2030 Yılı Tahminleri

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "2030 Yılı Tahminleri"

Transkript

1 Keywords Anahtar Kelimeler: teknoloji, technology, yapay zeka, artificial intelligence, genetik, genetics, biyoteknoloji, biotechnology, nanoteknoloji, nanotechnology, robotik, robotics, GNR, gelecek bilimi, futurism, beyin implantları, brain implants, bilim-kurgu, science-fiction, 2030, 2040, 2050, 2100, gelecek, future, teknoloji ve toplum, technology and society, ahlaki tartışmalar, ethical issues, Ray Kurzweil, Bill Joy, teknolojik singularite, technological singularity, üstel fonksiyon, exponential function, Moore Yasası, Moore's Law. 1. Giriş: 2030 Yılı Tahminleri Gelecek hakkında kesin olan bir şey varsa bu da onun belirsiz oluşudur. Belirsizlik ise risk demektir. Belki çok iyi şeyler de olacak ve çok üst düzey bir yaşam kurulacak fakat olası sorunların şimdiden dikkate alınması gerekir ki önlem alınabilsin. Eğer bu sorunlar yeterince irdelenebilirse geriye teknolojinin olumlu etkileri kalabilir daha çok. Bu yüzden bu döküman biraz karamsar bir tondaki bir döküman olabilir. Fakat karamsarlık ve iyimserlik bir madalyonun iki yüzüdür. Geleceğin nispeten karamsar bir tasvirir de iyimser bir tasviri de geleceğin kafamızda canlanmasına yardımcı olabilir. Bu konudaki çabalara bir katkı sağlayabilir. Şu anda 2030 için sonsuz sayıda olasılık vardır ve bunların her biri de gerçekleşebilir. Fakat 2030 yılı geldiğinde bu olasılıklardan sadece bir tanesi gerçekleşmiş olacak ve o gün geldiğinde belirsizlik de azalmış olacaktır. O yüzden bu bugünki bu endişelerin bir çoğu o zaman anlamsız hale gelebilir. Fakat bizler için şu anda bu endişeler vardır yani hızlı teknolojik gelişmenin riskleri bulunmaktadır. Eğer teknolojinin getireceği olası riskler üzerinde yeterince durulursa bazı önlemler alınabilir. Önlem almak için o risklerin gerçekleşmesini beklemek yanlış bir davranıştır. Zaten o noktada önlem alma imkanı da kalmayabilir. Zarar gerçekleşmiş olur, artık iş işten geçmiştir. Bu yüzden erken bir karamsarlık aslında çok faydalı olabilir. Zaten karamsarlık olarak adlandırılabilecek olasılıklar tamamen gerçekleşecebilecek şeylerdir ve imkan dahilindedir. Terminatör filmlerindeki bir çok şey teknolojinin olumsuz kullanımıyla son derece mümkündür. Teknolojinin yıkıcı bir silah olarak kullanılmaşına ilk defa şahit olmuyoruz. Nükleer biyolojik ve kimyasal silahlar bunların en büyük örnekleridir. Teknolojinin bundan sonra kötü amaçlarlarla kullanılmayacağını bize ne garanti ediyor? Teknolojinin vaad ettiği olumlu şeyler hakkında bilgisiz değiliz. Firmalar sürekli bunları bize anlatıyorlar. Olumlu gelişmeler gerçekten vardır ve çok sayıdadır. Örneğin bugün tedavisi olmayan hastalıkların tedavi edilmesi, engellilerin engellerinden kurtulması, ömürlerin uzaması bunlar arasında. Fakat bunların olacak olması bizi teknolojinin yan etkilerini düşünemkten uzak tutamaz. Onları da bilmek ve tartışmak zorundayız.

2 2030 yılının seçilmesi tamamen yaklaşık bir tarih olsun diyedir. Yoksa bu dökümanda anlatılan gelişmelerin tam olarak hangi tarihte gerçekleşeceğini bilmek çok zor. Zaten birçok bilim-kurgu filminde de bu temalar işleniyor. Bu döküman da onlardan birisi olacak denebilir. Belki ilerde 2030 yılında bu metni okuyanlar olursa da onlar için ilginç bir karşılaştırma imkanı verebilir. Peki neden geleceği tahmin etmeye çalışıyoruz? Çünkü olayların nereye doğru gittiğini bilirsek içinde bulunduğumuz anı daha iyi anlayabiliriz. Anlaşılması en zor zaman içinde bulunduğumuz an. Çünkü gerekli, gereksiz o kadar uyaran var ki, ufak ama önemsiz şeyler büyük ve önemli olguları gölgeleyebiliyor. 2. Yapay Zeka, Singularite: 2030 yılında satılan standart bir bilgisayarın bir insan beyni kadar güçlü olacağı tahmin ediliyor. Bu gerçekleşirse bilgisayarlarımızla konuşableceğiz ve onlar bizim arkadaşımız olacak. Fazla geçmeden aynı şey cep telefonları için geçerli olacak. Zaten bugün de Siri, Contana gibi sanal asistanlar var ama onlar Internet'teki veri tabanlarından yararlanıyorlar. Internet bağlantıları olmadan o işlevleri yerine getiremezler. Ama 2030 yılında bu mümkün olacak gibi görünüyor. Teknoloji üstel fonksiyon (exponential function) ile gelişiyor ve 2030'a kadarki 16 sene aslında bizim alıştığımız senelerden 16 tanesinden çok daha uzun bir süre. Çok daha fazla gelişme olması bekleniyor. Giderek daha hızlanan bir şekilde. O yüzden 2030 senesini tahmin etmek hiç de kolay değil aslında senesini ise hayal etmek bile mümkün değil. Geleceği tahmin ederken geçmişi incelemek faydalı olsa da olaylar giderek hızlanıyor. Bu konularda gelecek-bilimci (futurist) Ray Kurzweil'in kitaplarını önerebilirim. Gerçi kendisi uç bazı görüşlere de sahip fakat teknolojik gelişmelerin üstel fonksiyon (exponential) olarak hızlandığını çok iyi açıklıyor. Bu metni üretirken de onun görüşlernden yararlandığımı belirtmem gerek. Tabi ki burada amaç sadece Kurzweil'in görüşlerini tekrarlamak değil. Fakat döküman geliştikçe görüşler de açılacaktır. Ülkemize dair de bazı renklerin işin içinde olması sözkonusu olabilir. Gerçi 2030 yılında ülke kavramı nasıl bir şekil alır ve ülkeler arasında fazla bir fark kalır mı o da başka bir tartışma konusu. Hep 21'nci yüzyılda olduğumuzdan söz ediyoruz. Ama aslında 2014 yılı bize çok da 21'nci yüzyıldaymışız gibi hissettirmiyor. Bazı tarihçiler 21'nci yüzyılı 1991'de Sovyetler'in dağılması ile başlatmışlardı. O anlamda düşünülüyorsa tamam fakat teknolojik olarak 20'nci yüzyıldan asıl kopuş sanki daha gerçekleşmedi. Mesela robotlar, genetik, biyoteknoloji, nanoteknoloji hayatımıza henüz yeteri kadar girmedi. En son PC devrimi, sonra Internet devrimi, sonra mobil devrim ve onun bugünlerdeki yansıması olarak tabletler ve akıllı telefonlar. Ama sanki bunlar bir geçiş döneminin ürünleri. Yani 20'nci yüzyıl ile 21'nci yüzyıl arasındaki bir dönem. Zaten 2014 de tam da böyle bir tarih. Henüz 20'nci yüzyıla ait her şeyi geride bıraktığımızı söyleyemeyiz. Bir çok alışkanlıklarımız da aynı şekilde devam ediyor.

3 21'nci yüzyılın teknolojileriyle ilgili (genetik, nanoteknoloji, robotik) çokça haber okuyoruz ancak bu teknolojiler henüz gelişme safhasında. Ticarileşmiş sayılmazlar. Yani bu ürünleri herkesin ulaşabileceği fiyatlarla marketten satın alabiliyoruz diyemeyiz. Gerçi bunlardan genetik ve biyoteknolojide daha ileri bir aşamaya gelinmiş durumda ama yine de bir çok yerde bilimsiel çalışma ya da laboratuvar araştırması devam ediyor. İşte 2030 yılının seçilmesinin bir nedeni bu. Çünkü 2030 yılında çok büyük olasılıkla artık 20'nci yüzyılla olan bağları büyük ölçüde koparmış olacağız. Yani o yıla ulaşabilenler bunu görecekler. Zaten nesiller sürekli olarak değişiyor, 20'nci yüzyılın kültürünü ve teknolojisini hiç bilmeyen nesiller yetişmiş olacak. Buna ek olarak, GNR (genetik, robotik, nanoteknoloji) teknolojileri de artık ciddi ölçüde ticarileşmiş ve günlük hayata girmiş olacaklar yılında bir ayda gerçekleşen teknolojik değişim 2014 yılının tamamındaki değişimden epeyce fazla olacaktır. Böylece teknolojik değişim elle tutulur şekilde olacağından teknoloji de çok daha çabuk eskiyecek, teknolojiyi güncellemek en önemli konu haline gelecektir. Teknolojiyi hızlı güncelleyebilmek için de bugün kabul edilemeyecek bazı uygulamalar önce yaygınlarşacak ve belki de sonra zorunlu hale gelecektir. Beyne chip bağlanması ve beynin Internet'e bağlanması gibi yılı artık teknoloji üzerindeki toplumun kontrolünün iyice azaldığı ve giderek yok olmakta olduğu bir yıl olacağa benzer yılında zaten artık böyle bir kontrol sözkonusu değildir ve teknoloji kendi kendini kontrol etmektedir. Bildiğimiz anlmadaki insanlar teknolojiyi yönetir konumda değillerdir. Yapay zekanın hızla gelişmesi ve kontrolü ele geçirmesine teknolojik tekillik-singularite (technolological singularity) adı veriliyor. Çünkü bu noktadan sonra neler olacağını hiç kimse tahmin edemiyor. Ray Kurzweil bu noktaya 2045 yılında ulaşılacağını söylüyor. Daha erken ya da daha geç olacağını söyleyenler de var. Teknolojik singularite geleceği tahmin etmeyi neredeyse imkansız hale getiriyor yılı biraz bu singularite öncesindeki son zamanları ifade ediyor. Hala insanların bir rol sahibi olduğu son zamanlar. Elbette beyninin kapasitesini yapay zeka ile geliştiren yarı-insan yarı-robot cyborg'lar bir süre daha teknolojiyi kontrol edebilecekler. Fakat bu kişilerin kendileri de zaten kısmen makinaya dönüşmüş olacak. İnsan-makina ayrımı belirsizleşecek. Tabi ki, yarı-makina yarı insan olmayı reddedip tamamen biyolojik ve doğal olarak kalmak isteyen insanlar da bulunacak. Fakat onlar da yarı-makina insanlara göre kafesteki bir tavşan, akvaryumdaki bir balık kadar yeteneksiz ve çaresiz olacaklar. Tabi bu belki 2050 senesinde ve sonrasında olabilecek bir şey. Bir başka deyişle doğal insanlar yarı-makina insnalar ve makinalar karşısında kendilerini onların insafına terk edilmiş halde bulacaklar ve yaşamalarına belki izin verilecek, belki de verilmeyecektir. Bu da yine 2030 yılında değil daha sonraları olması beklenen bir gelişme. Fakat çok büyük olasılıkla 2030 yılında makina insanlar ortaya çıkmaya başlayacaktır ve örneğin işe girerken avantajlı olacaklardır. Elbette, diş dolgusu ya da protezi, lens, ya da gözlük, bazı hastalara takılan platin çubuklar bu yarımakina insan olmanın ilk ve basit örnekleridir. Yine birtakım beyin implantları ile beyne organik

