PAMUK BORSALARINDA OLUŞAN FİYATLARIN ETKİNLİĞİ ÖZET

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "PAMUK BORSALARINDA OLUŞAN FİYATLARIN ETKİNLİĞİ ÖZET"

Transkript

1 D.E.Ü.İ.İ.B.F.Dergisi Cil:17 Sayı:2, Yıl:2002, ss:55-74 PAMUK BORSALARINDA OLUŞAN FİYATLARIN ETKİNLİĞİ Erdinç Telaar * Şadiye Türkmen ** Özgür Teoman *** ÖZET Bu çalışmada pamuk borsalarında oluşan fiyaların ekinliği araşırılmakadır.ekinliği ölçebilmek için Türkiye deki pamuk fiyaları ile uluslararası pamuk fiyaları arasındaki ilişkiler, kısa önemli fiya dalgalanmalarının var olabileceği kabulü doğrulusunda araşırılmışır. Buna sebep, arımsal ürünlerin yapısı gereği fiyaların her zaman doğrusal olarak belirlenmediği gerçeğidir. Çalışmada hem doğrusal, hem de doğrusal olmayan eşbüünleşme analizi yapılmışır. Bulgular Türkiye de oluşan fiyalar ile uluslararası borsalarda oluşan fiyalar arasında bir ilişki bulunduğunu oraya koymuşur. Tarımsal poliika ercihi açısından bakıldığında bulgular, Türkiye de ekinlik bakımından, borsalar aracılığıyla fiyaların belirlenmesi yöneminin, müdahaleci yönemle kıyaslandığında daha uygun olacağını deseklemekedir. Anahar kelimeler:pamuk borsası, fiya ekinliği, eş büünleşme. 1.Giriş İplik yapımında kullanılmasına bağlı olarak ikisadi ve sosyal hayaın evriminde bir kilomere aşı olarak kabul edilebilecek sanayi devriminin bir kaç emel ürününden biri olma özelliğine sahip pamuk, günümüzde de ülke ekonomileri açısından sraejik bir endüsriyel ürün olma özelliğini sürdürmekedir. Zira pamuk, lifi sayesinde giyinme gibi zorunlu bir ihiyacın karşılanmasına hizme eiği gibi kendisini oluşuran diğer bileşenleri bakımından da kama değer yaraabilen bir üründür. Örneğin ohumu bikisel yağ üreiminde kullanıldığı için bir yağ bikisi olma özelliğine sahipir. Ara kalan küspesi ise proein değeri yüksek hayvan yemi olarak ayrı bir öneme sahipir dönemi esas alındığında dünyanın pamuk ihiyacının günümüzde yıllık olarak oralama 19.2 milyon on düzeyinde bulunması, pamuğun söz konusu önemini global düzeyde oraya koymakadır. Pamuk ihiyacının karşılanabilmesi için 2000 yılı iibariyle dünya ölçeğinde 33.3 milyon hekarlık arımsal arazi pamuk ekimine ayrılmış ve 18.9 milyon onluk üreime karşılık 20.1 milyon onluk ükeim gerçekleşmişir (İzmir Ticare * Doç. Dr. Haceepe Üniversiesi, İ.İ.B.F İkisa Bölümü, Ankara. ** Dr. Haceepe Üniversiesi, İ.İ.B.F İkisa Bölümü, Ankara. *** Dr. Haceepe Üniversiesi, İ.İ.B.F İkisa Bölümü, Ankara. 55

2 Erdinç Telaar - Şadiye Türkmen - Özgür Teoman Borsası Raporu, 1999). Bu denli büyük mikarları bulan pamuk üreiminin uluslararası icarei günümüzde pamuk borsaları aracılığıyla gerçekleşirilmekedir. Borsaların kuruluş amacı diğer arımsal ürünler için olduğu gibi fiya oluşumunun piyasa koşulları uyarınca sağlanmasıdır. Özellikle borsalarda faaliyee bulunan üccarların kendilerinden mal alep eden işleyici ve ihracaçıların alepleri uyarınca oluşurdukları bilgiyi üreicilere düzenli biçimde akarabilmeleri, fiya oluşumundaki ekinliğin sağlanabilmesi açısından oldukça önemlidir. Çünkü imkanlar dahilindeki bilginin üreicilere am olarak yansıılabilmesi emel varsayımı kabul edildiğinde üreicinin piyasanın isekleri doğrulusunda isenilen kalie ve çeşie ürün üremesi mümkün olabileceğinden, bu ür piyasalar ekin piyasa anımıyla örüşebilecekir. Bu emel varsayıma, borsalarda işlem maliyelerinin olmaması, bilginin üm kaılımcılara maliyesiz olarak verilmesi, cari ve gelecekeki fiyaların dağılımları için cari bilginin ekilerinin üm piyasa kaılımcıları arafından benimsenmesi varsayımları eklenebilirse, uzun dönemde hiçbir icari kaılımcının oralama kar dan daha fazla kazanabilmesi ihimali oradan kalkacakır. 1 Bu durumda ürün fiyaları arık kar için emel olabilecek şekilde herhangi bir sisemaik yol izleme olasılığını yiirecek ve piyasaların ekin işleyişinden söz edilebilecekir (Mananyi ve Sruhers, 1997). Bilindiği gibi Türkiye de pek çok arımsal ürünün değişim değeri devlein espi eiği alım fiyaı üzerinden gerçekleşirilmekedir. Ancak pamuk, kuru meyveler, fındık ve bakliya ile birlike fiyaının rekabe eksikliğine karşın ağırlıklı olarak piyasa mekanizması kuralları uyarınca borsalarda belirlendiği bir kaç üründen biridir (Zirai ve İkisadi Rapor, 2001). Borsaların geçmişi fazla eski olmamakla birlike, arımsal pazarlamada devle müdahelesinin diğer ürünlerle karşılaşırıldığında asgariye inmiş olması, ürün piyasası ekinliğini ölçmeyi hedefleyen bu çalışmada pamuğun seçilmesinin sebebini oluşurmakadır. Dünyadaki emel pamuk borsaları yukarıda belirilen fiyaların 1 Çalışmadaki ekinlik kavramı, ilk olarak, Fama (1970) arafından gelişirilen bilgiye dayalı ekinlik ir. Fama, bilgiye dayalı ekinliği üç farklı gruba ayırmakadır: (i) Zayıf ekinlik, (ii) yarı-güçlü ekinlik ve (iii) güçlü ekinlik. Zayıf ekinlike, bilgi kümesi sadece geçmiş dönem fiyalarını içerdiğinden, hiç bir yaırımcı uygun geçmiş dönem fiya serilerini kullanarak normal üsü kar elde edememekedir. Yarı-güçlü ekinlike, bilgi kümesi kamuya açık üm kullanılabilir bilgileri içerdiği için, kamuya açık bilginin herhangi bir al kümesini kullanan yaırımcı normal üsü kar elde edememekedir. Güçlü ekinlike ise, bilgi kümesi kamuya açıklanmamış özel ve/veya içsel bilgileri içerse bile, söz konusu bilgiye sahip bir yaırımcı sürekli olarak normal üsü kar elde eme şansına sahip olamaz. Biz bu çalışmada güçlü ekinliği es emekeyiz. 56

3 Pamuk Fiyalarının Ekinliği ekin olarak belirlenebilirliği bakımından önemli mesafe kaemiş olmalarına karşın, fiyaların belirlenmesinde borsalar arası ilişkiler önem aşımakadır. Çalışmada Türkiye deki pamuk fiyalarının belirlenmesinde dış borsalarla ekileşimin önemli rol oynadığı düşünülmekedir. Ayrıca Türkiye de üreilen yüksek kalieli pamuğun dış borsalardaki fiyaları ekileyebilmesi gibi bir olasılık da bulunmakadır. Karşılıklı ekileşim üzerine kurulu bulunan bu hipoezin sınanabilmesi için Türkiye de oluşan pamuk fiyaları ile dış borsalarda oluşan pamuk fiyaları arasında bir eş anlı hareke olup olmadığı araşırılacakır. Araşırmada yüksek kalieli ve yabancı piyasalarda kabul gören Ege Sandar 1 pamuğu ile yerli pamuğumuzun koa edildiği Liverpool ve Memphis borslarına ai fiya verilerinden yararlanılacakır. Araşırma sonucunda elde edilecek bulgulardan Türkiye de kurulu bulunan pamuk borsalarının ekin işleyişi hakkında yargılara ulaşılabileceği düşünülmekedir. Çalışma dör bölümden oluşmakadır. Birinci bölümde dünyada ve Türkiye de ham pamuğun elde edilmesinin ardından endüsriyel kullanımına değin geçirdiği üreim aşamaları incelenmeke ve Türkiye nin pamuka üreim, verimlilik ve dış icare yönünden dünyadaki yeri hakkında ablolar yardımıyla bir durum espii yapılmakadır. İkinci bölümde makalenin emel amacı olan Türkiye deki pamuk borsalarının ekinliğini sınayabilmenin önsel bilgileri sunulmakadır. Bunlar arasında pamuka resmi dünya fiyaı oluşumunda genel kabul gören Liverpool pamuk fiya indekslerinin oluşurulması, Türkiye deki borsalarda emel saıcı konumunda bulunan kooperaif birliklerinin durumu gibi dünya ve Türkiye borsaları hakkında genel nielikli bilgiler yer almakadır. Üçüncü bölüm İzmir, Liverpool ve Memphis borsalarında oluşan pamuk fiyalarının karşılıklı ekileşimlerini incelemeye yönelik ampirik çalışmaya ayrılmışır. Dördüncü ve son bölümde ise çalışmayla ilgili sonuç ve değerlendirmeler yer almakadır. 2. Dünya da ve Türkiye de Pamuk Pek çok ülke ekonomisi için sraejik bir ürün olma özelliği aşıyan pamuk, Türkiye açısından da gerek yaraığı kama değer, gerekse ihracaın lokomoifi olan eksil ve dokuma endüsrisinin hammaddesi olması sebebiyle önemli bir yere sahipir. Pamuk lifinin endüsriyel kullanımı ancak birbirini izleyen çeşili aşamalardan sonra mümkün olabilmekedir. Öncelikle hasadı yapılan pamuk, çiği (ohum) ile lifinin ayrışırılabilmesi için çırçırlanmakadır. Çırçırlama işlemi biiken sonra ayrılan lif, iplik fabrikalarında işlenerek iplik haline geirilmekedir. İplik, boyama işlemine abi uuldukan sonra eksil fabrikalarında dokumaya dönüşürülmekedir. Kumaş veya bez haline geirilmiş ürün çeşili işlemelerde konfeksiyon ürünü olarak işlenmekedir. Üreim 57

