* 1. Gözlem Araştırma alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi

Detaylı

2. Iletisim Adresi : Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü,

2. Iletisim Adresi : Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü, 1. Kisisel Bilgiler (Ad,Soyad) : H. Tülin Öngen (Hoşgör) Doğum yeri ve tarihi: Ankara, 1949 Mezun olduğu okullar: İzmir Kız Lisesi (İzmir, 1964-1967) W. Groves High School (Birmingham, Michigan, A.B.D.

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Genel Kamu Hukuku I Law 151 1 2+0 2 2 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Türkçe Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Lisans Zorunlu

Detaylı

ULUSLARARASI İKTİSAT Yrd.Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü

ULUSLARARASI İKTİSAT Yrd.Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü ULUSLARARASI İKTİSAT Yrd.Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü Dilek Seymen Giriş ve Temel Kavramlar Ülkeler niçin ticaret yaparlar? İktisadın alt bölümleri ve bunlar arasında dış ticaretin yeri

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI 2010 Eğitim Öğretim Bahar Dönemi ZORUNLU DERSLER Uluslararası Ġlişkilerde Araştırma ve Yazma

Detaylı

Uygarlık Tarihi (HIST 201) Ders Detayları

Uygarlık Tarihi (HIST 201) Ders Detayları Uygarlık Tarihi (HIST 201) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Uygarlık Tarihi HIST 201 Güz 3 0 0 3 4 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili Dersin Türü

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ T.C. Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesi vturker@marmara.edu.tr 2.DERS İnsan Kaynakları Yönetiminin günümüz organizasyonları için önemi 21. YÜZYILDA REKABETİN DİNAMİKLERİ KÜRESELLEŞME

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TÖMER TÜRKÇE VE YABANCI DİL ÖĞRETİMİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DİL KURSLARIMIZ BAŞLIYOR

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TÖMER TÜRKÇE VE YABANCI DİL ÖĞRETİMİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DİL KURSLARIMIZ BAŞLIYOR HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ TÖMER TÜRKÇE VE YABANCI DİL ÖĞRETİMİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DİL KURSLARIMIZ BAŞLIYOR - MESLEKİ ALMANCA: ARKEOLOJİ OTOMOTİV VE MAKİNE TIP - MESLEKİ RUSÇA: DIŞ TİCARET - YDS

Detaylı

Antik Yunan Kentleri (Polis)

Antik Yunan Kentleri (Polis) Antik Yunan Kentleri (Polis) Batı dünyasında gerçek anlamıyla kentin gelişmesi ise Antik Yunan kentleri ile başlamıştır. Atina, Korent, Isparta, Siraküza ve Miletos gibi kentler, hem askeri ve ticari bir

Detaylı

ENDÜSTRİYEL VE POST-ENDÜSTRİYEL DÖNÜŞÜM

ENDÜSTRİYEL VE POST-ENDÜSTRİYEL DÖNÜŞÜM ENDÜSTRİYEL VE POST-ENDÜSTRİYEL DÖNÜŞÜM Bilgi, Ekonomi ve Kültür Prof. Dr. Veysel BOZKURT İstanbul Üniversitesi EKİN 2012 ÖNSÖZ ii Endüstriyel dönüşümün toplumsal sonuçlarını en iyi anlatan yazarlardan

Detaylı

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ I.SINIF I.YARIYIL FL 101 FELSEFEYE GİRİŞ I Etik, varlık, insan, sanat, bilgi ve değer gibi felsefenin başlıca alanlarının incelenmesi

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ YÖNETİM İşletme amaçlarına etkili ve verimli bir şekilde ulaşmak üzere planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve denetimin yapılması sürecidir. 2 YÖNETİM TEORİLERİ KLASİK

Detaylı

Course Content for Freshmen

Course Content for Freshmen Course Content for Freshmen Yarıyıl (Güz Dönemi) Bilgi ve Belge Yönetimine Giriş (AKTS 4) 3 saat Bilgi ve belge yönetiminin temel kavramlarının yer aldığı dersin temel konu başlıkları; bilgi nedir, bilgi