4 olmayan parçalar yerleştirilmesine şimdiden başlanmıştır yılında ise sadece sağlık durumu bozuk olanlar değil sağlıklı olanlar da organik olmayan implantlar kullanacaklar. Bu durum bugünlerdeki estetik ameliyatlarına benzetilebilir. Estetik olanlar bir sağlık sorunu yüzünden estetik olmuyorlar. Fakat bu şekilde bazı faydalar elde edebiliyorlar. Beynin yapısının çözülmesiyle daha fazla hafıza, daha fazla zeka eklemek mümkün olacaktır. Bunu yapamayanlar ya da yapmayı reddedenler ise epeyce dezavantajlı bir duruma düşecekler. Özellikle yeni nesiller her zaman olduğu gibi bu yeniliklere daha yatkın olacaktır ve çok ileriki yıllarda doğal insanlar eğer numune olarak tutulmazlarsa tamamen yok olacaklar. Bunlar gelecek bilimcilerin ortak tahminleri yılı doğal insanlarla ilk yarı-makina insanların bir arada yaşayacağı bir yıl olacağa benzer. Yarı-makina insanlar gençler arasında daha yaygın olabilir. Yani bugün yeni doğan kişiler arasında. Onlar beyinlerine implant yaptırırp zekalarını ve hafızalarını geliştirmeye daha açık olacaklardır. Bu şekilde implant yaptıranlar da sınavlarda daha yüksek puan alacaklar ve öne geçecekler. Bu kişilerin sınavlara girmesinin önlenmesi de kolay bir şey değil. Çok büyük tartışmalar yaşanacaktır ve bu kişiler daha zeki olduklarından haklarını savunacaklardır. Çözüm implant sahibi olanları ayrı bir sınava, diğerlerini ayrı bir sınava sokmak olabilir. Fakat işyerleri de implant sahibi olanları tercih edecektir ve implantı olmayanlara bugünkü engellilere yapıldığı gibi bazı kotalar getirilmesi gerekecek. Onlar da daha basit işler için istihdam edilecekler yılında görünüm aşağı yukarı böyle bir şey olacaktır. Çünkü 2030 yılı artık GNR teknolojilerindeki gelişmelerin iyice olgunlaştığı ve hızlandığı bir yıldır. Ben şahsen şu anda yeni doğan çocukları gördüğümde aklıma bunlar geliyor ve onlar için biraz üzülüyorum. Belki benim neslim doğal insan olarak bu hayatı tamamlamanın bir yolunu bulur, makinalar, yarı-makina insanlar belki bizi kendi halimize bırakır ilerde o günler de biz de olursak. Fakat, bugün doğanlar doğal insan olarak kalma ve yarı-makina insan olma seçimini yapmak zorunda kalacaklar. Üstelik, yarı-makina insan olmak da imkan sahibi olanlar için mümkün olabilir. Bugün doğanların mesleki planlaması da çok karmaşık. İlerde bir gün belki bir beyin implantı ile kişiye bir meslek kazandırılabilecek. Ya da Internet'ten beyne meslek yüklenebilecek. Belki 2030 yılında değilse de daha sonra. Bu durumda, yıllarca okuyup da meslek edinmek artık eski moda haline gelebilir. Bugünün liseleri ve üniversiteleri de 2030 yılında değilse de belki 2040 yılında büyük ölçüde ortadan kalkmış olacak. Bugün doğanlara bizlerin bir meslek dikte etmemize ya da onlara tavsiyede bulunmamıza imkan yok. Onlar mecburen bizden daha bilgili ve daha önemlisi zeki olacaklar. Onlar çok farklı bir dünyada yaşayacaklar. Bizim neslin onları bugünden de 2030 geldiğinde de anlaması çok zor. Zaten nesil farkı artık sene değil çok daha kısa, nesil çatışması da çok daha şiddetli yılında beyninde implant yani yapay zeka olan çok zeki birisi bu metni okusa herhalde çok basit bulurdu. O, yapay zekayla güçlendirilmiş zihninde kim bilir neleri yaşıyor olacak? Fakat biz doğal insanlar için gelecek son derece ürkütücü. Zaten gelecek hep ürkütücüdür çünkü gelecek demek bilinmezlik demektir, sonsuz sayıda olasılık demektir. Hafızası ve IQ'su çok güçlendirilmiş bir zeka günde belki 20 tane kitap okuyabilir, 50 tane film izleyebilir, aynı anda birçok şey yapabilir ve bu ona insanüstü olduğu duygusu verebilir ancak bunu

5 makinalaşarak yapıyor. Kurzweil makinalaşma yüzdesinin giderek artacağını tahmin ediyor, yani insan kısmı giderek yok oluyor. Bu aslında diyelim ki 2060 yılında o değilse 2100 yılında doğal insanların büyük ölçüde yok olması demektir. Evcil hayvan statüsünde beslenenler varsa onlar hariç. Bilim adamları ve teknoloji firmaları kolaylıkla yıl sonrasını tahmin edebilirler. Çünkü henüz ticarileşmemiş çok ham projeler üzerinde çalışıyorlar. Bizlerse ancak iyice olgunlaşmış, ticarileşmiş ve satışa sunulumuş olan teknolojilerden haberdar olabiliyoruz. Bu anlamda bu implantlar üzerinde bilimsel denemeler zaten şu anda yapılıyor hata bazı hastalar bu şekilde tedavi ediliyorlar yılında insanlar implantlar ile daha zeki ve bilgili hale gelmeye başlasalar da dış görünüşün aksine hayatın çok daha mekanik olması olasıdır. Hayatın en ufak detayları bile bir satranç oyunu gibi belirlidir. Çünkü yapay zeka herkesin elinde var ve en ufak fırsatlar bile bu karmaşık dünyada hemen ortadan kalkacaktır. Bu durumda 2040 ve sonrası aslında çok mekanik olsa gerektir. Doğal insanlar önemli bir parametre olmaktan çıkınca teknoloji de doğal olarak mekaniktir, en verimli yolu bulur ve onu gerçekleştirir. Doğal insan olsaydı hata yapardı ama teknoloji mekaniktir. Ne kadar gelişmiş olsa da. Bütün bunlar bugünün okuyucusuna çok garip gelebilir. Mesela bir gün doğal insanların yok olabileceği düşüncesi bugün çok uzak gibidir. Fakat işte bu geleceği tahmin etmenin zorluğu. Biz de bu öngürüleri gelecek bilimcilere borçluyuz. Ortalama bir insanın bu sonuçlara ulaşması kolay değil. Özellikle de üstel (exponential) gelişme çok karmaşık. Bugün aslında hala gelecek şekilleniyor olabilir ama diyelim 2040 yılında yaşayan doğal insanların geleceği şekillendirme gücü yok. O zaman geldiğinde böyle şeyler tartışılmıyor olacak. Uygulamada oturmuş standartlar zaten tartışma için alan bırakmayacaktır. Tartışma varsa da çok detaylarda olabilir. Bugün ise hala bir tartışma ortamı vardır yılında da kısmen olabilir ama sonraki yıllarda giderek hayatın çok karmaşıklaşacağı ama aynı zamanda mekanikleşeceği anlaşılıyor. Çünkü makinalar mekaniktir. Gelecekte daha ileri geleceği tahmin etmek bugünkü kadar zor olmayacaktır. Özellikle teknolojik singülarite aşamasından sonra. Çünkü hem yapay zeka çok gelişmiş olacak ve çok daha ilerisini heseplayabilecek hem de en verimli olan neyse hep o yapılacağı için, belirsizlik kaynağı olan doğal insanlar karar mekanizmasında olmadıkları için gelecek belirlenmiş olacaktır. Aslında bugün bile bir miktar mekanikleşmeden söz etmek mümkün. Kurumsal yazılımlar, verimlilik araçları bunlar hep belli şekilde çalışıyorlar ve insanlar da onlara uymak durumunda. Doğaçlama bir yaşam, doğaçlama çalışma zorlaşıyor. Hatta zihinsel üretimler bile standardize olmuş durumda. Bir film çekecekseniz, bir kitap yazacaksanız belli kalıplara uymak zorundasınız çünkü onlar iş görüyor yılında biz tam bir dönüm noktasındayız. Bir şeyleri geride bıraktığımızı anlıyoruz ama o şeyler tam geride kalmış ve yok olmuş da değiller. Yeni ise tam olarak yerleşmiş ve yaygınlaşmış değil. Sanki acelesi yokmuş gibi, nasıl olsa yerleşirmiş gibi yılından 2030 yılını gözümüze kestirdik tahmin yapmaya çalışıyoruz yılında hala çocuklar saklambaç oynuyorlardı ve hala beyinlerinde çip ya da implant yoktu.

6 Belki ilerde bir gün daha doğar doğmaz ilk implant yerleştirilecek ve diyelim 2050 yılında bu zorunlu olacak. İsteğe bağlı değil. Doğal olan insanların son dönemlerini yaşıyoruz. 2030, 2040 fark etmez. İnsanlığın ömründe yıl kısa bir süre. İnsanlık belki de doğal formuyla ortadan kalkmanın eşiğinde ama insanların çoğu da bunu dert ediniyor gibi görünmüyor. Zaten bunu önlemek de pek mümkün değil gibi. Kim buna dur diyecek ki? Herkes daha fazla teknolojinin peşinde iken. Doğal insanlar bir günde ortadan kaybolmayacaklar. Eski nesiller gider yenileri implantlar ile gelir ve bir gün sadece numune olarak doğal insan kalmış olur. 2050'de değilse 2060'da. İlerde implantsız birilerinin kalması zor. O yüzden belki de az miktarda implantı olanlara doğal insan diyecekler belli miktardan sonrasına yarı-makina insan denecek. Kurzweil ilerde makina ile insan ayrımının ortadan kalkacağını ve o sınırın iyice belirsizleşeceğini söylüyor. Kendisi bu durumu çok olumlu buluyor ve herkesi yarı-makina insan olmaya çağırdığını söyleyebiliriz. Çok zorunlu sağlık durumları haricinde böyle uygulamalar çok ciddi ahlaki sorunlar doğuracaktır. Bunlar bugünden tartışılmalı çünkü ilerde tartışılamayacak. Öyle güçlü bir moda olacak ki herkes uymak zorunda kalacak. Bugünkü tabletler ve akıllı telefonlar gibi moda olacak yani bu implantlar. 3. Beyin Implantları ve Ahlaki Sorunlar: 2030 yılında beyin implantları büyük olasılıkla artık sağlıklı insanlar tarafından bile kullanılıyor olacak. Bu tür teknolojilerin ve uygulamaların maliyetleri ilk başlarda çok pahalı olacağından ilk önce gelir düzeyi yüksek olanlar tarfından kullanılacağı tahmin edilebilir. Beynin çok karmaşık ve kaotik bir yapısı var ama bu kaosun arkasında bir düzen var. Bu yapı keşfedildiğinde artık beyne müdahale mümkün olacaktır. Böylece birtakım sinir hastalıklarına tedavi getirilebildiği gibi bu uygulamalar daha sonra sağlıklı bireyler tarafından da kullanılabilir hale gelecektir. Beyne yapılan bu implantlar genetik müdahalelerden farklıdır çünkü hemen etkisini gösterecektir. Bir sonraki nesli bekleme zorunluluğu yoktur ve implant yapılan kişinin kaçınılmaz olarak değişecektir. Elbette bu beyinde implant yapılan bölgeye ve büyüklüğüne göre deüişecektir ve bazı öngörülemeyen sonuçlar da ortaya çıkabilir. Beyin implantları onları yapanlara ellerinin altındaki kişinin mizacını, kişiliğini, düşüncelerini, hatıralarını şekillendirme ve onlarla istedikleri gibi oynama imkanı verecektir. Çokça kullanılacak olan küçük implantlar ise toplum bazında bir değişime yol açacak ve yeni bir insan modeli ortaya çıkacaktır. Kurzweil gibi futuristler bu tür implantların giderek daha fazla kullanılacağını tahmin ediyorlar. Bunun nedeni giderek daha geniş çaplı implantların teknolojik olarak mümkün hale gelecek ve ucuzlayacak olmasıdır. Başlangıçta kuşkuyla başlayan beyin implantları giderek yaygınlaşacak hatta belki de bir noktada bazı implantlar zorunlu hale gelecektir. Bu implantları taşıyacak olan insanlar %100 insan mıdırlar, yoksa içlerinde yapay zeka içeren

