ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Kimya. Cilt 2. Ünite 11-19

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Kimya. Cilt 2. Ünite 11-19"

Transkript

1 ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI Kimya Cilt 2 Ünite 11-19

2 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 1080 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 598 FEN BİLGİSİ ÖĞRETMENLİĞİ Kimya Yazarlar: Doç.Dr. Ayşe Eren PÜTÜN Yrd.Doç.Dr. Nevin KANIŞKAN Yrd.Doç.Dr. Hayrettin TÜRK Yrd.Doç.Dr. Hüseyin BERBER Yrd.Doç.Dr. Halil BERBER Editör: Prof.Dr. D.Lale ZOR

3 Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Anadolu Üniversitesine aittir. "Uzaktan öğretim" tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz. Copyright 1999 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. Tasarım: Yrd.Doç.Dr. Kazım SEZGİN ISBN

4 Çözeltiler Yazar Yrd.Doç.Dr. Nevin KANIŞKAN ÜNİTE 11 Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra; çözelti ve çözelti türlerini tanımlayabilecek, çözünme olgusunu ve çözünürlüğü kavrayacak, çözünürlüğü etkileyen faktörleri bilebilecek, çözelti derişimini ve derişim birimlerini tanımlayabilecek, derişimle ilgili problemleri çözebilecek, çözeltilerin özelliklerini bilecek, elektrolit çözeltileri açıklayabileceksiniz. İçindekiler Giriş 197 Çözelti ve Türleri 197 Çözünme ve Çözelti Oluşumu 198 Çözünürlük 199 Çözünürlüğü Etkileyen Faktörler 200 Çözelti Derişim Birimleri 204 Çözeltilerin Özellikleri 210

5 Elektrolit Çözeltiler 215 Özet 217 Değerlendirme Soruları 218 Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar 220 Çalışma Önerileri Bu üniteyi çalışmaya başlamadan önce, moleküller arası etkileşimler, polarite, mol kavramlarını, sıvılar konusunu gözden geçiriniz. Bu üniteyi çalışırken, çözümlü soruları dikkatle inceleyiniz ve değerlendirme sorularını mutlaka çözünüz. ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

6 ÇÖZELTİ LER Giriş Ünite 1'de, iki veya daha fazla sayıda element veya bileşiğin hiçbir kurala uymaksızın bir araya gelmeleri ile oluşan sistemlere "karışım", fiziksel özellikleri her yerinde aynı olan homojen karışımlara da "çözelti" adı verildiği belirtilmişti. Bu ünitede ise; önce çözelti ve türlerine değinilecek, ardından çözünme olgusu ve çözünürlüğü etkileyen faktörler incelenecek, çözelti derişimleri ele alınacak ve son bölümde de çözeltilerin özellikleri üzerinde durulacaktır. 2. Çözelti ve Türleri Çözelti, iki veya daha fazla maddenin homojen bir karışımı olup, en az iki bileşenden oluşur. Bileşenlerden biri çözücü, diğeri ise çözünendir. Çözeltiyi oluşturan bileşenlerden miktarı az olana "çözünen", fazla olanına ise "çözücü" denir. Çözücü, genellikle çözeltinin fiziksel durumunu belirler. Buna göre çözeltiler, gaz, sıvı veya katı halinde olabilirler. Örneğin nefes aldığımız hava, azotta çözünmüş oksijen, argon gibi çeşitli gazların oluşturduğu bir "gaz çözelti", deniz suyu, tuz ve suda bulunan pek çok sayıda başka maddelerin oluşturduğu bir "sıvı çözelti", diş dolgusunda kullanılan amalgam, gümüşte civanın çözünmesi ile oluşturulan bir "katı çözelti" örneğidir. Tablo 11.1'de fiziksel hallerine göre bazı çözelti örnekleri verilmiştir. Çözücü, çözünen adlandırması, tamamıyla keyfi adlandırma olup, az miktarda bileşenin çözücü kabul edildiği bazı örnekler de vardır. Örneğin su miktarı çok az dahi olsa, sülfürik asit ile sudan oluşan çözeltide sülfürik asit çözünen, su da çözücü olarak gösterilir. Tablo 11.1: Fiziksel Hallerine Göre Bazı Çözelti Örnekleri Örnek Çözeltiler Çözücü Çözünen Gaz Çözelti Hava (azotta çözünmüş oksijen ve diğer gazlar) gaz gaz Sıvı Çözeltiler Soda (suda çözünmüş karbon dioksit) sıvı gaz Sirke (suda çözünmüş asetik asit) sıvı sıvı Şekerli su (suda çözünmüş şeker) sıvı katı Katı Çözeltiler Palladyumda hidrojen katı gaz Çelik (demirde karbon) katı katı Kimyasal reaksiyonların pek çoğu saf katı, sıvı ve gazlar arasında olmayıp, suda veya diğer çözücülerde çözünmüş iyonlar ve moleküller arasında gerçekleşir. Bu bakımdan en yaygın çözeltiler sıvı çözeltilerdir. Sıvı çözeltilerde, çözücü su ise çözelti "sulu çözelti" olarak adlandırılır. Su iyonik ve moleküler yapıdaki pek çok sayıda maddeyi çözer ve çözünen bileşiklerin pek çoğu iyonlarına ayrışır ve bu iyonlar kimyasal reaksiyonlarda yer alır. Genel kimya laboratuvarlarında reaksi- AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

7 198 ÇÖZELTİ LER yonların pek çoğu sulu çözeltilerde gerçekleştirilir. Bu ünite kapsamında söz konusu edilecek çözeltiler sulu çözeltiler olacaktır. 3. Çözünme ve Çözelti Oluşumu Çözünme olayı, çözücü ve çözünenin homojen olarak karışması ile gerçekleşir. Bir madde diğeri içinde çözündüğünde, çözünenin tanecikleri çözücü içersinde homojen olarak dağıtılır ve çözünen tanecikleri, çözücü molekülleri arasında yer alır (Şekil 11.1). Çözücü Basamak 1 Basamak 2 Çözünen Basamak 3 Çözelti Şekil 11.1: Çözünme Olayının Üç Basamakta Oluşumu: Çözücü ve Çözünen Taneciklerinin Ayrılması (Basamak 1 ve 2), Ardından Çözücü ve Çözünen Taneciklerinin Karışması (Basamak 3) Bu olayda rol alan üç önemli etkileşim (çözünen-çözünen, çözücü-çözücü, çözünen-çözücü) aşağıda özetlenmektedir: Çözünen taneciklerinin birbirinden uzaklaşması (enerji gerekir, basamak 2); Çözücü taneciklerinin çözüneni yerleştirmek üzere aralarında boşluk açmak için birbirlerinden ayrılması (enerji gerekir, basamak 1) Çözücü taneciklerinin çözünen taneciklerini çekmesi (enerji verir, basamak 3) Çözücü ve çözünen molekülleri arasındaki çekim kuvvetleri yaklaşık aynı büyüklükte ise, moleküller gelişigüzel karışır ve sonuçta homojen karışım yani çözelti oluşur. Çözücü-çözünen molekülleri arasındaki çekim kuvvetleri, çözücü-çözücü, çözünençözünen çekim kuvvetlerinden fazla olursa yine çözünme olayı gerçekleşir ve çözelti oluşur. ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

8 ÇÖZELTİ LER 199 Şekil 11.2: Çözeltide Bulunan Moleküller Arası Kuvvetler Çözelti halinde düzensizliğin artması nedeniyle, çözücü-çözünen molekülleri arasındaki çekim kuvvetleri, çözücü-çözücü, çözünen-çözünen çekim kuvvetlerinden az olduğu bazı durumlarda da çözelti oluşumu söz konusu olabilmektedir. Bu durumu açıklamak üzere bir olayın kendiliğinden meydana gelmesini sağlıyan iki etmenden söz etmek gerekir. Bilindiği gibi bütün sistemler, daha kararlı hale gelmek için enerjilerini azaltmayı isterlerken aynı zamanda en düzensiz durumda bulunmak isterler. Çözelti hali çözünmemiş hale göre daha düzensiz hali oluşturduğundan, çözünen-çözücü etkileşimi, enerji bakımından çözünen-çözünen ve çözücü-çözücü etkileşimlerinin toplamını karşılayacak yeterlikte olmasa bile, düzensizliğin artması nedeni ile çözünme gerçekleşebilir. 4. Çözünürlük Herhangi bir sıcaklıkta belirli miktar çözücüde çözünebilen madde miktarına, o maddenin o koşullardaki "çözünürlüğü" adı verilir. Örneğin, oda sıcaklığında 20 g glukoz 100 ml suda karıştırılırsa, glukozun tamamı çözünür. Ancak 300 g glukoz aynı şekilde 100 ml suya eklenirse bir miktarı çözünmeden kalacaktır. Bu koşullarda çözücü bu maddeyi daha fazla çözemeyeceğinden bu çözeltiye "doymuş çözelti" denir. Doymuş çözeltilerde; Çözünen saf Çözünen çözünmüş dinamik dengesi vardır. Denge halindeki böyle bir sistemde; saf çözünenin çözünme hızı, çözünmüş çözünenin çözelti fazından saf faza geçme hızına eşit olacağından çözünmüş madde miktarı sabit kalır. Buna göre, doymuş bir çözelti, "çözünenin fazlası ile dengede bulunan veya dengede kalabilen çözelti" olarak tanımlanabilir. AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

9 200 ÇÖZELTİ LER Doymuş çözeltide çözünen madde miktarı, o maddenin o çözücüdeki "çözünürlüğü" olarak belirtilir. Bir maddenin çözünürlüğü genellikle belirli bir sıcaklıkta 100 g veya 100 ml çözücüde çözünebilen maddenin gram cinsinden ağırlığı olarak verilir. Örneğin sodyum klorür (NaCl)'ün sudaki çözünürlüğü 20 C da 36 g/100 ml'dir. Bu ifadeden NaCl'ün verilen şartlarda 100 ml suda 36 g'dan daha fazla çözünmeyeceği anlaşılır. Doygun hale gelmiş bu çözeltiye daha fazla NaCl ilave edildiğinde, ilave edilen NaCl çözeltide çözünmeden katı halde kalacaktır. Olayın denklemi; NaCl (k) Çözünen Na + (sulu) + Cl - (sulu) Çözünmüş iyonlar şeklindedir ve buradaki dinamik denge nedeni ile çözünen madde miktarı ne artar ne de eksilir. Doymuş bir çözelti için verilen çözünürlük değerinden daha az miktarda madde bulunduran çözeltiler ise "doymamış çözelti" olarak adlandırılır. Örneğin 20 C'da 100 g suda 36 g'dan daha az NaCl çözünmesi ile hazırlanan çözelti, "doymamış çözeltidir" ve NaCl'ün hepsi çözünür. Diğer yandan, belli bir sıcaklıkta doymuş bir çözelti hazırlanıp, ardından sıcaklık çözünürlüğün daha az olduğu bir değere getirildiğinde (genellikle sıcaklık düşürülür) genellikle çözünenin fazlası çöker. Fakat bazen hiçbir çökme gözlenmez ve çözeltide çözünen madde miktarı, o sıcaklıkta çözünmesi gerekenden fazla olur. Bu tür çözeltiler de aşırı doymuş çözeltiler olarak adlandırılır. Diğer bir deyişle, eğer bir çözücü verilen koşullarda, çözebileceği miktarlardan fazla madde çözmüş ise, bu tür çözeltiler "aşırı doymuş çözeltiler" olarak tanımlanır. Aşırı doymuş bir çözelti kararsız olup, içine birkaç çözünen kristali eklenmesi ile (eklenen kristaller, çekirdek görevi üstlenen aşı kristallerdir) fazladan çözünmüş olan kısım (veya aşırı çözünen miktar) çöker ve "doymuş çözelti" haline dönüşür. 5. Çözünürlüğü Etkileyen Faktörler Bir çözücüde bir maddenin çözünürlüğü; çözücü ve çözünenin türüne, sıcaklığa ve basınca bağlıdır. ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

10 ÇÖZELTİ LER Çözücü ve Çözünenin Türü Maddelerin çözünürlüğü, çözücü ve çözünen maddelerin türüne göre değişir. Örneğin sodyum klorür suda çok iyi çözünür fakat benzende çözünmez. Bir maddenin hangi çözücüde çözünebileceği, kimyada sıklıkla kullanılan bir genelleme olan "benzer benzeri çözer" deyimi ile belirtilir. Örneğin su gibi polar bir sıvı genellikle iyonik ve polar bileşikler için en iyi çözücüdür. İyonik bileşikler, polar sıvılarda çok iyi çözünürler. Çünkü polar çözücü molekülleri, bileşikteki zıt yüklü iyonları iyon-dipol çekim kuvvetleri ile çekerek iyonun etrafını çözücü molekülleri ile sararlar. Bu tür iyonlara "solvatize iyonlar" denir. Solvatize iyonlar sıvı faza geçerek çözünme olayını sağlarlar. Çözücü olarak su kullanılırsa, çözücü ile sarılmış iyonlara "hidratize iyonlar" denir. Örneğin iyonik bir bileşik olan NaCl'ün suda çözünmesini düşünelim. Burada çözünmenin temeli, su dipollerinin iyonik kristal yüzeyindeki iyonları sarması ve onları hidratlaştırmasıdır (Şekil 11.3). Şekil 11.3: İyonik Yapıdaki NaCl'ün Suda Çözünmesi Polar olmayan benzen (C 6 H 6 ) ve tetrakloroeten (Cl 2 C = CCl 2 ) gibi sıvılar ise, polar olmayan bileşikler (London kuvvetleri ile bir arada tutulan) için uygun çözücülerdir. Genellikle polar maddeler, polar çözücülerde, polar olmayanlar ise polar olmayan çözücülerde çözünürler. Çözünen madde molekülleri, yapı bakımından çözücü moleküllerine benzerse çözünürlük fazla olur. Çünkü çözücü ve çözünen molekülleri benzer molekül yapısında olmaları durumunda yakın değerlerde moleküller arası kuvvetlere sahiptirler ve çözünen-çözücü etkileşimi kuvvetli olur ve çözünme gerçekleşir. Örneğin NaCl'ün oda sıcaklığında sudaki çözünürlüğü 31.1 g/100 ml iken etil alkoldeki çözünürlüğü g/100 ml'dir. Burada çözünürlükteki fark, etil alkol mo- AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