Detaylı

Eğitim Örgütlerinde Değişim Yönetimi

Eğitim Örgütlerinde Değişim Yönetimi ÖN SÖZ İçinde bulunduğumuz çağ bilgi çağı olarak nitelendirilmektedir. Bilginin geçmiş dönemlere göre çok hızlı artışı ve teknolojik gelişmeler toplumların sosyokültürel, ekonomik, siyasal yapılarını da

Detaylı

1999 dan 2007 ye Seçmen Tercihleri ve Değişim

1999 dan 2007 ye Seçmen Tercihleri ve Değişim 1999 dan 2007 ye Seçmen Tercihleri ve Değişim Türkiye de 2007 genel milletvekili seçimlerine ilişkin değerlendirme yaparken seçim sistemine değinmeden bir çözümleme yapmak pek olanaklı değil. Türkiye nin

Detaylı

Doğal Afetler ve Kent Planlama

Doğal Afetler ve Kent Planlama Doğal Afetler ve Kent Planlama Yer Bilimleri ilişkisi TMMOB Şehir Plancıları Odası GİRİŞ Tsunami Türkiye tektonik oluşumu, jeolojik yapısı, topografyası, meteorolojik özellikleri nedeniyle afet tehlike

Detaylı

Avrupa'da Okullarda Sanat. ve Kültür Eğitimi

Avrupa'da Okullarda Sanat. ve Kültür Eğitimi Avrupa'da Okullarda Sanat ve Kültür Eğitimi Bu çalışma Eurydice ağı tarafından hazırlanılmış ve 30 Avrupa ülkesinde uygulanan sanat eğitimi politikaları ve çalışmaları hakkında güncel, detaylı ve karşılaştırmalı

Detaylı

SAÐLIKTA ÖZELLEÞTÝRME

SAÐLIKTA ÖZELLEÞTÝRME Doç. Dr. Ýlker BELEK Akdeniz Üniversitesi Týp Fakültesi Halk Saðlýðý Anabilim Dalý Öðretim Üyesi SAÐLIKTA ÖZELLEÞTÝRME Burjuva Sýnýf Saldýrýsýnýn Tepe Noktasý Yukarýda tanýmlanan saðlýk sistemi yapýsý

Detaylı

ÖZEL EGEBERK ANAOKULU Sorgulama Programı. Kendimizi ifade etme yollarımız

ÖZEL EGEBERK ANAOKULU Sorgulama Programı. Kendimizi ifade etme yollarımız Disiplinlerüstü Temalar Kim Olduğumuz Bulunduğumuz mekan ve zaman Kendimizi ifade etme Kendimizi Gezegeni paylaşmak Bireyin kendi doğasını sorgulaması, inançlar ve değerler, kişisel, fiziksel, zihinsel,

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

İngiltere'nin Kültürel Tarihi (ELIT 106) Ders Detayları

İngiltere'nin Kültürel Tarihi (ELIT 106) Ders Detayları İngiltere'nin Kültürel Tarihi (ELIT 106) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Saati Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS İngiltere'nin Kültürel Tarihi ELIT 106 Bahar 3 0 0 3 7 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

YGS-LYS ALAN SIRA DERS İÇERİK SINIF

YGS-LYS ALAN SIRA DERS İÇERİK SINIF MART 1. Nüfus LYS-1 Nüfus politikaları *Nüfus politikası nedir, niçin uygulanır *Nüfus politikaları LYS-2 Nüfus ve ekonomi *Nüfusun dağılışını etkileyen faktörler *Yerleşme doku ve tipleri *Yapı tipleri

Detaylı

KAMU YÖNETİMİNDE ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR

KAMU YÖNETİMİNDE ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. KAMU YÖNETİMİNDE ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR

Detaylı

1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ

1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ 15 1.1. Sosyolojinin Tanımı 16 1.2. Sosyolojinin Alanı, Konusu, Amacı ve Sınırları 17 1.3. Sosyolojinin Alt Disiplinleri 18 1.4.

Detaylı

Editörler Prof.Dr. Mimar Türkkahraman & Yrd.Doç.Dr.Esra Köten SİYASET SOSYOLOJİSİ

Editörler Prof.Dr. Mimar Türkkahraman & Yrd.Doç.Dr.Esra Köten SİYASET SOSYOLOJİSİ Editörler Prof.Dr. Mimar Türkkahraman & Yrd.Doç.Dr.Esra Köten SİYASET SOSYOLOJİSİ Yazarlar Prof.Dr.Önder Kutlu Doç.Dr. Betül Karagöz Doç.Dr. Fazıl Yozgat Doç.Dr. Mustafa Talas Yrd.Doç.Dr. Bülent Kara Yrd.Doç.Dr.