7 insan-makina karışımı yapılar mıdırlar? Üstelik beyne giderek daha fazla müdahale edileceği ve beynin sözümona iyileştirilip geliştirileceği anlaşılıyor. Mesela tüm wikipedia sitelerinin beyninizde hafızanızda olmasını ister miydiniz? Ya da bir İngilizce sözlüğü bir anda hafızanıza almayı? Böyle teknolojilerin mümkün olduğu bir ortamda bugünkine benzer merkezi ya da lokal sınavlar yapılabilmesi ne kadar mümkündür. Beyin implantı olanlar haksız bir avantaj kazanmış olmayacak mı? Peki bazı küçük beyin implantlarını öyle kolayca anlamak mümkün mü? Hem beyin implantı olanlar sınavlara alınmamalarına karşı çıkmayacaklar mı? Kendilerinin de sınavlara girmeleri gerektiğini iddia etmeyecekler mi? Bugün sınavlarda cep telefonu, hesap makinası vs. yasak. İnsanlar onları salon görevlisine teslim edebilirler ve sınava öyle girebilirler. Peki beyin implantı olanlar bu implantları nasıl salon görevlisine teslim edecekler ve sınavın sonunda nasıl geri alacaklar? Bunlar çok yakın zamanlarda sorun olmaya başlayacak şeyler. Zaten sınav modelimiz iyice sarsılmıştı teknoloji karşısında beyin implantları da bu modeli tamamen çökertecek yepyeni yöntemler gerekecek. Çok ilerde beyin implantları o kadar gelişebilir ki, dört yıllık bir üniversite eğitiminde elde edilece bilgilerin tamamı bir tek ameliyat ile ilgili kişinin beynine yerleştirilebilir. Bu artık bilim-kurgu falan değil gerçekleşmesi sadece zaman meselesi. Bu durumda bugünkü üniversiteler nasıl bir işlev görecek? Beyin implantı yaptırmaya parası yetmeyen ya da bu ameliyatı istemeyenler için mi kullanılacak? Bir kişi o mesafeyi sadece bir tek ameliyatla alıyor, diğeri ise dört yıl uğraşıyor. Sizce yaşam mücadelesinde hangisi öne geçer? Diyelim ki beyninde implant olan birisi suç işledi. Bu durumda bu suçtan ne kadar sorumlu olacak? Çünkü bu suç beyin implantının bir yan etkisi de olabilir. Ya da bu kişi iyi bir şey yapmış olsa gerçekten o kişi mi onu yapmış olacak ya da kötü şeyleri yapmasını engelleyen bir implant yüzünden mi bunu yapmış olacak? Toplum düzeni açısından bu ikinci soru önemli olmayabilir, toplum için önemli olan şey iyiliğin yapılmış olması olabilir ama dini açıdan çok sorunlu bir konu. Öte tarafta beyninde implantları olan birisi acaba yaptığı iyileiklerin karşılığını alabilecek mi? Hatta daha ötesi dini açıdan beyin implantlarının durumu nedir? Çok gerekli sağlık sorunları dışında zeka ve hafızayı güçlenirnek için bu tür ameliyatlar yapılması uygun mudur? Büyük olasılıkla bütün bunlar 2030 yılında yoğun bir şekilde tartışılacak. Bazıları beyin implantlarını bugünkü diş dolguları kadar masum, zararsız ve hatta gereksiz görecek bazıları ise bütün bu ahlaki sakıncaları ve tartışmalı konular nedeniyle beyin implantlarından uzak duracaklardır. Ancak uzak duranlar, giderek artan bir şekilde dezavntajlı bir duruma düşecek, sınavlarda geriye düşecek ve iş bulamayacaklardır. İkinci hatta beşinci sınıf bir konumda olacaklardır. Bir süre sonra uzak duranların bir kısmı kısıtlı bir miktar beyin implantına razı olacaklar ama beyin implantlarına karşı sonuna kadar açık olanlar o kadar ileri düzey implantlar yaptırmış olacaklar ki yine rekabette çok önde olacaklar. Bu çok üst düzey implantlar beyni giderek bir makina haline dönüştürecektir. Zaten öyle olmasa beynin kapasitesinin bin kat, onbin kat yükseltilmesi sadece biyolojik imkanlarla mümkün değil.

8 Bugün bu yazıyı okuyanların çoğu herhalde burada yazanlara tepki gösterir ve insan beyninin asla makinalaşmayacağını düşünür fakat 2030 yılında bunlar çok sıradan şeyler olacaktır ve özellikle genç nesiller beyin implantları konusunda son derece gönüllü olacaklar çünkü onlarr zaten teknolojinin, çok kanallı TV'nin, Internet'in, akıllı telefonların, tabletlerin içine doğdular. Teknoloji konusunda çok ama çok olumlu düşünceleri vardır ve beyin implantı onlara çok makul gelecektir. İlk beyin implantları elbette beyninde ciddi rahatsızlığı olan hastalara yapılıyor. Bugün bu artık uygulanıyor. Başka örneklerden biliyoruz ki tıpta ağır hastalarda uygulanan teknikler, daha sonra daha az ağır hastalrada ve en son da sağlıklı insnalarda uygulanıyor. Estetik ameliyatlar bunun en güzel örneğidir. Zaten beyin implantı da bir tür beyin estetiğidir denebilir. Beyin implantları ile insanların davranış kalıpları değiştirilebilir, doğru-yanlış algısı farklılaştırlabilir, o insanın tüm geçmişi silinebilir, yerine yeni bir geçmiş yerleştirilebilir. Bunlar büyük olasılıkla 2030 yılında mümkün hale gelecektir çünkü beynin bütün sırları çözülmüş olacaktır. Beyin insandaki en gelişmiş, en karmaşık, hakkında en az şey bilinen organdır ve insanı insna yapan organdır. Beyin hakkında öğrenilen her şey insanın insan olma özelliğine müdahalenin önünü açıyor. Medya ve reklamcılık sektöründe beyinle ilgili bilinenler bugün bile kullanılıyor. Peki ilerde beyinlere implant yapılırken o kişinin sürekli olarak belli bir firmanın ürünlerini kullanmasını sağlayacak şekilde implantlar yapılamaz mı? Elbette implant konusuna en sıcak bakanlar bile sık sık ameliyat olmak istemeyeceklerdir ve bugünkü bilgisayarlara benzer bir yöntem kullanılacak. Gerekli donanım ameliyat ile beyne yerleştirilecek ve sık sık yazılım güncellemeleri kablosuz olarak yapılacak. Hatta doğrudan beyinden Internet'e girilebilecek. Buna şaşırmayın çünkü implant yapılan bir beyin kısmen makinadır. Artık çok basit araçlar bile Internet'e girebiliyor. Beyin neden giremesin? İlk implantı yaptırıp beyinlerinde bir performans artışı yaptıranlar asla bununla yetinmeyeceklerdir. Daha fazlasını sürekli olarak isteyecekler. Teknolojik olarak müümkün oldukça ve ucuzladıkça. Böylece giderek daha sofistike implantları kullanan beyinleri birer makina haline gelecektir. En azından beyin en başta tasarlandığından çok daha farklı bir şeye dönüşecek. Bu kişiler isteseler de ilk organik beyinlerine geri dönemezler çünkü yarı-makina olmanın performans artışını bir kere yaşamışlardır. Tabi ki, ameliyat yöntemleri de çok ilerleyecektir ve çok daha acısız ve sofistike yöntemler bulunabilir. Hatta ameliyatsız nano-botlarla, nanoteknoloji kullanarak beyindeki bağlantılara müdahale edilebilir. Bütün bu teknolojilerin gelişmesi ve ucuzlaması ile bazı tür beyin implantları zorunlu hale gelebilir. O zaman da kişinin özgür iradesinin ve sorumluluklarının sınırları hakkında yeni tartışmalar açılır. Yalnız, bu konular bugün tartışılabilir ama teknoloji olgunlaştığında teknoloji kendini dayatacaktır. Her zaman öyle olmuyor mu? Bugün cep telefonu sahibi olmak neredeyse zorunludur. Internet kullanmak da öyle. Resmi kurumlar bile bunları istiyorlar. İşte bir gün beyin implantlarının belli türleri de adeta zorunlu hale gelebilir yılında değilse bile 2040 yılında. O gün geldiğinde, beyin implantlarına karşı olanlar, bari asgari düzeyde beyin implantımız olsun, zorunlu olanın dışında implant yaptırmayız diyecekler. Implant yaptırmadıkları için de kendilerini yoğun bir şekilde implant yaptırmış olanların insafına

9 terk edecekler tabi makinalaşmış bir beyinde eğer insaf olursa. Teknoloji dünyasında mekanik parçaların elektronik parçalar ile onların da dijital parçalarla değiştirildiği çok iyi bilinen bir gerçektir. Mümkün olan her yerde bu yapılıyor. Beyin de bir defa tam olarak anlaşılıp modellendikten sonra beyin implantları dijital bir teknoloji kullanacaklar yani yazılım tarafı öne çıkacak. O yüzden insaf, acıma, arkadaşlık gibi duygulara da dijital olarak modellenecektir. Çünkü analog fazlasıyla karışık ve analog olanı güncellemek çok zor. Böylece beyin implantı teknolojisinin ileri aşamalarında ileri düzey implantlar kullanan makinainsanlar kafalarında bir işletim sistemi ile yaşayacaklar ve onu sürekli güncelleyecekler. Elbette virüslerden, hackerlardan kendilerini korumaya çalışarak ve beyinlerinib sürekli olarak yedeklerini alarak yani bugünkü bilgisayarlar gibi. Bazı okurların son yazdıklarıma itiraz edeceklerini biliyorum. Yazarken ben kendim bile hayret ediyorum ama bütün bunlar teknolojik olarak mümkün sadece zaman meselesi. Eh 2030 yılında bunların artık gündeme gelmesini bekleyebiliriz. Bence o tarihte ilk makina-insanlar ya da cyborglar yeryüzünde dolaşıyor olacak. Buna gönüllü belki milyonlarca insan vardır bugün bile. İşte 2030 yılının dünyasında en ürkütücü olan gerçek beyninde işletim sistemi olan bu makinainsanlar ya da cyborglardır. Maalesef bu bir bilim-kurgu fantezisi falan değil son derece olabilecek bir şey. Bu kadar çok ahlaki soruna neden olmasaydı belki bugün ilk örnekleri çıkmış olurdu. Bugün bile teknoloji epeyce olgunlaşmış durumda zaten. İşin en garip tarafı şudur. Bugün cyborglar tartışılabilir, 2030 yılında ise tartışılamaz. Çünkü o tarihte onlar artık kabullenilmiştir yılında benim bu yazdığım metin gibi bir metin yazılamaz. Hem düşünülemez hem de kültürel ortam buna izin vermez. Bu yazı da zaten 2030 yılına bir mektuptur ama o tarihe kadar ulaşır mı bilmiyorum yılı neden önemli? Çünkü o tarihte nasıl bir ortam olacağını kabaca bilirsek bugünkü teknolojik gelişmeleri daha iyi anlayabiliriz. Yoksa sürekli teknoloji haberlerini okuduğunuzda sadece küçük küçük adımlar varmış gibi geliyor oysa aslında dev gelişmeler oluyor ve gidilen yer bu yazıda anlatılan yerdir. Beynin sırlarını, yapısını çözüp onun yeterince detaylı bir modelini kurup dijital ortama taşımak için çok yoğun bir çaba var. Beynin bütün sırları çözüldüğünde acaba insan iradesinden söz etmek mümkün olabilir mi? Dini açıdan yaklaşmak istiyorum burada. Beynin bütün sırları çözüldüğünde artık dünyadaki imtihan sırrı da sona ermiş değil midir? Kişiler bu durumda yaptıkları ve yapmadıkları şeylerden nasıl sorumlu tutulabilirler? İşte bu nokta dinsel açıdan çok büyük bir tartışma konusudur. Ama söylediğim gibi bu konular 2030 yılında sağlıklı tartışılamaz ancak bugün tartışılabilir yılında özgür bir tartışma ortamı olacağından hiç emin değilim. Nedense bana daha fazla teknoloji daha az özgürlük anlamına gelirmiş gibi geliyor. Zaten yukarıda beyin implantlarını anlattım. Hemen herkeste beyin implantları olduğunu düşünün bu kişilerin özgürce tartıştığından mı söz edeceğiz ya da beyinlerine yüklenmiş yazılımların tartışıyormuş gibi yaptıklarından mı? Bu da gerçekten çok ince bir konu yılında yaşayanların anlayamayacağı kadar ince.