11 202 ÇÖZELTİ LER leküllerinin daha düşük polariteye sahip olmasından kaynaklanır. Çünkü sudan daha düşük polariteye sahip etil alkol moleküllerinin, iyonları çekimi daha az olur ve çözünürlük daha düşük değerdedir. Polar olmayan maddelerle, polar maddeler birbiri içinde çözünmezler. Örneğin polar olmayan karbon tetraklorür (CCl 4 ), polar bir madde olan suda çözünmez. Su molekülleri arasındaki çekim kuvvetleri, CCl 4 ve H 2 O molekülleri arasındaki çekim kuvvetlerinden daha büyüktür. Böylece çözünme gerçekleşmez ve CCl 4 molekülleri alta inerek H 2 O ve CCl 4 iki ayrı saf sıvı tabakası oluştururlar. Farklı çözünenler aynı koşullarda ve aynı çözücüde farklı çözünürlükler gösterirler. Çünkü çözünenin değişmesi ile çözünen-çözünen, çözünen-çözücü çiftlerinin karşılıklı etkileşimleri değişecektir. Örneğin sodyum klorür (NaCl)'ün, potasyum nitrat (KNO 3 )'ın ve potasyum klorat (KClO 3 )ın 60 C da 100 g sudaki çözünürlükleri sırası ile 37.5 g, 110 g ve 24.5 g dır Çözünürlük ve Sıcaklık Maddelerin çözünürlüğüne sıcaklığın etkisi doymuş bir çözelti hazırlanırken alınan ya da verilen ısıya bağlıdır. Bazı çözeltiler hazırlanırken çevreye ısı verilir (ekzotermik), bazıları da çevreden ısı alır (endotermik). Örneğin bir miktar katı amonyum nitrat (NH 4 NO 3 ) tuzu, bir deney tüpü içersinde suda çözündüğünde çözelti oluşumu ile birlikte deney tüpünün soğuduğu gözlenir. Bu durum çözünme işleminin çevreden ısı aldığını ve olayın endotermik olduğu gösterir. Öte yandan NaOH, KOH gibi bazlar veya HCl, HNO 3 gibi asitlerin suda çözünmeleri ile oluşan çözeltilerde sıcaklığın arttığı gözlenir. Bu durum ise çözünme işleminin çevreye ısı verdiğini ve olayın ekzotermik olduğunu gösterir. Sıcaklığın çözünürlük üzerine etkisini incelemek üzere az miktarda bir maddenin doygunluğa yakın bir çözeltide ısı alarak çözündüğünü varsayalım ve bu durumu aşağıdaki denge ile gösterelim. Le Chatelier Kuralı: Dengedeki bir sisteme dışarıdan bir etkide bulunulduğunda, sistem bu etkiyi azaltıcı yönde yeni bir denge hali oluşturur. Enerji + Çözünen + H 2 O Doymuş çözelti Bu sistemin sıcaklığı yükseltilirse; Le Chatelier Kuralına göre denge sağa kayarak bu etkiyi karşılar. Bunun anlamı da daha fazla maddenin çözünmesidir. Buradan çözünme olayının ısı gerektirdiği durumda sıcaklığın yükseltilmesinin, çözünürlüğü artıracağı sonucunu çıkarabiliriz. Örneğin endotermik olarak çözünen KCl 10 C'ta 100 g suda 31.0 g çözünürken, 50 C'ta 42.6 g çözünür. ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

12 ÇÖZELTİ LER 203 Doygunluğa yakın çözeltisinde dışarıya ısı vererek çözünen bir madde için aşağıdaki denge yazılabilir. Çözünen + H 2 O Doymuş çözelti + Enerji Bu sistemin sıcaklığı artırılırsa, Le Chatelier Kuralına göre çözünürlük azalır. Birkaç iyonik bileşik bu şekilde davranır. Örneğin Li 2 CO 3 10 C sıcaklıkta 100 g suda 0.23 g çözünürken 50 C'ta ancak 0.08 g çözünür. Diğer taraftan gazlar, sıvılarda dışarıya ısı vererek çözünürler. Çünkü gaz moleküllerini birbirinden ayırmak için enerji gerekmez, bu nedenle gazların sıvılarda çözünmesi ekzotermik bir süreçtir ve sıcaklık artması ile gazların çözünürlükleri azalır. Örneğin oksijen gazının bir litre sudaki çözünürlüğü 25 C de 0,03 g iken 50 C'da grama düşmektedir. Görüldüğü gibi sıcaklığın artması ile oksijenin çözünürlüğü azalmaktadır. Ayrıca ısıtılan sudan hava kabarcıklarının çıkması, gazların çözünürlüklerinin sıcaklık arttıkça azalmasına bir örnektir Basınç Katı ve sıvı maddelerin çözünürlüklerine basıncın etkisi çok azdır. Fakat bir gazın bir sıvı içersindeki çözünürlüğüne belirli bir etkisi vardır. Bütün gazların çözünürlüğü, çözelti üstündeki gazın kısmi basıncı büyüdükçe artar. Bu durum Henry Yasası ile ifade edilir. Buna göre; "belirli miktar sıvıda sabit sıcaklıkta çözünmüş gaz miktarı, gazın çözelti üzerindeki kısmi basıncı ile doğru orantılıdır". Henry Yasasının pratik uygulaması meşrubatlarda gözlenebilir. Bu içecekler yüksek basınç altında CO 2 gazının çözünmesiyle şişelenir. Şişenin kapağı açıldığında basınç atmosfer basıncına düşer ve çözünmüş olan CO 2 gazının bir miktarı kabarcıklar oluşturarak çözeltiden uzaklaşır ve köpük oluşturur. Diğer taraftan bazı gazların sudaki çözünürlükleri aşırı derecede olabilir. Aşırı derecede çözünen gazlar genellikle çözücü ile reaksiyona girerler. Örneğin hidrojen klorür gazı su ile reaksiyona girer. Sıvı fazda iyonlaşan ya da reaksiyon veren gazlara Henry Yasası uygulanamaz. Bu yasanın uygulanabilmesi için, moleküllerin hem gaz halinde, hem de çözeltide aynı olmaları (değişmemeleri) gerekir. Henry Yasası ile seyreltik çözeltiler ve düşük basınçlarda gazların çözünürlükleri belirlenir. AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

13 204 ÇÖZELTİ LER 6. Çözelti Derişim Birimleri Bir çözücü veya çözeltide bulunan çözünen miktarını bilmek önemlidir. Örneğin reaksiyona giren maddeler çözelti halinde ise, bazı durumlarda her maddeden ne kadar alındığının bilinmesi gerekebilir. Belirli bir miktar çözelti veya çözücü içerisinde bulunan çözünmüş madde miktarının ölçüsü derişim olarak tanımlanır. Bir çözeltide çözünen madde miktarı; kütle, hacim, mol terimlerini içeren çeşitli derişim birimleri ile belirtilir. Burada en çok kullanılan derişim birimlerinden yüzde derişim, mol kesri, molarite ve molalite görülecektir. Yüzde Derişim Yüzde derişim, "çözünen maddenin çözelti içersindeki yüzdesini" belirtir. Bu derişim birimi değişik anlamlarda kullanılabildiğinden, kütle yüzdesi, hacim yüzdesi ve kütle/hacim yüzdesi gibi terimlerle açıkça belirtilmesi gerekir. (i) Kütle Yüzdesi Çözünen madde kütlesinin çözeltinin kütlesine oranının 100 katına "kütle yüzdesi" denir. Kütle yüzdesinin birimi yoktur ve şu eşitliklerle ifade edilebilir. Çözünenin kütlesi Kütle Yüzdesi = Çözünenin kütlesi + Çözücünün kütlesi 100 Çözünenin kütlesi = Çözeltinin kütlesi 100 Burada çözeltinin toplam kütlesinin, çözünen maddenin kütlesi ile çözücünün kütlesinin toplamı olduğuna dikkat edilmelidir. Örneğin 10 g NaCl, 90 g suda çözüldüğünde kütlece % 10 NaCl içeren bir çözelti hazırlanmış olur. Çözümlü Soru 1 0,892 g Potasyum klorür (KCl), 54,6 g suda çözüldüğünde, KCl'ün kütlece yüzdesi nedir? Cevap 0,892 g KCl 'ün Kütle Yüzdesi = 0,892 g g 100 = 1.61 ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

14 ÇÖZELTİ LER 205 (ii) Hacim Yüzdesi Kütle yüzdesinin benzeri olup, kütle yüzdesinde yer alan kütle yerine, çözünen maddenin ve çözeltinin hacmi kullanılır. Hacim yüzdesi; çözünen maddenin hacmi, çözeltinin toplam hacmine oranının 100'le çarpımı ile hesaplanır ve aşağıdaki eşitlikle ifade edilebilir. Çözünenin hacmi Hacim yüzdesi = Çözeltinin hacmi 100 Bu derişim ifadesi, sıvı hacmi daha kolay ölçülebildiğinden, sıvı-sıvı çözeltileri hazırlanmasında kullanılır. Örneğin hacimce % 25 metil alkol içeren bir su-metil alkol çözeltisi demek, bu çözeltinin 100 ml'sinde 25 ml metil alkol ve 75 ml su var demektir. (iii) Kütle/Hacim Yüzdesi Bu derişim birimi ise çözünen kütlesinin çözeltinin hacmine oranının 100'le çarpılması ile hesaplanır ve aşağıdaki eşitlikle ifade edilebilir. Çözünenin kütlesi Kütle /Hacim yüzdesi = Çözeltinin kütlesi 100 Katı maddelerin sudaki çözeltileri için bu derişim ifadesi kullanılır. Örneğin 100 ml çözeltide 10 g NaCl içeren sulu çözeltinin derişimi % 10 NaCl (kütle/hacim) dir. (iv) Mol Kesri Bütün çözelti bileşenlerinin mol temeline dayalı bir birimle ifade edilmesine gereksinim duyulduğunda, çözelti derişimi mol kesri ile ifade edilir. Bir çözeltideki bir bileşenin mol sayısının, çözeltideki bütün maddelerin mol sayıları toplamına oranı o bileşenin "mol kesri" olarak tanımlanır. Bir A bileşenin mol kesri X A, A, B, C,... bileşenlerinden oluşan bir çözeltide aşağıdaki eşitlik ile belirtilebilir. Burada X A, A'nın mol kesri olup, n A, n B, n C,... ise A, B, C... maddelerinin mol sayılarıdır. Bir çözeltide mol kesirleri toplamı daima 1'dir ve n A A Bile şenin mol kesri, X A = n A + n B + n C +... x A + x B + x C +... = 1 olarak ifade edilir. AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

15 206 ÇÖZELTİ LER (v) Molarite Molarite, bir litre çözeltide çözünenin mol sayısıdır. Buna göre bir çözeltinin molaritesi, çözünenin mol sayısının, litre cinsinden çözeltinin hacmine oranı olup Çözünenin mol sayısı Molarite = Çözeltinin hacmi = n (mol ) V (L) şeklinde ifade edilir. Burada n, çözünenin mol sayısı, V ise çözeltinin hacmidir. Molarite tanımının, çözücü hacmine göre değil, çözeltinin toplam hacmine göre verildiğine dikkat edilmelidir. Molaritenin birimi mol /L olup M simgesi ile 1M = mol/ L şeklinde gösterilir ve "molar" olarak adlandırılır. Örneğin 1 mol sodyum klorür (NaCl: 58,5 g/mol), sulu çözeltinin bir litresinde çözünmüşse, çözeltinin molarite olarak derişimi 1,00 mol NaCl 1,00 L çözelti = 1,00 M NaCl Şekil 11.4: Verilen Molaritede Bir Çözeltinin Hazırlanması. Gereken çözünen miktarları tartılır ve hacmi belli balona, (balon jojeye) konur ve az miktarda çözücü eklenerek karıştırılır ve çözünmesi sağlanır, ardından balon jojenin ayar çizgisine kadar çözücü ile tamamlanır. olur ve bu çözelti "1,00 molar sodyum klorür çözeltisi" olarak belirtilir. Bu çözeltiyi hazırlamak için 58,5 g NaCl tartılıp bir litrelik balon jojeye (ölçülü balona, Şekil 11.4) konur. Bir miktar suda çözüldükten sonra balon jojenin boynundaki ayar çizgisine kadar su katılır ve kapağı kapatılarak iyice karıştırılır. Şüphesiz her zaman tam olarak bir litre çözelti hazırlanması gerekmiyebilir. İstenen hacimde çözelti hazırlamak için, istenen hacme uygun balon joje seçilir ve çözünen miktarı hesaplanarak çözelti hazırlanır. Çözümlü Soru 2 Kütlesi 24,3 g olan sodyum sülfat (Na 2 SO 4 ) bir miktar suda çözüldükten sonra hacmi su ile 250 ml'ye tamamlanıyor. Çözeltinin molaritesi nedir? Cevap Molarite, çözünenin mol sayısının, litre cinsinden hacme oranı olduğuna göre, önce çözünenin mol sayısını bulalım ve ardından bu değeri çözelti hacmine (litre cinsinden) bölelim. Sodyum sülfatın (Na 2 SO 4 ) mol kütlesi, 142,1 g/mol olduğuna göre, 24,3 g Na 2 SO 4 'ı n mol sayısı = 142,1 g /mol =0,171 mol ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