Detaylı

TARSUS TİCARET BORSASI

TARSUS TİCARET BORSASI TARSUS TİCARET BORSASI Ülkemizde yetiştirilen tarımsal ürünlerden, tarımsal üretimin bir kısmı doğrudan tüketilirken, bir kısmı sanayide hammadde olarak işlenerek değişik gıdalara dönüştürülmektedir. Tarımsal

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

bilgilerle feminizm hakkında kesin yargılara varıp, yanlış fikirler üretmişlerdir. Feminizm ya da

bilgilerle feminizm hakkında kesin yargılara varıp, yanlış fikirler üretmişlerdir. Feminizm ya da YANLIŞ ALGILANAN FİKİR HAREKETİ: FEMİNİZM Feminizm kelimesi, insanlarda farklı algıların oluşmasına sebep olmuştur. Kelimenin anlamını tam olarak bilmeyen, merak edip araştırmayan günümüzün insanları,

Detaylı

1. Sosyal Politika, hangi tarihsel olayın kendine özgü koşulları altında doğup gelişmiş bir sosyal bilim dalıdır?

1. Sosyal Politika, hangi tarihsel olayın kendine özgü koşulları altında doğup gelişmiş bir sosyal bilim dalıdır? ÜNİTE 1 Sosyal Politika Bilim Dalı Sosyal Politika bilim dalını neden tanımlamak gerekir? Sosyal Politika bilim dalını tanımlamak neden güçtür? Sosyal Politika ile çevresindeki başka sosyal bilim dalları

Detaylı

BAĞIMLILIK TEORİSİ DÜNYA SİSTEMLERİ YAKLAŞIMI

BAĞIMLILIK TEORİSİ DÜNYA SİSTEMLERİ YAKLAŞIMI BAĞIMLILIK TEORİSİ DÜNYA SİSTEMLERİ YAKLAŞIMI Geçen Hafta Araştırma yöntemleri Pozitivist Yorumsamacı Eleştirel Veri toplama yöntemleri Anketler Gözlemler İçerik analizleri Anketler Örneklem Olasılıklı

Detaylı

Dr. Hakan Karaş. Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi BARİLEM Evrimsel Psikiyatri Grubu

Dr. Hakan Karaş. Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi BARİLEM Evrimsel Psikiyatri Grubu Dr. Hakan Karaş Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi BARİLEM Evrimsel Psikiyatri Grubu Araştırmacı: Yok Danışman: Yok Konuşmacı: Yok Grubun kollektif refahına katkı (Brewer&Kramer,1986) Gruplara

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

DAVRANIŞ BİLİMLERİNE GİRİŞ

DAVRANIŞ BİLİMLERİNE GİRİŞ DAVRANIŞ BİLİMLERİNE GİRİŞ DAVRANIŞIN TANIMI Davranış Kavramı, öncelikle insan veya hayvanın tek tek veya toplu olarak gösterdiği faaliyetler olarak tanımlanabilir. En genel anlamda davranış, insanların

Detaylı

VİZYON BELGESİ (TASLAK)

VİZYON BELGESİ (TASLAK) VİZYON BELGESİ (TASLAK) VİZYON BELGESİ İSTANBUL GÜVENLİK KONFERANSI 2016 Devlet Doğasının Değişimi: Güvenliğin Sınırları ( 02-04 Kasım 2016, İstanbul ) Bilindiği üzere ulus-devlet modern bir kavramdır

Detaylı

İçinde hareket edilen, günlük aktivitelere sahne olan, insanı çevresinden yalıtan, sınırlandırılmış ve algılanabilir özel ortam.

İçinde hareket edilen, günlük aktivitelere sahne olan, insanı çevresinden yalıtan, sınırlandırılmış ve algılanabilir özel ortam. MİMARİ ÇEVREDE FORM VE MEKAN KAVRAMLARI MEKAN İnsanın içinde eylemlerini yerine getirdiği, onu saran ve ait olma duygusu yaratan, yatay ve düşey elemanlarla sınırlandırılmış üç boyutlu düzenlemeler. İçinde

Detaylı