AĞIZ HİJYENİNİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ CPQ 11-14

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "AĞIZ HİJYENİNİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ CPQ 11-14"

Transkript

1 T.C. Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı AĞIZ HİJYENİNİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ CPQ BİTİRME TEZİ Stj. Diş Hekimi Selen ATÇAKARLAR Danışman Öğr. Üyesi : Prof. Dr. Özlem SEÇKİN İZMİR-2012

2 ÖNSÖZ Ağız hijyeninin yaşam kalitesine etkisi CPQ konulu tezimin hazırlanmasında bana yol gösteren, ve yardımını hiç esirgemeyen değerli hocam Prof. Dr. Özlem SEÇKİN e, yaptığım çalışmalarda bana destek veren asistanım Dr. Enver YETKİNER e ve bütün zorluklara karşı beni destekleyen aileme ve arkadaşlarıma sonsuz teşekkürlerimi sunarım. İZMİR-2012 Stj. Diş Hekimi Selen ATÇAKARLAR

3 İÇİNDEKİLER 1.GİRİŞ 2.SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİNİ ÖLÇMEDE TANIMSAL KONULAR BİREY MERKEZLEMENİN ÖNEMİ BİREY MERKEZLEMENİN ÖNEMİNİ OLUŞTURMAK AĞIZ SAĞLIĞINA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ (OHRQoL) ÖLÇÜLERİ GERİATRİK/GENEL AĞIZ SAĞLIĞI DEĞERLENDİRME İNDEKSİ (GOHAI) AĞIZ SAĞLIĞI ÖNEM PROFİLİ (OHIP) GÜNLÜK AKTİVİTEDE AĞZIN ÖNEMİ (OIDP) ÇOCUK AĞIZ SAĞLIĞI YAŞAM KALİTESİ ANKETİ (CPQ ) CPQ ÜN GELİŞTİRİLMESİ GÜVENİRLİLİK VE GEÇERLİLİĞİN DEĞERLENDİRİLMESİ YABANCI DİLDEN ADAPTASYON ÖZET KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ... 26

4 1.GİRİŞ Son 30 yıl içerisinde tıpta, sağlık koşullarının sonuçlarına ve bu sonuçlar için olan tedaviye bağlı olarak 'sağlığa bağlı yaşam kalitesi' ve 'yaşam kalitesi' gibi terimlerin kullanımında artış göruldü. Bu duruma karşı ilgisi ya da deneyimi olan hastalar ya da insanlar tarafından verilen bilgilerle sağlığın geleneksel klinik ölçülerinin gelişmeye ihtiyacı vardir. Şu gerçek ki amaç artık sadece yaşam süresini uzatmayı ya da hastalığı hayattan tamamen yok etmek değil yasam kalitesini daha iyi hale getirmektir. Sağlığa bağlı yaşam kalitesi ve yaşam kalitesi terimleri tarafından hedef alınan konular tıbbi yardım aramanın, tedavi rejimine uyumun ve görülen bakımdan memnun kalmanın önemli belirleyicilerindendir. Sonuç olarak, bu konularla ilişkili olarak literatur dünyasında büyük gelişmeler meydana gelmistir (1) Bu durum, aletlerin geliştiği ve değişik oral ortamlarda hastalarin yasam kalitesini ve /veya sagliga bagli yasam kalitesi (OH-QOL) olarak tanimlanan olcutlerin değerlendirme arayisinda olan dishekimliginde de geçerlidir. Ağız sağlığı ve yaşam kalitesini ölçme üzerine olan önemli bir konferansın sonunda, on tane ölçü monografide belirtildi. O andan beri, en az altı ek ölçü geliştirildi ve daha da fazlası gelisme sürecinde yer almaktadır öncesi (1997 konferansında sunuldu) Diş Hastalığının Sosyal Etkileri (38) Genel (Geriatrik) Ağız Sağlığı Değerlendirme İndeksi(GOHAI) (21) Diş Önem Profili (DIP) (39) Ağız Sağlığı Önem Profili (OHIP) (22)

5 Günlük Aktivitede Ağzın Önemi (OIDP) (23) Öznel Ağız Sağlığı Durumu Göstergeleri (SOHSI) (40) Ağız Sağlığına Bağlı Yaşam Kalitesi Ölçüsü (12) Günlük Yaşamda Dişsel Önem(DIDLS) (41) Ağız Sağlığı Yaşam Kalitesi Envanteri (25) Rand Diş Soruları (42) 1997 sonrası OHQoL-UK (43) Çocuk Ağız Sağlığı Yaşam Kalitesi Anketi (COHQoL) (43) Cocuk OIDP (28) Diş Hijyeni için OHRQOL (44) Ortognatik QOL Anketi (45) Cerrahi Ortodontik Sonuç Anketi (SOOQ) (46) Fakat, bu konuda bu kadar cok olcutun ortaya cikmasi baslangicta ilgi çektiyse de, zamanla bireysel ve nüfus düzeyinde ağız hastalıklarının sonuçlarını ve ağız sağlığını ölçme kavramını kapsayan kavramsal ve metodolojik konularını hedef almaya devam etmek için birçok ölçünün gelişmesi, ciddi bir bitkinliğe ve hataya sebep oldu. Geniş anlamda çeşitli amaçlar ve şartlar için uygun gibi görünen birçok ölçünün varlığı şöyle bir varsayıma yol açmış gibi görünüyor; kuramsal ve ölçüm problemleri tatmin edici bir şekilde hedefine ulaştı ya da çözüldü. Yaşam kalitesi ya da sağlığa bağlı yaşam kalitesine değer biçmeyi iddia eden ölçümlerin kuramsal temelini sorgulayan, gelişen teknolojinin önemli incelemelerinin ortaya çıkmaya devam ettiği tıp dünyası için bu durum geçerli değildir.(1) Tersine,

6 yukarıda gönderme yapılan monografi geliştirilecek olan ilk ağız hastalığının özel ölçülerinin kapsamlı betimlemesini içeriyorken, daha temel bir soru olan bir ölçünün aslında ne ölçtüğü ve temel alınan değerlerden ziyade, betimlemeler daha çok onların içeriği, skor metotları ve tekniksel seçenekleriyle ilgilidir. Neyin ölçülüyor olduğu konusu yapı geçerliliği unsuru tarafından kapsanıyor gibi görünmesine rağmen, dişli ve dişsiz arasında ayrım yapan bir ölçüden elde edilen skorların olduğu ya da ağız sağlığının evrensel oranlarıyla ilişki kurduğu gerçeği bize hedeflenen belirli yapı hakkında biraz bilgi verir. Aynı şekilde, tedavi amaçla müdahaleden sonra skorların beklenen yönde değişiyor olduğu gerçeği bize sadece şunu söyler; değişim meydana geldi ancak değişim skorları neyin değiştiğini tam olarak göstermez. Bu, özelliğin bir ölçüsünün nasıl geliştiği ve ölçülen özelliğin nasıl tanımlandığına bağlı olan esasen kavramsal ve metodolojik konudur.(1)

7 2.SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİNİ ÖLÇMEDE TANIMSAL KONULAR Birçok yazar, sağlık ve ilişkili konular üzerine yazın dünyasında kullanılan terimler hakkında yorumlar yapmıştır. Ayrıca, ne anlama geldikleri ve nasıl tanımlanması gerektikleri hususunda az bir fikir birliğiyle alternatif bir şekilde kullanılacak sağlık statüsü, sağlığa bağlı yaşam kalitesi ve yaşam kalitesi gibi anahtar kavramlara karşı bir eğilim görülmektedir. Diş hekimliği alanında, hastanın bakış açısından görülen ölçüler, orijinal olarak sosyo-dişsel göstergeler ya da ağız sağlığı statüsünün ölçüleri, subjektif ağız sağlığı ya da ağız hastalığının sosyal etkilerine de değinir. Bunların yanı sıra, içeriğine bakılmaksızın sınıflandırılan ölçüler ile bu terimler, OH-QoL terimi ile yer değiştirir. Terminolojide bu değişimin kanıtını ölçülerin isimlendirilmesinde görebilirsiniz. Ölçülerin isimleri değişirken, ölçüleri kapsayan öğelerin türü ve skor elde ediliş şeklinde bir değişiklik yaşanmamıştır. Bazı araştırmacılar, sağlık statüsünden daha kapsamlı söylem olduğu için yaşam kalitesi konusu benimsemiş ve tıpta kullanılan sağlığa bağlı yaşam kalitesi ölçüleri aslında yeni bir fonksiyonel statünün ölçüleri olduğunu iddia etmişlerdir. Terminolojinin kullanıldığı ve yıllanmış emeklere uygulanan yeni etiketlerin olduğu geniş bir alan, ağız sağlığı ve OH-QoL tanımlarında da belirgindir. Örneğin, ağız sağlığının eski bir tanımı, diş çürüğünün fonksiyonu ve kişinin öznel olarak hissettiği acı ve rahatsızlık gibi belirtilerin ağız sağlığı ile alakalı olduğunu gösterir. Aynı yazar tarafından ileri sürülen başka bir açıklama hem daha özel hem de daha kapsamlıdır: ağız sağlığı hakkında konuşurken, diş çürüğünden ziyade, odak noktamız, bireyler ve ağız hastalıklarının, rahatsızlıklarının ve koşullarının hayatı, sağlığı ve yaşam kalitesini tehdit etmesi üzerine olmalıdır. Daha sonra, sağlığın alışılagelmiş tanımını da kapsayarak, OH-QoL'yi daha geniş terimler çerçevesinde 2