16 ÇÖZELTİ LER 207 olarak bulunur. Çözelti hacmi 250 ml (0,250 L) olduğundan, 0,171 mol Molarite = = 0,684 mol/l 0,250 L bulunur. Hazırlanan bu çözeltiye "0,684 M Na 2 SO 4 çözeltisi" denir. Bir çözeltinin molaritesi biliniyorsa; belli bir hacimde çözünmüş maddenin mol sayısı M (mol/l) = n (mol ) V (L) temel eşitliği, şeklinde düzenlenerek hesaplanabilir. n = M x V Ayrıca çözünenin belli bir mol sayısı için alınması gereken çözelti hacmi de eşitliği ile bulunabilir. V = n M Madde miktarlarını mol olarak ölçemediğimizden, mol sayısını ölçülebilen başka miktarlarla ilişkilendirilmesi gerektiğini biliyoruz. Çözümlü soru 3'de, molaritesi bilinen bir çözeltide çözünenin kütlesinin hesaplanması ve çözünen maddenin yoğunluğu bilinen bir sıvı olması durumunda gerekli çözünen hacminin hesaplanmasına ilişkin örnek verilmektedir. Çözümlü Soru 3 a) 100,0 ml 3,0 M nitrik asit (HNO 3 ) çözeltisi hazırlamak için kaç gram derişik HNO 3 gereklidir? Derişik nitrik asit kütlece %70'liktir (Kütlece %70'lik derişik HNO 3 ; 100 g derişik HNO 3 'te 10,0 g HNO 3 bulunuyor anlamındadır). b) Derişik HNO 3 'in yoğunluğu 1,42 g/ml ise yukarıdaki çözeltiyi hazırlamak için kaç ml derişik HNO 3 gereklidir? Cevap a) Önce 100,0 ml hacmindeki 3,0 M çözeltinin mol sayısını hesaplayalım, ardından HNO 3 'in mol kütlesini ve derişik asidin kütlece yüzdesini kullanarak, gram miktarını bulalım. AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

17 208 ÇÖZELTİ LER 100,0 ml çözeltideki HNO 3 'in mol sayısı = (3,0 mol/l) x (0,100 L) = 0,3 mol HNO 3 'in mol kütlesi 63,0 g/mol olduğuna göre, bulunan mol sayısını kütleye çevirelim. Ancak burada hesaplanan kütle saf HNO 3 'in kütlesi olacaktır. Problemde %70'lik derişik HNO 3 'ten kaç gram gerektiği sorulmaktadır. Bunun için 100 g derişik HNO 3 'te 70 g saf HNO 3 bulunduğu göz önünde bulundurularak aşağıdaki gibi hesaplama yapılır. Derişik HNO 3 'in gram miktarı = (0,3 mol) x (63,0 g/mol) x 100,0 g der. HNO 3 70,0 g HNO 3 = 27,0 g HNO 3 100,0 ml 3,0 M HNO 3 çözeltisi hazırlamak için 27,0 g derişik HNO 3 çözeltisi gereklidir. b) (a) Şıkkında bulunan gram miktarını ml derişik HNO 3 'e dönüştürmek için derişik asidin yoğunluğunu kullanmak gerekir. Bilindiği gibi yoğunluk birim hacimdeki kütle miktarıdır. Buna göre derişik asidin 1 ml'si 1,42 g ise, 27,0 g derişik HNO 3 'in ml miktarı aşağıdaki gibi hesaplanır. Derişik HNO 3 'in ml miktarı = 27,0 g der.hno 3 x 1,00 ml der. HNO 3 1,42 g der. HNO 3 = 19,0 ml der. HNO 3 100,0 ml 3,0 M HNO 3 çözeltisi hazırlamak için der. HNO 3 çözeltisinden 19,0 ml almak gerekir. Laboratuvarlarda, çözeltiler genellikle derişik hazır çözeltilerden hazırlanırlar. Bu hazır derişik çözeltilerden, daha az derişik veya seyreltik çözeltiler hazırlamak oldukça kolaydır. Bunun için alınan derişik bir çözelti örneğine yeterli miktarda saf su ilave edilir. Bu nedenle alınan derişik çözeltideki çözünen madde miktarının, hazırlanan seyreltik çözeltide de aynen bulunacağı unutulmamalıdır. O halde seyreltme çözücü ekleyerek çözelti derişimini düşürme demektir. Bir çözeltiye çözücünün fazlası eklenirken, çözünenin mol sayısı değişmez, seyreltme sonunda sadece çözünenin kapladığı hacim değişir. O halde çözelti seyreltiğinde son (s) ve ilk (i) çözeltideki çözünen madde miktarı sabit kalacağından, n i = n s M i V i = M s V s yazılabilir. Yani, hazırlanan son çözeltideki mol sayısı, n s (sağdaki çarpım) ilk çözeltiden alınan kısımdaki mol sayısına, n i (soldaki çarpım) eşittir. ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

18 ÇÖZELTİ LER 209 Çözümlü Soru ml 2,0 M amonyak (NH 3 ) çözeltisi hazırlamak için, 14,8 M derişik amonyak çözeltisinden gereken hacmi hesaplayınız. Cevap Çözüm için aşağıdaki eşitlik kullanılır, M i V i = M s V s (14,8 mol/l) x V i = (2,0 mol/l) x (0,500 L) V i = 6,76 x 10-2 L = 67,6 ml V i olarak bulunur. Buna göre ilk çözelti yani derişik 14,8 M NH 3 çözeltisinden 67,6 ml alıp hacim su ile 500 ml'ye tamamlanırsa hazırlanan son çözelti 2,0 M NH 3 çözeltisidir. (vi) Molalite Molalite, 1 kg çözücüde (çözeltide değil) çözünen maddenin mol sayısı olarak tanımlanır. Molalite veya molal derişim "m" ile gösterilir ve aşağıdaki gibi ifade edilebilir. Çözünenin mol sayısı Molalite = Çözücünün kütlesi (kg) Molalitenin tanımı çözeltinin toplam hacmine bağlı olmadığından, molal çözeltilerde son hacim önemli değildir. Örneğin 1,00 kg suda 1,00 mol NaCl çözündüğü zaman elde edilen NaCl çözeltisinin molalitesi 1,00'dir ve "1,0 m NaCl çözeltisi" şeklinde belirtilir. Molal çözeltiler, bileşenlerinin kütlelerine göre hazırlandığından ve kütle sıcaklığa bağlı olmadığından verilen bir çözeltinin molalitesi sıcaklıkla değişmez. Molaliteleri eşit olan çözeltilerdeki maddelerin çözücüleri aynı ise çözünen maddelerin mol kesirleri de eşit olur. Çözümlü Soru 5 0,200 m KNO 3 çözeltisi hazırlamak için 250 g suya kaç gram KNO 3 eklemek gerekir? AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

19 210 ÇÖZELTİ LER Cevap Öncelikle gereken KNO 3 'ın mol sayısının hesaplanması gerekir. Bulunan mol sayısı, KNO 3 'ın mol kütlesi (101,1 g/mol) ile çarpılarak gerekli gram miktarı aşağıdaki şekilde hesaplanır. KNO 3 'ı n gram miktarı = (0,200 mol/kg) x (0,250 kg) x (101,1 g/mol) = 5,06 g 7. Çözeltilerin Özellikleri 7.1. Çözeltilerin Buhar Basıncı Sıvısı ile dinamik dengede bulunan buharın yaptığı basınca buhar basıncı dendiği sıvılar konusunda belirtilmişti. Sıvıların buhar basıncından söz edildiği gibi çözeltilerin de buhar basıncından söz edilebilir. Herhangi bir çözeltinin buhar basıncı (P toplam ), çözeltiyi oluşturan bileşenlerin kısmi buhar basınçlarının (P A, P B,...) toplamına eşittir ve n bileşenli bir çözeltinin toplam buhar basıncı, aşağıdaki bağıntı ile hesaplanır. P toplam = P A + P B +... P n Çözeltiyi oluşturan A ve B bileşenlerinin kendi aralarındaki etkileşimleri birbirleri arasındaki etkileşimlere benziyorsa ideal çözelti oluştururlar. Aksi durumda ise çözeltiler ideallikten saparlar. Çözücüsü A, çözüneni B olan iki bileşenli bir ideal çözeltide, A çözücüsünün kısmi buhar basıncı, (P A ), verilen bir sıcaklıkta saf çözücünün buhar basıncı (P A 0 ), ile çözücünün çözeltideki mol kesrinin X A, çarpımına eşittir ve aşağıdaki eşitlik ile belirtilir. P A = X A P A 0 Bu bağıntı, 1886'da F. Raoult tarafından, bir çözünenin, çözücünün buhar basıncını düşürdüğünü saptaması ile önerilmiş olup "Raoult Yasası" olarak bilinir. Seyreltik çözeltiler ideal olup, Raoult Yasasına uyarlar. İki bileşenli bir çözeltide, A ve B bileşenlerinin mol kesirleri toplamı X A + X B = 1 olduğundan X A = 1 - X B 'dir ve X A 'nın değeri 1'den küçüktür. Bu nedenle 1'den küçük X A ile P A 0 'ın çarpımına eşit P A 'nın değeri, P A 0 değerinden küçüktür. O halde yukarıda verilen P A = X A P A 0 eşitliği Raoult Yasasının matematiksel bir ifadesidir. ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

20 ÇÖZELTİ LER 211 Benzer şekilde B bileşeni için kısmı buhar basıncı, aşağıdaki eşitlik ile belirtilir. P B = X B P B 0 İki bileşenli çözeltinin buhar basıncı bu iki kısmî buhar basıncının toplamı olup, bu durum matematiksel olarak, aşağıdaki eşitlik ile belirtilir. P toplam = X A P A 0 + X B P B 0 Buna göre, ideal bir çözeltinin buhar basıncı, bileşenlerin mol kesirleri dikkate alınarak, saf haldeki buhar basınçlarından hesaplanabilir. Çözümlü Soru 6 25 C'da saf benzenin buhar basıncı 95,1 mmhg, saf toluenin buhar basıncı ise 28,4 mmhg'dır. Benzenin mol kesri 0,39, toluenin mol kesri 0,61 olduğu bir çözelti hazırlanıyor. Bu çözeltide benzen ve toluenin kısmî basınçları nedir? Toplam buhar basıncı nedir? Çözelti ile dengede olan buharın bileşimi nedir? Cevap Raoult Yasasını çözelti bileşenlerine uygulayalım. P benz = X benz P 0 benz = 0,39 x 95,1 mmhg = 37,09 mmhg P tolu = X tolu P 0 tolu = 0,61 x 28,4 mmhg = 17,32 mmhg P toplam = P benz + P tolu = 37,09 mmhg + 17,32 mmhg = 54,41 mmhg Bileşenlerin buhar fazındaki mol kesirleri, her bir kısmî basınçların, toplam basınca oranıdır. buna göre buharın mol kesri bileşimi, olarak bulunur. X benz = P benz P top 37,09 mmhg = 54,41 mmhg = 0,682 X benz = P tolu 17,32 mmhg = P top 54,41 mmhg = 0, Çözeltilerin Kaynama ve Donma Noktaları Bilindiği gibi bir sıvının buhar basıncının, dış atmosfer basıncına eşit olduğu sıcaklık "kaynama noktası", 1 atmosfer basınç altında ölçülen kaynama noktası "normal kaynama noktası" olarak tanımlanır. AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

21 212 ÇÖZELTİ LER Diğer taraftan bir çözücüye, uçucu olmayan bir madde eklenmesi ile çözücü moleküllerinin kaçma eğiliminin daha küçük olmasına bağlı olarak, çözeltinin buhar basıncının düşmesi, çözeltilerin kaynama ve donma noktalarını etkiler. Uçucu olmayan bir çözünen etkisi ile buhar basıncı düşürülen çözelti, saf çözücünün normal kaynama noktasında kaynamaz ve çözeltinin buhar basıncını atmosferik basınca eşit yapabilmek için sıcaklığının çözücünün normal kaynama sıcaklığının üstüne çıkarılması gerekir. Bu etki çözeltilerde "kaynama noktası yükselmesi" olarak belirtilir. Kaynama noktası yükselmesi, çözeltideki çözünenin derişimi ile orantılı olup aşağıdaki eşitlik ile ifade edilebilir: T b = K b m Otomobil radyatörlerinde kullanılan antifiriz %40 lık etilen glikol (C 2 H 6 O 2 ) çözeltisi olup, suyun donma noktasını -20 C'a kadar düşürür. Burada " T b ", kaynama noktası yükselmesi, "m" çözelti molalitesi (derişim birimi olarak mol kesri de bu eşitlikte kullanılabilmektedir). "K b ", çözücünün molal kaynama noktası yükselmesi sabitidir. K b 'nin değeri çözücünün cinsine bağlı olup, çözünen maddeye bağlı değildir. Örneğin H 2 O için K b değeri 0,512 C/m iken benzen için 2,53 C/m, etil alkol için 1,22 C/m, karbon tetraklorür için 5,02 C/m, kloroform için 3,63 C/m'dir. Buhar basıncı alçalması, kaynama noktası yükselmesini kontrol ettiği gibi, donma noktası alçalmasını da kontrol eder. Bir çözücü donduğunda, sıvı ve katı hali arasında bir denge vardır ve dolayısıyla sıvı çözücünün buhar basıncı ile katı çözücünün buhar basınçları birbirine eşit olmalıdır. Ancak çözeltilerde çözünenin etkisi ile buhar basıncı azaldığından çözeltide katı çözücü ile sıvı çözücünün dengede olabilmesi için gereken sıcaklık azalır. Bu nedenle çözeltinin donma noktası, saf çözücününkünden daha düşüktür. Donma noktası alçalması da, kaynama noktası yükselmesinde olduğu gibi çözelti derişimine ve çözücüye bağlı olup benzer şekilde aşağıdaki eşitlik ile ifade edilebilir: T f = K f m Burada " T f " donma noktası alçalması, "m", çözeltinin molalitesi, "K f " çözücünün donma noktası alçalması sabitidir. K b gibi K f de çözücünün cinsine bağlıdır. Örneğin su için K f değeri -1,86 C/m, benzen için -5,12 C/m, etil alkol için -1,99 C/m, karbon tetraklorür için -29,8 C/m dir. Yukarıda verilen eşitlik, katı çözelti oluşması halinde geçerli değildir. ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