4 Erdinç Telaar - Şadiye Türkmen - Özgür Teoman zincirindeki her aşamadan sonra pamuğun parasal değeriyle birlike yaraığı kama değer de armakadır. Yaklaşık olarak ham pamukan ipliğe dönüşümde 2-3, ipliken dokumaya geçişe 5-7, konfeksiyona geçişe 8-12 ka kama değer yaraılmakadır. 2 Öe yandan ihracaın kompozisyonu incelendiğine, 2000 yılı Türkiye ihracaının yaklaşık %32 sinin dokuma ve dokuma ürünlerinden oluşuğu görülmekedir. Bu kalem içerisinde yer alan pamuk, pamuk ipliği ve pamuklu mensuca kaegorisi dahi %3 lük payıyla ihraca açısından ayrı bir öneme sahipir (DPT Temel Ekonomik Gösergeler, 2001). Türkiye açısından pamuğun önemini oraya koyan diğer bir global göserge ise oplam dünya üreimindeki konumudur yılı verileri incelendiğinde Türkiye, 840 bin onluk üreimiyle dünya üreiminin %4.8 ini gerçekleşirmiş ve pamuk üreicisi üm ülkeler dikkae alındığında üreimde alıncı sırada yer almışır (Bkz Tablo 1). Tablo 1: Ülkeler İibariyle Dünya Pamuk Üreimi (Bin Ton) Sıra Ülkeler 96/97 97/98 98/99 99/20* 20/01* % Pay 1 Kıa Çin A.B.D Hindisan Pakisan Bağ. Dev. Top Türkiye Avusuralya Diğer : Toplam Kaynak: Coon: Review of he World Siuaion, March-April *Tahmini rakamlardır. Türkiye de pamuk ekolojik koşullara bağlı olarak Ege, Güney Doğu Anadolu Bölgeleri ile Çukurova ve Analya Yörelerinde yeişirilmekedir. Geçmiş dönemlere bakıldığında Ege Bölgesi ve Çukurova Yöresi, ekim alanları 2 İsihdam açısından bakıldığında ise pamuğun sadece hasa aşamasında oralama kişiye iş imkanı sağlayıp pek çok arımsal işlemenin birincil ürünü konumunda bulunması, pamuğun yalnızca bu açıdan ülke ekonomisine kakısını oraya koymakadır (DİE Türkiye de Tarımsal Yapı ve İsihdam, 1998). 58

5 Pamuk Fiyalarının Ekinliği bakımından öncelikli yerler iken, 1995 yılından iibaren GAP içerisinde yer alan Aaürk Barajı nın sulama suyunun kullanılmaya başlanması ile Güney Doğu Anadolu Bölgesi ilk sıraya yerleşmişir. Öe yandan Çukurova ve Analya Yörelerinde ekim alanları bakımından bir gerileme söz konusudur. Bu gelişmede bir yandan Ege ve Çukurova da yaraılan verimlilik arışı yanında (Bkz Tablo 2), iç icare hadlerinin pamuk üreicisi aleyhine dönmesi ve dışarıdan ihal edilen pamuğun fiya yönünden cazip hale gelmesi sonucu üreicinin daha karlı arımsal ürünlere yönelmesi ekili fakörler olarak değerlendirilebilir. Ancak Güney Doğu Anadolu Bölgesi nde son beş yılda pamuk ekili alanlarda meydana gelmiş olan %67.9 luk arışın diğer bölgelerdeki azalmayı elafi ederek oplamda ekim alanlarının fazla değişmeden kaldığı aşağıda yer alan Tablo 3 en anlaşılmakadır. Tablo 2: Türkiye de Bölgeler İibariyle Pamuk Verimliğindeki Gelişmeler (Kg/Hek) Bölgeler Arış Oranı (%) Ege Bölgesi Çukurova Yöresi Analya Yöresi Güney Doğu Anadolu Bölgesi Türkiye Oralaması Kaynak: Akyıl, Bayaner, Fuller, Koç ve Şengül, 2001 ve İzmir Ticare Borsası Raporu, Yıllar Tablo 3: Bölgeler İibariyle Türkiye Pamuk Ekim Alanları (1000 Hekar) Ege Bölgesi Çukurova Yöresi Analya Yöresi Güney Doğu Anadolu Böl. 1995/ / / / / Kaynak: İzmir Ticare Borsası Raporu, Verimlilik açısından ise Türkiye de pamuka verimlilik düzeyi oldukça yüksekir. Öyle ki 1999 yılı dünya pamuk verimi oralaması 557 kg/hekar 59

6 Erdinç Telaar - Şadiye Türkmen - Özgür Teoman düzeyinde iken, aynı yıl iibariyle Türkiye de hekara verim 1166 kg seviyesinde olup, verimlilik açısından dünyada üçüncü sıradadır. (Bkz Tablo 4). Tablo 4: Dünya Pamuk Verimi (Lif Pamuk) (Kg/Hekar) Sıra Ülkeler 96/97 97/98 98/99 99/20* 20/01* 1 Suriye Avusuralya Türkiye Kıa Çin Yunanisan Meksika A.B.D Dün. Or Kaynak: İzmir Ticare Borsası Raporu, *Tahmini rakamlardır. Verimlilike sağlanan bu aşamanın, ohum ıslahı, aran gübre ve su kullanımı, arımsal ilaçlama gibi modern ekniklerin pamuk üreiminde yaygınlaşmasının bir sonucu olduğu söylenebilir. Bölge düzeyinde verimlilik açısından önceliği Güney Doğu Anadolu Bölgesi alırken, bu bölgeyi Analya Yöresi ve Ege Bölgesi izlemekedir. Verimlilik oranının yüksekliğine karşın Türkiye de pamuğun arzı ile alebi karşılaşırıldığında arzın alebi karşılamaya yemediği ve önemli sayılabilecek düzeyde ihalaa gereksinim duyulduğu anlaşılmakadır. Niekim dönemi oralama pamuk ihalaına bakıldığında bin onluk; yani aynı dönemin oralama üreim düzeyinin üçe birinden fazla ihala yapılmışır (Bkz Tablo 1 ve 5). Bu gelişme eksil ve konfeksiyon ürünlerine olan hızlı alep arışı ile açıklanabilir. Türkiye de 1980 sonrasında hızla değişen ekonomik, sosyal ve demografik yapı; özellikle aran şehirleşme ile birlike şehirdeki ükeim kalıplarının kırdan göç eden kileler arafından benimsenmesi, eksil ürünlerine olan ülke içi alebi uyarmış, bu gelişme aran dış alep sonucu pamuğun dış saımı ile birleşince Türkiye, 1991 yılından iibaren ne pamuk ihalaçısı haline gelmişir. 60

7 Pamuk Fiyalarının Ekinliği Tablo 5: Türkiye nin Karde Edilmemiş veya Taranmamış Pamuk Dış Ticarei ( ) Yıllar İhraca Mikarı (Ton) İhraca Değeri (Mil.$) İhala Mikarı (Ton) İhala Değeri (Mil. $) * Kaynak: Dış Ticare Müseşarlığı, *2001 yılı verileri bu yıla ai ilk üç aylık verileri gösermekedir. Muhemel verimlilik ve üreim arışlarının en azından kısa dönemde fazla yükselmeyeceği ve reel gelir dışında eksil ve konfeksiyon ürünlerine olan alep arışını hızlandıran, nüfus arışı, şehirleşme oranı gibi fakörlerin gerilemeyeceği düşünülürse, pamuka arz ve alep arasındaki dengesizliğin önümüzdeki dönemlerde yine ihala yoluyla giderilmeye devam edeceği ileri sürülebilir (Akyıl vd., 2001). 3. Dünya da ve Türkiye de Borsalar Aracılığıyla Pamuk Ticarei Günümüzde dünya pamuk icarei çeşili ülkelerde kurulu bulunan ürün borsaları aracılığıyla gerçekleşirilmekedir. Bu borsalar arasında uzun yıllar lider ve belirleyici borsa olma özelliğini korumuş olan Liverpool Borsası bu özelliğini, İngilere nin dokuma sanayindeki öncü ve eken konumunun diğer ülkelerce ele geçirilmesine bağlı olarak yiirmek durumunda kalmışır. Ancak Liverpool da kurulu bulunan ve özel şahıslara açık bir ür haber ajansı veya 61