8 açıklanmıştır. Ayrıca günlük yaşamda sağlık ve vücudun normal işleyişi üzerinde kişisel sağlığın önemini ve günlük işleyişte ağız koşullarının etkileri de bu geniş tanımlamanın içerisinde yeralmıştır. Açıkça, bu tanımlamalardan bazıları gösteriyor ki; sağlığa bağlı yaşam kalitesi sağlık ile eşit değerlendiriliyor. Fakat diğer tanımlamalar ise, insan tecrübesinin daha geniş boyutlarını da kapsayarak bunun sağlıktan da öte bir durum olduğunu ifade ediyor.(1) Günümüzün hastalık örnekleri ve onların sonuçlarında da yansıtıldığı gibi hastalık, sağlık ve yaşam kalitesinin birbirinden farklı kavramlar olduğu hususunda fikir birliği olduğu görünüyorken, sağlığa bağlı yaşam kalitesinin (ve onun bir uzantısı olan OHQoL) ne ifade ettği tam olarak çözülememiştir. Sonuç olarak, ağız hastalığı araştırması ve çalışmasında kullanılmak üzere geliştirilen ölçülerin sağlık statüsünün göstergesi ya da sağlığa bağlı yaşam kalitesi göstergesi olarak kabul edilip ya da edilmemesi kısmen belirsizdir.(1) Ağız sağlığından, ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesine doğru olan terminolojideki değişim şu varsayıma dayanıyor gibi duruyor: Ölçüler, çeşitli türden rahatsızlıklar ya da ağız hastalıkları ile uyum sağlayan işlevselliğin yönlerini hedef alıdığı için, onlar, bu hastalıkların ve rahatsızlıkların yaşam kalitesini nasıl etkilediğini kesinlikle göstermelidir. Leplege ve Hunt'un (2) önerdiği üzere sağlık statüsünü ölçme çıkarımları yaşam kalitesini ölçmeden oldukça farklıdır. Ayrıca, kronik koşullarla ilgili araştırmalar ortaya koymuştur ki, oldukça fazla fiziksel kısıtlamaya rağmen yaşam kalitesi iyidir. Bu yetersizlik çelişkisi, sağlığın ve yaşam kalitesinin sadece kavramsal olarak değil, aynı zamanda deneysel olarak da birbirlerinden ayrı olduklarını gösteriyor.(1) Bu tutarsızlık Gill ile Feinstein (3) ve Guyatt ve Cook (4) arasındaki tartışmadan kaynaklanıyor. Bu gibi ölçülerin yüzey geçerliliğinin önemli 3

9 değerlendirmelerinde Gill ve Feinstein (3), birçok kıstas sıralamıştır. Ve eğer ölçü, Gill ve Feinstein'in (3) yaşam kalitesi olarak adlandırdıkları şeyi ( fakat Guyatt ve Cook'un (4) daha uygun bir şekilde 'sağlığa bağlı yaşam kalitesi' olarak tanımladığı) değerlendirmede kullanılacaksa, bu kıstasların yerine getirilmesi gerekmektedir. Bu kıstas tablo 1 de listelenmiştir. Fakat Guyatt ve Cook (4) bu kıstasların çok fazla zorlayıcı olduğuna inanmakta ve ölçülerin değerlendirilebileceği daha kısıtlı bir dizi sunmaktadır. (bkz. Tablo1) İki yaklaşım arasında farklılıklar olmasına rağmen, değerlendirilen kurguyu vurgulama açısından bir ölçüyü inceleme söz konusu olduğunda iki yaklaşım da gösteriyor ki; iki geniş ve örtüşen soruların dikkate alınması gerekmektedir: Birinci soru hasta ya da kişi merkezli ölçünün var olup olmadığı ve ikinci soru ise çeşitli türden rahatsızlıklar tarafından eşlik edilen ve hastalar, insanlar için önemli olan günlük yaşam açılarını da birleştiriyor mu? (1) Tablo 1- Sağlığa bağlı yaşam kalitesi ölçülerini değerlendirmek için kriterler (1) Gill ve Feinstein'in kriteri Araştırmacılar kavramsal olarak yaşam kalitesinden ne kastettiklerini tanımladılar mı? Yaşam kalitesinin unsurları olarak ölçmek istedikleri etkileri belirttiler mi? Kullandıkları araç gereçleri niçin seçtiklerini araştırmacılar söylediler mi? Araştırmacılar çeşitli araç gereç, etki alanı ve cihazlardan topladıkları sonuçları tek bir karma not halinde topladılar mı? Hastalardan yaşam kalitesi için genel sınıflandırma yapması istendi mi? Ayrıntılı şekilde yaşam kalitesi, sağlığa bağlı yaşam kalitesinden ayırt edildi mi? Araştırmacılar tarafından teklif edilen araç-gereçlerde listelenen öğelere ek ilave 4

10 yapması için hastalar çağrıldı mı? Eğer öyleyse, bu eklenen öğeler son sınıflandırmayla birleştirildi mi? Hastalar kendileri için hangi öğelerin önemli olduğunu belirtti mi? Eğer öyleyse, bu önemli sınıflandırmalar en son sınıflandırmayla birleştirildi mi? Guyatt ve Cookun Kriteri Yazarlar, yaşam açılarını ölçtükleri hastaların, hastalar için önemli olduğunu gösteriyor mu? Eğer öyle değilse, önceki araştırmaları onların önemini göstermiş miydi? Klinik deneyimin hasta değerini gösterdiği hastaların yaşam açısını araştırmacılar inceliyor mu? Hariç tutulan hastalar için önemli olan OHRQL nin yanları var mı? Kişisel olarak hastalardan hayatlarına direkt bir değer koyması istendi mi?(1) 2.1.BİREY MERKEZLEMENİN ÖNEMİ Tanılamalar hakkında önemli derecede anlaşmazlığa rağmen, yaşam kalitesi bileşenlerinin, hastaların bakış açısını yansıtması gerektiğine dair bir fikir birliğine varılmıştır. Bu kriterle örtüşen ölçüler, uzman merkezli yerine hasta ya da birey merkezlidir. Sağlığa bağlı yaşam kalitesini ya da yaşam kalitesini değerlendirmeyi iddia eden çoğu ölçü eleştirilmiştir; çünkü hastaların, bireylerin ya da bunlarla alakası olduğu varsayılan şeyler yerine onlar, doktorların, toplumbilimcilerin ya da diğer uzmanların değer ve ilgilerini yansıtmaktadır. Hastalar tarafından doldurulan anketler ve hastaların isteklerini yansıtan anketler arasında bir karışıklık olduğunu iddia ederek Leplege ve Hunt (2) çok daha ileriye gitmiştir. Ayrıca, Leplege ve Hunt (2), hastalardan sıklıkla kendi ilgi ve alakalarına uygun olmayan anketleri doldurmasının istendiğini belirtmiştir. 5

11 Guyatt'a (4) göre yaşam kalitesi konusunu yakalamayı iddia eden ve anketleri içeren öğeler, anketi kesinlikle tamamlaması beklenen insanlarla yapılan ayrıntılı bir röportajdan kaynaklanıyor olmalıdır. Sonuç olarak, OH-QoL' ölçülerini değerlendirmenin bir yolu ölçüyü kapsayan öğelerin geliştiği biçimdir. Onlar hedef toplum ile yapılan röportajlardan mı kaynaklanıyor? Eğer öyle değilse, öğeler, yayın dünyası incelemeleri ya da klinik fikir gibi diğer kaynaklardan sağlanıyorsa, öğelerin anketi tamamlaması beklenen insanların ilgilerini tamamen karşıladığına dair diğer kaynaklarda ya da başka bir yerde kanıt var mı? Araştırmacılar, ölçüt geçerliliği kadar önemli olan fakat sıklıkla ihmal edilen içerik geçerliliğinin bir bileşeni olan içerik kapsamına eriştiler mi?(1) 2.2.BİREY MERKEZLEMENİN ÖNEMİNİ OLUŞTURMAK Şimdiye kadar olan tartışma gösteriyor ki ağız sağlığı statü ölçüsü ve OH- QoL'nin ölçüsü arasındaki ayrım oldukça basittir. Gill ve Feinstein'in (B) belirttiği gibi Hastanın değerlerini ve tercihlerini birleştirme gereksinimi, sağlığın diğer tüm ölçülerinden yaşam kalitesini ayıran şeydir. Yani, önemli olan; anketi kapsayan öğeler hedef toplum için önemli olan günlük yaşamın yönlerine değiniyor mu? Peki önem nasıl oluşturulur? Neyin önemli olduğuyla beraber, hastaların ve bireylerin görüşlerini ortaya çıkarmada çalışmalar ilk adım olmasına rağmen bunlar yetersizdir. Röportajlar röportaj yapılan kişiye çarpıcı gelen öğeyi ortaya çıkarabilir, oldukça az ve çok önemli olan deneyimlerin çoğunu röportaj ortaya çıkarabilir.(1) Ayrıca, eğer anket, analiz öğesinin grup olduğu yerde klinik denemelerde ya da diğer çalışmalarda kullanılacaksa hangi deneyimlerin çalışmaya katılacak grup için önemli olduğunu belirtmede bir yol bulunmalıdır. Guyatt ve diğerleri (4) tarafından öne sürülen çözüm öğe etki çalışmasıdır. Burada öğe tarafından tanımlanan problemi 6