22 ÇÖZELTİ LER 213 Çözümlü Soru gram suda 90 gram glikoz (C 6 H 12 O 6 ) çözülerek hazırlanan çözeltinin kaynama ve donma noktaları nedir? (Glikozun mol kütlesi, 180 g/mol'dür). Cevap Çözeltinin molalitesi 1000 g suda çözünmüş glikozun mol sayısına eşittir. 90 g C Glikozun mol sayısı = 6 H 12 O g/mol C 6 H 12 O 6 = 0,5 mol C 6 H 12 O 6 Sulu çözeltilerin molal kaynama noktası yükselmesi sabiti 0,512 C/m dir. Buna göre, T b = m K b = (0,5 m) (0,512 C/m) = 0,256 C Suyun normal kaynama noktası 100,0 C'dır. Buna göre çözeltinin kaynama noktası; 100,0 + 0,256 = 100,256 C'dır. Sulu çözeltilerin molal donma noktası düşmesi sabiti -1,86 C/m olduğuna göre, T f = m K f = (0,5 m) (-1,86 C/m) = -0,93 C suyun normal donma noktası 0,0 C olduğundan çözeltinin donma noktası olarak bulunur. 0,0 C - 0,93 C = -0,93 C 7.3. Osmotik Basınç Buhar basıncı düşmesinin diğer bir sonucu da osmotik basınçtır. Osmos olayı, çözünen taneciklerinin geçemediği sellofan veya parşömen gibi "yarı geçirgen bir zardan çözücü moleküllerinin difüzyonu" olarak açıklanabilir. Osmos olayı, böbreklerin çalışması, bitkilerde suyun yükselmesi vb. gibi canlı olaylarında çok önemlidir. AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

23 214 ÇÖZELTİ LER Şekil 11.5: Osmotik basınç (a) Başlangıçta çözücü ve çözelti seviyeleri eşit (b) Osmos sırasında, çözücünün soldaki bölmeden sağdaki bölmeye hareketi ile çözelti seviyesi yükselir. Şekil 11.5'te görülen düzenekte, soldaki bölmede çözücü, sağdaki bölmede ise çözelti bulunmaktadır. İki bölme, çözücü moleküllerini geçiren fakat çözünen moleküllerini geçirmeyen yarıgeçirgen bir zarla ayrılmıştır. Başlangıçta her iki bölmede de sıvı seviyeleri eşittir (11.5 (a)). Bir süre sonra sağdaki tüpte sıvı seviyesinde yükselme başlar ve bu yükselme denge kurulana dek sürer. Çözücü moleküllerinin yarıgeçirgen zardan geçerek, saf çözücüden (veya seyreltik çözeltiden) çözeltiye (veya daha derişik çözeltiye) hareketi "osmos" olarak adlandırılır. Tüpteki bu sıvının hidrostatik basıncına "osmotik basınç" denir. Bir çözeltinin osmotik basıncı, saf çözücüden çözeltiye osmosu durdurmak için gereken basınçtır. Şekil 11.5 (b) de görüldüğü gibi bu basınç direkt olarak iki sıvı seviyesi arasındaki farktan ölçülebilir. Çok seyreltik, uçucu ve elektrolit olmayan çözeltilerin osmotik basıncı π = n V RT bağıntısı ile hesaplanır. Burada "π", osmotik basıncı (atm. olarak) R (0,08206 Latm mol -1 K -1 ) gaz sabitini, T (Kelvin olarak) sıcaklığı, "n" çözünenin mol sayısını, "V" çözeltinin hacmini belirtir. Osmotik basınç, osmos sırasında derişik çözeltiden, çözücü akışını durdurmak için gereken basınç olup, sadece çözünen taneciklerinin sayısına bağlıdır. Çözümlü Soru 8 100,0 ml'sinde 2,16 g protein bulunan bir çözeltinin 298 K'deki osmotik basıncını hesaplayınız. (Protein'in mol kütlesi 6,86 x 10 4 g/mol dür) Cevap Osmotik basınç için verilen eşitlikte değerler yerine konulursa, ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

24 ÇÖZELTİ LER 215 2,16 g π = n V RT = 6,86 x 10 4 g/mol 0,1 L x 0,08206 L atm mol -1 K -1 x 298 K π = 7,70 x 10-3 atm. Çözeltilerin buhar basıncı, donma noktası alçalması, kaynama noktası yükselmesi ve osmotik basınç gibi özellikler çözeltide bulunan iyon ve moleküllerin sadece sayısına bağlıdır. Çözeltilerin bu özellikleri "koligatif özellikler" olarak adlandırılır. 8. Elektrolit Çözeltiler Bir çözeltide çözünen madde, iyonlar veya moleküller halinde bulunabilir. İyonik bileşikler suda iyonlarına ayrışarak çözündüklerinden yüklü tanecikler oluştururlar ve elektrik akımını iletirler. Bilindiği gibi saf su çok az iyonlaşır ve elektriği çok az iletir. 2H 2 O H 3 O + (sulu) + OH - (sulu) Elektriği saf sudan daha iyi ileten bir maddenin sulu çözeltisi elektrolit olarak adlandırılır. Elektrolit çözeltileri genellikle, sodyum klorür ve potasyum nitrat gibi iyonik bileşiklerin sulu çözeltileridir. Elektrolit çözeltilere ilişkin temel noktalar şöyle özetlenebilir: Kuvvetli elektrolit çözeltisinde, çözünen madde tamamen iyonlarına ayrışır ve bu tür çözeltiler elektriği iyi iletirler. Zayıf elektrolit çözeltisinde, çözünen madde kısmen iyonlarına ayrışır ve bazı moleküller hala moleküler haldedir. Örneğin asetik asitin (CH 3 COOH) sulu çözeltisinde, CH 3 COOH (sulu) CH 3 COO - (sulu) + H + (sulu) çok az miktarda asetat (CH 3 COO - ) ve hidrojen iyonları oluşur ve elektriği az iletir. Kovalent bağlı bileşikler, suda moleküler olarak çözündüklerinden çözücünün iletkenliğini artırmazlar ve bu tür çözeltiler "elektrolit olmayan çözeltiler" olarak adlandırılırlar. Örneğin şeker suda moleküler halde çözündüğünden, şekerli su elektriği iletmez. Elektrolit çözeltilerin, kaynama noktası yükselmesi, donma noktası alçalması miktarları, aynı derişimde elektrolit olmayan çözeltilerinkinden farklıdır. Örneğin 0,01 m'lık bir sulu çözelti için beklenen donma noktası alçalması T f = K f m = 1,86 C/m x 0,01 m = 0,0186 C'dır. AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

25 216 ÇÖZELTİ LER olarak bulunur. Söz konusu çözelti 0,01 m şeker çözeltisi ise donma noktası -0,0186 C, fakat çözelti 0,01 m NaCl çözeltisi ise donma noktası - 0,0361 C ölçülecektir. Bu duruma ilişkin Van't Hoff faktörü, "i" tanımlanmıştır. Buna göre, bir çözünenin ölçülen tanecik özelliğinin değeri, beklenen (hesaplanan) değere bölünerek i faktörü bulunur. Örneğin 0,01 m NaCl çözeltisi için i faktörü aşağıdaki gibi hesaplanır. i = Ölçülen T f 0,0361 C = Beklenen T f 1,86 C/m x 0,01 m = 1,94 Benzer bağıntı kaynama noktası yükselmesi miktarı içinde yazılabilir: i = Ölçülen T b Beklenen T b = Ölçülen T b m K b Van't Hoff faktörü, (i), farklı çözünenler için farklı değere sahiptir. Örneğin şeker, üre, gliserin gibi elektrolit olmayan çözünenler için i = 1'dir. Kuvvetli elektrolit çözünen içeren çözeltilerde ise durum farklıdır. Örneğin NaCl, (Na + ve Cl - ) bir molekülden iki iyon oluşması nedeniyle, NaCl'ün 1 m çözeltisindeki donma noktası alçalması miktarı, elektrolit olmayan bir maddenin 1 m çözeltisininkinin iki katı olması beklenir ve i = 2 kabul edilebilir. Benzer şekilde K 2 SO 4, MgCl 2 için i = 3 olmalıdır ve bu çözeltilerin donma noktası düşmesi miktarının, ayrışmayan bir çözünen içeren aynı derişimdeki bir çözeltisinin üç katı olması beklenir. Çözeltilerin özelliklerinde verilen T b = m K b, T f = m K f, π = n eşitlikleri, çözünen maddenin ayrışmadığı (i = 1) kabul edilerek çıkarılmıştır. Çö- V RT zünen madde ayrıştığı zaman (elektrolit çözeltilerde) bu eşitlikler, aşağıdaki gibi yazılmalıdır. T b = i x K b x m T f = i x K f x m π = i x n V RT Donma noktası tayinlerinden türetilen değişik kuvvetli elektrolit çözeltiler için Van't Hoff faktörü i, değerleri incelendiğinde, kuvvetli elektrolitlerin her birinin formül birimi başına iyon sayılarının, söz konusu i değerlerine tam olarak eşit olmadığı görülmüştür. ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

26 ÇÖZELTİ LER 217 Örneğin 0,001 m çözeltiler için NaCl, K 2 SO 4 ve K 3 [Fe (CN) 6 ] 'in "i" değerleri sırası ile 1,97 (2 değil), 2,84 (3 değil) ve 3,82 (4 değil) dir. Çözelti sonsuz seyreltiğinde ise, söz konusu i değerleri sırasıyla 2,3 ve 4 sınır değerlerine ulaşır yılında Peter Debye ve Erich Hückel tarafından elektrolit çözeltilerle ilgili yeni bir kuram önerilerek bu güçlükler çözülebilmiştir. Bu kurama göre, elektrolit çözeltilerinde iyonlar arasında çekim kuvvetleri bulunduğundan, iyonlar birbirinden bağımsız hareket edemezler. Her artı yüklü iyon, eksi yüklü iyonlardan bir kıskaçla çevrilir, eksi iyon da aynı şekilde artı iyonların oluşturduğu halka ile çevrilir ve iyonların elektriksel alandaki hareketleri azalır. Böylece zıt yüklü iyonlar arasında etkili olan elektriksel kuvvetler bu iyonların etkinliğini azaltır. Böylece 0,001 m NaCl'ün i değerinin 2 yerine 1,94 olması açıklanabilmektedir. Bir çözelti seyreldikçe iyonlar arası ortalama uzaklık artacağından karşılıklı etkileşme azalır ve i değeri kendi limit değerine ulaşır. Bu nedenle seyreltik çözeltilerde iyonların birbirinden bağımsız davrandıkları kabul edilir. İyonlar arası etkileşimler nedeni ile çözeltilerin iyonik derişimleri daima gerçek değerden azdır. Bu nedenle "etkin derişim" olarak bilinen "aktivite" kavramı tanımlanmıştır. Buna göre aktivite, (a), aşağıdaki eşitlik ile ifade edilir. a = γ c Burada "c" gerçek derişim, "γ" aktivite katsayısıdır. Etkin derişim, gerçek derişimden, iyonik etkileşimler nedeni ile daima küçüktür. Aktivite katsayısı da birden küçüktür ve çözeltinin derişimi azalırken 1'e yaklaşır. Özet Çözelti, iki veya daha fazla maddenin homojen bir karışımı olup, en az iki bileşenden oluşur. Bileşenlerden miktarı az olana "çözünen", fazla olanına "çözücü" denir. Çözünme olayı, çözücü ve çözünenin homojen olarak karışması ile gerçekleşir. Herhangi bir sıcaklıkta belirli miktar çözücüde çözünebilen madde miktarına, o maddenin o koşullardaki "çözünürlüğü" adı verilir. Doymuş çözelti, çözünenin fazlası ile dengede kalabilen çözeltidir. Doymuş çözelti için verilen çözünürlük değerinden daha az miktarda madde bulunduran çözeltiler "doymamış çözelti" olarak adlandırılır. Eğer bir çözücü verilen koşullarda çözebileceği miktarlardan fazla madde çözmüş ise bu tür çözeltiler "aşırı doymuş çözeltiler" olarak tanımlanır. Bir çözücüde bir maddenin çözünürlüğü, çözücü ve çözünenin türüne, sıcaklığa ve basınca bağlıdır. AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