8 Erdinç Telaar - Şadiye Türkmen - Özgür Teoman pamuk bilgi bankası olarak nielenebilecek Coon Oulook-Colook adlı bir firma, geçmişen gelen, pamuk icarei ile ilgili ecrübelerine dayanarak pamuka referans fiyaı oluşurma konusunda dünya piyasaları nezdinde geçerli firma özelliğini korumakadır. Bu firma arafından oluşurulan A ve B indeksleri, borsalarda işlem gören farklı kalie ve nielikeki pamukların iki ana gruba ayrılması sureiyle oluşurulmakadır. A indeksin içerisinde birinci grup Middling ayarı Memphis, Meksika, İzmir/Analya, Brezilya v.b pamukları yer almakadır. Colook firması A indekse dahil eiği on dör ülkenin pamuklarının o günkü CIF Kuzey Avrupa fiyalarını büyük firmalar nezdinde araşırmaka ve koasyonların en düşük beşinin arimeik oralamasını alarak indeks sayılarını oluşurmakadır. B indeks ise ikinci gruba dahil sekiz ülkenin en düşük koasyonlarının üçünün arimeik oralaması alınarak aynen A indekse olduğu gibi espi ve ilan edilmekedir (Pamuk Pazarlama Ders Kiabı, 1998). Liverpool da koa edilen İzmir/Analya pamuğu A indeksi oluşuran koasyonların arasında yer alırken, yine Liverpool da koa edilen Adana pamuğu B indeks koasyonları arasında yer almakadır. 3 Türkiye de pamuk fiyalarının belirlenmesinde Türkiye nin ilk icare borsası olan ve kuruluşu 1891 e dayanan İzmir Ticare borsası ekin rol oynamaka ve diğer borsaları yönlendirici bir özelliğe sahip bulunmakadır. Bu durum hem Ege pamuğunun daha uzun elyaflı oluşu ve dolayısıyla kaliesinin yüksekliğiyle hem de yabancı borsalarda işlem gören pamuklarla eş değer sayılabilmesiyle ilişkilendirilebilir. Türkiye deki pamuk borsalarındaki başlıca saıcılar özel kesim pamuk çırçırcıları ve kooperaif birlikleridir (Çukurova da Çukobirlik, Analya da Anbirlik, Ege de Tariş, Güney Doğu da Güneydoğubirlik). Pamuka başlıca alıcılar ise yerli iplikçiler, ihracaçılar ve kendi hesabına çalışan üccarlardır. Dolayısıyla borsalardaki işlem hacmini desekleme kuruluşlarının alımları, özel kesim ihraca düzeyi ve eksil sanayinin alep düzeyi belirlemekedir. Bunlar arasında birliklerin pamuk alımları önemli bir yere sahipir. Niekim Tablo 6 dan izlenebileceği gibi birliklerin son on yıldaki oralama pamuk alım mikarlarının Türkiye nin külü pamuk üreimi içerisindeki payı ekonomik kriz yıllarına raslayan 1994/95 sezonu ihmal edilirse %25.25 ir. 3 Ayrınılı bilgi için bkz.: Pamuk Pazarlama Ders Kiabı,

9 Pamuk Fiyalarının Ekinliği Tablo 6: Birliklerin Alım Mikarları (Ton) ve Toplam Külü Üreim İçindeki Payı (%). Yıllar Türkiye Külü Pamuk Üreimi Tarım.Sa.Koop. Alım Mikarları Türkiye Üreimi İçindeki Payı 1990/ / / / / / / / / Kaynak: Gümüş, Borsalarda önemli işlem hacmine sahip kooperaif birliklerinin kuruluş amaçlarını biraz daha ayrınılı olarak oraya koymak için birliklerin amaçları aşağıdaki gibi sıralanabilir: (i) orak ürünlerine devamlı alıcı bulmak, sürümü sağlamak, gereğinde ürünleri işleyerek saışını gerçekleşirmek, (ii) iç ve dış aracılara giden kazancı üreiciye mal emek, (iii) piyasada düzenleyici rol oynayarak, fiyaların zararlı dalgalanmalarını önlemek, (iv) ürünlerin sandardizasyonunu sağlamak ve kaliesinin iyileşirilmesine çalışmak, (v) orakların ihiyacı olan her ürlü araç ve gereci ucuza emin emek, (vi) orakları arasında ar-ge vasıası ile bilgi dağılımını emin emek, pamuk konusunda son eknik piyasa gelişmelerini oraklarına ilemekle oraklarının günün koşullarını akip emelerini sağlamak, (vii) çırçır, yağ sanayi ve iplik sanayi dallarında da üreicinin malını daha iyi değerlendirmek, ekonomik çıkarlarını korumak ve gelişirmek. 4 İzmir Ticare Borsası nın uluslararası normlarda hizme vermesi amacıyla 1994 yılında vadeli işlemler piyasasına geçiş çalışmaları başlamışır. Vadeli işlemler piyasası bir konra piyasası olarak alıcı ve saıcı arasında kaliesi ve mikarı önceden belirlenmiş olan pamuğun ileri bir arihe aralarında anlaşıkları fiyaan eslim edilmesi ve eslim alınmasını öngörmekedir. Böylece pamuğu alan ve saanların fiya değişiklikleri karşısında kendilerini sağlıklı bir biçimde yöneebilmeleri ve risken korunabilmeleri 4 Örneğin sadece Çukobirliğe ai sekiz ade sawgin, alı ade rollergin çırçır işlemesi, yüz yirmi bin on çiği işleme kapasieli yağ fabrikası, almış kamyon, yirmi ırdan kurulu nakliya eşkilaı, üç yüz on bin balya kapasieli depo ve ondör bin on pamuk işleme kapasieli iplik, dokuma basma fabrikası bulunmakadır (bkz.pamuk Pazarlama Ders Kiabı, 1998). 63

10 Erdinç Telaar - Şadiye Türkmen - Özgür Teoman düşünülmekedir. Bunlara bir de deseklemenin devlee geirdiği mali yükün kalkması, depolama ve soklama maliyelerinin asgariye inmesi gibi genel nielikli poziif dışsallıklar eklenirse, vadeli işlemler piyasasının ekinlik açısından borsalara yapacağı kakı daha somu olarak değerlendirilebilir. Vadeli işlemler piyasalarında üç çeşi işlem bulunmakadır. Birincisi alım ve saım işlemlerinin araflar arasındaki karşılıklı güven esasına dayandığı forward sözleşmeler, ikincisi alım saım hakkının belirli bir prim karşılığında ileriki bir arihe saklı uulduğu opions sözleşmeler, üçüncüsü ise belirli bir uardaki sandardize edilmiş bir malın ileride belirlenmiş bir arihe, sabi bir mikarının bugünden belli olan bir fiyaan eslimi koşuluyla saın alınma ya da sama yükümlülüğüne dair fuures sözleşmeler dir. Kesiniye uğrayan vadeli işlemler piyasasına geçiş süreci 1998 yılında Dünya Bankası desekli projenin devreye sokulmasıyla yeni bir ivme kazanmışır (Zirai ve İkisadi Rapor, 2001). Yukarıda sunulan pamuk ve pamuk borsaları hakkındaki genel nielikli veriler, gelişme göseren suni elyaf yapımına karşın, dünyada ve Türkiye de sraejik bir endüsri bikisi olma özelliğini sürdüren pamuğun, önümüzdeki dönemlerde doğrudan desek sisemine geçilmesiyle beraber pazrlama ve fiyalandırma açısından oldukça dinamik bir yapıya sahip olacağı izlenimini vermekedir. Özellikle Türkiye de devlein arımsal ürünlerin pazarlanmasında kamu müdahalesini azalarak fiyaların piyasada serbesçe belirlenebilmesi yönünde benimsemiş olduğu eğilimin doğrudan desek sisemine geçilmesiyle beraber bir eğilim olmakan çıkıp bir ilkeye dönüşecek olması bu dinamik yapının kesin bir habercisidir. Bu nedenle piyasalarda ekileşim sonucu belirlenen fiyaların ne derece ekin olarak belirlendiğinin espi edilmesi, geçilecek olan sisemin ekinliği hakkındaki değerlendirmeler için bir bilimsel al yapı kurulmasında yardımcı olabilecekir. 4. Veri Sei, Birim Kök ve Eşbüünleşme Tes Sonuçları Çalışmada kullanılan STANDART 1 (STD1), LIVERPOOL A (LIVA) VE MEMPHIS (MEM) pamuk fiya endeksleri İzmir Ticare Borsası ndan emin edilmiş olup 06/01/2000 den 26/04/2001 e günlük verilerden oluşmakadır. Tüm veriler logarimikir. Çalışmamızda üç ayrı birim kök esi uygulanmakadır. Bunlar, ADF ve PP birim kök esleri ile KPSS durağanlık esidir. Kwiakowski, Phillips, Schmid ve Shin (1992) arafından gelişirilen KPSS esi, ADF ve PP eslerinin bir sağlaması şeklinde kullanılmakadır. Zira ADF ve PP eslerinde elde edilen es isaisikleri, birim kök bulunduğu boş hipoezini es emede kullanılırken, KPSS esi, boş hipoez olarak birim kök olmadığını kabul emekedir. Corradi, Swanson ve Whie (2000) ın beliriği gibi, KPSS 64