12 tecrübe eden ve bu durumda meydana gelen sıkıntının ve rahatsızlığın ne kadar olduğunu yansıtan bir grup hastaya ya da insana röportajlardan elde edilen öğeler verilir. Öğe etki skorları, problemin tekrarlanma sıklığını; yani son anket için seçilen gözde öğeler ve bu skorlara göre dizilen öğeleri çoğaltarak hesaplanır Sonuç olarak, öğe etkisi yaklaşım, hasta merkezli anket yerine grup merkezli anket meydana getirir. Bu Guyatt ve Cook (C) tarafından bilinmektedir. Grup merkezli anketler klinik denemeler için uygunken klinik uygulama için uygun olmadıkları açıkça ortadır. Klinik tedavi uzmanları tedavi kararları alırlarken bireysel olarak bir kişinin değerlerini dikkate almalıdır Çünkü bu değerler, öğe etki çalışmasına katılanların abartılmış değerlerinden farklı olabilir ya da onlar tarafından gizlenebilir. Bu ;yaşam kalitesi, sağlığa bağlı olduğu zaman bile farklı bileşenlere ve hastaya özgü olan anlam ve öneme sahip olduğunu gösteriyor. Aslında, yaşam kalitesini ölçmede temel zorluk yaşam kalitesinin bireylere özgü olmasından kaynaklanmaktadır. Sağlığa bağlı yaşam kalitesi ölçüsünü geliştirmek amacıyla, bu çelişkiye çözüm Gill ve Feinstein'in(2) önerilerinde bulunabilir. Şöyle ki; oran sıklığı, şiddeti ve önemi ankete katılanlara ilave öğeler eklemesine imkân sunmaktadır. Ayrıca, bir grup bireyin farklı olan tercihlerini ve değerlerini yansıtabilen ve özet çelişkiler olan genel sınıflandırmayı kullanmaya da imkân sunmaktadır. Bu demek oluyor ki, bir anket karmaşık bir yapıya sahip olmalıdır. Yani, bir anket şunları içermelidir: tecrübeleri belgeleyen sorular, bir bireyin bu tecrübelere yüklediği değeri gösteren önem oranları, sağlığa bağlı yaşam kalitesi, yaşam kalitesinin genel sınıflandırması ve anket tarafından kapsanmayan tecrübeleri ortaya çıkarmak için açık uçlu sorular. Eğer bu gereklilikler karşılanmazsa, bir ölçü sağlığa bağlı yaşam kalitesini ulaşamaz, aksine o sağlık statüsünün bir ölçüsü olur. 7

13 Bu ölçüler, önceden kararlaştırılmış standart bir liste sunmak yerine, ankete katılanlara konuları ve sağlığın etkisi altında olan ilgileri seçmeleri için imkân sunmaktadır. Fakat onlar da, bu anketlerin doldurulması zaman alıcı ve zor olduğunu kabul etmektedir. (1) 8

14 3.AĞIZ SAĞLIĞINA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ (OHRQoL) ÖLÇÜLERİ Geriatrik/Genel Ağız Sağlığı Değerlendirme İndeksi (GOHAI) Ağız Sağlığı Önemi Profili (OHIP) Günlük Aktivitede Ağzın Önemi (OIDP) Çocuk Ağız Sağlığı Yaşam Kalitesi Anketleri (CPQ ) 3.1.GERİATRİK/GENEL AĞIZ SAĞLIĞI DEĞERLENDİRME İNDEKSİ (GOHAI) GOHAI, hasta tarafından bildirilen ağız fonksiyonu problemlerinin 12 öğelik ölçüsü ve dişsel tedavinin etkililiğini değerlendirmede kullanılması amaçlanan ağız hastalıklarına bağlı psiko sosyal etkilerdir Ağız sağlığının hasta merkezli tanımlamasına dayandığından dolayı GOHAI tarafından değerlendirilen yapının tamamı belirlenmiştir. Onun 12 öğesi, diş klinikleri ve uzman merkezlere katılan insanlarla yapılan nitel röportajlar ve sağlık uzmanlarına danışmalar ile kaynak taramasını takiben gelişen 36 öğenin ilk havuzundan meydana gelir. Öğe seçimini dikkate alarak, son 12 öğeyi seçmek için oluşturulacak mantık ve kalan 24 öğe dışındakiler belli değildir. Ancak, öğeler 3 tane farklı varsayılan alanı, yani; psikososyal fonksiyon, acı ve rahatsızlığı yansıtması amacıyla seçilmiştir. Bu doğrultuda, öğe seçim süreci, hasta ya da birey merkezli yaklaşımdan ziyade uzman merkezli bir yaklaşım ile sürdürülmüş gibi durumaktadır. Seçilen öğeler önemli gibi duran konuları hedef alsa da yazarlar böyle olduğu hususunda hiçbir dayanak sunmamaktadır. Tahminen, öyle görünüyor ki, bazı hastaların ilgileri bu ölçü tarafından karşılanmayacaktır. Yazarlar, yaşam kalitesinin daha fazla unsurunu yansıtması için ölçüyü genişletmeyi önerdikleri zaman bu durumu fark etmişledir. Ölçünün ilk onayı GOHAI skorlarının birleşimine ve ağız 9

15 sağlığı statüsünün klinik ölçülerine dayanmaktadır. Yaşlı nüfusun kurumsallaşmış bir çalışması daha geniş bir yaklaşım ortaya koymuştur. Sonuç olarak, sağlığa bağlı yaşam kalitesi ölçüsünü gerekli kılan kriterlerden birkaçını bu ölçü karşılamaktadır. Başlığının da gösterdiği gibi, GOHAI öznel ağız sağlığı statüsünün en iyi ölçüsü olarak kabul edilir.(5) 3.2.AĞIZ SAĞLIĞI ÖNEM PROFİLİ (OHIP) OHIP, hastalığın ICIDH örneğini onun sonuçlarını temel almaktadır. OHIP, ağız hastalıklarının sosyal açıdan önemini değerlendirmeyi amaçlar, yani; bunlar işlev bozukluğu, rahatsızlık ve bu koşullardan kaynaklanan engelliliktir. Ölçünün amacı geniştir: bireyler ve gruplar arasındaki sosyal önemi kaydederek bakımın önceliklerini değerlendirmek, ağız sağlığı davranışlarını anlama, dişsel tedaviyi değerlendirme ve ağız sağlığını desteklemek için bilgi sağlamaktır. Kişisel olarak algılanan ağız sağlığı ölçüsünü geliştirmek asıl amaçtır. Ölçüyü geliştirmede, 535 açıklamaların ilk dizini, özel uygulamalar ve diş hastanesi kliniklerinden toplanan 64 tane diş hastası ile yapılan açık uçlu röportajlardan elde edilmiştir. Bu öğe havuzu, biçimlerine ve içeriklerine dayanan 46 tane eşsiz açıklama dizinine ve kavramsal örnekten elde edilen 6 alandan birini temsil edebilmesi için gerekli olan yetiye kadar düşürülmüştür. Özürlü kavramını temsil eden 3 ek açıklama, mevcut genel sağlık statü ölçüsünden oluşturulmuştur. Gelişim sürecinin bileşeni, OHIP'in hasta merkezli olduğunu ileri sürse de öğe azaltma süreci, öğelerin hastalar için olan önemini temel almaktan ziyade o daha çok, kavramsal çatı ile uyumlarına göre öğeleri seçmek için tasarlanmış uzman merkezlidir. 10

16 İlk olarak, OHIP ölçek ve alt ölçek skorları arasındaki birleşimi göstererek onaylanmıştır. Ağız Sağlığı Durumunun ölçüsü olarak OHIP'in geçerliliği birçok araştırmacı tarafından sağlanmıştır. Skorlar, dişli ve dişsiz arasında ayrımda bulunmakta ve ağız kuruluğu gibi bireysel algılanan ağız koşullarının ve geleneksel klinik göstergelerinin çoğu ile ortalama bir ilişki göstermektedir. OHIP skorları önemli bir şekilde yaşam hoşnutluğu ile ilgilidir ve GOHAI'nın aksine, diğer yordayıcılarını kontrol ettikten sonra bu ilgi/birleşim oldukça netleşmiştir.(6) 3.3.GÜNLÜK AKTİVİTEDE AĞZIN ÖNEMİ (OIDP) Birçok açıdan, OIDP ayırt edici ölçüdür. Öncelikle, diş hizmet planlamasını kolaylaştırmak amacıyla ve toplum diş ihtiyaçlarını değerlendirmek için örnek oluşturan ölçülerle birleşimde kullanılmak üzere geliştirilmiştir. İkinci olarak, en 'üst düzey olarak kabul edilenleri' yani başka bir deyişle; ağız rahatsızlıklarının davranışsal önemini ölçmektedir. Ayrıca, fiziksel, psikolojik ve sosyal aktivitenin kapsandığı kadarını da ölçmektedir. Onun hedef aldığı fiziksel, psikolojik ve sosyal konular, modelin yetersiz ve engelli boyutlarıyla eşit olabilsin diye ICIDH modelinin değiştirilmiş versiyonunu temel almaktadır. Belki, 1990ların başlarında geliştirildiği için, OIDP'nin gelişimine yönelik tanımlamalar, sağlığa bağlı yaşam kalitesi ve yaşam kalitesi gibi terimleri içermiyordur. Ancak, 2004'te geliştirilen ölçünün çocuk versiyonu OH-QoL'NİN ölçüsü olarak betimlenir. OIDP orijinal olarak, Yetersizlik İndekslerinin Tablo Karşılaştırması ve diğer genel ve ağız sağlığı statü ölçülerinden seçilen dokuz öğeyi içermektedir. Orijinal olarak OIDP'yi içeren dokuz öğeyi seçmedeki mantık, ortaya konulmamıştır, bu 11