10 2030 yılında yaşayanlar bizim bugün yapamadığımız bir çok şeyi yapabilecekler. Belki geriye bakıp bizi küçümseyecekler. Fakat onların böyle bir metin yazma becerisi yoktur. Yani onlar da bugün bizim yaptığımız bazı şeyleri yapamayacaklar. Tabi onlar derken eğer ömrüm olursa 2030 yılındaki kendimi de kastediyorum. Peki bugünden bazı önlemler alınabilir mi? O zor işte. Bugün gitmekte olduğumuz yönü tarif etmeye çalışabiliriz fakat teknolojik değişimleri durdurma hatta onların yönünü değiştirme imkanımız bulunmuyor. Teknoloji bunu geçmişte defalarca ispatlamıştır. Fakat en azından nereye doğru gittiğimizi bilirsek bugünün teknolojik gelişmelerinin ne anlama geldiğini anlayabiliriz. Bugün bilimsel ve teknolojik çabaların çok önemli bir bölümü insan beynini anlamak ve onu dijital olarak modellemek amacıyla yapılıyor yılına gelindiğinde beynin tamamen çözülmüş olacağı tahmin ediliyor. Bu yüzden önemli bir yıldır. Bence, beynin tamamen çözüldüğü ve dijital olarak modellendiği bir noktada insan iradesinden söz edemeyiz. Bu yepyeni bir aşamaya geçmek demektir. Bütün bunlar bir günde olacak değil. Bilim ve teknoloji, küçük iyileştirmeler ve gelişmelerle ilerliyor. Uç uca eklendiğinde büyük bir yekun tutuyor. O yüzden insan iradesinin yok olması da bir günde olacak değil ama giderek yok oluyor. İradesi yoksa onu sorumlu tutamazsınız. Belki de biz bir şekilde iradesi olan son insanlarız. Artık uzunca bir dönemin sonuna geliniyor ve bunu Kurzweil de söylüyor. 4. Robotik, Yapay Zeka ve İşsizlik Özellikle teknoloji şirketlerinde çalışan uzmanlar ve yöneticilerin de kabul ettiği bir gerçek teknolojinin işsziliğe nede olduğudur. Teknolojik gelişmeler üstel fonsksiyon (exponential) olarak hızlandığına göre 2030 yılına gelindiğinde bugün insanlar tarafından yapılan bir çok işin yazılım ve donanım tarafından yani yapay zeka ve robotik ürünleri tarafından yapıldığı görülecektir. Bu süreci değiştirecek bir etmen etrafta görünmüyor ve teknolojik gelişmeleri durduracak bir mekanizma da yok. Aslında bugün de teknolojiden kaynaklanan işszilik büyük ölçüde hissediliyor. 2007'de başlayan küressel kriz teknolojinin getirdiği verimlilik artışı yüzünden insanların işszi kalmasından ve aşırı borçlanmalarında başka bir şey değil. Herkes küresel krizin geçmesini umud ediyor ama bu kirz geçmeyecek aslında daha da şiddetlenecek. Çünkü teknolojik gelişmeler durmuyor, hızlanarak devam ediyor. İnsanlık bu konuda bir şeyler yapmak zorunda. Artık işlerin eskisi gibi devam etmesi mümkün değil. Tüm dünyada bütün insanlara yetecek kadar iş yok ve çalışılabilecek iş sayısı giderek azalıyor. Yeni işler ya çok ileri teknik bilgi gerektiriyor, ya da çok düşük seviyede ve çok az ücretli işler. Üstelik bunlar bile yeterli sayıda değil. Bu duruma bir çözüm getirilmesi aslında mümkün. Artık insanların eskisi kadar çalışmasına ihtiyaç olmadığını kabul edersek sorun çözülebilir. Haftada beş ya da altı gün değil iki-üç gün çalışmak yeterli olabilir ve dünyadaki hemen hiçbir iş de aksamaz. Fakat bu yasal düzenleme gerektiren bir durum ve eğer ülkelerin büyük çoğunluğu bunu yapmazsa hala halkını haftada beş-altı gün çalıştıran ülkeler haksız rekabet elde edebilirler.

11 Aslında öncülüğü ABD, Avrupa Birliği gibi büyük ekonomiler yapabilirler. Bu ekonomiler haftada iki-üç gün çalışmanın getireceği dezavantajların altından daha kolay kalkabilirler çünkü zaten rekabetçi olan ekonomilere sahipler. Sonra da gelişmekte olan ekonomiler onların izinden giderek haftalık çalışma saatini azaltabilirler. Bu riski en başta zayıf ekonomilerin alması zor çünkü onlar zaten inovasyonla değil ucuz iş gücü ile rekabet etmeye çalışıyorlar. Haaftalık çalışma saatlerinin düşürülmesi tek çözüm değildir. Çalışmayanlara, iş bulamayanlara devletler bugünkünden daha fazla finansal destekte bulunabilirler. Çalışmayan insanlar ekonomi için kayıptır çünkü çok fazla tüketemezler ve borçlanmanın da sınırları ve sorunları vardır. Zaten otomasyonla, robotikle, yapay zeka ile üretim giderek hızlanan bir şekilde artacak. Peki bu üretimi işsziler ordusu mu tüketecek yoksa az sayıda mutlu çalışan mı? İşszilerin tüketebilir hale geetirilmesinin yolu onlara daha fazla işsizlik yardımı yapılması olacaktır. Yine artan üretim sayesinde insanların emekli olmak için yıl çalışmasına gerek olmayacaktır. Zaten işsizlik ortamında bu süreleri çok az kişi tamamlayabilecektir. Belli bir yaşa ulaşan insanlar prim gününe bakılmaksızın emekli edilebilirler. Bu da yine işszilik yardımı gibi teknolojiden çok olumsuz etkilenen kesimlere bir destek ve kaynak aktarımı olacaktır. Bunlar aslında 2030 yılında iyice şiddetlenecek sorunlar olsa da bugün bile çok önemli sorunlardır. Bugün de teknoloji yeterince işsizliğe neden olmaktadır ve işszilik yardımı ve erken emeklilik bugün de gereklidir. İşsizlere ve belli bir yaşın üstündekilere yardım edilmesi ve haftalık çalışma sürelerinin azaltılması arz ve üretim anlamında bir soruna yol açmaaycaktır. Çünkü hızla gelişen teknolojiler çok daha az insan kullanarak çok daha fazla üretim yapılmasını mümkün kılmaktadır. Teknolojik bilgisi ile, girişimciliği ile ve inovasyonla çok ciddi gelirler elde etme imkanı yine açık olacaktır. Fakat, tekoljiden çok olumsuz etkilenen ve etkilenecek toplum kesimlerine destek olunmas ve bugünkünden daha fazla kaynak aktarılması gerekmektedir. O kaynak da mevcuttur ve olacaktır yılında insanların büyük çoğunluğu temel ihtiyaçlarını karşılamak için bugünkü anlamda çalışmak zorunda kalmayacak. Temel ihtiyaçların devlet tarafından karşılanması insa hakları içine alınacak ve her vatandaşa bu kadar bir finansal destek verilecektir. İnsanlar ancak temel ihtiyaçların ötesindeki ihtiyaçlarını karşılamak isterlerse, çok daha fazlasını yapmak isterlerse o zamanın sofistike işlerinden birine girmeye çalışacaklardır. Elbette 2030'daki temel ihtiyaçlar listesi bugünkünden farklı ve büyük olasılıkla daha geniş olacaktır. Bugünkü çalışma düzeni büyük ölçüde Sanayi Devrimi ile şekillenmiştir. Mesai saati, haftalık çalışma süresi, emeklilik hep bu dönemde oluşmuştur. Ford üretim sistemi ve Taylor'ın işletme modeli etrafında şekillenmiştir. Daha sonraları ortaya çıkan Toplam Kalite, Değişim Mühendisliği (Reengineering), Esnek Organizasyonlar gibi kavramlar hep bir çıkış yolu araryışıdır ama ana yapı ve çalışma kültürü korunmuştur. 150 yıldan fazla süredir gündemde olan ve alışkanlık haline gelmiş olan bir çalışma şeklinin de bir anda terk edilmesi son derece zor ollmaktadır. Fakat teknolojik gelişimlerden geriye dönüş yoktur hatta giderek hızlanmaktadır. Teknoloji bizi bir çözüm bulmaya ve alışkanlıklarımızı, kültürümüzü, yasalarımızı hatta devletin işlevini değiştirmeye zorluyor. Artık devlet işsiz olana ve belli bir yaşın

12 üzerindekilere daha çok destek olmak zorunda çünkü mevcut destekler yetmiyor. Zira çok daha fazla işsiz var ve bu sayı artacak. Hızlı teknolojik gelişimler karşısında artık 35 yaşına gelen birisi yaşlanmış hatta ihtiyarlamış olmaktadır. Biyolojik olarak değil ama bilgi açısından, zihinsel ve kültürel olarak. İşletmeler de bu yüzden ilanlarında hep 30 yada 35 yaşını aşmamış kişiler arıyorlar. Çünkü gençler yeni bilgilerle geliyor ve yeni fikirlere daha açıktır. Bu durum iyileşmeyecek daha kötüye gidecek o halde insanlar 35 yaşında emekli olabilmelidir ve 2030 yılında bu olacaktır. O zaman gekldiğinde 35 yaşından sonra çalışmak isteğe bağlı olacak. Belki diyelim devlet 60 yaşından sonra ek bir destek mekanızma sı oluşturacak ve iki ya da üç aşamalı bir emeklilik sistemi olacak yılına gelindiğinde çok büyük olasılıkla bütün bu tartışmalar bitmiş olacak ve işsizlere ve belli yaşın üstündekilere çok daha fazla destek verilecek. İleri teknoloji ile çok daha fazla üretim olduğundan devletler bu kaynağı bulabilecekler. Üstelik ekonominin dışına atılmış işsziler ve belli yaşın üzerindekiler de ekonomiye kazandırılmış olacak, onlar da tüketebilecekler. İnsanlığın o uzlaşı noktasına ulaşması ise kolay gözükmüyor. Bir çok kesim işsizlere ve belli yaşın üzerindekilere yapılacak yardımları istemeyecekler çünkü onlar hala Sanayi Devrimi mantığı ile düşünüyor olacaklar. Bu da bazı toplumsal sıkıntılara neden olabilir. Çünkü alışkanlıkları, yerleşik kültürü, kanunları, uygulamaları değiştirmek çok zordur. Üstelik teknolojik değişimler sürekli daha fazla uyum çabası gerektirecek. Bu tür dökümanların bir faydası da böyle bir tartışmayı henüz bu ihtiyaçlar çok şiddetlenmemişken ve hala Sanayi Devrimi uygulamaları zorlukla da olsa devam ettirilebiliyorken yapmaktır. Bu konuların tartışılması son derece faydalıdır ve gereklidir. Erken değildir hatta bir miktar geç kalındığı bile söylenebilir yılında insanlar Sanayi Devrimi toplumundan sonraki toplumu ve ekonomiyi kurmuş olacaklar ve o toplumda insanlar haftada beş-altı gün her gün trafik çilesi çekerek muayyen mekanlarda çalışmak zorunda olmayacaklar. Evden, kafeden, doğadaki güzel bir köşeden çalışabilecekler. Fakat değişim her zaman çok zordur. Alışkanlıkları, düşünüş şeklini değiştirmek hiç kolay değil. O yüzden zaten şirketler daha yaşlı elemanlardan kurtulup sürekli daha genç elemanlar alıyorlar yılının toplumunu ve ekonomisini bazı ülkeler 2030 yılından önce bazıları da epey sonra kurabileceklerdir. Fakat şu anda sanayi sonrası topluma tamamen dönüşmüş olan bir ülkeden söz etmek mümkün değil. Çok küçük ve varlıklı ülkeler bile henüz bunu tam olarak başarmış değil. Bu da Sanayi Devrimin'nin etkilerinin ne kadar köklü ve derin olduğunu gösteriyor. Eğitim sistemi de bu hızlı değişimlere adapte olabilecek bir durumda değil. Hala Sanayi Devrimi döneminde yaşıyormuşuz ve gelecekte insanlar bugünkü gibi işe gelip gideceklermiş gibi bir eğitim veriliyor ve insanlara umutsuzca meslek öğretilmeye çalışılıyor. Oysa meslekler de çalışılacak işler de ortadan kayboluyor ve büyük olasılıkla verilen bu eğitimlerin çoğu boşa gidecektir. Özellikle de çok uzmanlaşmış eğitimler. Çünkü o bilgileri başka alanlarda kullanamazsınız. Aslında 2030 yılı için önümüzde farklı senaryolar var. İyimser senaryoda insnalar artık bugünkü gibi işe gitmek zorunda değiller ve erken yaşta emekli olabiliyorlar. Bu şekilde artan zamanda da

13 resim, müzik, kitap, doğa, sanat ve daha ilgi duydukları ne varsa onlarla ilgilenebilirler. Yeni ekonomiler ve meslekler öne çıkabilir. Kötümser senaryoda ise teknolojik değişimlerde sörf yapmakta usta olanlar elllerinde olanları sadece kendilerine saklarlar ve çok büyük toplumsal gerilimler oluşur. İnsanların çok bencil olmaları aslında kötümser senaryonun daha olası olduğunu gösteriyor. İnsanlar ancak çok mecbur kaldıklarında ve çok kötü şeyle olduğunda bencillik dışındaki davranış kalıplarını geliştirebiliyor. Oysa gelişen teknoloji o kadar çok zenginlik, üretim ve refah vaad ediyor ki bunun sadece bir kısmının paylaşılması bile herkesi memnun edebilir bu da işsizlere daha çok finansal destek, haftalık çalışma günlerinin azaltılması ve erken emeklilik demektir. Çözüm finansal ve matematiksel olarak mümkün ve çok kolay ama insanların her gün işe gidip gelmesi gerektiği fikri öyle yerleşmiş ki bu çözüm kabul edilebilir görünmüyor. Tabi bir çözüm daha var. Eğer insanların çalışması gerektiği yerçekimi kanunun gibi değişmez bir kural olacaksa o zman aslında gerekmediği halde insanlara boş işlerr uydurulacak ve onun karşılığında destek verilecek. Sırf boş durmasınlar diye. İnsanların boş durduklarında kötü şeyler yapacakları düşüncesi eski bir düşünce. Normalde bu bazı sorunlara yol açabilir ama yine teknolojiyi kullanarak soruna yol açabilecekleri tespit edip onlara bazı yaptırımlar uygulamak mümkündür. Onlar yüzünden neden bütün insanları bol ve geniş vakitten mahrum edelim. Güvenliği sağlamanın artık tek yolu insanları yorgun düşene kadar işle ve trafikle meşgul etmek değildir. Artık insanların aldığı nefesi bile izlemek mümkün o halde boş vakitlerinin olması sorun değildir. Elbette bütün bunlar küresel sorunlardır ve bir tek ülkenin tek başına çözebileceği sorunlar değil. Fakat, ülkemizde bu tür tartışmalar gereği kadar yapılmıyor ve eğitim sistemimiz de bir arayış içinde olmasına rağmen asıl sorunu anlamış gözükmüyor. Ülkemiz tek başına bu yeni ekonomik yapıya geçemez ama başka ülkeler geçmeye başlağında mental olarak hazr olmalıdır, çok geç kalmamalıdır. 5. Sonuç: Bu metin aslında çok daha fazla uzatılabilir. Bunlar çok geniş ve derin konular ve yazmanın sonu yok. Fakat bu metinde ortaya konan resim sanırım yeterlidir. Bu konularda kaynak bulmak ve bu konulardaki gelişmeleri izlemek çok kolaydır yılı betimlemesini çok da fazla detaylandırmaya gerek yok. Zaten yaşayan insanlar her yerde bu konuların konuşulduğunu görecekler. Bu konulardan kaçış yok. Bu metinde amaç bir perspektif vermeye çalışmaktır ve bu metin söylenebilecek her şeyi söylemiş olma iddiasında değildir. Bilgi okyanusuna eklenmiş bir damladır doğal olarak yılına kadarki 16 sene çok zor bir döneme işaret ediyor. Gelişmeler çok hızlandığına göre bu 16 senede belki 160 senelik gelişme olacaktır. O yüzden olabileceklerin tamamını öngörmek imkansızdır. Bu 1850 yılından bakıp da 2014 yılını görmeye çalışmak gibi bir şey. Zaten amaç ille de doğru tahmin yapmak değil. Aslında bugünü anlamaya çalışmak için geleceğe uzanmaya çalışıyoruz.