27 218 ÇÖZELTİ LER Belirli bir miktar çözelti veya çözücü içerisinde bulunan çözünmüş madde miktarının ölçüsü "derişim" olarak tanımlanır. En çok kullanılan derişim birimleri, yüzde derişim, mol kesri, molarite ve molalitedir. Çözeltilerin buhar basıncı, donma noktası alçalması, kaynama noktası yükselmesi ve osmotik basınç gibi özellikleri, çözeltide bulunan iyon ve moleküllerin sadece sayısına bağlıdır. Çözeltilerin bu özellikleri "koligatif özellikler "olarak bilinirler. Elektriği saf sudan daha iyi ileten bir maddenin sulu çözeltisi "elektrolit "olarak adlandırılır. Elektrolit çözeltilerin kaynama noktası yükselmesi, donma noktası alçalması miktarları, aynı derişimdeki elektrolit olmayan çözeltilerinkinden farklıdır. Değerlendirme Soruları Aşağıdaki soruların yanıtlarını seçenekler arasından bulunuz. 1. Aşağıdakilerden hangisinde verilen maddelerle çözelti elde edilemez? A. Sirke, limon suyu B. Su, alkol C. Su, amonyak D. Su, zeytinyağı E. Sirke, tuz gram şeker ve 360 g su kullanılarak hazırlanan bir çözelti % kaçlık olur? A. 4 B. 8 C. 10 D. 20 E C de 100 g suda 92 g NaOH çözünebildiğine göre bu sıcaklıkta doymuş çözeltideki NaOH miktarı % kaçtır? A. 92 B. 47,9 C. 23,5 D. 12 E ,0 ml 0,8 M NaOH çözeltisinde kaç mol NaOH formül birimi bulunur? A. 4,0 x 10-2 mol B. 2,0 x 10-2 C. 0,5 x 10-3 D. 1 x 10-4 E. 0,5 x 10-5 ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

28 ÇÖZELTİ LER ,451 M etanol (C 2 H 5 OH) çözeltisinin kaç ml'sinde 3,84 x 10-2 mol etanol bulunur? A. 12,0 ml B. 18,5 ml C. 27,5 ml D. 38,9 ml E. 85,19 ml 6. Yoğunluğu 1,18 g/ml olan ve kütlece %37 HCl içeren derişik HCl'nin molaritesi nedir? A. 1,2 M B. 6,2 M C. 8,4 M D. 12 M E. 20 M 7. 1 molal NaCl ve 1 molal glukoz çözeltilerindeki bileşenlerin mol kesirleri nedir? A. 0,018 ve 0,018 B. 0,1 ve 0,3 C. 0,3 ve 0,1 D. 0,8 ve 0,16 E. 0,4 ve 0,8 8. 5,12 gram elektrolit olmayan naftalin (C 10 H 8 ), 100 gram CCl 4 'de çözündüğünde çözeltinin kaynama noktası 2 C yükselmektedir. Buna göre CCl 4 'ün kaynama noktası sabiti kaçtır? (C: 12, H: 1) A. 1,2 B. 1,86 C. 2,12 D. 5,0 E. 7,59 9. Mol kütlesi bilinmeyen bir maddenin 4 gramı 20 gram suda çözülüyor. Çözelti C da donuyor. Buna göre çözünen maddenin mol kütlesi nedir? A. 10,5 B. 105 C. 215 D. 305 E Hemoglobinin kütlesi 6,86 x 10 4 akb'dir. 25 C taki osmotik basıncı 6,15 mmhg olan bir çözeltinin 100,0 ml'sinde kaç gram hemoglobin bulunmalıdır? A. 1,2 B. 2,2 C. 3,7 D. 8,2 E. 9,9 AÇIKÖĞ RETİ M FAKÜLTESİ

29 220 ÇÖZELTİ LER Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar Atkins, P. - Jones, L. Temel Kimya, Bilim Yayıncılık, Ankara, 3 rd ed. New York: Freeman and Company, Chang, R. Chemistry, 4 th ed. USA: Mc Graw-Hill Inc, Mortimer, C. E., Modern Üniversite Kimyası, Çağlayan Kitapevi, İstanbul, Petrucci, R.H. and Harwood, W.S., Genel Kimya, Palme Yayıncılık, Ankara. Sarıkâhya, Y. - Sarıkâhya, F., Genel Kimya, Uğur Ofset Matbaası, İzmir, Sienko, M.J., Plane, R.A., Temel Kimya, Savaş Kitap ve Yayınevi, Ankara, Değerlendirme Sorularının Yanıtları 1. D 2. C 3. B 4. A 5. E 6. D 7. A 8. D 9. D 10. B ANADOLU ÜNİ VERSİ TESİ

HEDEF VE DAVRANIŞLAR:

HEDEF VE DAVRANIŞLAR: HEDEF VE DAVRANIŞLAR: 1) Çözünürlük konusuna giriş yapılır ve günlük hayattan örnekler vererek anlaşılmasının sağlanır. 2) Çözünürlüğe etki eden faktörlerin anlatılır ve örneklerle pekiştirilir. 3) Çözünürlüğe

Detaylı

Çözeltiler. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN. Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2006

Çözeltiler. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN. Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2006 Çözeltiler Çözelti, iki veya daha fazla maddenin homojen bir karışımı olup, en az iki bileşenden oluşur. Bileşenlerden biri çözücü, diğeri ise çözünendir. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ

ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ Çözeltilerin sadece derişimine bağlı olarak değişen özelliklerine koligatif özellikler denir. Buhar basıncı düşmesi, Kaynama noktası yükselmesi, Donma noktası azalması

Detaylı

Genel Kimya. Bölüm 7: ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK. Yrd. Doç. Dr. Mustafa SERTÇELİK Kafkas Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü

Genel Kimya. Bölüm 7: ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK. Yrd. Doç. Dr. Mustafa SERTÇELİK Kafkas Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü Genel Kimya Bölüm 7: ÇÖZELTİLER VE ÇÖZÜNÜRLÜK Yrd. Doç. Dr. Mustafa SERTÇELİK Kafkas Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü ÇÖZELTİ VE TÜRLERİ Eğer bir madde diğer bir madde içinde molekül, atom veya iyonları

Detaylı

Fiziksel özellikleri her yerde aynı olan (homojen) karışımlara çözelti denir. Bir çözeltiyi oluşturan her bir maddeye çözeltinin bileşenleri denir.

Fiziksel özellikleri her yerde aynı olan (homojen) karışımlara çözelti denir. Bir çözeltiyi oluşturan her bir maddeye çözeltinin bileşenleri denir. GENEL KİMYA 1 LABORATUARI ÇALIŞMA NOTLARI DENEY: 8 ÇÖZELTİLER Dr. Bahadır KESKİN, 2011 @ YTÜ Fiziksel özellikleri her yerde aynı olan (homojen) karışımlara çözelti denir. Bir çözeltiyi oluşturan her bir

Detaylı

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ANLATIMI. Hazırlayan: Hale Sümerkan. Dersin Sorumlusu: Prof. Dr.

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ANLATIMI. Hazırlayan: Hale Sümerkan. Dersin Sorumlusu: Prof. Dr. HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ANLATIMI Hazırlayan: Hale Sümerkan Dersin Sorumlusu: Prof. Dr.Đnci Morgil ANKARA 2008 ÇÖZELTĐLER Çözeltiler, iki ya da daha fazla

Detaylı

Çözelti iki veya daha fazla maddenin birbiri içerisinde homojen. olarak dağılmasından oluşan sistemlere denir.

Çözelti iki veya daha fazla maddenin birbiri içerisinde homojen. olarak dağılmasından oluşan sistemlere denir. 3. ÇÖZELTİLER VE ÇÖZELTİ KONSANTRASYONLARI Çözelti: Homojen karışımlardır. Çözelti iki veya daha fazla maddenin birbiri içerisinde homojen olarak dağılmasından oluşan sistemlere denir. Çözelti derişimi

Detaylı

ÇÖZELTİLER VE ÇÖZELTİ KONSANTRASYONLARI 3.1. Çözeltiler için kullanılan temel kavramlar

ÇÖZELTİLER VE ÇÖZELTİ KONSANTRASYONLARI 3.1. Çözeltiler için kullanılan temel kavramlar 1.10.2015. ÇÖZELTİLER VE ÇÖZELTİ KONSANTRASYONLARI.1. Çözeltiler için kullanılan temel kavramlar Homojen karışımlardır. Çözelti iki veya daha fazla maddenin birbiri içerisinde homojen olarak dağılmasından

Detaylı

Kimyafull Gülçin Hoca

Kimyafull Gülçin Hoca KOLLİGATİF ÖZELLİKLER Kimyafull Gülçin Hoca Buhar basıncının düşmesi Kaynama sıcaklığının yükselmesi Donma sıcaklığının düşmesi Ozmotik basınç A) BUHAR BASINCI DÜŞMESİ RAOULT yasası: Bir çözeltiyi oluşturan

Detaylı

ÇÖZELTİLERDE YÜZDELİK İFADELER. Ağırlıkça yüzde (% w/w)

ÇÖZELTİLERDE YÜZDELİK İFADELER. Ağırlıkça yüzde (% w/w) ÇÖZELTİ HAZIRLAMA İki veya daha çok maddenin çıplak gözle veya optik araçlarla yan yana fark edilememesi ve mekanik yollarla ayrılamaması sonucu oluşturdukları karışıma çözelti adı verilir. Anorganik kimyada,

Detaylı

1. 250 ml 0,20 M CuSO 4 (aq) çözeltisi hazırlamak için gerekli olan CuSO 4.5H 2 O kütlesini bulunuz. Bu çözeltiden 100 ml 0,10 M CuSO 4 (aq) çözeltisini nasıl hazırlarsınız?( Cu: 63,5; S:32; O:16; H:1)

Detaylı

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM GENEL KİMYA ÇÖZELTİLER Homojen karışımlara çözelti denir. Çözelti bileşiminin ve özelliklerinin çözeltinin her yerinde aynı olması sebebiyle çözelti, «homojen» olarak nitelendirilir. Çözeltinin değişen

Detaylı

ÜNİTE 9. Çözeltiler. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler

ÜNİTE 9. Çözeltiler. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler ÜNİTE 9 Çözeltiler Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Çözelti ve çözelti türlerini tanımlayabilecek, Çözünme olgusunu ve çözünürlüğü kavrayacak, Elektrolitleri ve çeşitlerini tanımlayabilecek, Çözelti

Detaylı

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK Prof. Dr. Mustafa DEMİR M.DEMİR 05-ÇÖZÜNME VE ÇÖZÜNÜRLÜK 1 Çözünme Olayı Analitik kimyada çözücü olarak genellikle su kullanılır. Su molekülleri, bir oksijen atomuna bağlı iki hidrojen

Detaylı

DENEY I ÇÖZELTİ KONSANTRASYONLARI. Genel Bilgi

DENEY I ÇÖZELTİ KONSANTRASYONLARI. Genel Bilgi DENEY I ÇÖZELTİ KONSANTRASYONLARI Genel Bilgi 1. Çözelti İki ya da daha fazla maddenin herhangi bir oranda bir araya gelerek oluşturdukları homojen karışıma çözelti denir. Diğer bir deyişle, bir maddenin

Detaylı

TURUNCU RENGĐN DANSI NASIL OLUR?

TURUNCU RENGĐN DANSI NASIL OLUR? KĐMYA EĞĐE ĞĐTĐM M SEMĐNER NERĐ PROF. DR. ĐNCĐ MORGĐL TURUNCU RENGĐN DANSI NASIL OLUR? HAZIRLAYAN: GÜLÇĐN YALLI KONU: ÇÖZELTĐLER KONU BAŞLIĞI: TURUNCU RENGĐN DANSI NASIL OLUR? ÇÖZELTĐLER Fiziksel özellikleri

Detaylı

ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐSĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME ÇÖZELTĐLER

ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐSĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME ÇÖZELTĐLER ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐSĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME ÇÖZELTĐLER Ders Sorumlusu: Prof. Dr. Đnci MORGĐL HAZIRLAYAN: NAZLI KIRCI ANKARA,2008 KONU ANLATIMI ÇÖZELTĐLER Đki ya da daha fazla kimyasal maddenin herhangi

Detaylı

KARIŞIMLAR HOMOJEN KARŞIMLAR 1.ÇÖZÜCÜLER VE ÇÖZELTİLER:

KARIŞIMLAR HOMOJEN KARŞIMLAR 1.ÇÖZÜCÜLER VE ÇÖZELTİLER: KARIŞIMLAR HOMOJEN KARŞIMLAR 1.ÇÖZÜCÜLER VE ÇÖZELTİLER: Kimyasal tepkimeler arasında, çözelti ve çözelti tepkimeleri önemli yer tutmaktadır. Bir maddenin başka bir madde içinde, gözle görülemeyecek kadar

Detaylı

ÇÖZÜNÜRLÜĞE ETKİ EDEN FAKTÖRLER

ÇÖZÜNÜRLÜĞE ETKİ EDEN FAKTÖRLER ÇÖZÜNÜRLÜĞE ETKİ EDEN FAKTÖRLER 1- SICAKLIK 2- ORTAK İYON ETKİSİ 3- ÇÖZÜCÜ ÇÖZÜNEN CİNSİ 4- BASINCIN ETKİSİ 1- SICAKLIK ETKİSİ Sıcaklık etkisi Le Chatelier prensibine bağlı olarak yorumlanır. ENDOTERMİK

Detaylı

KARIŞIMLARIN SINIFLANDIRILMASI

KARIŞIMLARIN SINIFLANDIRILMASI IN SINIFLANDIRILMASI Doğadaki maddelerin çoğu saf halde bulunmaz. Çevremizde gördüğümüz maddeler genellikle karışım halindedir. Soluduğumuz hava, yediğimiz çikolata, kek, içtiğimiz meyve suyu, süt hatta

Detaylı

KARIŞIMLAR. Çözünme: En az iki maddenin birbiri içinde homojen bir şekilde dağılmasına çözünme denir.