17 yüzden, ölçünün içerik onayını alıp alamadığı belli değildir. Ayrıca, hiçbir hasta ya da uzman ölçü tarafından hedef alınan aktivitelerin seçiminde hiçbir hasta ya da uzman yer almış gibi görünmediği için OIDP, incelenen ölçüler içerisinde en uzman merkezli olandır. Fakat, çoğu, ölçüden daha karmaşık öğe skor sistemi kullandığından dolayı OIDP ayırt edicidir ve etkilerin hem sıklığını hem de şiddetini değerlendirmektedir. Öğe şiddet skoru, öğe tarafından açıklanan sonucun onların günlük yaşamına ne kadar zarar verdiğini göstermektedir. OIDP'nin yapı geçerliliğini değerlendirmede, eksik dişlerin sayısı gibi klinik ağız sağlığı göstergeleri tarafından ilişkiler incelenmektedir. Kriter geçerliliği, OIDP skorları ve hususları yani 'ağız koşullarından kaynaklanan sıkıntı hissinin tümü' arasındaki ilişki aracılığıyla değerlendirilmektedir. Son değişkenin ne anlama geldiğinin ve ne ölçtüğünün belirsiz olmasından dolayı OIDP ölçülerin temsili kalitesine karşı OIDP'nin onaylanıp onaylanmadığı belli değildir.(1) 3.4.ÇOCUK AĞIZ SAĞLIĞI YAŞAM KALİTESİ ANKETİ (CPQ ) Araştırmacılar hayat kalitesini arttırmaya yönelik çalışmalarda ağız ve diş sağlığının, insanların genel sağlık durumları üzerinde önemli bir yere sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ağız ve diş sağlığının hayat kalitesine yani günlük yaşama etkisinin değerlendirilmesi ile toplumların bilinçlendirilmesi, sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesi ve bu hizmetlerin topluma doğru şekilde ulaştırılması konusunda gelişmeler kaydedilebilir. Ağız ve diş sağlığı durumunun yaşam kalitesine etkisinin değerlendirilmesi amacıyla çeşitli ölçüm yöntemleri geliştirilmiştir. Bunlar genellikle yetişkinler üzerinde kullanılmış karşılıklı görüşmeye dayalı ölçeklerdir. Bu ölçeklerle daha çok kişilerin psikolojik, sosyal, mental ve kültürel değerleri ortaya koyularak sağlık hizmetlerinden beklentileri ve hizmetlerin kalitesi değerlendirir. Son 12

18 dönemlerde, ortodontik tedavi gereksinimin algılanması, ortodontik bozuklukların yaşam kalitesine olan etkileri çocuklar üzerinde çeşitli ölçeklerle kullanılarak araştırılmaktadır. Oral sağlıkla ilişkili hayat kalitesi ölçümlerinin önemine vurgu yapılsa da çocuklar üzerinde az sayıda çalışma gerçekleştirilmiştir. Oysa çocuklar pek çok yönden hayat kalitelerini olumsuz etkileyen ağız diş sağlığı problemleri ile karşı karşıya kalırlar. Çocukların ağız ve diş sağlığı durumlarının iyileştirilmesi ve bu konuda yapılan değerlendirmeler sağlıklı toplumların temelini oluşturacaktır. Bu nedenlerden dolayı hayat kalitesiyle ilişkili ağız sağlığı ölçümlerinin çocuk popülasyonlarına uyarlanması büyük önem taşır. (7) Kültürler arası adaptasyonu sağlamak üzere geniş İngilizce araçlar ise nadirdir. Medical Outcome Trust, araştırma için gerekli belgelerin uyarlamalarını yapmıştır çünkü farklı kültürler ve ayarları kapsayan anket uyarlamaları olmadan bulguların karşılaştırılabilmesi sınırlanmış olacaktır.(8) OHRQoL araştırmalarında en sıklıkla kullanılan belge olan Çocuk Algılama Anketi (CPQ ) başlangıçta Kanada da geliştirilmiştir. Farklı ülkeler ve kültürler için yapılan birçok çalışma, anketlerin uygulanmasının tercüme süreci, kültürel adaptasyon ve çocuk algılama anketinin varlığı ya da yokluğu ile uluslar arası işbirlikleri ( Avustralya, Brezilya, Çin, Danimarka, Yeni Zelanda, Suudi Arabistan, İngiltere) açısından gelecek vaad edici olduğunu göstermektedir.(8) 13

19 3.4.1.CPQ ÜN GELİŞTİRİLMESİ 11 ila 14 yaş arası çocuklarda ağız içi sağlığı ile ilgili çeşitli etkilerin sıklığını belirlemek üzere kullanılan Çocuk Algılama Anketi CPQ Toronto, Kanada da geliştirilmiş ve onaylanmıştır. Yazarlar, 50 maddeden oluşan bir havuz oluşturmuşlardır. Bu maddelerin 35 tanesi sonuç anketine dahil edilmek üzere seçilmişlerdir yani çalışmayı etkileyen maddeler olarak nitelendirilmektedirler. Anket dört alan içermektedir; oral semptomlar ( beş madde), fonksiyonel limitler ( on madde), duygusal sağlık ( sekiz madde) ve sosyal sağlık (on iki madde). Sorular geçmiş üç ay içerisinde olayların sıklığı ile ilgili sorulmuştur. Cevaplar dereceleri gösteren şekildedir. ( 0= hiç, 1= bir/iki kez, 2= bazen, 3=sık sık, 4= her gün/ neredeyse her gün ) Alan puanları ve toplam CPQ puanları anket maddelerine verilen cevap kodlarının toplanması ile elde edilmiştir. Araçların puanları 0 ila 140 puan arasında değişmektedir ve sorun göstergesidir. OHRQoL deki bozulmaların ciddiyetini anlatmaktadır. 0 puanı bir problem olmadığını gösterirken, yüksek CPQ puanları OHRQoL de daha çok bozulma olduğunu gösterir. Bu 35 maddeye ek olarak CPQ 11-14, çocukların ağız içi sağlıkları ve genel sağlıkları ile ilgili geniş çaplı derecelendirme bulunan iki soru daha içermektedir. Bu geniş çaplı derecelendirmelerin cevapları beş puanlık formattadırlar ( mükemmel, çok iyi, iyi, orta, zayıf) (9) 14

20 3.4.2.GÜVENİRLİLİK VE GEÇERLİLİĞİN DEĞERLENDİRİLMESİ Çocuklar, Dünya Sağlık Örgütü nün basit metodlar kriterlerine uygun olarak ayarlanmış bir araştırmacı tarafından klinik olarak araştırılmışlardır. Araştırmalar, çocukların okulunda gerçekleştirilmiştir. DMFT ( kalıcı dentisyonda toplam çürük, kaybedilen ve yeniden çıkan diş )içeriği ve bileşenleri çürük durumları için kullanılmıştır. Dental plak birikmeleri incelenmiş ve AmbjØrnsen ve arkadaşları tarafından tanımlanan 0= görünür plak yok, 1= görünür plak var tanımlaması ile her bir birey için kaydedilmiştir. Dişlerdeki kapanmama durumunun varlığı, Klink- Heckmann ve arkadaşlarının önerdiği indikatörlerin varlığı ile ölçülmüştür. Önceki dental araştırmalar da dikkate alınarak her çocuk CPQ-G testini tamamlamıştır. Çalışmanın kaydedilmesi gerektiği zamanda, çocukların sözlü onayları istenmeden önce ailelerden onay formlarını imzalamaları istenmiştir. Çocuğun karşı çıkması, ailenin onayını yürürlükten kaldırmaktadır. Çocuk sözlü olarak onay verdiği zaman, bu onay belgelenmektedir Araçların ölçmesi gereken değerleri ölçtüğünden emin olabilmek için, puan doğrulama işlemleri yapılmaktadır. Orijinal CPQ yazarları ve yeni dil uyarlamalarının puan değerlerinin uyumlu olması için doğrulama çalışmaları yapılmalıdır. Bu nedenle, doğrulamayı gerçekleştirebilmek için Spearman in derece korelasyonları programlanmıştır. Toplam ölçekte ve her alanda çocukların ağız içi sağlığı ve genel sağlık ile ilgili rapor ettikleri puanlar ( mükemmel, çok iyi, iyi, orta, zayıf ) bu program ile hesaplanmıştır. Daha önceki araştırmalara göre, CPQ-G puanları ve iki genel sağlık sorusu arasındaki orta ( Cohen a göre ) ilişkinin, ağız içi sağlığı ile ilişkisinin, genel sağlık ile ilişkisinden daha büyük olması beklenmektedir.(3) 15

21 Doğrulama çalışmalarına ek olarak, hangi CPQ-G puanlarının çocukların OHRQoL lerinde değişiklik yaptığı bilinen ya da bilinmeyen puanlar olduklarına karar verilmiştir. Fiziksel ağız içi sağlığı üzerinde üç temel etkenin bireyler arasında nasıl değişiklik gösterdiği ile ilgili çalışmalar yapılmıştır. Bu üç etken şu şekildedir. 1- DMFT içeriği ( DM bileşenleri için 0-2 ye karşı >2, 0 a karşı >0 ) 2- Plak birikimi içeriği ( var ya da yok) 3-Dişlerde kapanmama probleminin varlığı. DMFT içeriği 0-2 ya karşı >2 ve 0 a karşı >0 şeklinde iki kısıma ayrılmaktadır ve farklı DM bileşenleri ile bireyler karşılaştırılmaktadır. Plak birikimi ve dişlerde kapanmama problemi ise varlık ve yokluğa göre kategorilendirilmiştir.(8) Mann-Whitney testi kullanılarak dört değişken için CPQ-G grubu test edilmiştir. Ayrıca nokta çift serili korelasyon katsayısı, CPQ-G puanları ile fiziksel ağız içi sağlığı etkenleri arasındaki ilişkinin büyüklüğünü belirlemek üzere hesaplanmıştır. Önceki çalışmalara göre, bireyler arası CPQ-G toplam puanlarında daha az çürük ve plak birikimi ile karşılaştırıldığında değişim olmaması beklenmektedir. Cohen in kılavuzuna göre ilişkinin büyüklüğü düşük ( 0,10-0,29) den az olmalıdır. Dişlerde kapanmama problemi yaşayan çocuklarda, bu sorunu yaşamayan çocuklara oranla daha fazla OHRQoL bozulmaları görülmesi beklenmektedir. Dişlerdeki kapanma sorunu ile CPQ-G puanları arasında ise düşük bir ilişki olması beklenmektedir. (8,10) İlginçtir ki, çocukların dental görünümlerinden memnuniyetleri aynen kaldığı halde, ortaokula geçiş dönemlerinde ağız sağlığı ile bağlantılı yaşam kaliteleri ilerlemektedir. Ayrıca cinsiyet ile yaşam kalitesi arasında kayda değer bir ilişki yoktur. Ergenlikle ilgili diğer değişimler de bu bulguları açıklıyor olabilir. Kız çocukları, erkeklere göre daha erken ergenliğe girerler ve bu süreçteki değişikliklere daha çabuk adapte olurlar. Bu nedenle kızlar görünüşlerinin daha çok farkındadırlar ve 16