14 2030 yılı bir cennet vaad ediyor olabilir. Ortalama ömür 100 yılı aşmış, insanlar çok mutlu, işsizlik kalmamış her tarafta bir bolluk var, hastalıklar bitirilmiş, insanların bol zamanları var ve o zmaanlarda çalışmıyorlar sadece kendilerini gerçekleştiriyorlar. Böyle ütopik bir hayat olabilir. Fakat, bazı bilim-kurgu filmlerinde olduğu gibi disütopik bir ortam da olabilir. İkisi ya da aradaki tüm olasılıklar mümkündür aslında bugünlerde şekilleniyor. 2030'da yaşayanlar o anda 2030'u şekillendiremezler. Ancak o da belki 2050'yi şekillendirebilirler. Bugün bizim teknolojiyi tartışmamız ve sorgulamamız gerekiyor. Fakat nedense teknoloji neredeyse bir tabu haline getirilmiştir. Teknolojiden kötü bir şey çıkmaz gibi bir noktadayız. Eğer durum böyleyse nükleer silahlar ve nükleer reaktör kazaları ne olacak? Çevreye verilen zararı nereye koyacağız? Teknolojinin elbetteki yan etkileri var ve bunlar nasıl olsa çözülür diyemeyiz. Birileri bunları düşünüyordur zaten de denemez. Olsun birleri düşünsün ama biz de düşünşeim. Daha geniş bir katılımla daha hararetli bir tartışma yapılsın ve teknolojinin yan etkilerini en aza indirmenin yollarını arayalım. Bugün kimse teknolojik gelişmeleri durduralım ya da eskiye geri dönelim demiyor ama gelişmeler çok hızlı ve giderek hızlanıyor. Teknolojik gelişmeler durmasın ama teknoloji daha fazla denetlenmeli. Bunun teknolojik gelişime zarar vereceğini düşünenler var fakat zaten gelişmeler çok hızlı bir miktar yavaşlamasını tolere edebiliriz. Daha fazla denetimin maliyeti eğer buysa bu yapılmalı. Aksi durumda geri dönülemez çok büyük zararlar gerçekleşebilir. Teknolojik gelişmeleri çok hızlı giden bir araca benzetebliriz. Giderek hızlanıyor. Çok büyük hızlardaa kaza olasılığı artar ve kaza olduğunda da hasar çok artar. Biz insanlık olarak bu kadar hızı kaldırabilir miyiz? O halde özellikle GNR (genetik, nanoteknoloji, robotik) gibi yeni teknolojiler daha fazla denetlenmeli ve ürünlerin pazara çıkmasından önce yan etkilerden iyice emin olunmalı. Eğer bu yapılırsa biz de yan etkileri en aza indirerek teknolojinin olumlu taraflarından gönül rahatlığı ile faydalanabiliriz. Su insan için çok faydalıdır. Ama fazlası öldürür. Teknoloji de su gibidir. Sınırsızca kullanılacak, sorgulamadan kullanılabilecek bir şey değildir. Pazara sunulan, ticarileşen ürünler yeterince sıkı bir denetimden geçirildiğinde sorun çok azalır ve herkes güven içinde yeni teknolojik ürünleri kullanabilir. Bu dökümanda yer alan konularda soruları olanlar, bu konuları tartışmak isteyenler bana aşağıdaki adreslerinden mail atabilirler. Üç adrese birden atarsanız daha sağlıklı olabilir. Bazen bir mail adresinde sorun olabiliyor. O yüzden üç adres verdim. Bana mail atanlarla bu konuları tartışmak isterim ayrıca ilgili mail gruplarına siteden ulaşabilirsiniz. Hazırlayan : Dr.Faruk Karaman Ağustos 2014 e-posta :

15 Kaynaklar: 1. The Singularity is Near, Ray Kurzweil 2005, Penguin Books New York 2. tech-strategy grubundaki tartışmalar. Özellikle Sn.Rasim Avcı, Sn.Osman Ziya ve Sn.Necil Toktay'ın ve diğer üyelerin tartışmalara katkıları. 3. Why the future doesn't need us. Bill Joy Wired Magazine April AI, Robotics, and the Future of Jobs Telif Hakkı Copyright: Bu metnin telif hakları Dr.Faruk Karaman'a aittir. Kaynak ve/veya siteye link verilmeden kullanılamaz. Bir kısmının ya da tamamının alıntılanmak istenmesi durumunda kendisine e-posta ile ulaşılması gerekmektedir. Bu metnin alıntılanmasında temel olarak bir sakınca yoktur ancak yazarın bilgisinin dahilinde olması gereklidir telif haklarına uymak açısından. Yazar Hakkında Bilgi: 1971 yılında Sivas-Şarkışla'da doğmuş, 1987'de Kayseri Fen Lisesi'ni, 1993 yılında Boğaziçi Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümünü, 1997'de Marmara Üniversitesi İngilizce İşletme Yüksek Lisansı'nı, 2001 yılında da yine Marmara Üniversitesi İngilizce İşletme Bölümü'nde doktora programını bitirmiştir. Yatırım bankacılığı alanında yani borsa aracı kurumlarında, teknoloji şirketlerinde ve üniversiteleri öğretim görevlisi ve üyesi olarak çalışmış e-ticaret, teknoloji stratejisi, e-crm, e-scm gibi dersler vermiştir. Bu konularda ayrıca uluslararası yayınlar yapmıştır. sitesinin ve orada bulunan mail gruplarının kurucusudur. Son olarak gelecek bilimi (futurism), teknolojik singularite (technological singularity), yapay zeka (artificial intelligence) ve GNR teknolojilerinin (genetik, nanoteknoloji, robotik) topluma etkileri üzerinde çalışmaktadır. Kendisine yukarıdaki e-posta adresinden ulaşılabilir. Yazarın Bazı Yayınları: 1. kitabında bölüm, 2. kitabında bölüm, kitabında bölüm Keywords Anahtar Kelimeler: teknoloji, technology, yapay zeka, artificial intelligence, genetik, genetics, biyoteknoloji, biotechnology, nanoteknoloji, nanotechnology, robotik, robotics, GNR, gelecek bilimi, futurism, beyin implantları, brain implants, bilim-kurgu, science-fiction, 2030, 2040, 2050, 2100, gelecek, future, teknoloji ve toplum, technology and society, ahlaki tartışmalar, ethical issues, Ray Kurzweil, Bill Joy, teknolojik singularite, technological singularity, üstel fonksiyon, exponential function, Moore Yasası, Moore's Law.

Yaptığım şey çok acayip bir sır da değildi aslında. Çok basit ama çoğu kişinin ihmal ettiği bir şeyi yaptım: Kitap okudum.

Yaptığım şey çok acayip bir sır da değildi aslında. Çok basit ama çoğu kişinin ihmal ettiği bir şeyi yaptım: Kitap okudum. Türkiye deki en büyük emek israflarından birisi İngilizce öğreniminde gerçekleşiyor. Çevremde çok insan biliyorum, yıllarca İngilizce öğrenmek için vakit harcamış, ama hep yanlış yerlerde harcamış. Bu

Detaylı

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de

Detaylı

ÇOCUĞUM BAŞARACAK MI?

ÇOCUĞUM BAŞARACAK MI? ÇOCUĞUM BAŞARACAK MI? Öncelikle başarıp, başaramadıklarına karar vermek için hedefimiz belli olmalı. Yabancı dil öğreniminde çocuğunuz için nasıl bir hedef düşünüyorsunuz, o, kendisi için ne düşünüyor?

Detaylı

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Başlarken Acil Durum Yönetim Sistemi Kendilerini acil durumlarda da çalışmaya hedeflemiş organizasyon ve kurumların komuta, kontrol ve koordinasyonunu sağlama

Detaylı

ANKET SONUÇLARI. Anket -1 Lise Öğrencileri anketi.

ANKET SONUÇLARI. Anket -1 Lise Öğrencileri anketi. ANKET SONUÇLARI Anket -1 Lise Öğrencileri anketi. Bu anket, çoğunluğu Ankara Kemal Yurtbilir İşitme Engelliler Meslek Lisesi öğrencisi olmak üzere toplam 130 öğrenci üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya

Detaylı

Yeni Göç Yasas Tecrübeleri

Yeni Göç Yasas Tecrübeleri Eflref Ar kan Bildiğiniz gibi Almanya aile birleşiminin gerçekleşmesi konusunda göç yasasında bazı değişiklikler yapmıştır. Bu değişiklikleri eleştirenler ve olumlu görenler bulunmaktadır. Ben göç yasasının

Detaylı

Duygusal ve sosyal becerilere sahip Genç profesyoneller

Duygusal ve sosyal becerilere sahip Genç profesyoneller Duygusal ve sosyal becerilere sahip Genç profesyoneller Y jenerasyonunun internet bağımlılığı İK yöneticilerini endişelendiriyor. Duygusal ve sosyal becerilere sahip genç profesyonel bulmak zorlaştı. İnsan

Detaylı

1) İngilizce Öğrenmeyi Ders Çalışmak Olarak Görmek

1) İngilizce Öğrenmeyi Ders Çalışmak Olarak Görmek 1) İngilizce Öğrenmeyi Ders Çalışmak Olarak Görmek İngilizce öğrenilememesinin ilk ve en büyük sebeplerinden birisi, İngilizce öğrenmeyi ders çalışmak olarak görmek. Çoğu zaman İngilizce iş hayatında başarılı

Detaylı

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal Psikoloji Uygulamaları HUKUK SAĞLIK DAVRANIŞI KLİNİK PSİKOLOJİ TÜKETİCİ DAVRANIŞI VE PAZARLAMA POLİTİKA ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ SOSYAL

Detaylı

OKUL MÜDÜRÜMÜZLE RÖPORTAJ

OKUL MÜDÜRÜMÜZLE RÖPORTAJ OKUL MÜDÜRÜMÜZLE RÖPORTAJ Kendinizden biraz bahseder misiniz? -1969 yılında Elazığ'da dünyaya geldim. İlk orta ve liseyi orada okudum. Daha sonra üniversiteyi Van 100.yıl Üniversitesi'nde okudum. Liseyi

Detaylı

EVRİM TRANSCENDENCE 10 EKİM DE SİNEMALARDA!