KARIŞIMLAR. Çözünme: En az iki maddenin birbiri içinde homojen bir şekilde dağılmasına çözünme denir. ÇÖZÜCÜLER VE ÇÖZELTİLER KARIŞIMLAR Çözünme: En az iki maddenin birbiri içinde homojen bir şekilde dağılmasına çözünme denir. Çözelti: Boyutu 10 nanometreden küçük olacak şekilde dağılmış maddelerin oluşturduğu

Detaylı

KARIŞIMLARIN SINIFLANDIRILMASI HAZIRLAYAN FEHMİ GÜR

KARIŞIMLARIN SINIFLANDIRILMASI HAZIRLAYAN FEHMİ GÜR IN SINIFLANDIRILMASI HAZIRLAYAN FEHMİ GÜR IN SINIFLANDIRILMASI Karışımlar hangi özelliklerine göre sınıflandırılır? Karışımların sınıflandırılmasında belirleyici olan faktörler nelerdir? Farklı maddelerin

Detaylı

GAZLAR GAZ KARIŞIMLARI

GAZLAR GAZ KARIŞIMLARI DALTON KISMİ BASINÇLAR YASASI Aynı Kaplarda Gazların Karıştırılması Birbiri ile tepkimeye girmeyen gaz karışımlarının davranışı genellikle ilgi çekicidir. Böyle bir karışımdaki bir bileşenin basıncı, aynı

Detaylı

Doğal Rb elementinin atom kütlesi 85,47 g/mol dür ve atom kütleleri 84,91 g/mol olan 86 Rb ile 86,92 olan 87

Doğal Rb elementinin atom kütlesi 85,47 g/mol dür ve atom kütleleri 84,91 g/mol olan 86 Rb ile 86,92 olan 87 Doğal Rb elementinin atom kütlesi 85,47 g/mol dür ve atom kütleleri 84,91 g/mol olan 86 Rb ile 86,92 olan 87 Rb izotoplarından oluşmuştur. İzotopların doğada bulunma yüzdelerini hesaplayınız. Bir bileşik

Detaylı

6. Aşağıdaki tablodan yararlanarak X maddesinin ne olduğunu (A, B,C? ) ön görünüz.

6. Aşağıdaki tablodan yararlanarak X maddesinin ne olduğunu (A, B,C? ) ön görünüz. 1. Lavosier yasası nedir, açıklayınız. 2. C 2 H 4 + 3O 2 2CO 2 + 2 H 2 O tepkimesine göre 2,0 g etilenin yeterli miktarda oksijenle yanması sonucu oluşan ürünlerin toplam kütlesi nedir, hesaplayınız. 3.

Detaylı

Kimya Mühendisliği Bölümü, 2014/2015 Öğretim Yılı, Bahar Yarıyılı 0102-Genel Kimya-II Dersi, Dönem Sonu Sınavı

Kimya Mühendisliği Bölümü, 2014/2015 Öğretim Yılı, Bahar Yarıyılı 0102-Genel Kimya-II Dersi, Dönem Sonu Sınavı Kimya Mühendisliği Bölümü, 2014/2015 Öğretim Yılı, Bahar Yarıyılı 0102-Genel Kimya-II Dersi, Dönem Sonu Sınavı 20.05.2015 Soru (puan) 1 (20 ) 2 (20 ) 3 (20 ) 4 (25) 5 (20 ) 6 (20 ) Toplam Alınan Puan Not:

Detaylı

TAMPON ÇÖZELTİLER. Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 09-TAMPON ÇÖZELTİLER 1

TAMPON ÇÖZELTİLER. Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 09-TAMPON ÇÖZELTİLER 1 TAMPON ÇÖZELTİLER Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 09-TAMPON ÇÖZELTİLER 1 Tampon çözeltiler Kimyada belli ph larda çözelti hazırlamak ve bunu uzun süre kullanmak çok önemlidir. Ancak bu çözeltilerin saklanması

Detaylı

ÇÖZELTİ HAZIRLAMA. Kimyasal analizin temel kavramlarından olan çözeltinin anlamı, hazırlanışı ve kullanılışının öğrenilmesidir.

ÇÖZELTİ HAZIRLAMA. Kimyasal analizin temel kavramlarından olan çözeltinin anlamı, hazırlanışı ve kullanılışının öğrenilmesidir. 1. DENEYİN AMACI ÇÖZELTİ HAZIRLAMA Kimyasal analizin temel kavramlarından olan çözeltinin anlamı, hazırlanışı ve kullanılışının öğrenilmesidir. 2. DENEYİN ANLAM VE ÖNEMİ Bir kimyasal bileşikte veya karışımda

Detaylı

YouTube:Kimya Full Gülçin Hoca Serüveni KOLLİGATİF ÖZELLİKLER SORU ÇÖZÜMÜ

YouTube:Kimya Full Gülçin Hoca Serüveni KOLLİGATİF ÖZELLİKLER SORU ÇÖZÜMÜ Serüveni KOLLİGATİF ÖZELLİKLER SORU ÇÖZÜMÜ KOLLİGATİF ÖZELLİKLER Çözeltinin derişimine bağlı özelliklerine KOLİGATİF ÖZELLİK denir. Kaynama noktası Buhar basıncı Donma noktası Osmotik Basınç Çözünen Madde

Detaylı

YouTube:Kimyafull Gülçin Hoca Serüveni DERİŞİM BİRİMLERİ Ppm-ppb SORU ÇÖZÜMLERİ

YouTube:Kimyafull Gülçin Hoca Serüveni DERİŞİM BİRİMLERİ Ppm-ppb SORU ÇÖZÜMLERİ Serüveni DERİŞİM BİRİMLERİ Ppm-ppb SORU ÇÖZÜMLERİ ppm Toplam madde miktarının milyonda 1 birimlik maddesine denir. NOT: 1 kg su = 1 Litre ppm =. 10 6 1 kg çözeltide çözünen maddenin mg olarak kütlesine

Detaylı

4. ÇÖZÜNÜRLÜK. Çözünürlük Çarpımı Kçç. NaCl Na+ + Cl- (%100 iyonlaşma) AgCl(k) Ag + (ç) + Cl - (ç) (Kimyasal dengeye göre iyonlaşma) K = [AgCl(k)]

4. ÇÖZÜNÜRLÜK. Çözünürlük Çarpımı Kçç. NaCl Na+ + Cl- (%100 iyonlaşma) AgCl(k) Ag + (ç) + Cl - (ç) (Kimyasal dengeye göre iyonlaşma) K = [AgCl(k)] 4. ÇÖZÜNÜRLÜK Çözünürlük Çarpımı NaCl Na+ + Cl- (%100 iyonlaşma) AgCl(k) Ag + (ç) + Cl - (ç) (Kimyasal dengeye göre iyonlaşma) + - [Ag ][Cl ] K = [AgCl(k)] K [AgCl(k)] = [Ag + ] [Cl - ] = [Ag + ] [Cl -

Detaylı

Genel Kimya 101-Lab (4.Hafta) Asit Baz Teorisi Suyun İyonlaşması ve ph Asit Baz İndikatörleri Asit Baz Titrasyonu Deneysel Kısım

Genel Kimya 101-Lab (4.Hafta) Asit Baz Teorisi Suyun İyonlaşması ve ph Asit Baz İndikatörleri Asit Baz Titrasyonu Deneysel Kısım Genel Kimya 101-Lab (4.Hafta) Asit Baz Teorisi Suyun İyonlaşması ve ph Asit Baz İndikatörleri Asit Baz Titrasyonu Deneysel Kısım Asit Baz Teorisi Arrhenius Teorisi: Sulu çözeltlerine OH - iyonu bırakan

Detaylı

ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ HAZIRLAYAN FEHMİ GÜR

ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ HAZIRLAYAN FEHMİ GÜR ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ HAZIRLAYAN FEHMİ GÜR KOLİGATİF ÖZELLİKLER Uçucu olmayan maddelerin çözeltilerinin bazı fiziksel özellikleri; saf çözücününkinden farklıdır. Bu çözeltiler hazırlanırken,

Detaylı

GIDA İŞLEME VE ANALİZ TEKNİKLERİ I

GIDA İŞLEME VE ANALİZ TEKNİKLERİ I GIDA İŞLEME VE ANALİZ TEKNİKLERİ I RAPOR NO: 1 GRUP NO: 3 KONU: Bazı gıdalarda dondurma prosesi ve donma noktası alçalmasının tespiti ÖĞRETMENİN ADI SOYADI: Doç. Dr. Nesimi AKTAŞ ÖĞRENCİNİN ADI SOYADI:

Detaylı

0102-GENEL KİMYA-II, ÇÖZELTİLER Dr. A. KOÇ, İÜ, Kimya Mühendisliği Bölümü

0102-GENEL KİMYA-II, ÇÖZELTİLER Dr. A. KOÇ, İÜ, Kimya Mühendisliği Bölümü ÇÖZELTİLER 1. Çözünme ve Çözelti Birçok kimya laboratuarında, reaksiyonların çoğu çözelti fazında gerçekleştirilir. Çünkü çözelti ortamında, atom, iyon ve molekül daha rahat hareket edebilir. Çözelti başlıca,

Detaylı

ÇÖZÜNME OLGUSU VE ÇÖZELTĐLER SÜRE : 2 DERS SAATĐ

ÇÖZÜNME OLGUSU VE ÇÖZELTĐLER SÜRE : 2 DERS SAATĐ ÇÖZÜNME OLGUSU VE ÇÖZELTĐLER SÜRE : 2 DERS SAATĐ HAZIRLAYANLAR: NAZLI KIRCI ESRA N.ÇECE SUPHĐ SEVDĐ HEDEF VE DAVRANIŞLAR. HEDEF 1 : ÇÖZELTĐ VE ÖZELLĐKLERĐNĐ KAVRAYABĐLME DAVRANIŞLAR : 1. Çözünme kavramını

Detaylı

MOL KAVRAMI I. ÖRNEK 2

MOL KAVRAMI I.  ÖRNEK 2 MOL KAVRAMI I Maddelerin taneciklerden oluştuğunu biliyoruz. Bu taneciklere atom, molekül ya da iyon denir. Atom : Kimyasal yöntemlerle daha basit taneciklere ayrılmayan ve elementlerin yapıtaşı olan taneciklere

Detaylı

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI İdeal Gaz Karışımları İdeal gaz karışımları saf ideal gazlar gibi davranırlar. Saf gazlardan n 1, n 2,, n i, mol alınarak hazırlanan bir karışımın toplam basıncı p, toplam hacmi v ve sıcaklığı T olsun.

Detaylı

HAZIRLAYAN Mutlu ŞAHİN. Hacettepe Fen Bilgisi Öğretmenliği

HAZIRLAYAN Mutlu ŞAHİN. Hacettepe Fen Bilgisi Öğretmenliği HAZIRLAYAN Mutlu ŞAHİN Hacettepe Fen Bilgisi Öğretmenliği DENEY NO: 1 DENEYİN ADI: ÇÖZELTİLER DENEYİN AMACI: FARKLI DERİŞİMLERDE ÇÖZELTİ HAZIRLAYABİLME TEORİK BİLGİ: Katı, sıvı ve gazların birbirleri içerisinde

Detaylı

Çözünürlük kuralları

Çözünürlük kuralları Çözünürlük kuralları Bütün amonyum, bileşikleri suda çok çözünürler. Alkali metal (Grup IA) bileşikleri suda çok çözünürler. Klorür (Cl ), bromür (Br ) ve iyodür (I ) bileşikleri suda çok çözünürler, ancak

Detaylı

1. BÖLÜM : ANALİTİK KİMYANIN TEMEL KAVRAMLARI

1. BÖLÜM : ANALİTİK KİMYANIN TEMEL KAVRAMLARI ANALİTİK KİMYA DERS NOTLARI Yrd.Doç.Dr.. Hüseyin ÇELİKKAN 1. BÖLÜM : ANALİTİK KİMYANIN TEMEL KAVRAMLARI Analitik kimya, bilimin her alanında faydalanılan, maddenin özellikleri hakkında bilgi veren yöntemlerin

Detaylı

Erciyes Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü Gıda Analizleri ve Teknolojisi Laboratuvar Föyü Sayfa 1

Erciyes Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü Gıda Analizleri ve Teknolojisi Laboratuvar Föyü Sayfa 1 LABORATUVAR KURALLARI VE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA LABORATUVAR KURALLARI 1. Laboratuvar çalışmaları sırasında elbiselerin özellikle yakıcı ve tehlikeli maddelerden korunması için laboratuara önlükle gelinmelidir.

Detaylı

GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3

GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3 TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ-27 Kasım 2013 Bütün Şubeler GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3 ÖNEMLİ! Ödev Teslim Tarihi: 6 Aralık 2013 Soru 1-5 arasında 2 soru Soru 6-10 arasında 2 soru Soru 11-15 arasında

Detaylı

00213 ANALİTİK KİMYA-I SINAV VE ÇALIŞMA SORULARI

00213 ANALİTİK KİMYA-I SINAV VE ÇALIŞMA SORULARI 00213 ANALİTİK KİMYA-I SINAV VE ÇALIŞMA SORULARI A) TANIMLAR, KAVRAMLAR ve TEMEL HESAPLAMALAR: 1. Aşağıdaki kavramları birer cümle ile tanımlayınız. Analitik kimya, Sistematik analiz, ph, Tesir değerliği,

Detaylı

Çözelti konsantrasyonları. Bir çözeltinin konsantrasyonu, çözeltinin belirli bir hacmi içinde çözünmüş olan madde miktarıdır.

Çözelti konsantrasyonları. Bir çözeltinin konsantrasyonu, çözeltinin belirli bir hacmi içinde çözünmüş olan madde miktarıdır. Çözelti konsantrasyonları Bir çözeltinin konsantrasyonu, çözeltinin belirli bir hacmi içinde çözünmüş olan madde miktarıdır. 1 -Yüzde ( % ) -Molarite (M) -Molalite (m) -Normalite (N) çözelti konsantrasyonlarını

Detaylı

KARIŞIM NEDİR? YANDAKİ RESİMDE GÖRÜLEN SALATA KARIŞIM MIDIR?