22 ilkokuldaki yaşıtlarından daha çabuk uzaklaşırlar. Bu durum, neden kızların ağız sağlığı ile bağlantılı yaşam kalitelerinin daha kısa sürede geliştiğini açıklar niteliktedir. Yazarın tartıştığı gibi, başka farklı faktörler de bu durum üzerinde etkili olabilir.(10) Çocuklardaki ağız içi sağlığı ile bağlantılı yaşam kalitelerinin değişimini gözlemek için uzun süreli araştırmalar yapılabileceği de tartışılmıştır. Bununla beraber, yapılan bu çalışma çocukların hayatlarının farklı evrelerinde ağız içi sağlığı ile bağlantılı olarak yaşam kalitelerinin ne şekilde etkilendiğinin incelenmesi açısından yol göstericidir. (8) YABANCI DİLDEN ADAPTASYON Yabancı dilde hazırlanan herhangi bir ölçeğin Türkiye deki gruplar üzerinde kullanılabilmesi için öncelikle Türkçeye tercüme edilmesi gerekmektedir. Türkçeye çeviri aşamasında ölçeğin uygulanacak çalışma grubunun özelliklerine göre kültürel adaptasyonunun sağlaması ve anlaşılır olması önem taşımaktadır. Ölçeklerin tercümeleri sırasında kullanılan terminolojinin mesleki dilde olmaması için konu ile ilgili kişilerin yanı sıra konu hakkında bilgisi olmayan kişilerin kullanılması önerilmektedir. Ölçeğin tercüme güvenirliği, Türkçeden tekrar orijinel dilinde çevrilmesi ile kontrol edilir.(11) 17

Yabancı Dilde Hazırlanmış Bir Ölçeğin Türkçe ye Uyarlanması: Çocuklarda Oral Sağlığın Günlük Yaşama Etkisi

Yabancı Dilde Hazırlanmış Bir Ölçeğin Türkçe ye Uyarlanması: Çocuklarda Oral Sağlığın Günlük Yaşama Etkisi Özgün Araştırma EÜ Dişhek Fak Derg 2009; 30: 97-103 Derleme EÜ Dişhek Fak Derg 2005; 26: 1-5 Yabancı Dilde Hazırlanmış Bir Ölçeğin Türkçe ye Uyarlanması: Çocuklarda Oral Sağlığın Günlük Yaşama Etkisi Turkish

Detaylı

Veri Toplama Teknikleri

Veri Toplama Teknikleri A. Gözlem Yoluyla Veri Toplama Teknikleri B. Soruşturma Yoluyla Nicel Veri Toplama Teknikleri Yazılı Soruşturma Tekniği Anket, Başarı Testi Yapılandırılmış Gözlem Önceden hazırlanmış göstergeler ve semboller

Detaylı

Türkiye Klinik Kalite Programı

Türkiye Klinik Kalite Programı Türkiye Klinik Kalite Programı 3 Mayıs 2013 Dr. Hüseyin ÖZBAY Amaç: Türkiye de klinik kalitenin izlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik mevcut durum tespitinin yapılması ve klinik kalite ölçme ve değerlendirme

Detaylı

M-CARE. Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti

M-CARE. Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti M-CARE Engelli ve Yaşlı Bireylere Evde Bakım ve Sağlık Hizmeti Sağlayıcılarının Mobil Eğitimi Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti İş Paketi No: İş Paketi Adı: İP2 Durum Taslak 1 Araştırma ve Analiz

Detaylı

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir.

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. VERİ ANALİZİ GİRİŞ Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. Bilimsel Bilgi: Kaynağı ve elde edilme süreçleri belli olan bilgidir. Sosyal İlişkiler Görgül Bulgular İşlevsel

Detaylı

Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi. Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü

Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi. Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Projenin Konusu, Amacı ve Anahtar Kelimeler Projemizin Konusu: Türkiye

Detaylı

Yaş Doğrulama Metotları

Yaş Doğrulama Metotları Yaş Doğrulama Metotları Yrd. Doç. Dr. Aysun GÜMÜŞ Ondokuzmayıs Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Samsun Birçok kemikleşmiş yapı günlük ve yıllık periyodik birikimler oluşturmak suretiyle

Detaylı

Orta Doğu Teknik Üniversitesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu Başvuru Formu

Orta Doğu Teknik Üniversitesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu Başvuru Formu Orta Doğu Teknik Üniversitesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu Başvuru Formu Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) bünyesinde yapılan ve/ya ODTÜ çalışanları/öğrencileri tarafından yürütülen ve insan katılımcılardan

Detaylı

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker****

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi Yoğun Bakım Sorumlu

Detaylı

2014

2014 2014 DİKKAT EKSİKLİĞİ BOZUKLUĞU (DEB) ve MentalUP İçerik DEB e Klinik İlgi DEB Nedir? DEB in Belirtileri DEB in Zihinsel Sürece Etkileri DEB in Psikososyal Tedavisi MentalUP tan Faydalanma MentalUP İçeriği

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

Dr. Talha Müezzinoğlu

Dr. Talha Müezzinoğlu Kısa Form-36 (SF-36) Dr. Talha Müezzinoğlu Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD MANİSA Program: Genel Bilgi ve Tanım Puanlama SPSS e uyarlama Örnek hesaplaması Sorular & Tartışma Rand Corporation

Detaylı

Doç. Dr. Ender ATEŞMAN

Doç. Dr. Ender ATEŞMAN Doç. Dr. Ender ATEŞMAN Hacettepe Üniversitesi AB Bakanlığı, 07.05.2015 Çeviride Kalite Kalite nedir? Kalite nasıl ölçülür? Ürün Standartları Hizmet Standartları TS EN 15038 ISO 17100 Sonuç Her şeyden önce

Detaylı

Çocuğunuz ne kadar zeki?

Çocuğunuz ne kadar zeki? On5yirmi5.com Çocuğunuz ne kadar zeki? Psikolojik Danışman Yusuf Menki ile zeka testi konusunu konuştuk. Yayın Tarihi : 20 Aralık 2012 Perşembe (oluşturma : 1/4/2016) Gizem Gül'ün röportajı Hepimiz zeki

Detaylı

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi / Logopedi Alanındaki Standartların ve Eğitim Programlarının Niteliklerinin

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur.

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Gençlerde DEHB nin Öğrenim Hayatı Üzerine Etkileri Dr Aytül Karabekiroğlu Samsun Mehmet Aydın Eğitim ve Araştırma

Detaylı

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ 359 BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ Osman ÇİMEN, Gazi Üniversitesi, Biyoloji Eğitimi Anabilim Dalı, Ankara, osman.cimen@gmail.com Gonca ÇİMEN, Milli

Detaylı

SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER. Abdullah Can

SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER. Abdullah Can SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER SPSS in üzerinde işlem yapılabilecek iki ana ekran görünümü vardır. DATA VIEW (VERİ görünümü) VARIABLE VIEW (DEĞİŞKEN görünümü) 1 DATA VIEW (VERİ görünümü) İstatistiksel

Detaylı

13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI. 07-09 Ekim, 2015 Mersin

13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI. 07-09 Ekim, 2015 Mersin 13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI 07-09 Ekim, 2015 Mersin 2 İÇİNDEKİLER Davet Mektubu... 5 Genel Bilgiler... 7 Kurullar... 8 Davetli Konuşmacılar... 12 Paneller

Detaylı

Antalya, 2015 FEP. Katılımcı Anket. Sonuçları

Antalya, 2015 FEP. Katılımcı Anket. Sonuçları FEP Katılımcı Anket Sonuçları Antalya, 2015 w Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Eğitim Programı (TBM) Formatör Eğitim Programı (FEP) Uygulama Değerlendirme Raporu (Yönetici Özeti) Antalya da 10.11.2014 ile

Detaylı

Gebelere Antenatal Dönemde Verilen Eğitimin Fetal Bağlanma, Doğum Algısı ve Anksiyete Düzeyine Etkisi. Ebe Huriye Güven

Gebelere Antenatal Dönemde Verilen Eğitimin Fetal Bağlanma, Doğum Algısı ve Anksiyete Düzeyine Etkisi. Ebe Huriye Güven Gebelere Antenatal Dönemde Verilen Eğitimin Fetal Bağlanma, Doğum Algısı ve Anksiyete Düzeyine Etkisi Ebe Huriye Güven Gebelik dönemi fizyolojik, psikolojik ve sosyal değişimlerin yaşandığı ve bu değişimlere

Detaylı

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL PSI 501 İleri İstatistik Zorunlu 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 II. YARIYIL Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 III. YARIYIL