EVRİM TRANSCENDENCE 10 EKİM DE SİNEMALARDA! EVRİM TRANSCENDENCE 10 EKİM DE SİNEMALARDA! EVRİM - TRANSCENDENCE Evrim Transcendence filminde Oscar adayı Johnny Depp, Rebecca Hall, Paul Bettany, Cillian Murphy ve Oscar ödüllü oyuncu Morgan Freeman

Detaylı

1. Lütfen Araştırın!

1. Lütfen Araştırın! GENEL BİLGİLER Bu dokümantasyonu meydana getirmekteki temel amacımız, belirsizlikleri asgari düzeye indirgemek ve bazı konularda düşünmenizi sağlamaktır. Birçoğunuzun ilk defa duyduğu bu hizmetlerle ilgili

Detaylı

10SORUDA AİLE SİGORTASI

10SORUDA AİLE SİGORTASI 10 SORUDA AİLE SİGORTASI T.C. ANAYASASI MADDE 60: Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar. 1. AİLE SİGORTASI Nedir? Aile Sigortası,

Detaylı

03.11.2013-Bloomberg Businessweek. BASINDA GeniuSpy. Zihni Birleştirir, Zekâyı Geliştirir 1/6

03.11.2013-Bloomberg Businessweek. BASINDA GeniuSpy. Zihni Birleştirir, Zekâyı Geliştirir 1/6 03.11.2013-Bloomberg Businessweek BASINDA GeniuSpy Zihni Birleştirir, Zekâyı Geliştirir 1/6 Zihni Birleştirir, Zekâyı Geliştirir 2/6 27.08.2013-www.milliyet.com.tr Çocuğunuz dikkatsiz mi emin misiniz?

Detaylı

Değişim ve Yönetim. Prof. Dr. M. HAMİL NAZİK Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi hnazik1@gmail.com

Değişim ve Yönetim. Prof. Dr. M. HAMİL NAZİK Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi hnazik1@gmail.com Değişim ve Yönetim Prof. Dr. M. HAMİL NAZİK Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi hnazik1@gmail.com Aynı durumda kalmamak 2 Başka bir biçim veya duruma geçmek Farklı yapmak veya Fark yaratmak 3 DEĞİŞİM

Detaylı

Linux nasıl savunulmaz?

Linux nasıl savunulmaz? Linux nasıl savunulmaz? Enver ALTIN http://enveraltin.com/ ealtin@construia.com Yazılım mühendisi (adayı) Bizim yaptığımız yanlışlar? LKD standındaki broşür Özgür yazılım felsefesi, üretmeyi ve paylaşmayı

Detaylı

BASIN BİRİMİ GÜNLÜK YAYIN RAPORU

BASIN BİRİMİ GÜNLÜK YAYIN RAPORU Sayfası :8. Syf Sayfası :11. Syf Sayfası :4. Syf Sayfası :İnternet Sitesi Meslekdaşlardan Selvitopu na Ziyaret Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası İzmir Şubesi yönetimi, Karabağlar Belediye Başkanı Muhittin

Detaylı

Kablo Üretim Çizelgeleme Paketi. dinamo Kablo GANT. dinamo KABLO Kablo Üretim Planlama/Çizelgeleme Paketi Bilgi Dosyası

Kablo Üretim Çizelgeleme Paketi. dinamo Kablo GANT. dinamo KABLO Kablo Üretim Planlama/Çizelgeleme Paketi Bilgi Dosyası dinamo Kablo GANT dinamo KABLO Kablo Üretim Planlama/Çizelgeleme Paketi Bilgi Dosyası KABLO Üretim Planlama ve Maliyetlendirme Yazılımı dinamo Kablo GANT Kimin İçin? dinamo Kablo GANT, kablo üretimi yapan,

Detaylı

Satış Servisi Müşterilerinizin soru ve problemlerine satıştan önce ve sonra nasıl cevap vereceksiniz?

Satış Servisi Müşterilerinizin soru ve problemlerine satıştan önce ve sonra nasıl cevap vereceksiniz? Web Sitesi Hazırlarken İş Stratejisi Birçok firma başarısını web sitesine olan ziyaret sayısı ile ölçer. Hâlbuki gerçek başarı genel olarak belirlenen strateji ile ilgilidir. Web tasarımcıları ile çalışmaya

Detaylı

KİTAP GÜNCESİ VIII. GELENEKSEL KİTAP GÜNLERİ SAYI:3

KİTAP GÜNCESİ VIII. GELENEKSEL KİTAP GÜNLERİ SAYI:3 KİTAP GÜNCESİ VIII. GELENEKSEL KİTAP GÜNLERİ SAYI:3 Issue #: [Date] MAVİSEL YENER İLE RÖPOTAJ 1. Diş hekimliği fakültesinden mezunsunuz. Bu iş alanından sonra çocuk edebiyatına yönelmeye nasıl karar verdiniz?

Detaylı

Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi

Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi Kanserli Hastalar Tarafından Sık Sorulan Sorular Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi Hastaların Soruları Tıbbi tedavi Otonomi

Detaylı

Kızla İlk Buluşmada Nasıl Sohbet Edilir? Hızlı Bağ Kurma Teknikleri

Kızla İlk Buluşmada Nasıl Sohbet Edilir? Hızlı Bağ Kurma Teknikleri 1 Kızla İlk Buluşmada Nasıl Sohbet Edilir? Hızlı Bağ Kurma Teknikleri Bugün kızla tanışma anında değil de, flört süreci içinde olduğumuz bir kızla nasıl konuşmamız gerektiğini dilim döndüğünce anlatmaya

Detaylı

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015 Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)

Detaylı

5 milyon kişi online ticarete 31 milyar lira harcıyor

5 milyon kişi online ticarete 31 milyar lira harcıyor Tarih: 06.10.2013 Sayı: 2013/16 Türkiye de e-ticaret Raporu na göre online alışveriş beş yılda 3 e katlandı 5 milyon kişi online ticarete 31 milyar lira harcıyor İSMMMO nun Türkiye de e-ticaret adlı raporuna

Detaylı

Koç Üniversitesi nde ders verme tecrübelerim BURAK ÖZBAĞCI 2013

Koç Üniversitesi nde ders verme tecrübelerim BURAK ÖZBAĞCI 2013 Koç Üniversitesi nde ders verme tecrübelerim BURAK ÖZBAĞCI 2013 2002 yılından beri Koç Üniversitesi nde lisans ve lisansüstü toplam 16 farklı dersi, 35 farklı şubede anlattım. 8-10 kişilik küçük sınıflara

Detaylı

İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!

İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ! İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!! IŞIL KURNAZ" GAZİ ÜNİVERSİTESİ UNDP 2014 İNSANİ GELİŞME RAPORU# TÜRKİYE TANITIM

Detaylı

ÜNİVERSİTE VE SOSYAL SORUMLULUK. Prof. Dr. Yunus Söylet İstanbul Üniversitesi Rektörü

ÜNİVERSİTE VE SOSYAL SORUMLULUK. Prof. Dr. Yunus Söylet İstanbul Üniversitesi Rektörü ÜNİVERSİTE VE SOSYAL SORUMLULUK Prof. Dr. Yunus Söylet İstanbul Üniversitesi Rektörü Küreselleşmenin etkisi Devlet bir çok sosyal alandan çekilmiştir Küresel ekonomi sürecinde özelleştirmeler ile eşitsizlik,

Detaylı

Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin toplam nüfusunun sadece

Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin toplam nüfusunun sadece SİLİVRİ 2014 DÜNYA VE AVRUPA KENTİ Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte rekabetçi bir sanayi ekonomisi haline gelmiştir. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin

Detaylı

ORGANİK HABERLEŞME TEKNOLOJİLERİ

ORGANİK HABERLEŞME TEKNOLOJİLERİ Mobil pazarlama nedir? Mobil pazarlama, tüke4cide sa7n alma isteği yaratma amacıyla, mobil mecra üzerinden ve/ veya mobil ürünler kullanılarak yapılan faaliyetler olarak tanımlanmaktadır. Bir başka ifadeyle;

Detaylı

BİLECİKTE YATIRIMIN DOĞRU ADRESİ KAYI PLAZA. www.kayiplaza.com

BİLECİKTE YATIRIMIN DOĞRU ADRESİ KAYI PLAZA. www.kayiplaza.com BİLECİKTE YATIRIMIN DOĞRU ADRESİ KAYI PLAZA www.kayiplaza.com BİLECİKTE YATIRIMIN DOĞRU ADRESİ www.kayiplaza.com BURÇEV İnşaat Bilecik te yatırımınıza değer katıyor... Bilecik te Bilecik marka şehir oluyor,

Detaylı

Yrd. Doç. Server ACİM İnönü Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi. Bir Besteci'nin Gözünden Özgür Yazılım ve Özgür Yaşam

Yrd. Doç. Server ACİM İnönü Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi. Bir Besteci'nin Gözünden Özgür Yazılım ve Özgür Yaşam Yrd. Doç. Server ACİM İnönü Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Bir Besteci'nin Gözünden Özgür Yazılım ve Özgür Yaşam NOTA YAZISI Müziğin Kodları Kendine özgü bir kod sistemi olan, her işaretin bir anlamı

Detaylı

Veri toplama ve kontrolör sistemleri elektrik, elektronik, mekanik ve bilgisayar tabanlı tüm askeri,tıp,araştırma ve endüstriyel üretim sistemlerinin

Veri toplama ve kontrolör sistemleri elektrik, elektronik, mekanik ve bilgisayar tabanlı tüm askeri,tıp,araştırma ve endüstriyel üretim sistemlerinin Veri toplama ve kontrolör sistemleri elektrik, elektronik, mekanik ve bilgisayar tabanlı tüm askeri,tıp,araştırma ve endüstriyel üretim sistemlerinin ve hizmet sektörünün amaçlanan ve planlanan biçimde

Detaylı

BULUNDUĞUMUZ MEKÂN VE ZAMAN

BULUNDUĞUMUZ MEKÂN VE ZAMAN 1.SINIFLAR PYP VELİ BÜLTENİ (20 Ekim 2014 05 Aralık 2014 ) Sayın Velimiz, Okulumuzda yürütülen PYP çalışmaları kapsamında, disiplinler üstü temalarımız ile ilgili uygulama bilgileri size tüm yıl boyunca

Detaylı

tepav Ocak2013 N201307 TÜRKİYE DE YOLSUZLUK ALGISI ÜZERİNE NOTLAR DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Ocak2013 N201307 TÜRKİYE DE YOLSUZLUK ALGISI ÜZERİNE NOTLAR DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı DEĞERLENDİRMENOTU Ocak01 N0 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Evren AYDOĞAN 1 Araştırmacı, Yönetişim Çalışmaları Uluslararası Şeffaflık Örgütü nün- Transparency International (TI), Yolsuzluk

Detaylı

Mühendislik Fakültesi

Mühendislik Fakültesi BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ ELEKTRİK - ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ HALİÇ SENİ BEKLİYOR BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ Bilgisayar Mühendisliği, Bilgisayar Bilimleri

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

12. Araştırmacılar Zirvesi nin açılış konuşmasını yapmak için beni davet etmenizden, bana bu fırsatı vermenizden dolayı sizlere teşekkür ederim.

12. Araştırmacılar Zirvesi nin açılış konuşmasını yapmak için beni davet etmenizden, bana bu fırsatı vermenizden dolayı sizlere teşekkür ederim. 1 GÜLER SABANCI KONUŞMA METNİ 12. ARAŞTIRMACILAR ZİRVESİ 12. Araştırmacılar Zirvesi nin açılış konuşmasını yapmak için beni davet etmenizden, bana bu fırsatı vermenizden dolayı sizlere teşekkür ederim.

Detaylı

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler.

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler. 0212 542 80 29 Uz. Psk. SEMRA EVRİM 0533 552 94 82 DUYGUSAL ZEKA Son yıllarda yapılan pek çok çalışma zeka tanımının genişletilmesi ve klasik olarak kabul edilen IQ yani entelektüel zekanın yanı sıra EQ

Detaylı

'Yaşam, seçimler üzerine kurulu'

'Yaşam, seçimler üzerine kurulu' 'Yaşam, seçimler üzerine kurulu' Yeni yıl için yeni kararlar almak, yeni seçimler yapmak zorunda olanlar, Prof. Dr. Kemal Sayar'ın önerilerini okumadan adım atmasın. Psikiyatr olan Prof. Dr. Kemal Sayar

Detaylı

BASIN BİRİMİ GÜNLÜK YAYIN RAPORU

BASIN BİRİMİ GÜNLÜK YAYIN RAPORU Sayfası :1-5 Syf Sayfası :9. Syf Sayfası :5. Syf Sayfası :7. Syf Sayfası :İnternet Sitesi Karabağlar 5 Yılda Modern Hale Dönüşecek Karabağlar Belediye Başkanı Muhittin Selvitopu hedefinin Karabağlar ı

Detaylı

Verimli Çalışma Teknikleri

Verimli Çalışma Teknikleri Verimli Çalışma Teknikleri İlham, fikir gelince bunu mutlaka not alın! Ord.Prof.Dr. Süheyl ÜNVER evinin her tarafında kağıt ve kalem bulundururmuş. Duyduğu, aklına geldiği her şeyi yazarmış. 50 den fazla

Detaylı

Danışmanlık Hizmetlerimiz

Danışmanlık Hizmetlerimiz Danışmanlık Hizmetlerimiz Merhaba, Uyku Meleği Danışmanlık hizmetlerini tercih ettiğiniz için teşekkür ederiz. Aşağıda uyku eğitimlerimizi bulabilirsiniz. Linkleri tıklayarak istediğiniz eğitimin detaylı

Detaylı

Takdim. Bu, Türkiye nüfusu göz önüne alındığından her 90 kişiden birinin aday olması anlamına geliyor (TV, 17.00 Haberleri, 20.10.2013).