KARIŞIM NEDİR? YANDAKİ RESİMDE GÖRÜLEN SALATA KARIŞIM MIDIR? KARIŞIMLAR KARIŞIM NEDİR? YANDAKİ RESİMDE GÖRÜLEN SALATA KARIŞIM MIDIR? Birden çok maddenin kimyasal bağ oluşturmadan bir arada bulunmasıyla meydana gelen maddelere karışım denir. Karışımlar görünümlerine

Detaylı

ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ (Kçç)

ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ (Kçç) ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ (Kçç) ÇÖZELTİLERDE ÇÖZÜNME VE ÇÖKELME OLAYLARI Çözeltiler doymuşluklarına göre üçe ayrılırlar: 1- Doymamış çözeltiler: Belirli bir sıcaklıkta ve basınçta çözebileceğinden daha az miktarda

Detaylı

ELEMENT Aynı tür atomlardan oluşmuş saf maddelere element denir. ELEMENTLERİN ÖZELLİKLERİ 1. Aynı tür atomlardan oluşurlar. 2. Saf ve homojendirler.

ELEMENT Aynı tür atomlardan oluşmuş saf maddelere element denir. ELEMENTLERİN ÖZELLİKLERİ 1. Aynı tür atomlardan oluşurlar. 2. Saf ve homojendirler. SAF MADDE: Aynı cins atom ya da moleküllerden oluşmuş maddelere, saf medde ÖR. Elementler saf maddelerdir. Çünkü; hepsi aynı cins atomlardan oluşmuşlardır. Bileşikler saf maddelerdir. Çünkü; hepsi aynı

Detaylı

10. Sınıf Kimya Konuları KİMYANIN TEMEL KANUNLARI VE TEPKİME TÜRLERİ Kimyanın Temel Kanunları Kütlenin korunumu, sabit oranlar ve katlı oranlar

10. Sınıf Kimya Konuları KİMYANIN TEMEL KANUNLARI VE TEPKİME TÜRLERİ Kimyanın Temel Kanunları Kütlenin korunumu, sabit oranlar ve katlı oranlar 10. Sınıf Kimya Konuları KİMYANIN TEMEL KANUNLARI VE TEPKİME TÜRLERİ Kimyanın Temel Kanunları Kütlenin korunumu, sabit oranlar ve katlı oranlar kanunları Demir (II) sülfür bileşiğinin elde edilmesi Kimyasal

Detaylı

KĐMYA EĞĐTĐMĐ DERSĐ PROF.DR.ĐNCĐ MORGĐL

KĐMYA EĞĐTĐMĐ DERSĐ PROF.DR.ĐNCĐ MORGĐL KĐMYA EĞĐE ĞĐTĐMĐ DERSĐ PROF.DR.ĐNC NCĐ MORGĐL SINIF:11 DERS SAATĐ:4 KĐMYASAL REAKSĐYONLAR Sulu çözeltilerde olan reaksiyonlar Sulu çözeltilerde çökelme ve çözünme ile ilgili kurallar Gaz çıkışıışı olan

Detaylı

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM

GENEL KİMYA. Yrd.Doç.Dr. Tuba YETİM GENEL KİMYA KİMYASAL REAKSİYONLAR Kimyasal Tepkime Kimyasal tepkime, Bir ya da birkaç maddenin (tepkenler) yeni bir bileşik grubuna (ürünler) dönüştürülmesi işlemidir. Tepkenler Ürünler NO + 1/2 O 2 NO

Detaylı

1 mol = 6, tane tanecik. Maddelerde tanecik olarak atom, molekül ve iyonlar olduğunda dolayı mol ü aşağıdaki şekillerde tanımlamak mümkündür.

1 mol = 6, tane tanecik. Maddelerde tanecik olarak atom, molekül ve iyonlar olduğunda dolayı mol ü aşağıdaki şekillerde tanımlamak mümkündür. 1 GENEL KİMYA Mol Kavramı 1 Mol Kavramı Günlük hayatta kolaylık olsun diye, çok küçük taneli olan maddeler tane yerine birimlerle ifade edilir. Örneğin pirinç alınırken iki milyon tane pirinç yerine ~

Detaylı

ÇÖZELTILERDE DENGE. Asitler ve Bazlar

ÇÖZELTILERDE DENGE. Asitler ve Bazlar ÇÖZELTILERDE DENGE Asitler ve Bazlar Zayıf Asit ve Bazlar Değişik asitler için verilen ph değerlerinin farklılık gösterdiğini görürüz. Bir önceki konuda ph değerinin [H₃O + ] ile ilgili olduğunu gördük.

Detaylı

Bölüm 14 Çalışma Soruları 8

Bölüm 14 Çalışma Soruları 8 Çözünürlük (100 g suda g tuz) Bölüm 14 Çalışma Soruları 8 8.1) Çözünürlüğün gerçekleşmesi için, çözücü ve çözünen parçacıkları arasındaki moleküller arası çekim kuvvetlerinin, çözünen-çözünen etkileşimlerine

Detaylı

KARIŞIMLAR. Birden çok maddenin kimyasal bağ oluşturmadan bir arada bulunmasıyla meydana gelen mad-delere karışım denir.

KARIŞIMLAR. Birden çok maddenin kimyasal bağ oluşturmadan bir arada bulunmasıyla meydana gelen mad-delere karışım denir. KARIŞIMLAR Birden çok maddenin kimyasal bağ oluşturmadan bir arada bulunmasıyla meydana gelen mad-delere karışım denir. 1-HETEROJEN KARIŞIMLAR (ADİ KARIŞIMLAR) Karışımı oluşturan maddeler karışımın her

Detaylı

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMENLİĞİ

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMENLİĞİ T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 1080 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 598 FEN BİLGİSİ ÖĞRETMENLİĞİ Kimya Yazarlar: Doç.Dr. Ayşe Eren PÜTÜN Yrd.Doç.Dr. Alâattin GÜVEN Yrd.Doç.Dr. Nevin KANIŞKAN

Detaylı

5.111 Ders Özeti #22 22.1. (suda) + OH. (suda)

5.111 Ders Özeti #22 22.1. (suda) + OH. (suda) 5.111 Ders Özeti #22 22.1 Asit/Baz Dengeleri Devamı (Bölümler 10 ve 11) Konular: Zayıf baz içeren dengeler, tuz çözeltilerinin ph sı ve tamponlar Çarşamba nın ders notlarından 2. Suda Baz NH 3 H 2 OH Bazın

Detaylı

İLK ANYONLAR , PO 4. Cl -, SO 4 , CO 3 , NO 3

İLK ANYONLAR , PO 4. Cl -, SO 4 , CO 3 , NO 3 İLK ANYONLAR Cl -, SO -, CO -, PO -, NO - İLK ANYONLAR Anyonlar negatif yüklü iyonlardır. Kalitatif analitik kimya analizlerine ilk anyonlar olarak adlandırılan Cl -, SO -, CO -, PO -, NO - analizi ile

Detaylı

Örnek : 3- Bileşiklerin Özellikleri :

Örnek : 3- Bileşiklerin Özellikleri : Bileşikler : Günümüzde bilinen 117 element olmasına rağmen (92 tanesi doğada bulunur) bu elementler farklı sayıda ve şekilde birleşerek ve etkileşerek farklı kimyasal özelliklere sahip milyonlarca yani

Detaylı

Suda çözündüğünde hidrojen iyonu verebilen maddeler asit, hidroksil iyonu verebilenler baz olarak tanımlanmıştır.

Suda çözündüğünde hidrojen iyonu verebilen maddeler asit, hidroksil iyonu verebilenler baz olarak tanımlanmıştır. 7. ASİTLER VE BAZLAR Arrhenius AsitBaz Tanımı (1884) (Svante Arrhenius) Suda çözündüğünde hidrojen iyonu verebilen maddeler asit, hidroksil iyonu verebilenler baz olarak tanımlanmıştır. HCl H + + Cl NaOH

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ DENEYİN AMACI Gazlarda söz konusu olmayan yüzey gerilimi sıvı

Detaylı

5.111 Ders Özeti #21 21.1

5.111 Ders Özeti #21 21.1 5.111 Ders Özeti #21 21.1 AsitBaz Dengesi Bölüm 10 Okunsun Konular: Asit ve Bazların Sınıflandırılması, Suyun Öziyonlaşması, ph Fonksiyonları, Asit ve Baz Kuvvetleri, Zayıf Asit İçeren Dengeler. Asit ve

Detaylı

Kütlesi,hacmi,eylemsizliği olan,tanecikli yapıdaki her şeye madde denir. Yer yüzünde gözümüzle görebildiğimiz her şey maddedir.

Kütlesi,hacmi,eylemsizliği olan,tanecikli yapıdaki her şeye madde denir. Yer yüzünde gözümüzle görebildiğimiz her şey maddedir. Madde Tanımı Kütlesi,hacmi,eylemsizliği olan,tanecikli yapıdaki her şeye madde denir. Yer yüzünde gözümüzle görebildiğimiz her şey maddedir. MADDENİN MADDENİN HALLERİ HALLERİ maddenin haller i MADDENİN

Detaylı

ÇÖZELTİ/MİX HAZIRLAMA ZENGİNLEŞTİRME (SPIKE) YAPMA

ÇÖZELTİ/MİX HAZIRLAMA ZENGİNLEŞTİRME (SPIKE) YAPMA T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI ULUSAL GIDA REFERANS LABORATUVARI EĞİTİM NOTU ÇÖZELTİ/MİX HAZIRLAMA ZENGİNLEŞTİRME (SPIKE) YAPMA Hazırlayan: Dr.Özge ÇETİNKAYA AÇAR T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK

Detaylı

Aşağıda verilen özet bilginin ayrıntısını, ders kitabı. olarak önerilen, Erdik ve Sarıkaya nın Temel. Üniversitesi Kimyası" Kitabı ndan okuyunuz.

Aşağıda verilen özet bilginin ayrıntısını, ders kitabı. olarak önerilen, Erdik ve Sarıkaya nın Temel. Üniversitesi Kimyası Kitabı ndan okuyunuz. KİMYASAL BAĞLAR Aşağıda verilen özet bilginin ayrıntısını, ders kitabı olarak önerilen, Erdik ve Sarıkaya nın Temel Üniversitesi Kimyası" Kitabı ndan okuyunuz. KİMYASAL BAĞLAR İki atom veya atom grubu

Detaylı

BAZ KARIŞIMLARININ VOLUMETRİK ANALİZİ

BAZ KARIŞIMLARININ VOLUMETRİK ANALİZİ BAZ KARIŞIMLARININ VOLUMETRİK ANALİZİ NaOH-Na2CO3 Tayini Alkali ve toprak alkali metallerin hidroksitleri kuvvetli nem çekici özelliğe sahiptirler. Bu nedenle katı haldeki bu hidroksitlerin dış yüzeyleri

Detaylı

KARIŞIMLAR. Mustafa Atalay mustafaatalay.wordpress.com Sayfa 1

KARIŞIMLAR. Mustafa Atalay mustafaatalay.wordpress.com Sayfa 1 KARIŞIMLAR ÇÖZÜCÜLER ve ÇÖZELTĠLER Bir maddenin, başka bir madde içerisinde gözle görülemeyecek kadar küçük tanecikler halinde dağılarak, her yerinde aynı özelliği taşıyan karışım oluşturması olayına çözünme

Detaylı

5. ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ

5. ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ 5. ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ Birçok tuz suda çok az çözünür. Tuzların sudaki çözünürlüğünden faydalanarak çökelek oluşumu kontrol edilebilir ve çökme olayı karışımları ayırmak için kullanılabilir. Çözünürlük

Detaylı

MADDE NEDİR? Çevremize baktığımızda gördüğümüz her şey örneğin, dağlar, denizler, ağaçlar, bitkiler, hayvanlar ve hava birer maddedir.

MADDE NEDİR? Çevremize baktığımızda gördüğümüz her şey örneğin, dağlar, denizler, ağaçlar, bitkiler, hayvanlar ve hava birer maddedir. MADDE NEDİR? Çevremize baktığımızda gördüğümüz her şey örneğin, dağlar, denizler, ağaçlar, bitkiler, hayvanlar ve hava birer maddedir. Her maddenin bir kütlesi vardır ve bu tartılarak bulunur. Ayrıca her

Detaylı

SULU ÇÖZELTİLERDE DENGE

SULU ÇÖZELTİLERDE DENGE İMYASAL DENGE SULU ÇÖZELTİLERDE DENGE Prof. Dr. Mustafa DEMİR M.DEMİR 06-İMYASAL DENGE 1 SULU ÇÖZELTİLERDE DENGE Bileşikler suda, özelliklerine göre az veya çok oranda ayrışarak iyonlaşırlar. İyon içeren

Detaylı

ASİTLER, BAZLAR ve TUZLAR

ASİTLER, BAZLAR ve TUZLAR ASİTLER, BAZLAR ve TUZLAR 1. ASİTLER Sulu çözeltilerine Hidrojen İyonu veren maddelere asit denir. Ör 1 HCl : Hidroklorik asit HCl H + + Cl - Ör 2 H 2 SO 4 : Sülfürik asit H 2 SO 4 2H + + SO 4-2 Ör 3 Nitrik

Detaylı

Ünite. Karışımlar. Homojen Karışımlar 62 Heterojen Karışımlar 84 Karışımların Ayrılması 93

Ünite. Karışımlar. Homojen Karışımlar 62 Heterojen Karışımlar 84 Karışımların Ayrılması 93 Ünite 2 Karışımlar Homojen Karışımlar 62 Heterojen Karışımlar 84 Karışımların Ayrılması 93 HOMOJEN KARIŞIMLAR 1. Boyutu 10 nm den daha küçük olacak şekilde dağılmış maddelerin oluşturduğu karışıma çözelti

Detaylı

Katlı oranlar kanunu. 2H 2 + O 2 H 2 O Sabit Oran ( 4 g 32 g 36 g. 2 g 16 g 18 g. 1 g 8 g 9 g. 8 g 64 g 72 g. N 2 + 3H 2 2NH 3 Sabit Oran (

Katlı oranlar kanunu. 2H 2 + O 2 H 2 O Sabit Oran ( 4 g 32 g 36 g. 2 g 16 g 18 g. 1 g 8 g 9 g. 8 g 64 g 72 g. N 2 + 3H 2 2NH 3 Sabit Oran ( Sabit oranlar kanunu Bir bileşiği oluşturan elementlerin kütleleri arasında sabit bir oran vardır. Bu sabit oranın varlığı ilk defa 799 tarihinde Praust tarafından bulunmuş ve sabit oranlar kanunu şeklinde

Detaylı

Birden çok maddenin kimyasal bağ oluşturmadan bir arada bulunmasıyla meydana gelen maddelere karışım denir.