Detaylı

Teknolojinin Hemşirelik Mesleği ve Hasta Bakımına Yansımaları

Teknolojinin Hemşirelik Mesleği ve Hasta Bakımına Yansımaları Teknolojinin Hemşirelik Mesleği ve Hasta Bakımına Yansımaları Hazırlayan: Uzm. Hem. Serpil İSABETLİ*, Uzm. Hem. Berfu ŞENGÖZ** *Acıbadem Maslak Hastanesi, Hasta Bakım Sorumlu Hemşiresi **Acıbadem Sağlık

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ BİYOSİSTEM MÜHENDİSLİĞİ PROGRAMI SON SINIF ÖĞRENCİ ANKET FORMU. Aralık,2013

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ BİYOSİSTEM MÜHENDİSLİĞİ PROGRAMI SON SINIF ÖĞRENCİ ANKET FORMU. Aralık,2013 ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ BİYOSİSTEM MÜHENDİSLİĞİ PROGRAMI SON SINIF ÖĞRENCİ ANKET FORMU Sevgili U.Ü.Ziraat Fakültesi Biyosistem Mühendisliği Programı Öğrencileri, Aralık,2013 Uludağ Üniversitesi

Detaylı

ÖZEL EGE İLKÖĞRETİM OKULU

ÖZEL EGE İLKÖĞRETİM OKULU ÖZEL EGE İLKÖĞRETİM OKULU 4.SINIF MATEMATİK DERSİ PROJESİ PROJE KONUSU : GRAFİKLER, KULLANIM ALANLARI VE GRAFİK UYGULAMALARI HAZIRLAYANLAR : Egem ERASLAN F.Sarper TEK Göktürk ERBAYSAL Mert KAHVECİ ÖNSÖZ

Detaylı

ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİ UZMANLIK EĞİTİMİ PROGRAMLARINI DEĞERLENDİRME ANKETİ

ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİ UZMANLIK EĞİTİMİ PROGRAMLARINI DEĞERLENDİRME ANKETİ ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİ UZMANLIK EĞİTİMİ PROGRAMLARINI DEĞERLENDİRME ANKETİ* Sayın katılımcı bu anket, bölümümüzdeki araştırma görevlilerinin uzmanlık eğitim programları hakkındaki duygu ve düşüncelerini

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not II Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Eğitimde Rehberlik *Rehberlik, bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini ve doyum verici

Detaylı

Yeni Göç Yasas Tecrübeleri

Yeni Göç Yasas Tecrübeleri Eflref Ar kan Bildiğiniz gibi Almanya aile birleşiminin gerçekleşmesi konusunda göç yasasında bazı değişiklikler yapmıştır. Bu değişiklikleri eleştirenler ve olumlu görenler bulunmaktadır. Ben göç yasasının

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 7 Bilimsel Araştırma Süreci* 1. Gözlem Araştırma alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi

Detaylı

PROF. DR. TÜLİN TANER

PROF. DR. TÜLİN TANER Uyku Apne Sendromunda Diş Hekimliği Uygulamaları PROF. DR. TÜLİN TANER Hacettepe Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Ortodonti AnaBilim Dalı TTD Okulu Uyku Bozuklukları Merkezi Kursu Ankara 26 27 Mart

Detaylı

ÖZLÜCE ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI TÜBİTAK 4006 BİLİM FUARI PROJESİ İNEBOLU GENELİ ORTAÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİ OKUMA ALIŞKANLIĞI ANKETİ

ÖZLÜCE ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI TÜBİTAK 4006 BİLİM FUARI PROJESİ İNEBOLU GENELİ ORTAÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİ OKUMA ALIŞKANLIĞI ANKETİ ÖZLÜCE ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI TÜBİTAK 4006 BİLİM FUARI PROJESİ İNEBOLU GENELİ ORTAÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİ OKUMA ALIŞKANLIĞI ANKETİ ALTAN YILMAZ ÖZLÜCE ORTAOKULU TÜRKÇE ÖĞRETMENİ MÜRÜVVET ÖZTÜRK

Detaylı

Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon. Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu.

Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon. Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu. Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu.tr Tanım Etik danışmanlık (konsültasyon) tıbbi konsültasyonun bir

Detaylı

Çokkültürlü bir Avustralya için Erişim ve Eşitlik. İdari Özet Türkçe

Çokkültürlü bir Avustralya için Erişim ve Eşitlik. İdari Özet Türkçe Çokkültürlü bir Avustralya için Erişim ve Eşitlik İdari Özet Türkçe Avustralya Hükümet hizmetlerinin Avustralya nın kültür ve dil bakımından çeşitlilikler gösteren nüfusuna duyarlılığı üzerine bir araştırma

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ Hafta 13 Yrd. Doç. Dr. Semra BORAN Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak

Detaylı

METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VATANDAŞ MEMNUNİYET ANKETİ/ANKETLERİ DEĞERLENDİRME RAPORU STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRESİ BAŞKANLIĞI Haziran 214 1 Sayfa İçindekiler 1 ANKETE/ANKETLERE İLİŞKİN GENEL BİLGİLER...

Detaylı

İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ

İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ Geleceğimizi tehdit eden çevre problemlerinin özellikle çocuklara erken yaşlarda verilmesi ve böylece çevre duyarlılığı,

Detaylı

T M M E KalDer, Türkiye Müşteri Memnuniyeti Endeksi

T M M E KalDer, Türkiye Müşteri Memnuniyeti Endeksi KalDer, 2010 Yılı 2.Çeyrek Sonuçlarını Açıkladı! Ulusal Endeks 0,5 puanlık artışla 75,6 olarak gerçekleşti. TMME ACSI TMME: ACSI: American Customer Satisfaction Index 80 79 78 77 76 75 74 73 73.5 74.1

Detaylı

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal Psikoloji Uygulamaları HUKUK SAĞLIK DAVRANIŞI KLİNİK PSİKOLOJİ TÜKETİCİ DAVRANIŞI VE PAZARLAMA POLİTİKA ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ SOSYAL

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Yardımcı Doçentlik Tarihi: 1999 Doçentlik Tarihi: 2012

ÖZGEÇMİŞ. Yardımcı Doçentlik Tarihi: 1999 Doçentlik Tarihi: 2012 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Arzu Araz 2. Doğum Tarihi: 17/ 04/ 1967 3. Ünvanı: Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Psikoloji Ege Üniversitesi 1988 Y. Lisans Sosyal Psikoloji

Detaylı

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD 7 Ekim 2010 MADDE KULLANIM BOZUKLUKLARI DSM IV Madde bağımlılığı Madde

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not I Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Çağdaş Eğitim *Toplumların ihtiyaç ve beklentileri durmadan değişmiş, eğitim de değişen bu

Detaylı

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 KİTABIN İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 BÖLÜM-2.BİLİMSEL ARAŞTIRMA Belgesel Araştırmalar...7 Görgül Araştırmalar Tarama Tipi Araştırma...8

Detaylı

Yaşam Değerleri Envanterinin Faktör Yapısı ve Güvenirliği. Prof. Dr. Hasan BACANLI Doç. Dr. Feride BACANLI

Yaşam Değerleri Envanterinin Faktör Yapısı ve Güvenirliği. Prof. Dr. Hasan BACANLI Doç. Dr. Feride BACANLI Yaşam Değerleri Envanterinin Faktör Yapısı ve Güvenirliği Prof. Dr. Hasan BACANLI Doç. Dr. Feride BACANLI Rokeach İnsanların sahip oldukları değerler uzun zamandır psikolog ve sosyologların ilgisini çekmiştir.

Detaylı

Memnuniyet Anketleri Uygulama Rehberi

Memnuniyet Anketleri Uygulama Rehberi Memnuniyet Anketleri Uygulama Rehberi Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sağlıkta Kalite ve Akreditasyon Daire Başkanlığı 2012 ÖNSÖZ Sağlık kurumlarının temel hedeflerinden biri olan memnuniyetin artırılması

Detaylı

GAZİOSMANPAŞA TAKSİM EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJE ÖNERGESİ BAŞVURU FORMU (FORM-1)

GAZİOSMANPAŞA TAKSİM EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJE ÖNERGESİ BAŞVURU FORMU (FORM-1) Dokümanın Kodu :YÖN.FR.106 Yayın Tarihi : 18.02.2015 Revizyon Tarihi : - Revizyon No : 00 Sayfa 1 / 7 Proje Yöneticisi : EPK tarafından doldurulacaktır. Bölüm : Proje No : 1. GENEL BİLGİLER Bilimsel Araştırma

Detaylı

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ YASLANMA ve YASAM KALİTESİ Tufan Çankaya İzmir, 2003 Giriş: Doğal süreç; Doğum, büyüme-gelişme, üreme, ölüm Ölüm, yaşamın hangi döneminde meydana geliyor? Genç ölüm - Geç ölüm Dünya topluluklarına bakıldığında:

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Sağlık Eğitimi Genel Müdürlüğü SAĞLIK MESLEK LİSELERİ REHBERLİK HİZMETLERİ YÖNERGESİ

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Sağlık Eğitimi Genel Müdürlüğü SAĞLIK MESLEK LİSELERİ REHBERLİK HİZMETLERİ YÖNERGESİ T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Sağlık Eğitimi Genel Müdürlüğü SAĞLIK MESLEK LİSELERİ REHBERLİK HİZMETLERİ YÖNERGESİ SAĞLIK MESLEK LİSELERİ REHBERLİK HİZMETLERİ YÖNERGESİ 1. BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

Engellilik Modelleri ve Ölçüleri

Engellilik Modelleri ve Ölçüleri Engellilik Modelleri ve Ölçüleri Sophie Mitra Fordham Üniversitesi mitra@fordham.edu Konferans: Engellilik ölçümünün ve engellilerin fiziksel erişiminin iyileştirilmesi: Uluslararası deneyimlerden çıkarılan