11 Pamuk Fiyalarının Ekinliği durağanlık esinin bir diğer özelliği ise, doğrusal olmayan veri oluşum süreçleri için bile iyi anımlanmış sınırlı dağılımlara sahip olması, dolayısıyla hem doğrusal hem de doğrusal olmayan zaman serileri için birim kökün varlığını yakalamada aynı derecede ekinlik aşımasıdır. LIVA, MEM VE STD1 değişkenlerinin düzey ve birinci fark değerleri için yürüülen birim kök es sonuçları Tablo 7 de sunulmakadır. Tablo 7: Birim Kök Tes Sonuçları LIVA MEM STD1 LIVA MEM STD1 ADF (1) p=2 p=2 p=3 p=2 P=1 P=3 ADF1 2,0255* -2,5806) ADF2-0,5885*** (-2,5778) ADF3-2,2556*** (-3,1460) PP (2) PP1-1,6165*** (-2,5777) 1,9377* (-2,5806) 1,3405*** (-1,6169) -7,1509* (-2,5808) -9,8586* (-2,5806) -6,0940* (-2,5809) p=2 p=2 p=3 p=2 p=3 p=3-0,3656*** (-2,5778) -0,4808*** (-2,5779) -7,5781* (-3,4793) -7,0718* (-3,4796) -6,2302* (-3,4796) p=2 p=2 p=3 p=2 p=3 p=3-2,2649*** (-3,1460) -1,1462*** (-2,5777) -1,5970*** (-3,1461) -3,1524* (-3,4783) -7,5554* (-4,0278) -10,5916* (-3,4786) -7,0856* (-4,0283) -14,1416* (-3,4786) -6,2345* (-4,0283) -13,2216* (-3,4786) PP2-3,1324* (-4,0263) KPSS (3) KPSS1 2,4607** (0,4630) --3,1911** (-3,4426) 2,4710** (0,4630) -4,0204** (-3,4426) 1,6657** (0,4630) -10,5479* (-4,0268) 0,1250** (0,4630) -14,0976* (-4,0268) 0,0747** (0,4630) -13,1500* (-4,0268) 0,1674** (0,4630) KPSS2 0,1842** (0,1460) 0,1823** (0,1460) 0,1548** (0,1460) 0,1096*** (0,1190) 0,0749*** (0,1190) 0,1381** (0,1460) No : Burada * α= 0,01 ve ** α= 0,05 ve *** α= 0,10 anlamlılık düzeylerini gösermekedir. ADF ve PP es isaisiklerine ai paranez içi değerler MacKinnon kriik değerlerini, KPSS es isaisiklerine ai paranez içi değerler ise, Kwiakowski, Phillips, Schmid ve Shin (1992), Shin ve Schmid (1992) ve Sephon (1995) dan alınan KPSS kriik değerlerini emsil emekedir. Burada, ADF esi için gecikmeli değişkene ai gecikme sayıları (p) AIC (Akaike Informaion Crieria) değerlerine bakılarak belirlenmişir. PP ve KPSS esleri için uygun parçalı gecikme (runcaion lag) sayıları (l) ise Newey-Wes (1987) Barle penceresi ile 4 olarak espi edilerek yürüülmüşür. 65

12 Erdinç Telaar - Şadiye Türkmen - Özgür Teoman ( Toblo 7 nin devamı ) (1) ADF1: y (ˆ 1) y p = ρ j = 1 ρˆ j y j + e1, ADF2: y (ˆ 1) y p = ρ αˆ 2 + j = 1 ρˆ j y j + e1, ADF3: y (ˆ 1) y ˆ ˆ p = ρ3 1 + α3 + β + j 1 ˆ j y 3 = ρ j + e1 (2) ~ PP1: y = µ ˆ + αˆ y û ve PP2: y µ ~ + β( 1/ 2T) + α ~ y ~ u 1 + = 1+ (3) KPSS1: H 0 : y serisi bir sabi içeren sıfır oralamalı durağan bir prosesir: y ˆ = α + û. H 1 : y serisi bir birim kök prosesidir: y = y 1 + û. KPSS2: H : y serisi 0 ~ bir sabi ve rend içeren sıfır oralamalı durağan bir prosesir: y ~ ~ = α + β + u. H 1 : y serisi bir sabi içeren birim kök prosesidir: y y ~ ~ = 1 + α + u. KPSS, LM = T 2 2 = 1 S σu formülü ile ek yanlı bir LM (Lagrange Muliplier) es isaisiği önermekedir. Burada l T u w(s, l) T σ = + u u uzun dönem T = 1 S kısmi haa oplamı ve [ ] u 2 s= 1 = s+ 1 s w (s, l) 1 (s / l + 1 varyans ahmin edicisidir. T kullanılabilir gözlem sayısı, = ) Newey- Wes Barle penceresi kullanımı ile seçilen opsiyonel bir ağırlık fonksiyonu ve l parçalı gecikme sayısıdır. Uygulanan üm es sonuçları, düzeyde, LIVA, MEM VE STD1 değişkenlerinin birim köke sahip olduklarının reddedilemediğini gösermekedir. Buna karşılık, LIVA, MEM VE STD1 değişkenlerinin birinci farkları alındığında uygulanan üm birim kök esleri ile her bir serinin durağan hale geirildiği espi edilmişir. Sonuç olarak LIVA, MEM VE STD1 serileri fark durağan birer I(1) değişkendirler. O halde, incelenen değişken ikilileri arasında bir eşbüünleşme ilişkisinin bulunup bulunmadığı araşırılmalıdır. Çalışmamızda, STD1 ile LIVA, STD1 ile MEM ve LIVA ile MEM ikilileri arasında bir uzun dönem denge ilişkisinin bulunup bulunmadığı, hem doğrusal hem de doğrusal olmayan eşbüünleşme esleri kullanılarak araşırılmakadır. Burada uygulanan doğrusal eşbüünleşme esleri, Engle- Granger, Johansen ve Shin (1994) eşbüünleşme esleri ile Shin esinin Corradi, Swanson ve Whie (2000) (kısaca CSW) arafından önerilen revizyonudur. Diğer arafan, doğrusal olmayan eşbüünleşme (nonlinear coinegraion) nin varlığı Corradi, Swanson ve Whie (2000) arafından gelişirilen bir es (bundan sonra CSW NLCI) yönemi ile araşırılmakadır. İkisa lieraüründe, doğrusal olmayan durağan ekonomik değişkenlerin modellenmesine ilginin son yıllarda arığı gözlenmekedir. Doğrusal olmayan değişkenlerin ekonomideki şoklara verdiği epkiler karmaşık bir yapıya sahipir, çünkü, sokhasik rend bileşkelerine sahip doğrusal olmayan zaman serilerinin ipik bir özelliği, cari şokların, şokun işarei ve/veya büyüklüğüne bağlı olarak, 66

13 Pamuk Fiyalarının Ekinliği serinin hem geçmiş hem de gelecek gözlemleri üzerinde eki yaraması ve söz konusu ekilerin birbirlerinden farklı büyüklüke olmasıdır (Boswijk and Franses, 1996). İki ya da daha fazla değişken arasındaki doğrusal olmayan eşbüünleşme ise, değişkenler arası ilişkinin uzun dönemde dengeden küçük ya da büyük, negaif ya da poziif sapmalara farklı biçimde epki verebilmesi ifade emekedir. Bununla beraber, doğrusal olmayan eşbüünleşme durumunun en zor yönü, söz konusu eşbüünleşme ilişkisinin es edilmesidir (Aparicio ve Escribano, 1998). Ancak, Corradi, Swanson ve Whie (2000) arafından gelişirilen bir yönem, doğrusal olmayan eşbüünleşmenin, doğrusal eşbüünleşmeye karşı es edilebilmesini mümkün kılmakadır. Corradi, Swanson ve Whie (2000), Shin (1994) eşbüünleşme esindeki C µ es isaisiğinin kriik değerlerini farklı sınırlı (limiing) asimpoik dağılıma göre yeniden anımlamışlardır. 5 Böylece CSW, doğrusal olmayan gizli bir bileşkenin varlığı halinde uzun dönem varyansın sabi olmama ihimalini, hesaplanan kriik değerlere yansımakadırlar. CSW revizyonu alında hesaplanan C µ (CSW) es isaisiği için olası üç durum söz konusudur: a.) Hesaplanan C µ (CSW), CSW kriik değerinden küçükse, eşbüünleşme var boş hipoezi kabul edilir. b.) Hesaplanan C µ (CSW), Shin C µ kriik değerinden büyükse, eşbüünleşme yok alernaif hipoezi kabul edilir. c.) Hesaplanan C µ (CSW), CSW kriik değeri ile Shin C µ kriik değeri arasında bir bölgede yer alıyorsa, haa eriminin sabi varyanslı olmadığı düşüncesi reddedilebilir ve ara bölge için Shin esi uygulanır. CSW NLCI esi, aşağıda anımlanan doğrusal olmayan veri oluşum sürecinde yer alan haa erimi ηˆ nin basi EKK ile ahminine dayanmakadır. γ X = α + δγ X + γ g( θ X 1 1) Burada X incelenen zaman serileri vekörünü, γ = ( θˆ 1 θˆ 2,1) = ( βˆ,1 ) ve θ = ( θˆ 1, θˆ 2) sırasıyla incelenen değişkenler arasında rankı bire eşi olan normalize edilmiş ve edilmemiş eşbüünleşirici vekörleri, δ ahmin edilen karekerisik kökler oplamını emsil emekedir. g ise doğrusal olmayan bir fonksiyondur. CSW NLCI esi, g için polinom olmayan bir logisik c.d.f. (cumulaive disribuion funcion) kullanımı önermekedir. Bu ür bir logisik c.d.f. ya g(x)= 1/(1+e -x ) sandar formuna ya da 5 Shin (1994) eşbüünleşme esi ikisa lieraüründe sandar uygulanan bir yönem olduğundan burada ekrarlanmamakadır. Ayrınılı bilgi için bkz: Shin (1994) η