Birden çok maddenin kimyasal bağ oluşturmadan bir arada bulunmasıyla meydana gelen maddelere karışım denir. Anahtar Kavramlar Çözelti çözücü çözünen homojen hetorojen derişik seyreltik Birden çok maddenin kimyasal bağ oluşturmadan bir arada bulunmasıyla meydana gelen maddelere karışım denir. Solduğumuz hava;

Detaylı

Her madde atomlardan oluşur

Her madde atomlardan oluşur 2 Yaşamın kimyası Figure 2.1 Helyum Atomu Çekirdek Her madde atomlardan oluşur 2.1 Atom yapısı - madde özelliği Elektron göz ardı edilebilir kütle; eksi yük Çekirdek: Protonlar kütlesi var; artı yük Nötronlar

Detaylı

Serüveni 4.ÜNİTE MADDENİN HALLERİ ORTAK VE AYIRDEDİCİ ÖZELLİKLER

Serüveni 4.ÜNİTE MADDENİN HALLERİ ORTAK VE AYIRDEDİCİ ÖZELLİKLER Serüveni 4.ÜNİTE MADDENİN HALLERİ ORTAK VE AYIRDEDİCİ ÖZELLİKLER MADDENİN HALLERİ MADDE MİKTARINA BAĞLI ÖZELLİKLER:(ORTAK ÖZELLİKLER) :Madde miktarının ölçüsüdür. :Maddenin boşlukta kapladığı yerdir Eylemsizlik:Maddenin

Detaylı

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Analiz. Cilt 2. Ünite 8-14

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Analiz. Cilt 2. Ünite 8-14 ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI Analiz Cilt 2 Ünite 8-14 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 1082 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 600

Detaylı

KİMYASAL DENGE. AMAÇ Bu deneyin amacı öğrencilerin reaksiyon denge sabitini,k, deneysel olarak bulmalarıdır.

KİMYASAL DENGE. AMAÇ Bu deneyin amacı öğrencilerin reaksiyon denge sabitini,k, deneysel olarak bulmalarıdır. KİMYASAL DENGE AMAÇ Bu deneyin amacı öğrencilerin reaksiyon denge sabitini,k, deneysel olarak bulmalarıdır. TEORİ Bir kimyasal tepkimenin yönü bazı reaksiyonlar için tek bazıları için ise çift yönlüdür.

Detaylı

Bilgi İletişim ve Teknoloji

Bilgi İletişim ve Teknoloji MADDENİN HALLERİ Genel olarak madde ya katı ya sıvı ya da gaz hâlinde bulunur. İstenildiğinde ortam şartları elverişli hâle getirilerek bir hâlden diğerine dönüştürülebilir. Maddenin katı, sıvı ve gaz

Detaylı

Sulu Çözeltiler ve Kimyasal Denge

Sulu Çözeltiler ve Kimyasal Denge Sulu Çözeltiler ve Kimyasal Denge Sulu Çözeltiler Çözelti: iki veya daha fazla maddenin meydana getirdiği homojen karışımdır. çözücü, Kütlece fazla olan (veya çözme işlemini yapan) bileşene çözücü denir.

Detaylı

A)KOLİGATİF ÖZELLİKLER

A)KOLİGATİF ÖZELLİKLER İçindekiler A)KOLİGATİF ÖZELLİKLER... 3 1)Rault yasası... 3 2)Kaynama Noktası Yükselmesi... 3 3)Donma Noktası Alçalması... 3 4)Osmotik Basınç... 3 5)Ters Osmoz... 4 B)ÇÖZÜNÜRLÜK... 4 1)Çözelti... 4 A)İyonlu

Detaylı

GENEL KİMYA. 6. Konu: Mol Kavramı ve Avagadro Sayısı

GENEL KİMYA. 6. Konu: Mol Kavramı ve Avagadro Sayısı GENEL KİMYA 6. Konu: Mol Kavramı ve Avagadro Sayısı Avagadro Sayısı ve Mol Kavramı Gündelik hayatta bazen maddeleri teker teker ifade etmek yerine toplu halde belirtmeyi tercih ederiz. Örneğin; 30 tane

Detaylı

KONU: MOLEKÜLER BİYOLOJİDE TEMEL TEKNİKLER; Çözeltiler ve Tamponlar

KONU: MOLEKÜLER BİYOLOJİDE TEMEL TEKNİKLER; Çözeltiler ve Tamponlar KONU: MOLEKÜLER BİYOLOJİDE TEMEL TEKNİKLER; Çözeltiler ve Tamponlar AMAÇ: - Moleküler Biyoloji laboratuvarında kullanılan çözeltileri ve hazırlanışlarını öğrenmek. - Biyolojik tamponların kullanım amaçlarını,

Detaylı

KİMYA II DERS NOTLARI

KİMYA II DERS NOTLARI KİMYA II DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Sulu Çözeltilerin Doğası Elektrolitler Metallerde elektronların hareketiyle elektrik yükü taşınır. Saf su Suda çözünmüş Oksijen gazı Çözeltideki moleküllerin

Detaylı

3. Kimyasal Bileşikler

3. Kimyasal Bileşikler TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi 3. Kimyasal Bileşikler Mol kavramı ve kimyasal bileşikler Kimyasal Bileşik Formülleri (Kaba vs Molekül Formülü) Yüzde bileşimin hesaplanması Yakma analizi TOBB Ekonomi

Detaylı

ISI VE SICAKLIK. 1 cal = 4,18 j

ISI VE SICAKLIK. 1 cal = 4,18 j ISI VE SICAKLIK ISI Isı ve sıcaklık farklı şeylerdir. Bir maddeyi oluşturan bütün taneciklerin sahip olduğu kinetik enerjilerin toplamına ISI denir. Isı bir enerji türüdür. Isı birimleri joule ( j ) ve

Detaylı

ASİTLER- BAZLAR. Suyun kendi kendine iyonlaşmasına Suyun Otonizasyonu - Otoprotoliz adı verilir. Suda oluşan H + sadece protondur.

ASİTLER- BAZLAR. Suyun kendi kendine iyonlaşmasına Suyun Otonizasyonu - Otoprotoliz adı verilir. Suda oluşan H + sadece protondur. ASİTLER- BAZLAR SUYUN OTONİZASYONU: Suyun kendi kendine iyonlaşmasına Suyun Otonizasyonu - Otoprotoliz adı verilir. Suda oluşan H + sadece protondur. H 2 O (S) H + (suda) + OH - (Suda) H 2 O (S) + H +

Detaylı

KIMYASAL DENGE. Dinamik Denge. Denge Sabiti Eşitliği. Denge Sabiti Eşitliği. Denge Sabiti Eşitliği. Denge Sabiti Eşitliği

KIMYASAL DENGE. Dinamik Denge. Denge Sabiti Eşitliği. Denge Sabiti Eşitliği. Denge Sabiti Eşitliği. Denge Sabiti Eşitliği Dinamik Denge KIMYASAL DENGE COMU, Egitim Fakültesi www.sakipkahraman.wordpress.com Bir sıvının buhar basıncı denge konumuna bağlı bir özelliktir. Çözünen bir katının çözünürlüğü denge konumuna bağlı bir

Detaylı

Bileşikteki atomların cinsini ve oranını belirten formüldür. Kaba formül ile bileşiğin molekül ağırlığı hesaplanamaz.

Bileşikteki atomların cinsini ve oranını belirten formüldür. Kaba formül ile bileşiğin molekül ağırlığı hesaplanamaz. BİLEŞİKLER Birden fazla elementin belirli oranlarda kimyasal yollarla bir araya gelerek, kendi özelligini kaybedip oluşturdukları yeni saf maddeye bileşik denir. Bileşikteki atomların cins ve sayısını

Detaylı

Soygazların bileşik oluşturamamasının sebebi bütün orbitallerinin dolu olmasındandır.

Soygazların bileşik oluşturamamasının sebebi bütün orbitallerinin dolu olmasındandır. KİMYASAL BAĞLAR Kimyasal bağ, moleküllerde atomları birarada tutan kuvvettir. Bir bağın oluşabilmesi için atomlar tek başına bulundukları zamankinden daha kararlı (az enerjiye sahip) olmalıdırlar. Genelleme

Detaylı

5.111 Ders Özeti #23 23.1

5.111 Ders Özeti #23 23.1 5.111 Ders Özeti #23 23.1 Asit/Baz Dengeleri (Devam) Konu: Titrasyon Cuma günü ders notlarından Asidik tampon etkisi: Zayıf asit, HA, protonlarını ortamdaki kuvvetli bazın OH iyonlarına aktarır. Zayıf

Detaylı

3.BÖLÜM: TERMODİNAMİĞİN I. YASASI

3.BÖLÜM: TERMODİNAMİĞİN I. YASASI 3.BÖLÜM: TERMODİNAMİĞİN I. YASASI S (k) + O SO + ısı Reaksiyon sonucunda sistemden ortama verilen ısı, sistemin iç enerjisinin bir kısmının ısı enerjisine dönüşmesi sonucunda ortaya çıkmıştır. Enerji sistemden

Detaylı

KİMYASAL BİLEŞİKLER İÇERİK

KİMYASAL BİLEŞİKLER İÇERİK KİMYASAL BİLEŞİKLER İÇERİK Mol, Molar Kütle Kimyasal Formülden Yüzde Bileşiminin Hesaplanması Bir Bileşiğin Yüzde Bileşiminden Kimyasal Formülünün Hesaplanması Organik Bileşiklerin Kimyasal Bileşiminin

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Sistem ve Hal Değişkenleri Üzerinde araştırma yapmak üzere sınırladığımız bir evren parçasına sistem, bu sistemi çevreleyen yere is ortam adı verilir. İzole sistem; Madde ve her türden enerji akışına karşı

Detaylı

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Lineer. Cebir. Ünite 6. 7. 8. 9. 10

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Lineer. Cebir. Ünite 6. 7. 8. 9. 10 ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI Lineer Cebir Ünite 6. 7. 8. 9. 10 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 1074 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Emre YALAMAÇ. Yrd.Doç.Dr. Emre YALAMAÇ İÇERİK

Yrd.Doç.Dr. Emre YALAMAÇ. Yrd.Doç.Dr. Emre YALAMAÇ İÇERİK İÇERİK Elementlere, Bileşiklere ve Karışımlara atomik boyutta bakış Dalton Atom Modeli Atom Fiziğinde Buluşlar - Elektronların Keşfi - Atom Çekirdeği Keşfi Günümüz Atom Modeli Kimyasal Elementler Periyodik

Detaylı

STOKĐYOMETRĐ. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK

STOKĐYOMETRĐ. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK STOKĐYOMETRĐ Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK 3. Stokiyometri 3.1. Atom Kütlesi 3.1.1.Ortalama Atom Kütlesi 3.2. Avagadro Sayısı ve Elementlerin Mol Kütleleri 3.3. Molekül Kütlesi 3.4. Kütle Spektrometresi

Detaylı

a. Yükseltgenme potansiyeli büyük olanlar daha aktifdir.

a. Yükseltgenme potansiyeli büyük olanlar daha aktifdir. ELEKTROKİMYA A. AKTİFLİK B. PİLLER C. ELEKTROLİZ A. AKTİFLİK Metallerin elektron verme, ametallerin elektron alma yatkınlıklarına aktiflik denir. Yani bir metal ne kadar kolay elektron veriyorsa bir ametal

Detaylı

İÇERİK. Suyun Doğası Sulu Çözeltilerin Doğası

İÇERİK. Suyun Doğası Sulu Çözeltilerin Doğası İÇERİK Suyun Doğası Sulu Çözeltilerin Doğası Su içinde İyonik Bileşikler Su içinde Kovalent Bileşikler Çökelme Tepkimesi Asit-Baz Tepkimeleri (Nötürleşme) Yükseltgenme-İndirgenme Tepkimeleri Önemli Tip

Detaylı

GAZLAR. Farklı sıcaklıklardaki iki gazın difüzyon hızları GAZLARIN ÖZELLİKLERİ

GAZLAR. Farklı sıcaklıklardaki iki gazın difüzyon hızları GAZLARIN ÖZELLİKLERİ GAZLAR GAZLARIN ÖZELLİKLERİ Aşağıdaki soruları doğru-yanlış olarak kodlayınız. 1. Maddenin en düzenli halidir. 2. Küçük hacimlere kadar sıkıştırılabilirler. 3. Gaz molekülleri arasındaki itme ve çekme

Detaylı