Detaylı

PSİKOLOJİK YILDIRMANIN ÖNCÜLLERİ VE SONUÇLARI: HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ. Hacettepe Üniversitesi Psikometri Araştırma ve Uygulama Merkezi HÜPAM

PSİKOLOJİK YILDIRMANIN ÖNCÜLLERİ VE SONUÇLARI: HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ. Hacettepe Üniversitesi Psikometri Araştırma ve Uygulama Merkezi HÜPAM PSİKOLOJİK YILDIRMANIN ÖNCÜLLERİ VE SONUÇLARI: HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ Hacettepe Üniversitesi Psikometri Araştırma ve Uygulama Merkezi HÜPAM PROJENİN AMACI Bu projenin temel amacı Hacettepe Üniversitesi

Detaylı

KADASTRO HARİTALARININ SAYISALLAŞTIRILMASINDA KALİTE KONTROL ANALİZİ

KADASTRO HARİTALARININ SAYISALLAŞTIRILMASINDA KALİTE KONTROL ANALİZİ KADASTRO HARİTALARININ SAYISALLAŞTIRILMASINDA KALİTE KONTROL ANALİZİ Yasemin ŞİŞMAN, Ülkü KIRICI Sunum Akış Şeması 1. GİRİŞ 2. MATERYAL VE METHOD 3. AFİN KOORDİNAT DÖNÜŞÜMÜ 4. KALİTE KONTROL 5. İRDELEME

Detaylı

YABANCI DİLLER YÜKSEKOKULU İNGİLİZCE DERS İÇEREKLERİ

YABANCI DİLLER YÜKSEKOKULU İNGİLİZCE DERS İÇEREKLERİ YABANCI DİLLER YÜKSEKOKULU İNGİLİZCE DERS İÇEREKLERİ DERS KODU: AFE 123 AFE 153 Okuma, Bilimsel Yazı & Eleştirel Düşünme I DERS KODU: AFE 124 AFE 154 Okuma, Akademik Yazma ve Eleştirel Düşünme I I Üç saatlık

Detaylı

İlaçla-İlgili Sorunlar için Sınıflandırma

İlaçla-İlgili Sorunlar için Sınıflandırma İlaçla-İlgili Sorunlar için Sınıflandırma (14.01.2010 da revize edilmiştir) 2003-2010 Pharmaceutical Care Network Europe Foundation Vakıf, sınıflandırmanın kullanım ve validasyon sonuçları konusunda bilgilendirildiği

Detaylı

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ GELİŞİM PSİKOLOJİSİ Yaşa bağlı organizmadaki değişimleri inceler Çocuk psikolojisi Ergen Psikolojisi Yetişkin Psikolojisi Deneysel Psikoloji Temel psikolojik süreçler

Detaylı

(11 Ocak 1995 tarihinde Bakanlık vekillerinin 525inci toplantısında Bakanlar Komitesince kabul edilmiştir)

(11 Ocak 1995 tarihinde Bakanlık vekillerinin 525inci toplantısında Bakanlar Komitesince kabul edilmiştir) Mimari Mirasa Ait Tarihi Anıt ve Binalarla İlgili Belgeleme Metod ve Sistemlerini Düzenlemekle Görevli Üye Ülke Bakanlarından Oluşan Komitede Alınan Tavsiye Kararı No. R(95)3, (COE 1995) Recommendation

Detaylı

Nütrisyonel tarama metodları

Nütrisyonel tarama metodları Nütrisyonel tarama metodları Doç Dr Sema Basat Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi 02.11.2013 Özellikle hastanede yatan hastada malnütrisyon TANIMLANMIYOR TEDAVİ EDİLMİYOR. NEDEN? TARAMA, DEĞERLENDİRME,

Detaylı

Klinik Kodlama Süreç Analizi Anket Değerlendirmesi

Klinik Kodlama Süreç Analizi Anket Değerlendirmesi Klinik Kodlama Süreç Analizi Anket Değerlendirmesi Sağlık tesisleri tarafından verilen hizmetin tanımını sağlayan klinik kodlama; hastanın tesise kabul edilişinden taburcu edilişine kadar geçen süredeki

Detaylı

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013 OECD 2013 EĞİTİM GÖSTERGELERİ RAPORU: NE EKERSEN ONU BİÇERSİN (4) Prof. Dr. Hasan Şimşek İstanbul Kültür Üniversitesi (www.hasansimsek.net) 5 Ocak 2014 Geçtiğimiz üç hafta boyunca 2013 OECD Eğitim Göstergeleri

Detaylı

HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR

HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR GİRİŞ Hasta eğitimi, sağlığı koruyan ve bireylerde davranış değişikliği geliştirmeye yardım eden öğrenim deneyimlerinin

Detaylı

MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU

MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU 2014 ÖNSÖZ Eğitim Bilimleri Enstitüsü 13/11/2010 tarih ve 27758 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2010/1053 Sayılı

Detaylı

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Tiedot turkiksi DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu)

Detaylı

HASTA DEĞERLENDİRME FORMU

HASTA DEĞERLENDİRME FORMU HASTA DEĞERLENDİRME FORMU TÜRK ECZACILARI BİRLİĞİ ECZANE KONTROL VE İZLEM PROGRAMLARI 1. BAKIM GÖRÜŞMESİ Hasta Adı Soyadı: Eczane Kaşesi: Tarih: HASTALIK VE İLAÇ BİLGİ DÜZEYİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Size

Detaylı

Bekar Evli Boşanmış Eşi ölmüş Diğer. İlkokul Ortaokul Lise Yüksekokul Fakülte Yüksek Lisans

Bekar Evli Boşanmış Eşi ölmüş Diğer. İlkokul Ortaokul Lise Yüksekokul Fakülte Yüksek Lisans Form no : Tarih : Bu anket hastalığınızı daha iyi anlayabilmek ve sizlere daha yararlı olabilmek için düzenlenmiştir. Lütfen olabildiğince nesnel (objektif) yanıtlamaya özen gösterin. Ankete kimliğinizi

Detaylı

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 BİLGİ (Kurumsal ve Olgusal)

Detaylı

DOKÜMAN KOTROLÜ. Çeviri: Elif KILIÇ, Gıda Müh. Düzenleme: Fırat ÖZEL, Gıda Müh.

DOKÜMAN KOTROLÜ. Çeviri: Elif KILIÇ, Gıda Müh. Düzenleme: Fırat ÖZEL, Gıda Müh. BRC Gıda standardında geçen gerekliliklerin bir kısmına yönelik olarak açıklayıcı klavuzlar BRC tarafından yayınlandı. Bu klavuzlardan biri olan bu dokümanın Türkçe çevirisi Sayın ELİF KILIÇ tarafından

Detaylı

İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU

İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU Kültegin Ögel Ceyda Y. Eke Nazlı Erdoğan Sevil Taner Bilge Erol İstanbul 2005 Kaynak gösterme Ögel K, Eke C, Erdoğan N, Taner S, Erol B. İstanbul

Detaylı

İhtiyaç ve Tutum Analizi Anketi. Sevgili Öğrenciler,

İhtiyaç ve Tutum Analizi Anketi. Sevgili Öğrenciler, İhtiyaç ve Tutum Analizi Anketi Sevgili Öğrenciler, Bu anket MLARG: risk grubundaki gençler için cep telefonu üzerinden İngilizce öğrenme (Proje Numarası: 2009-TR1-LEO05-08674) adında bir Avrupa Birliği

Detaylı

Eğitimin Sonuçlarının Ölçülmesi

Eğitimin Sonuçlarının Ölçülmesi Eğitimin Sonuçlarının Ölçülmesi 5 Seviye Değerlendirme 1 Neden Ölçme ve Değerlendirme? Katılımcılar açısından Beklentileri netleştirmek Mevcut durumlarını farketmelerini sağlamak Gelişim faaliyetlerinin

Detaylı

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Information på turkiska DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite

Detaylı

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması WINTER Template Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması Doç.Dr.Serhat ODLUYURT Arş.Gör. Melih ÇATTIK Anadolu Üniversitesi Engelliler

Detaylı

ODTÜ-FEF ATAMA YÜKSELTME KRİTERLERİNDE TEZ DANIŞMANLIĞININ VE ÖĞRENCİ DEĞERLENDİRMESİNİN ETKİSİ ÜZERİNE ANKET ÇALIŞMASI ÖZET BULGULAR

ODTÜ-FEF ATAMA YÜKSELTME KRİTERLERİNDE TEZ DANIŞMANLIĞININ VE ÖĞRENCİ DEĞERLENDİRMESİNİN ETKİSİ ÜZERİNE ANKET ÇALIŞMASI ÖZET BULGULAR ODTÜ-FEF ATAMA YÜKSELTME KRİTERLERİNDE TEZ DANIŞMANLIĞININ VE ÖĞRENCİ DEĞERLENDİRMESİNİN ETKİSİ ÜZERİNE ANKET ÇALIŞMASI ÖZET BULGULAR Fen Edebiyat Fakültesi Dekanlığı Haziran 2012 Çalışma Komisyonu Prof.