Takdim. Bu, Türkiye nüfusu göz önüne alındığından her 90 kişiden birinin aday olması anlamına geliyor (TV, 17.00 Haberleri, 20.10.2013). Takdim Biliyor musunuz? Bir televizyon haberine göre Türkiye de 2014 yerel seçimlerinde muhtar adaylarıyla birlikte 830 bin kişinin aday olması bekleniyordu. Bu, Türkiye de yaklaşık her 90 kişiden birinin

Detaylı

TÜRKİYE DE İŞ DÜNYASINDA ÇALIŞANLAR SOSYAL MEDYAYI NASIL KULLANIYOR?

TÜRKİYE DE İŞ DÜNYASINDA ÇALIŞANLAR SOSYAL MEDYAYI NASIL KULLANIYOR? Haziran 2010 SOSYAL MEDYA ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE DE İŞ DÜNYASINDA ÇALIŞANLAR SOSYAL MEDYAYI NASIL KULLANIYOR? Proje Koordinatörleri: İndeks Araştırma Ekibi Simge Şahin, İstanbul Bilgi Üniversitesi Giriş:

Detaylı

tepav Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve satın alma işlemleri ne anlama geliyor? Haziran2014 N201419 POLİTİKANOTU

tepav Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve satın alma işlemleri ne anlama geliyor? Haziran2014 N201419 POLİTİKANOTU POLİTİKANOTU Haziran2014 N201419 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Selin ARSLANHAN MEMİŞ 1 Yaşam Bilimleri ve Sağlık Politikaları Analisti Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve

Detaylı

ÇOCUKLARIMIZ VE TEKNOLOJİ

ÇOCUKLARIMIZ VE TEKNOLOJİ TERAKKİ VAKFI ÖZEL ŞİŞLİ TERAKKİ ANAOKULU 2013-2014 EĞİTİM YILI Bilgi Bülten Sayı:2 ÇOCUKLARIMIZ VE TEKNOLOJİ Hızla gelişen dünyada teknolojik ürünler hayatımızın büyük bir kısmını kapsamakta. İş ortamında

Detaylı

KALKINMANIN YOLU EĞİTİMDEN GEÇER

KALKINMANIN YOLU EĞİTİMDEN GEÇER KALKINMANIN YOLU EĞİTİMDEN GEÇER Melisa KORKMAZ Giriş Türkiye, 2023 te küresel güç olma yolunda kararlı adımlarla ilerliyor. Bilişim teknolojilerinin ucuzlaması ve yaygınlaşması bilgi akışını hızlandırması

Detaylı

Bilgi Çağında Kütüphane

Bilgi Çağında Kütüphane Bilgi Çağında Kütüphane Gürcan Banger 27 Mart 2006 Yunus Emre Kültür Merkezi Değişen Dünya 1950 li yıllara kadar üretim için sermaye, işgücü, enerji ve hammadde önemli girdiler olarak kabul ediliyordu.

Detaylı

Nr. 514, September 2014 Neslihan Sargut nsargut@isravision.com +90 (212 ) 285 9745

Nr. 514, September 2014 Neslihan Sargut nsargut@isravision.com +90 (212 ) 285 9745 Yapay görme ile kalite sürekli denetim altında Yapay görme teknolojilerinin üretim dünyasına iki büyük faydayı birarada sunduğunu söyleyen ISRA Vision Vistek Genel Md. Yardımcısı Serkan Çakır, "Her üretimin

Detaylı

TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI CANSEN BAŞARAN-SYMES IN "SAĞLIĞA YENİLİKÇİ BİR BAKIŞ AÇISI: MOBİL SAĞLIK RAPORU TANITIM TOPLANTISI AÇILIŞ KONUŞMASI

TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI CANSEN BAŞARAN-SYMES IN SAĞLIĞA YENİLİKÇİ BİR BAKIŞ AÇISI: MOBİL SAĞLIK RAPORU TANITIM TOPLANTISI AÇILIŞ KONUŞMASI TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI CANSEN BAŞARAN-SYMES IN "SAĞLIĞA YENİLİKÇİ BİR BAKIŞ AÇISI: MOBİL SAĞLIK RAPORU TANITIM TOPLANTISI AÇILIŞ KONUŞMASI 22 Mart 2016 İstanbul, Sheraton Hotel&Convention Center

Detaylı

KOPENHAG ZİRVESİ IŞIĞINDA TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ

KOPENHAG ZİRVESİ IŞIĞINDA TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ 16 Prof. Dr. Atilla ERALP KOPENHAG ZİRVESİ IŞIĞINDA TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ Prof. Dr. Atilla ERALP ODTÜ Uluslararası İlişkiler Bölümü Kopenhag Zirvesiyle ilgili bir düşüncemi sizinle paylaşarak başlamak

Detaylı

İngiltere de Üniversite Eğitiminin Avantajları

İngiltere de Üniversite Eğitiminin Avantajları İngiltere de Üniversite Eğitiminin Avantajları Lisans eğitim 3 yıl! İngiltere'de lisans programları 3 yıl sürmektedir. Böylelikle Türkiye de 4 senede tamamlayacağınız üniversite eğitiminizi İngiltere'de

Detaylı

2. En başarılı olduğunuzu düşündüğünüz dersler hangileri? 3. En başarısız olduğunuzu düşündüğünüz dersler hangileri?...

2. En başarılı olduğunuzu düşündüğünüz dersler hangileri? 3. En başarısız olduğunuzu düşündüğünüz dersler hangileri?... ANKET-1 (LİSE) Türk İşaret Dilinde izlemek için tıklayınız. Ad Soyad:. Okul -Sınıfı:. 1. Okul başarınızı nasıl yorumluyorsunuz? Kötü Orta İyi Çok iyi 2. En başarılı olduğunuzu düşündüğünüz dersler hangileri?

Detaylı

Blogger bunu uyguluyor!

Blogger bunu uyguluyor! Giriş Merhaba backlinkagi.com projemizin ilk adımını atmış bulunmaktasınız. Aramıza hoş geldiniz diyorum. Öncelikle sizlere bu projenin nasıl geliştiğini ve neye dayanarak oluşturulduğunu anlatacağım.

Detaylı

Mobil ödemeler ve dijital cüzdan uygulamaları ödeme sistemlerinin geleceğini belirleyecek

Mobil ödemeler ve dijital cüzdan uygulamaları ödeme sistemlerinin geleceğini belirleyecek BKM Genel Müdürü Canko: Mobil ödemeler ve dijital cüzdan uygulamaları ödeme sistemlerinin geleceğini belirleyecek Son üç yılda İnternet ten ödeme hacminin dünyada yüzde 16, Türkiye de ise 41 büyüme gösterdiğini

Detaylı

Etiketi Okuyun! Evdeki Deterjan ve Temizlik Ürünlerinin Güvenli Kullanımı Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Etiketi Okuyun! Evdeki Deterjan ve Temizlik Ürünlerinin Güvenli Kullanımı Hakkında Bilmeniz Gerekenler Etiketi Okuyun! Evdeki Deterjan ve Temizlik Ürünlerinin Güvenli Kullanımı Hakkında Bilmeniz Gerekenler Ev tipi temizlik ürünlerinin üzerinde yeni uyarı işaretleri görebilirsiniz. Görmeye alışık olduğunuz

Detaylı

Teknoloji Geliştirme Alanında Üniversite Sanayi Ortak Çalışmalarında Deneyimler Dr.- Ing. Yalçın Tanes Ak-Kim Ar-Ge Direktörü

Teknoloji Geliştirme Alanında Üniversite Sanayi Ortak Çalışmalarında Deneyimler Dr.- Ing. Yalçın Tanes Ak-Kim Ar-Ge Direktörü Teknoloji Geliştirme Alanında Üniversite Sanayi Ortak Çalışmalarında Deneyimler Dr.- Ing. Yalçın Tanes Ak-Kim Ar-Ge Direktörü Üniversite Sanayi İşbirliğinde Yaklaşımlar 29 Mart 2013 Elazığ Önsöz Çeşitli

Detaylı

Spring Giriş Eğitimi

Spring Giriş Eğitimi Spring Giriş Eğitimi Bu eğitimde Spring ın hangi problemlere karşı etkili olduğundan bahsedeceğim. Ayrıca çekirdek Spring teknolojisinin nasıl işlediği; Dependency Injection - DI ve Inversion of Contol

Detaylı

EĞİTİM KOÇLUĞU SERTİFİKA PROGRAMI. 22-23 ve 29-30 KASIM 2014 TARİHLERİNDE CANİK BAŞARI ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM MERKEZİ NDE

EĞİTİM KOÇLUĞU SERTİFİKA PROGRAMI. 22-23 ve 29-30 KASIM 2014 TARİHLERİNDE CANİK BAŞARI ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM MERKEZİ NDE EĞİTİM KOÇLUĞU SERTİFİKA PROGRAMI 22-23 ve 29-30 KASIM 2014 TARİHLERİNDE CANİK BAŞARI ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM MERKEZİ NDE Eğitim Koçluğu Sertifika programı öğrencilerin okul, aile ve özel yaşamındaki

Detaylı

BİLGİ İşletme 2013-2014

BİLGİ İşletme 2013-2014 BİLGİ İşletme 2013-2014 Sosyal Medya Uzmanı Yeni işletme dünyasından birkaç örnek Etik Ticaret Yöneticisi Yeşil Pazarlama Danışmanı Sürdürülebilir Proje Uzmanı Veri bilimcisi Uluslararası Raporlama Uzmanı

Detaylı

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Μάθημα: Τουρκικά Επίπεδο: Ε3 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία:

Detaylı

Karabük Üniversitesi / İşletme Fakültesi. Merakınızın peşinden gidin: Benim özel bir yeteneğim yok. Yalnızca tutkulu bir meraklıyım.

Karabük Üniversitesi / İşletme Fakültesi. Merakınızın peşinden gidin: Benim özel bir yeteneğim yok. Yalnızca tutkulu bir meraklıyım. Karabük Üniversitesi / İşletme Fakültesi Girişimcilik Bölümü Merakınızın peşinden gidin: Benim özel bir yeteneğim yok. Yalnızca tutkulu bir meraklıyım. Einstein Geleceğin mesleğini arayan üniversite adaylarını,

Detaylı

Türkiye ve Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler. 15 Ekim 2015, İzmir. Sayın Bakanlarım, Valim. Sayın MV'lerim,

Türkiye ve Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler. 15 Ekim 2015, İzmir. Sayın Bakanlarım, Valim. Sayın MV'lerim, Türkiye ve Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Sayın Bakanlarım, Valim 15 Ekim 2015, İzmir Sayın MV'lerim, Değerli MÜSİAD Üyeleri ve MÜSİAD Dostları, Değerli Basın Mensupları, MÜSİAD İzmir Şubemizin düzenlediği

Detaylı

MESLEK SEÇİMİNDE ETKİLİ OLAN ÖZELLİKLER FEN VE MÜHENDİSLİK ALANI MESLEKLERİNDEN BAZILARI

MESLEK SEÇİMİNDE ETKİLİ OLAN ÖZELLİKLER FEN VE MÜHENDİSLİK ALANI MESLEKLERİNDEN BAZILARI MESLEĞİNİZİ SEÇERKEN AŞAĞIDAKİ SORULARA CEVAP ARAYINIZ *Mesleğin Niteliği Nedir? *Çalışma ortamı nasıldır? *Mesleğe hazırlanma süreci nasıl ve ne kadar? *Mesleğe girmek için aranan özellikler nelerdir?

Detaylı

TEHLİKELİ YOLCULUKLAR

TEHLİKELİ YOLCULUKLAR TEHLİKELİ YOLCULUKLAR Maun masanın sahibi, ciddi bakışlarını üstümden çekmiyordu. O izin verse ben de gözümden birkaç damla yaş çıkmasına izin verecektim. Doktorumun karşısında oturmuş, son sözlerini kavramaya

Detaylı

NİTELİKLİ EĞİTİMİN TOPLUMUN REFAH SEVİYESİNE ETKİSİ. Prof.Dr. Muammer Kaya, ESOGÜ Rektör Adayı, mkaya@ogu.edu.tr

NİTELİKLİ EĞİTİMİN TOPLUMUN REFAH SEVİYESİNE ETKİSİ. Prof.Dr. Muammer Kaya, ESOGÜ Rektör Adayı, mkaya@ogu.edu.tr NİTELİKLİ EĞİTİMİN TOPLUMUN REFAH SEVİYESİNE ETKİSİ Prof.Dr. Muammer Kaya, ESOGÜ Rektör Adayı, mkaya@ogu.edu.tr Öncelikle nüfusa ve bu nüfusun ne kadarının genç olduğunu anlatan rakamlara bakalım 2013

Detaylı

EğiHm Hedefleri nereden geliyor?