14 Erdinç Telaar - Şadiye Türkmen - Özgür Teoman g(x)=[2/(1+e -x )-1] yarı genelleşirilmiş formuna sahip olabilir. CSW NLCI esinin asimpoik χ 2 dağılımına sahip es isaisiği ( τ 2 m ), ahmin edilen haa erimi ηˆ ya bağlıdır ve ( τ 2 ) = 1[ T m T = ηˆ [ g( γ ˆ X τ) ĝ] σˆ l ] formülü ile hesaplanmakadır. Burada ĝ = 1 T T = 2 g( γ ˆ X 1 τ) dır ve σˆ 2l uzun dönem varyansın uarlı bir ahmin edicisi olup parçalı gecikme sayısı l ye bağlı olan Newey-Wes ağırlık fonksiyonu kullanımı ile oluşurulmakadır: σˆ 2 l = T 1 T = 2 τ 2 ( ˆ ) + 2 l = ( 1 ( / l + 1) ) T T 2 ϑˆ ϑˆ ϑ τ j = + 1 j τ j [( γ ˆ )( ( ) )] X 1 γ ˆ X g γ ˆ X τ ĝ ( γ ˆ X γ ˆ X) ηˆ 1 1 [ γ ˆ γ ˆ X] 2 1 T τ T ϑˆ = [ g( γ ˆ τ) ] = ĝ 2 1 X 1 T T = 2 X 1 Burada τ doğrusal olmayan bir bileşkenin varlığı halinde iki veri sei arasındaki kombinasyonda düzleşirme amacıyla kullanılan bir nüans parameresidir ve nüans parameresi için her hangi bir reel sayı seçimi uygundur (Sinchcombe ve Whie, 1998 ve Bierens, 1990). 6 Tablo 8, uygulanan eşbüünleşme es sonuçlarını özelemekedir. Engle-Granger, Johansen, Shin ve Shin esine CSW revizyonu ile STANDART1 ve LIVERPOOL A, STANDART1 ve MEMPHIS ile MEMPHIS ve LIVERPOOL A değişkenleri arasında bir eşbüünleşme bulunduğu espi edilmekedir. Ayrıca CSW NLCI esi ile LIVERPOOL A ile MEMPHIS arasındaki uzun dönem ilişkinin doğrusal olmadığı sonucuna ulaşılmakadır. Bununla beraber, Johansen eşbüünleşme esi ile, STANDART1 ve LIVERPOOL A ile STANDART1 ve MEMPHIS arasındaki uzun dönem ilişkinin bir rende sahip olduğu espi edildiği için, söz konusu değişkenler arasında doğrusal olmayan bir uzun dönem ilişkinin varlığı CSW NLCI esi ile araşırılamamışır. Zira, CSW NLCI esi veri oluşum prosesinde bir rendin yer almadığı düşüncesinden harekele gelişirilmekedir. Ancak, belirilmesi gerekir ki, Shin esine CSW revizyonu STANDART1 ve LIVERPOOL A ile ve 6 CSW NLCI es isaisiğinin gücü nüans parameresi seçiminden bağımsız olup, sadece büyüklüğü adı geçen paramereye bağlıdır. Bununla beraber, asimpoik χ 2 dağılımına sahip (m τ ) 2 es isaisiği için boş hipoezin reddi ya da kabulü Bonferroni Sınır (bound) uygulaması alında elde edilen uyumlanmış P-değeri (P-value) seçimine bağlı olduğu için es isaisiği büyüklüğündeki değişmelerin ekisi de oradan kalkmakadır. 68

15 Pamuk Fiyalarının Ekinliği STANDART1 ve MEMPHIS eşbüünleşme ilişkilerinin doğrusal olmayan bir yapıya sahip olabileceğine dair bir göserge nieliği aşımakadır, çünkü, hesaplanan üm Cµ (CSW) es isaisikleri, CSW kriik değerlerinden daha küçükür. Böylece, uygulanan eşbüünleşme esleri, STANDART1, LIVERPOOL A ve MEMPHIS borsalarında belirlenen pamuk fiyaları arasında uzun dönemde bir denge ilişkisi bulunduğu ve söz konusu ilişkilerin de doğrusal olmayabileceği bulguları ile sonuçlanmakadır. Tablo 8: Engle-Granger, Johansen, Shin, Shin Tesine CSW Revizyonu ve CSW NLCI Eşbüünleşme Tes Sonuçları Engle-Granger Eşbüünleşme Tesi (1) STD1-LIVA STD1-MEM MEM-LIVA p=4 p=4 p=5 ADF1-2,8580 a (-2,5809)* -2,7909 a (-2,5809) * -2,6151 a (-2,5810) * ADF2 ADF3 Johansen Eşbüünleşme Tesi (2) λ race Shin Eşbüünleşme Tesi (3) C C µ C τ p=4 p=4 p=5-2,8465 a -2,7844 a (-2,5780) *** (-2,5809) *** p=0 p=1 p=1-5,0050 a -3,6588 a (-4,0263) * (-3,4428) ** 25,89 a (30,45)* 0,7734 b (1,199)** 0,0962 b (0,314)** 0,0359 b (0,121)** Shin Tesine CSW Revizyonu (4) Cµ (CSW) 0,1463 b CSW NLCI (5) 2 ( m τ ) (0,150)** - (-) 27,66 a (30,45)* 0,7503 b (1,199)** 0,0980 b (0,314)** 0,0200 b (0,121)** 0,1111 b (0,121)*** - (-) -2,6238 a (-2,5781) *** -5,2469 a (-4,0268) * 31,49 a (20,04)* 0,2082 b (1,199)** 0,0903 b (0,314)** 0,0394 b (0,121)** 0,1349 b (0,150)** 9,4331 (0,01)* No : Burada, * α= 0,01 ** α= 0,05 ve *** α= 0,10 anlamlılık düzeylerine ai kriik değerleri emsil emekedir.hesaplanan es isaisiklerine ai paranez içinde verilen değerler, ilgili isaisik değerine ai kriik değerleri gösermekedir. a Hesaplanan es isaisiği değeri için boş hipoezin, alernaif hipoez lehine reddedildiğini, b hesaplanan es isaisiği değeri için boş hipoezin, alernaif hipoeze karşı reddedilemediğini gösermekedir. Shin ipi eslerde b işarei, Engle-Granger ve 69

16 Erdinç Telaar - Şadiye Türkmen - Özgür Teoman (Toblo 8 in devamı) Johansen ipi eslerde a işareine eşanlamlıdır ve eşbüünleşmenin varlığını emsil emekedir. (1) Eşbüünleşme yok boş hipoezine karşı, eşbüünleşme var alernaif hipoezini es eden Engle-Granger esinin uygulanmasından önce LIVA ve STD1, MEM ve STD1 ile MEM ve LIVA değişkenleri arasında Granger nedensellik esi yapılmışır. Tes sonuçları, LIVA ve STD1 ile MEM ve STD1 değişkenleri arasındaki karşılıklı nedensellik ilişkinin reddedilemediğini verirken, LIVA nın MEM i belirlediğini espi emişir. Bu durumda, LIVA ve STD1 ile MEM ve STD1 arasındaki ilişkilerde STD1, LIVA ve MEM arasındaki ilişkinin espii için ise LIVA bağımlı değişken olarak seçilmişir. ADF birim kök esinin, Tablo 1 de verilen üç ayrı versiyonu ile durağanlık esi yapılmışır. Burada uygun gecikme değerleri (p), AIC değerlerine bakılarak belirlenmişir. (2) Eşbüünleşme yok boş hipoezine karşı, rankı 1 e eşi bir eşbüünleşirici maris bulunduğu alernaif hipoezini es eden Johansen esi için LIVA, MEM ve STD1 ikilileri arasındaki Granger nedensellik ilişkisinin yönü dikkae alınmışır. λ race isaisiklerinin hesaplanmasında uygun model seçimi AIC ve Schwarz Bayesian Krieri (SBC) değerleri karşılaşırılarak araşırılmışır. STD1-LIVA ve STD1-MEM için için en uygun modelin, eşbüünleşirici ilişkide bir sabi ve bir rend ile veride doğrusal bir deerminisik rend içeren model olduğu, MEM-LIVA ikilisi için ise bir sabi ve veride doğrusal bir deerminisik rend içeren model olduğu sonuçlarına ulaşılmışır. Ayrıca uygun gecikme aralıkları AIC, SBC ve olabilirlik oran (likelihood raio) isaisikleri hesaplanarak LIVA-STD1 ve MEM-STD1 için 4, MEM-LIVA için ise 1 olarak espi edilmişir. (3) Shin es isaisikleri için parçalı gecikme sayısı, Newey-Wes ile her üç değişken ikilisi için 4 olarak seçilmişir. Shin 1, 2 ve 3 versiyonlarına ai uygun gecikme sayıları (p) seçimi için ise AIC değerleri karşılaşırılmışır. STD1-LIVA ve STD1-MEM için Shin 1 ve Shin 2 versiyonlarında p=5, STD1-LIVA için Shin 3 versiyonunda p=4, STD1-MEM için Shin 3 versiyonunda p=4, MEM-LIVA için Shin 1 versiyonunda p=4 ve Shin 2 ve 3 versiyonlarında p=5 olarak espi edilmişir. Shin esi kriik değerleri Shin (1994) den alınmışır. (4) Cµ (CSW) es isaisiği, parçalı gecikme sayısı l=4 seçimi ile hesaplanmışır. Shin esine CSW revizyonu için hesaplanan es isaisiklerine ai kriik değerler Corradi, Swanson ve Whie (2000) kriik değerleridir. (5) CSW NLCI es isaisiğinin hesaplanmasında Granger nedensellik ve Johansen eşbüünleşme es sonuçları dikkae alınmışır. CSW NLCI esi veri oluşum prosesinde bir rendin yer almadığı düşüncesi üzerine gelişirilmiş olduğundan, söz konusu es sadece MEM ve LIVA arasındaki ilişkinin araşırılabilmesine olanak sağla- 70