Detaylı

D.I.S.C. Kişilik Envanteri. ve Geçerlilik Raporu

D.I.S.C. Kişilik Envanteri. ve Geçerlilik Raporu D.I.S.C. Kişilik Envanteri ve Geçerlilik Raporu Özet DISC batı ülkelerinde uzun zamandır kullanılan en yaygın davranış profili belirleme aracıdır. Glosis DISC i Türkçe ye ve Türk insanına uyarlayan ilk

Detaylı

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ Zelha Türk*, Serpil Türker **, Pelin Gökoğlu***,Eda Ulutaş**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi

Detaylı

İNFERTİL ÇİFTLERDE, İNFERTİLİTE TEDAVİSİ ESNASINDA ERKEKLERDEKİ PSİKOSOSYAL DURUMUN İNCELENMESİ

İNFERTİL ÇİFTLERDE, İNFERTİLİTE TEDAVİSİ ESNASINDA ERKEKLERDEKİ PSİKOSOSYAL DURUMUN İNCELENMESİ T.C AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İNFERTİL ÇİFTLERDE, İNFERTİLİTE TEDAVİSİ ESNASINDA ERKEKLERDEKİ PSİKOSOSYAL DURUMUN İNCELENMESİ Nilüfer TOK KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM HEMŞİRELİĞİ

Detaylı

DOĞUMA HAZIRLIK KURSUNUN GEBELER ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

DOĞUMA HAZIRLIK KURSUNUN GEBELER ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ DOĞUMA HAZIRLIK KURSUNUN GEBELER ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Ayfer Ayan(1) Cemile Aksoy(2) Hande Edizkan Budak(3) 1 Acıbadem Bursa Hastanesi, Hemşirelik Hizmetleri Müdürü 2 Acıbadem Bursa Hastanesi, Eğitim ve

Detaylı

Beslenme ve Diyetetik Alanında Bilginin Güvenirliği 14 Kasım 2014 İstanbul

Beslenme ve Diyetetik Alanında Bilginin Güvenirliği 14 Kasım 2014 İstanbul Beslenme ve Diyetetik Alanında Bilginin Güvenirliği 14 Kasım 2014 İstanbul Prof.Dr. MUHİTTİN TAYFUR Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Beslenme ve Sağlık Bilgisinin

Detaylı

GÖREVLENDIRME KARARLARI

GÖREVLENDIRME KARARLARI Portal Adres GÖREVLENDIRME KARARLARI : www.hakimiyet.com İçeriği : Gündem Tarih : 21.01.2015 : http://www.hakimiyet.com/genel/gorevlendirme-kararlari-h783915.html 1/3 GÖREVLENDIRME KARARLARI 2/3 GÖREVLENDIRME

Detaylı

İnternet Destekli Temel Bilgisayar Bilimleri Dersinde Anket Uygulaması

İnternet Destekli Temel Bilgisayar Bilimleri Dersinde Anket Uygulaması İnternet Destekli Temel Bilgisayar Bilimleri Dersinde Anket Uygulaması Yalçın Ezginci Selçuk Üniversitesi Elk.-Elt.Mühendisliği Konya ANKET Anket, insanlardan fikirleri, duyguları, sağlıkları, planları,

Detaylı

Eğiticilerin Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Gülşen Kandiloğlu TTB/UDKK- UYEK Kursu,5-10 Kasım 2004 Ankara

Eğiticilerin Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Gülşen Kandiloğlu TTB/UDKK- UYEK Kursu,5-10 Kasım 2004 Ankara Eğiticilerin Değerlendirilmesi Prof. Dr. Gülşen Kandiloğlu TTB/UDKK- UYEK Kursu,5-10 Kasım 2004 Ankara 1 Eğiticilerin değerlendirilmesi kritik hassas bir konu Gerekli (Olmazsa olmaz) 2 Eğiticilerin değerlendirilmesi

Detaylı

KOCAELİ 1. ÜNİVERSİTE TANITIM FUARI VE KARİYER GÜNLERİ FİNAL RAPORU

KOCAELİ 1. ÜNİVERSİTE TANITIM FUARI VE KARİYER GÜNLERİ FİNAL RAPORU KOCAELİ 1. ÜNİVERSİTE TANITIM FUARI VE KARİYER GÜNLERİ FİNAL RAPORU Bu yıl birincisi düzenlenen Üniversite Tanıtım Fuarı ve Kariyer Günleri organizasyonunun katılımcılar ve ziyaretçiler gözünden etkililiğin

Detaylı

PSK 172 İletişim Becerileri. Sözel Olmayan İletişim Human Communication [Bölüm 4]

PSK 172 İletişim Becerileri. Sözel Olmayan İletişim Human Communication [Bölüm 4] PSK 172 İletişim Becerileri Sözel Olmayan İletişim Human Communication [Bölüm 4] Sözel Olmayan İletişim Anlam üretmek için sözcükler olmadan mesajları kullanma sürecidir. Sözel iletişimin önemli bir unsurudur.

Detaylı

KENDİMİZİ DÜZENLEME BİÇİMİMİZ

KENDİMİZİ DÜZENLEME BİÇİMİMİZ 3. SINIFLAR PYP VELİ BÜLTENİ KENDİMİZİ DÜZENLEME BİÇİMİMİZ (24 Mart 9 Mayıs 2014) Sayın Velimiz, Okulumuzda yürütülen PYP çalışmaları kapsamında 24 Mart 9 Mayıs 2014 tarihleri arasında işlediğimiz beşinci

Detaylı

KANSER TEDAVİSİ SIRASINDA VERİLEN EĞİTİMİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ. Doç. Dr. Özgül Karayurt Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi

KANSER TEDAVİSİ SIRASINDA VERİLEN EĞİTİMİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ. Doç. Dr. Özgül Karayurt Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi KANSER TEDAVİSİ SIRASINDA VERİLEN EĞİTİMİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ Doç. Dr. Özgül Karayurt Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi İçerik Yaşam kalitesi kavramı Kanser hastalarının bilgi gereksinimleri

Detaylı

Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması

Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması Doç. Dr. Ender Ateşman Hacettepe Üniversitesi Mütercim-Tercümanlık Bölümü Gündem Dil Politikası Terminoloji Politikası Dil Planlaması Terminoloji

Detaylı

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER Sağlık Dünya Sağlık Örgütü tanımlaması Biyolojik, ruhsal ve sosyal iyilik hali. Tıp Özgül bir kurama ve bu kuramdan biçimlenen yöntemle belirlenen uygulamalarla biyolojik,

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJE KESİN RAPORU EGE UNIVERSITY SCIENTIFIC RESEARCH PROJECT REPORT. 4,5 cm

EGE ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJE KESİN RAPORU EGE UNIVERSITY SCIENTIFIC RESEARCH PROJECT REPORT. 4,5 cm A4 2,5cm YAZI KARAKTERİ: TIMES NEW ROMAN EGE ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJE KESİN RAPORU EGE UNIVERSITY SCIENTIFIC RESEARCH PROJECT REPORT İLK PENCERE: Proje adı 12 punto ile en fazla 38 Karakter

Detaylı

T M M E Türkiye Müşteri Memnuniyeti Endeksi

T M M E Türkiye Müşteri Memnuniyeti Endeksi Müşteriyi memnun ettiler, zirveye çıktılar 81 ilde, 6 bin 130 tüketici ile bilgisayar destekli telefon anketi (CATI) yapılarak hazırlanan Türkiye Müşteri Memnuniyeti Endeksi 2011 yılı 1. çeyrek sonuçlarına

Detaylı

Doç.Dr. Yavuz CABBAR Dr. Mustafa Kemal TOPCU

Doç.Dr. Yavuz CABBAR Dr. Mustafa Kemal TOPCU Çalışanların Beklenti ve Yükümlülüklerinin İşgücü Verimliliğine Etkilerinin Psikolojik Sözleşme Kuramı Bağlamında Değerlendirilmesi: Ankara Sanayi Odası Üyeleri Örnekleminde Bir Araştırma Doç.Dr. Yavuz

Detaylı

Laboratuvar bilgi sistemini mikrobiyolojide ne kadar uygulayabiliyoruz? Dr. Alper AKÇALI Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Laboratuvar bilgi sistemini mikrobiyolojide ne kadar uygulayabiliyoruz? Dr. Alper AKÇALI Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Tıp Fakültesi Laboratuvar bilgi sistemini mikrobiyolojide ne kadar uygulayabiliyoruz? Dr. Alper AKÇALI Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Tıp Fakültesi Laboratuvar Bilgi Sistemleri Laboratuvarlar Çok sayıda ve farklı

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not V Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Bireyi Tanıma ve Tanıma Teknikleri *Kendilerine özgü birer varlık olan bireyler, gerek doğuştan

Detaylı

Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma

Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma Dr. Cem Babadoğan Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Ekip Araştırma ekibinde bir koordinatör, 2 teknik danışman, 1program tasarımcısı,1ölçme

Detaylı

BACIM - Ağırlıklı olarak Türkiye kökenli göçmen kadınlar için buluşma ve danışmanlık merkezi

BACIM - Ağırlıklı olarak Türkiye kökenli göçmen kadınlar için buluşma ve danışmanlık merkezi Deutsches Rotes Kreuz Kreisverband Berlin-City e. V. BACIM - Ağırlıklı olarak Türkiye kökenli göçmen kadınlar için buluşma ve danışmanlık merkezi BACIM projesinin tanıtımı BACIM Berlin-City ev Alman Kızıl

Detaylı

Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity

Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity İskender GÜMÜŞ* Nebi Sümer, Nevin Solak, Mehmet Harma İşsiz Yaşam: İşsizliğin

Detaylı

Çocukların Olumsuz Duyguları ile Baş Etme Ölçeğinin Psikometrik Çalışması

Çocukların Olumsuz Duyguları ile Baş Etme Ölçeğinin Psikometrik Çalışması Çocukların Olumsuz Duyguları ile Baş Etme Ölçeğinin Psikometrik Çalışması Yrd. Doç. Dr. Feyza Çorapçı Boğaziçi Üniversitesi, Psikoloji Bölümü Yrd. Doç. Dr. Bilge Yağmurlu Koç Üniversitesi, Psikoloji Bölümü

Detaylı