17 Pamuk Fiyalarının Ekinliği (Tablo 8 in devamı) makadır. MEM-LIVA için Johansen eşbüünleşme esi ile ahmin edilen normalize edilmemiş ve normalize edilmiş eşbüünleşme kasayıları ile karakerisik kökler oplamı - θˆ =3,324828, =-3,46503, - β ˆ = -0, ve δ =0, olarak 1 θˆ 2 bulunmuşur. Ek olarak, doğrusal olmayan g fonksiyonu yerine genelleşirilmiş yarı logisik c.d.f. formu kullanılmışır. CSW NLCI es isaisiğine ai paranez içindeki değer, Hochberg (1988) Bonferroni sınır yöneminde αc = min j= 1,..., τ (m j+ 1) P( j) formülü ile hesaplanması önerilen düzelilmiş anlamlılık düzeyi α c yi gösermekedir. m hesaplanan es isaisiklerinin sayısıdır. CSW NLCI es isaisiğinin hesaplanmasında nüans parameresi için τ = { 0.01, 0.03, 0.05} seçimi yapılmışır, dolayısıyla m=3 ür. P (j) ise l=3 olarak seçilen parçalı gecikme sayısına karşılık üç farklı τ değeri için hesaplanan CSW NLCI es isaisiklerine ai P-değerlerini anımlamakadır. Hesaplanan düzelilmiş anlamlılık düzeyi, α=0,05 anlamlılık düzeyinde doğrusal eşbüünleşme var boş hipoezinin, doğrusal olmayan eşbüünleşme olduğu alernaif hipoezi lehine reddedildiğini ifade emekedir. (Zira, α c <α dır.) 5. Sonuç Bu çalışmada Türkiye deki pamuk borsalarının fiya bakımından ekinliği araşırılmakadır. Ekinliğin sınanabilmesi için ülke içi borsa fiyalarının uluslararası fiyalarla rekabe edebilirliği oraya konulmalıdır. Diğer bir ifadeyle fiyaların uluslararası fiyalardan farklılaşıp farklılaşmadığı, farklılaşma varsa bunun ne ölçülerde olduğunun espi edilmesinin, pamuk piyasasının ekin işleyişi konusunda yargılara ulaşmada yardımcı olabileceği düşünülmekedir. Teorik açıdan bakıldığında pamuk, diğer bir çok arımsal ürün için olduğu gibi eknolojik gelişmelere karşın, üreimi doğa koşullarına önemli ölçüde bağlı bulunan bir üründür. Bu nedenle ülke içi borsalarda oluşan fiyaların kısa dönemde uluslararası piyasa fiyaının alında veya üsünde gerçekleşmesi beklenebilir. Ancak uzun dönemde ülke içi fiya ile uluslararası fiya arasında meydana gelebilecek farklar, piyasanın ekin işleyişi hakkında bazı sapmaları akla geirmekedir. Ayrıca borsalarda fiyaların belirlenme süreci doğrusal olmayabilir. Bu nedenle çalışmada hem doğrusal, hem de doğrusal olmayan eşbüünleşme analizi yapılmışır. Analizde Türkiye pamuk fiyalarını emsilen Ege Sandar 1 pamuğu günlük fiya verileri, uluslararası pamuk fiyalarını emsilen Liverpool ve Memphis borsaları fiya verileri kullanılmışır. Veri olarak İzmir Ticare Borsa sında işlem gören Ege Sandar 1 pamuğunun seçilmesinin iki sebebi bulunmakadır. Birincisi Ege Sandar 1 pamuğu uzun 71

18 Erdinç Telaar - Şadiye Türkmen - Özgür Teoman elyafı sebebiyle kalieli bir pamuk olup, uluslararası piyasalardaki diğer kalieli pamuklarla eş değer sayılmakadır. Bu durum aynı ürünün aynı kaliedeki ürlerinin karşılaşırılabilmesine olanak anımakadır. İkincisi Türkiye deki pamuk fiyalarının espiinde İzmir Ticare Borsası nın yönlendirici işlevidir. Zira İzmir Ticare Borsası nın belirlediği fiya, ülke içerisindeki diğer borsalar için bir referans fiya olarak kabul edilmekedir. Yapılan eşbüünleşme analizleri, Türkiye deki pamuk borsalarında işlem gören pamuğun fiyaının ekin olarak belirlendiği sonucunu vermişir. Dolayısıyla yaygın kanının aksine Türkiye deki pamuk borsaları uluslararası borsalara paralel işlemeke ve borsalar arasında güçlü sayılabilecek bir ekileşim bulunmakadır. Tarım poliikası açısından düşünüldüğünde ekinlik açısından elde edilen bu sonuç, arımsal ürün fiyalarının belirlenmesinde müdahaleci yönemin yerine ürün borsalarında fiyaların serbesçe belirlenmesi yöneminin hem üreici hem de ükeici açısından daha yararlı olduğu anlamına gelmekedir. Pamuk için oraya konulan bu yaklaşım, Türkiye de devleçe alımı yapılan diğer ürünler için de uluslararası normlarda hizme veren ürün borsalarının kurulup gelişirilmesi düşüncesini beraberinde geirmekedir. Bu bağlamda 2001 yılında Dünya Bankası deseğinde uygulamaya konulan Tarımsal Desek Programı içerisinde yer alan borsaların daha iyi ve düzenli işleyişinin sağlanması yönündeki ercihin doğru ercih olduğu düşünülmekedir. ABSTRACT This sudy invesigaes he efficiency of coon prices ha formed a sock exchanges. In order o measure he efficiency, he relaions beween coon prices in Turkey and inernaional coon prices have been invesigaed by he fac ha shor ermed price flucaions can exis because of he naure of agriculural producs and prices can no always be deermined linearly. In his paper, boh linear and non linear coinegraion analysis has been implemened. Findings exhibi ha here is a relaion beween he prices form a Turkey and inernaional sock exchanges. In erms of agriculural policy perspecive, findings imply ha he process of price deerminaion by sock exchanges is more appropriae compared wih inervenory process in he sense of efficiency in Turkey. KAYNAKÇA AKYIL, N., A. BAYANER, F. FULLER, A. KOÇ ve H. ŞENGÜL (2001) Türkiye de Pamuk Pazarı: Gelecekeki Talebi Ekileyen Fakörlerin Değerlendirmesi, Tarımsal Ekonomi Araşırma Ensiüsü, Ankara. 72

19 Pamuk Fiyalarının Ekinliği APARICIO, F. M. ve A. ESCRIBANO (1998) Informaion-Theoreic Analysis of Serial Dependence and Coinegraion., Sudies in Nonlinear Dynamics and Economerics, 3: BIERENS, H. J. (1990) A Consisen Condiional Momen Tes of Funcional Form., Economerica, 58: BOSWIJK P. H. ve P. H. FRANSES (1996) Common Persisence in Nonlinear Auoregressive Models., (Draf), Economeric Insiue, Erasmus Universiy, Roerdam. CORRADI, V., N. R. SWANSON ve H. WHITE (2000) Tesing for Saionariy-Ergodiciy and for Comovemens beween Nonlinear Discree Time Markow Processes., Journal of Economerics, 96: COTTON: Review of World Siuaion (2000) March, April. DİE, Türkiye de Tarımsal Yapı ve İsihdam Ed: Tuncer Buluay (1998), Ankara. DPT, Temel Ekonomik Gösergeler (2001) Şuba, Ankara. DTM, Pamuk İhala ve İhraca İsaisikleri (2001) Haziran, Ankara. FAMA, Eugene F. (1970) Efficien Capial Markes: A Review of Theory and Empirical Work., Journal of Finance, 25: GÜMÜŞ, M. (1999) Türkiye de Kooperaif Birlikleri., Pamuka Tarım ve Sanayi Enegrasyonu: 76-90, Tarımsal Ekonomi Araşırma Ensiüsü, Ankara. HOCHBERG, Y. (1988) A Sharper Bonferroni Procedure for Muliple Tess of Significane., Biomerika, 75: İzmir Ticare Borsası 1999 İkisadi Raporu (1999) İzmir Ticare Borsası Yayın No: 69, İzmir. KWIATKOWSKI, D., P. C. B. PHILLIS, P. SCHMIDT, and Y. SHIN (1992) Tesing he Null of Saionariy Agains he Alernaive of a Uni Roo: How Sure are We he Economic Time Series Have a Uni Roo?, Journal of Economerics, 54:

20 Erdinç Telaar - Şadiye Türkmen - Özgür Teoman MANANYI, A. ve J. STRUTHERS (1997) Cocoa Marke Efficiency: A Coinegraion Approach., Journal of Economics Sudies, 24: NEWEY, W. K. ve K. D. WEST (1987) A Simple, Posiive Semi-Definie, Heeroskedasiciy and Auocorrelaion Consisen Covariance Marix., Economerica, 55: Pamuk Pazarlama Ders Kiabı (1998) Teksil, Konfeksiyon Araşırma- Uygulama Merkezi Yayını, Emel Akın Meslek Yüksekokulu. SEPHTON, P. S. (1995) Response Surface Esimaes of he KPSS Saionariy Tes., Economics Leers, 47: SHIN Y. (1994) A Residual-Based Tes of he Null of Coinegraion agains he Alernaive of No Coinegraion., Economeric Theory, 10: SHIN, Y. ve P. SCHMIDT (1992), The KPSS Saionariy Tes as a Uni Roo Tes., Economics Leers, 38: STINCHCOMBE, M. B. ve H. WHITE (1998) Consisen Specificaion Tesing wih Nuisance Parameers Presen only under he Alernaive., Economeric Theory, 14: Zirai ve İkisadi Rapor (2001) Türkiye Ziraa Odaları Birliği, Yayın No: 204, Ankara. 74

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (7) 2004 / 1 : 23-35 Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Ekisi Osman Karamusafa * Ayku Karakaya ** Öze: Bu çalışmanın amacı, enflasyon oranının

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

White ın Heteroskedisite Tutarlı Kovaryans Matrisi Tahmini Yoluyla Heteroskedasite Altında Model Tahmini

White ın Heteroskedisite Tutarlı Kovaryans Matrisi Tahmini Yoluyla Heteroskedasite Altında Model Tahmini Ekonomeri ve İsaisik Sayı:4 006-1-8 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ Whie ın Heeroskedisie Tuarlı Kovaryans Marisi Tahmini Yoluyla Heeroskedasie Alında Model Tahmini

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ The Journal of Academic Social Science Sudies Inernaional Journal of Social Science Doi number:hp://dx.doi.org/10.9761/jasss2963 Number: 37, p. 399-408, Auumn I 2015 Yayın Süreci Yayın Geliş Tarihi Yayınlanma

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Çukurova Üniversiesi İİBF Dergisi Cil:17 Sayı:1 Haziran 2013 ss.17-35 Rasyonel Bekleniler Hipoezinin Tesi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Tes of he Raional Expecaions Hypohesis: Inflaion, Ineres Rae and Exchange

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey ISSN:1306-3111 e-journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 4, Aricle Number: 3C0085 SOCIAL SCIENCES Received: May 2011 Acceped: Ocober 2011 Şeyma Çalışkan Çavdar Series : 3C Yildiz

Detaylı

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ 45 ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ Zehra ABDİOĞLU * ÖZET Bu çalışma Türkiye için 2005-2012 dönemi iibariyle ara malı, dayanıklı ükeim malı, dayanıksız ükeim malı, enerji ve sermaye malı

Detaylı

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA Mura ASLAN Eskişehir Osmangazi Üniversiesi H. Kürşad ASLAN Ken Sae Üniversiesi Öze İskandinav ücre modelinden hareke

Detaylı

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2007, CİLT XXII, SAYI 1 TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Araş. Gör. Burcu KIRAN * Öze Bu çalışmada, reel döviz kuru

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:38, Sayı/No:1, 009, 4-37 ISSN: 1303-173 - www.ifdergisi.org 009 Reel Kesim Güven Endeksi

Detaylı

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısalmalar Amaç ve kapsam MADDE 1- (1Bu Tebliğ, 4628 sayılı

Detaylı

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive Effecs of Agriculural Suppor and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region Erkan Akas and Oğuz Yurdakul Universiy of Cukurova Dep. Agriculural Economics,

Detaylı

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey MPRA Munich Personal RePEc Archive Crude Oil Impor and Economic Growh: Turkey Erginbay Ugurlu and Aydın Ünsal Isanbul Aydın Universiy, Gazi Universiy 28 May 2009 Online a hps://mpra.ub.uni-muenchen.de/69923/

Detaylı

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case FİNANSAL FAKTÖRLERİN REEL PARA TALEBİ ÜZERİNDEKİ ROLÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ The Roles of Financial Facors on he Real Money Demand: Turkey Case Musafa SEVÜKTEKİN * Mehme NARGELEÇEKENLER * BAÜ 8() 45 ÖZ Araşırmanın

Detaylı

Discussion Paper, Turkish Economic Association, No. 2008/10

Discussion Paper, Turkish Economic Association, No. 2008/10 econsor www.econsor.eu Der Open-Access-Publikaionsserver der ZBW Leibniz-Informaionszenrum Wirschaf he Open Access Publicaion Server of he ZBW Leibniz Informaion Cenre for Economics Alp, Elcin Aykac Working

Detaylı

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġsenecek Veriler BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam Madde

Detaylı

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Öze Ekrem ERDEM * M. Faih İLGÜN ** Cüney DUMRUL *** 2008 yılında

Detaylı

PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES

PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Güz 2013, Cil:9, Yıl:9, Sayı:2, 9:7997 PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Sevinç GÜLER * Halime TEMEL NALIN * * IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES

Detaylı

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ Dr. Burcu GÜVENEK Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F. Đkisa Bölümü Dr. Volkan ALPTEKĐN Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F.

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY Journal of Yasar Universiy 22 26(7) 4392-444 TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY M. Ali Bilginoğlu

Detaylı

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun Paramerik ve Paramerik Olmayan Eşbüünleşme Tesleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun

Detaylı

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İsenecek Veriler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç

Detaylı

Türkiye nin Marshall-Lerner Koşuluna İlişkin Parçalı Eşbütünleşme Analizi

Türkiye nin Marshall-Lerner Koşuluna İlişkin Parçalı Eşbütünleşme Analizi YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2009 Cil:16 Sayı:1 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Türkiye nin Marshall-Lerner Koşuluna İlişkin Parçalı Eşbüünleşme Analizi Yrd. Doç. Dr. C. Erdem HEPAKTAN Celal Bayar Üniversiesi,

Detaylı

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI Uluslararası Sosyal Araşırmalar Dergisi The Journal of Inernaional Social Research Cil: 8 Sayı: 40 Volume: 8 Issue: 40 Ekim 2015 Ocober 2015 www.sosyalarasirmalar.com Issn: 1307-9581 HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ Eem Hakan ERGEÇ Eskişehir Osmangazi Üniversiesi Mura TAŞDEMİR Eskişehir OsmangaziÜniversiesi Öze İnşaa sekörü çıkısının

Detaylı

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey 1 Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. Đş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş ülkelerle birlike, gelişmek iseyen

Detaylı

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi 259-284 Saın Alma Gücü Pariesinin Azerbaycan, Kazakisan ve Kırgızisan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbüünleşme Analizi Turhan Korkmaz Emrah İsmail Çevik ** Nüke Kırcı Çevik *** Öz Bu çalışmada Azerbaycan,

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ Yrd. Doç. Dr. Hülya Kanalıcı Akay Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Mehme Nargeleçekenler Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Ahu Soylu, Mein Türkay* Koç Üniversiesi Endüsri Mühendisliği Bölümü Sarıyer, İsanbul ahusoylu@ku.edu.r,

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Öze Bu çalışmada Türkiye de devle iç borçlanma seneleri,

Detaylı

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:3 Cil: Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Para Talebinin Belirleyenleri ve İsikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği Yrd. Doç. Dr. Burcu ÖZCAN Fıra Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK

ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK Nuray ERGÜL ÖZET Son yıllarda, Türk Sermaye Piyasalarında hukuk, muhasebe ve deneim alanlarında, uluslararası kuralların uygulanması için büyük değişiklikler

Detaylı

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi SESSION 3B: Ora Asya Ekonomileri 07 Azerbaycan, Kazakisan, Kırgızisan ve Türkiyede İkisadi Özgürlük ve İsihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi Prof. Dr. Ekrem Erdem (Erciyes Universiy, Turkey) Ass. Prof.

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.349-362. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2011, Vol.16,

Detaylı

Araşırma Makaleleri REEL DÖVİZ KURU BELİRSİZLİĞİ İ TİCARET PERFORMA SI A ETKİSİ: TÜRKİYE UYGULAMASI Erşan SEVER ÖZET Bu çalışmada reel döviz kuru belirsizliğinin Türkiye nin icare performansına ekisi araşırılmışır.

Detaylı

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ Şenkan ALDEMİR (*) Öze: Döviz kuru değişimlerinin TÜFE ve ÜFE bazlı yuriçi fiyalara geçiş süreci, son yıllarda üzerinde önemle durulan konulardan

Detaylı

İMKB İLE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN HİSSE SENEDİ PİYASALARININ ETKİLEŞİMİ: EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK YAKLAŞIMI

İMKB İLE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN HİSSE SENEDİ PİYASALARININ ETKİLEŞİMİ: EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK YAKLAŞIMI İMKB İLE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN HİSSE SENEDİ PİYASALARININ ETKİLEŞİMİ: EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK YAKLAŞIMI Onur GÖZBAŞI * ÖZ Bu çalışmanın amacı, İMKB ile gelişmeke olan yedi ülkenin (Arjanin, Brezilya,

Detaylı

Long memory and structural breaks on volatility: evidence from Borsa Istanbul

Long memory and structural breaks on volatility: evidence from Borsa Istanbul MPRA Munich Personal RePEc Archive Long memory and srucural breaks on volailiy: evidence from Borsa Isanbul Emrah Ismail Cevik and Gülekin Topaloğlu Namık Kemal Universiy, Bülen Ecevi Universiy 014 Online

Detaylı

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy SESSION Meal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipoezinin ürkiye Ekonomisi için Sınanması Inensiy of Meal (Seel) Use Hypohesis: A es for urkish Economy Assoc. Prof. Dr. Fikre Dülger (Çukurova Universiy, urkey)

Detaylı

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ÇOK DEĞİŞKENLİ EŞİKSEL OTOREGRESİF MODELLER ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA Ümran Münire KAHRAMAN DOKTORA TEZİ İsaisik Anabilim Dalı 2012 KONYA Her Hakkı Saklıdır TEZ

Detaylı

Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Cilt:22 Sayı:2, Yıl:2007, ss:49-66

Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Cilt:22 Sayı:2, Yıl:2007, ss:49-66 Dokuz Eylül Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Cil:22 Sayı:2, Yıl:2007, ss:49-66 SPOT VE VADELİ İŞLEM FİYATLARININ VARYANSLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK TESTİ Emrah İsmail ÇEVİK * Mehme

Detaylı

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU?

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? Yrd. Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Yrd. Doç. Dr. Feride Özürk

Detaylı

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi Volume 5 Number 2 2014 pp. 47-60 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Türkiye de Perol Tükeimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Büünleşme Yönemi İle Analiz Edilmesi Reşa Ceylana

Detaylı

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 10 Sayı: 4 Ekim 2010 ss. 1139-1153 Yaz Saai Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Geirisine Ekisinin Tes Edilmesi Tesing he Effec of he Dayligh Saving Time

Detaylı

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1 RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 950-995 Rahmi YAMAK * Yakup KÜÇÜKKALE ** ÖZET Bu çalımada, Rasyonel Bekleniler Doal Oran Hipoezinin, Çıkı (ya da isizliin) alep (ya

Detaylı

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:2, 2011, Sayfa 49-73) Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz H. Mura Eruğrul * Öze Çalışmada Türkiye de elekrik ükeimi büyüme ilişkisi 1998Ç1-2011Ç3

Detaylı

OECD ÜLKELERİNDE SATINALMA GÜCÜ PARİTESİ: PANEL EŞBÜTÜNLEME YAKLAŞIMI

OECD ÜLKELERİNDE SATINALMA GÜCÜ PARİTESİ: PANEL EŞBÜTÜNLEME YAKLAŞIMI Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2009, CİLT XXVI, SAYI 1 OECD ÜLKELERİNDE SATINALMA GÜCÜ PARİTESİ: PANEL EŞBÜTÜNLEME YAKLAŞIMI Doç. Dr. Ebru ÇAĞLAYAN 1 Nazan ŞAK 2 Öze Bu çalışma OECD ülkeleri

Detaylı

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Sosyal Bilimler Dergisi 2010, (4), 25-32 İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Özlem YORULMAZ - Oya EKİCİ İsanbul Üniversiesi İkisa Fakülesi Ekonomeri Bölümü

Detaylı

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey SESSION C: Çalışma Ekonomisi 67 Büyüme ve İsihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği Yusuf Muraoğlu (Hii Universiy, Turkey) The Relaionship beween Growh and Employmen: The Case of Turkey Absrac One of he

Detaylı

İMKB 100 endeksindeki kaldıraç etkisinin ARCH modelleriyle iki alt dönemde incelenmesi

İMKB 100 endeksindeki kaldıraç etkisinin ARCH modelleriyle iki alt dönemde incelenmesi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:41, Sayı/No:, 1, 14-6 ISSN: 133-173 www.ifdergisi.org 1 İMKB 1 endeksindeki kaldıraç

Detaylı

THE IMPACT OF EXCHANGE TRADED FUNDS ON THE LONG TERM RELATIONSHIP OF INDEX MARKETS: AN EMPRICAL ANALYSIS ON THE ISE-30 INDEX

THE IMPACT OF EXCHANGE TRADED FUNDS ON THE LONG TERM RELATIONSHIP OF INDEX MARKETS: AN EMPRICAL ANALYSIS ON THE ISE-30 INDEX Dumlupınar Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupınar Universiy Journal of Social Sciences BORSA YATIRIM FONLARININ ENDEKS PİYASALARDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: İMKB-30 ENDEKSİ ÜZERİNE

Detaylı

Murat MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.tr Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ÖZET

Murat MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.tr Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ÖZET İMKB Piyasalarındaki Volailienin Modellenmesi ve Öngörülmesi: Asimerik GARCH Modelleri ile bir Uygulama Mura MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.r Bankacılık Düzenleme ve Deneleme Kurumu (BDDK) ÖZET Çalışmada, 5

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH-GARCH YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH-GARCH YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH- YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ ÖZET Yard.Doç. Dr. Tülin ATAKAN İsanbul Üniversiesi, İşleme Fakülesi, Finans Anabilim Dalı Bu çalışmada,

Detaylı

TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ

TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ Nüfusbilim Dergisi\Turkish Journal of Populaion Sudies, 2012, 34, 31-50 31 TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ Ölümlülük ahminleri, demografi ve aküerya bilimlerinde önemli bir rol oynamakadır.

Detaylı

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 36 Nisan 2013

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 36 Nisan 2013 PİYASA ETKİNLİĞİ HİPOTEZİ: İMKB İÇİN AMPİRİK BİR ANALİZ Fama ZEREN Yrd.Doç.Dr., İnönü Üniversiesi,İ.İ.B.F., Ekonomeri Bölümü, fama.zeren@inonu.edu.r, 04223774317 Hakan KARA Öğr.Grv., İnönü Üniversiesi,

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 Bülen DOĞRU* Musafa UYSAL** ÖZET Bu çalışmanın amacı 2000:1-2012:09 döneminde Türkiye

Detaylı

TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI

TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI Tayfur BAYAT ÖZ Bu çalışmada 2002M-20M5 dönemine ai aylık verilerle alernaif nominal vadeli mevdua faiz oranları ile ükeici

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EKONOMETRİ ANA BİLİM DALI TÜRKİYE NİN İTHALAT FONKSİYONUNUN EKONOMETRİK TAHMİNİ

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EKONOMETRİ ANA BİLİM DALI TÜRKİYE NİN İTHALAT FONKSİYONUNUN EKONOMETRİK TAHMİNİ TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ EKONOMETRİ ANA BİLİM DALI TÜRKİYE NİN İTHALAT FONKSİYONUNUN EKONOMETRİK TAHMİNİ Fama İdil KOÇAK YÜKSEK LİSANS TEZİ ADANA-2011 TÜRKİYE

Detaylı

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Volume 2. Number 1. 2011 pp. 121-142 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Burcu Ozcan a Ayse Ari b Öze: Finansal

Detaylı

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ. Seyfettin ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM **

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ. Seyfettin ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM ** 95 İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakülesi Dergisi No:39 (Ekim 2008) TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ Seyfein ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM ** Öze Para poliikası kararlarındaki

Detaylı

FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * THE EFFECT OF CONFIDENCE FACTOR ON USED OF BANK CREDIT BY FIRMS

FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * THE EFFECT OF CONFIDENCE FACTOR ON USED OF BANK CREDIT BY FIRMS ANADOLU ÜNİVERS İTES İ S OS YAL BİLİMLER DERGİS İ ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES Cil/Vol. : - S ayı/no: 2 : 33 42 (20) FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * Yrd.

Detaylı

İMKB de Fiyat-Hacim İlişkisi - Asimetrik Etkileşim

İMKB de Fiyat-Hacim İlişkisi - Asimetrik Etkileşim YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:009 Cil:6 Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA İMKB de Fiya-Hacim İlişkisi - Asimerik Ekileşim Yrd. Doç. Dr. Koray KAYALIDERE Celal Bayar Üniversiesi,U.B.Y.O., Bankacılık

Detaylı

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU?

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? Doç. Dr. Harun TERZİ Karadeniz Teknik Üniversiesi İİBF İkisa Bölümü Öğreim Üyesi 618 Trabzon Tel : (462) 3773311 Fax : (462) 3257281 e-mail : herzi@ku.edu.r

Detaylı

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Türkiye de Büçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Asuman OKTAYER * Öze Geleneksel yaklaşıma göre enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur. Bununla birlike yapılan araşırmaların çok bir

Detaylı

Getiri Volatilitisi İle İşlem Hacmi Arasındaki İlişki: İMKB de Ampirik Bir Çalışma

Getiri Volatilitisi İle İşlem Hacmi Arasındaki İlişki: İMKB de Ampirik Bir Çalışma 200 18 19 Yrd. Doç. Dr.Melek Acar Boyacıoğlu 20 Dr. Burcu Güvenek Geiri Volailiisi İle İşlem Hacmi Arasındaki İlişki: İMKB de Amirik Bir Çalışma Dr. Volkan Alekin Yrd. Doç. Dr. Melek ACAR BOYACIOĞLU Dr.

Detaylı

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ünal ARSLAN Musafa Kemal Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, İkisa Bölümü. E-posa: uarslan@yahoo.com Yıldız SAĞLAM Musafa Kemal Üniversiesi

Detaylı

EĞİTİM, SAĞLIK VE İKTİSADİ BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİLER: TÜRKİYE İÇİN BİR ANALİZ

EĞİTİM, SAĞLIK VE İKTİSADİ BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİLER: TÜRKİYE İÇİN BİR ANALİZ The Journal of Knowledge Economy & Knowledge Managemen / Volume: V SPRING EĞİTİM, SAĞLIK VE İKTİSADİ BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİLER: TÜRKİYE İÇİN BİR ANALİZ Hilal BOZKURT Öze: Çok sayıda ampirik araşırma

Detaylı

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ ARAŞTIRMA RAPORU (Kamuya Açık) DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ DR. MUSTAFA ÖZÇAM BAŞUZMAN ARAŞTIRMA DAİRESİ 27.02.2004 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 1 2. DÖVİZ KURU

Detaylı

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Temel GÜRDAL Hakan YAVUZ Öz Bu çalışmada Türkiye de dış borçlanma

Detaylı