EğiHm Hedefleri nereden geliyor? Önümüzdeki Nisan ayında sını0aki herkes okuma yazmayı öğrenmiş olacak 3 haneli sayılarla çarpma işlemi yapabilecek 3 haneli sayılarla bölme işlemi yapabilecek A4 kağıdın fotokopisini çekebilecek Evin anahtarıyla

Detaylı

Yazılım Ekonomisi ve Özgür Yazılım. Bora Güngören 26 Ağustos 2006

Yazılım Ekonomisi ve Özgür Yazılım. Bora Güngören 26 Ağustos 2006 Yazılım Ekonomisi ve Özgür Yazılım Bora Güngören 26 Ağustos 2006 Seminer Programı Yazılım Nedir? Yenir mi? Yazılımın Ekonomideki Yeri Nedir? Özgür Olmayan Yazılım Ekonomisi Nasıl İşler? Özgür Yazılım Nasıl

Detaylı

Eğitimde Bilişim Teknolojilerinin Yeri Ve Önemi

Eğitimde Bilişim Teknolojilerinin Yeri Ve Önemi Eğitimde Bilişim Teknolojilerinin Yeri Ve Önemi Sunumumuza Bir Soru İle Başlayalım Laptop Tablet Masaüstü Pc Akıllı Telefon Soru1: Hangisini Kullanıyorsunuz? Laptop Tablet Masaüstü Pc Akıllı Telefon Soru2:

Detaylı

Özgür yazılım nedir?

Özgür yazılım nedir? Özgür yazılım nedir? Enver ALTIN http://enveraltin.com/ ealtin@construia.com Yazılım mühendisi (adayı) Yazılım nedir? Bilgisayar sisteminin ayrılmaz parçası, elle tutulamayan yeri Nasıl yazılır? Fakat

Detaylı

Ýmece Evi. Ziyaret-2016

Ýmece Evi. Ziyaret-2016 Ziyaret-2016 Ýmece Evi Merhaba, Ýmece Evi ni öðrenme merkezi olmasýna neden olan öðrenme odaklý ziyaretçiler bizi daha çok araþtýrmaya yönlendirip sorumluluklarýmýzý hatýrlamamýza neden oluyor. Yaþamýný

Detaylı

Hipnoz durumu nedir? H İ P N O Z NE DEĞİLDİR? NEDİR? Uyku Uyanık bir durum. Bilinçsiz bir durum Rahatlama durumu. Aldanma Hayalinizde canlandırma

Hipnoz durumu nedir? H İ P N O Z NE DEĞİLDİR? NEDİR? Uyku Uyanık bir durum. Bilinçsiz bir durum Rahatlama durumu. Aldanma Hayalinizde canlandırma Hipnoz ile ilgili olarak hemen hemen herkesin bir fikri vardır. Ve bu fikir genellikle filmlerden öğrenilen birisine adam öldürtmek, hırsızlık yaptırmak gibi genelde olumsuz örneklerden oluşmaktadır. Peki,

Detaylı

Kimler Genel Sağlık Sigortası primi ödeyecek?

Kimler Genel Sağlık Sigortası primi ödeyecek? On5yirmi5.com Kimler Genel Sağlık Sigortası primi ödeyecek? Kimler genel sağlık sigortası primi ödeyecek? Eş ve çocukların durumu ne olacak? Gelir tespitinde neye bakılacak? Part time çalışanlar prim ödemek

Detaylı

AKARYAKITTA SERBEST FİYAT UYGULAMASI

AKARYAKITTA SERBEST FİYAT UYGULAMASI AKARYAKITTA SERBEST FİYAT UYGULAMASI 20/12/2003 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5015 sayılı petrol piyasası kanunu çerçevesinde petrol ürünleri fiyatlandırılmasında yılbaşından itibaren

Detaylı

H.OĞUZ AYDIN: CAR DVR kaza esnasında - güç kesintisi olsa bile - 20 saniye daha kayıt yapabilmektedir.

H.OĞUZ AYDIN: CAR DVR kaza esnasında - güç kesintisi olsa bile - 20 saniye daha kayıt yapabilmektedir. H.HÜSEYİN YAYLA Türkiye Otomotiv Sektöründe çığır açabilecek bir projeyi ülkemize getirmek üzere olan H.Oğuz Aydın ile birlikteyiz. Oğuz Bey ile Türkiye nin otomotiv pazarındaki gelişmelerine paralel olarak

Detaylı

Toplumsal dönüşüm. Modern toplumun net sınırları ve net bir şekli yoktur.

Toplumsal dönüşüm. Modern toplumun net sınırları ve net bir şekli yoktur. Toplumsal dönüşüm Modern toplumun net sınırları ve net bir şekli yoktur. Evrensel değerler tespit edilerek yerel anlamı olan değerler yanında bu değerlerin eğitimi verilmelidir. Yerel değerlere dayanan

Detaylı

Sayın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanımız ve Değerli Konuklar,

Sayın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanımız ve Değerli Konuklar, Sayın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanımız ve Değerli Konuklar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve Organize Sanayi Bölgeleri Üst Kuruluşu nun desteğiyle, Enerji

Detaylı

5510 sayılı SSGSS Kanunuyla getirilen sistem bağlanacak emekli aylıklarını düşürecek.

5510 sayılı SSGSS Kanunuyla getirilen sistem bağlanacak emekli aylıklarını düşürecek. YENİ DÖNEMDE EMEKLİ AYLIKLARI NASIL HESAPLANACAK? Emekli Aylıkları Oransal Olarak Daha Düşük Bağlanacak 5510 sayılı SSGSS Kanunuyla getirilen sistem bağlanacak emekli aylıklarını düşürecek. Aylıkların

Detaylı

Kanada'da Konaklama. Konaklama ile ilgili alternatıfler sd yurt dışı egitimde. Sizlere istediğiniz yerde konaklama sunuyoruz. Aile yanı konaklama

Kanada'da Konaklama. Konaklama ile ilgili alternatıfler sd yurt dışı egitimde. Sizlere istediğiniz yerde konaklama sunuyoruz. Aile yanı konaklama Kanada'da Konaklama Konaklama ile ilgili alternatıfler sd yurt dışı egitimde Sizlere istediğiniz yerde konaklama sunuyoruz Aile yanı konaklama Kaliteli ve sorumluluk sahibi dil okullarında tüm aileler,

Detaylı

Risk Yönetimi ve Değerlendirmesi ALIŞTIRMALAR

Risk Yönetimi ve Değerlendirmesi ALIŞTIRMALAR Risk Yönetimi ve Değerlendirmesi ALIŞTIRMALAR Aşağıdakilerden hangisi iş sağlığı ve güvenliği açısından en uygun tehlike tanımıdır? a) Büyük zarara yol açabilecek durum b) Malın, malzemenin ya da işyeri

Detaylı

Türkiye Elektrik Talebinin Profiller Üzerinden Analizi

Türkiye Elektrik Talebinin Profiller Üzerinden Analizi Türkiye Elektrik Talebinin Profiller Üzerinden Analizi 2011 yılı Temmuz ayında, tarife grupları arasındaki çapraz sübvansiyonun ne kadar olduğu konusunda çalışmalara bakarken, acaba bunun modelleme yoluyla

Detaylı

İnteraktif Türkler 2009 İnteraktif Mecra Kullanım Araştırması

İnteraktif Türkler 2009 İnteraktif Mecra Kullanım Araştırması İnteraktif Türkler 2009 İnteraktif Mecra Kullanım Araştırması Türkiye nin ilk ve öncü dijital ajansı adinteractive in Türk internet kullanıcısının davranış alışkanlıklarına ışık tuttuğu araştırması İnteraktif

Detaylı

BİLİŞİM SEKTÖRÜ, HİÇ TARTIŞMASIZ, KENDİNİ EN HIZLI VE EN ÇOK YENİLEYEN SEKTÖRLER ARASINDA YER ALIYOR

BİLİŞİM SEKTÖRÜ, HİÇ TARTIŞMASIZ, KENDİNİ EN HIZLI VE EN ÇOK YENİLEYEN SEKTÖRLER ARASINDA YER ALIYOR Çankaya Üniversitesi 2008 Mezunu ve Üniversitemiz Bilgisayar Mühendisliği Bölümü nde çalışan Uzman Efe Çiftçi ile bir söyleşi gerçekleştirdik BİLİŞİM SEKTÖRÜ, HİÇ TARTIŞMASIZ, KENDİNİ EN HIZLI VE EN ÇOK

Detaylı

AvivaSA CEO su Meral Eredenk: Bireysel. Emeklilik, Destekle Vites Yükseltecek

AvivaSA CEO su Meral Eredenk: Bireysel. Emeklilik, Destekle Vites Yükseltecek 4 Haziran 2012, Pazartesi AvivaSA CEO su Meral Eredenk: Bireysel Emeklilik, Destekle Vites Yükseltecek Uzun vadeli tasarrufları artırmak amacıyla Bireysel Emeklilik Sistemi ne getirilen teşviklerin sektörün

Detaylı

İSO YÖNETİM KURULU BAŞKANI ERDAL BAHÇIVAN IN KONUŞMASI

İSO YÖNETİM KURULU BAŞKANI ERDAL BAHÇIVAN IN KONUŞMASI İSO YÖNETİM KURULU BAŞKANI ERDAL BAHÇIVAN IN KONUŞMASI 2023 e 10 Kala Kamu Üniversite Sanayi İşbirliği Bölgesel Toplantısı nda konuya yönelik düşüncelerimi ifade etmeden önce sizleri, şahsım ve İstanbul

Detaylı

Akıllı ve Çevreci Hastane Yatırımları

Akıllı ve Çevreci Hastane Yatırımları AKILLI VE ÇEVRECİ BİNA ÇÖZÜMLERİ HABERORTAK.com Mayıs 2015 Sayı: 02 Akıllı ve Çevreci Hastane Yatırımları Mimar Serter Karataban Danışman Cemil Yaman DANIŞMANDAN l CEMİL YAMAN 6 Biz Danışmanlar, Yatırımcıyı

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ 1 M.İ.Y. ORTAYA ÇIKIŞ NEDENLERİ Kitlesel pazarlamanın gittikçe pahalı bir müşteri kazanma yolu olması Pazar payının değil müşteri payının önemli hale gelmesi Müşteri memnuniyeti

Detaylı

Mobil İnternet Kullanımı ve 3G Araştırması Temmuz 2009

Mobil İnternet Kullanımı ve 3G Araştırması Temmuz 2009 Mobil İnternet Kullanımı ve 3G Araştırması Temmuz 2009 www.webrazzi.com 2/16 Rapor Hakkında Bu araştırma Türkiyeʼde mobil internet kullanımı ve 3Gʼnin bilinirliğini ölçmek amacıyla Webrazzi okuyucuları

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN İçerik Dosya Organizasyonu (File Organization) Veritabanı Sistemleri (Database Systems) BM307 Dosya Organizasyonu (File Organization) İçerik Dosya

Detaylı

Konum bazlı servisler ve uygulamaların hayatımıza kattıkları

Konum bazlı servisler ve uygulamaların hayatımıza kattıkları Konum bazlı servisler ve uygulamaların hayatımıza kattıkları 20 Eylül Perşembe 12 Diğer Dökümanlar http://mfyz.com/konum-bazli-servisler-ve-uygulamalarin-hayatimiza-kattiklari Geçen sayıda, günlük hayatımıza

Detaylı

Araç Karşılaştırma Programı

Araç Karşılaştırma Programı 1 Araç Karşılaştırma Programı Sık Sorulan Sorular 01 Ocak 2015 2 Konu: Genel 1. Soru: Sistemdeki bilgiler nereden geliyor? Cevap: Görüntüleme ve karşılaştırma yapılan programda yer alan tüm bilgiler (sonuç

Detaylı

İnönü Üniversitesi Kütüphanesi Müzik Veritabanları

İnönü Üniversitesi Kütüphanesi Müzik Veritabanları İnönü Üniversitesi Kütüphanesi Müzik Veritabanları Prof. Server Acim (Besteci ve Devlet Konservatuvarı Müdürü) 18 Nisan 2013 - Perşembe - 12.15 İnönü Üniversitesi GSTF ve Devlet Konservatuvarı Konser Salonu

Detaylı

İŞ YERİNDE GELİŞİM. Yeni, gelişmiş iletişim teknolojilerine adapte olma

İŞ YERİNDE GELİŞİM. Yeni, gelişmiş iletişim teknolojilerine adapte olma İŞ YERİNDE GELİŞİM Yeni, gelişmiş iletişim teknolojilerine adapte olma İş gücünüz, müşterileriniz, ortaklarınız ve tedarikçileriniz, farklı konumlara dağılmış durumda ve hareketli. Akıllı telefonlar ve

Detaylı

Uzaktangörü (Remote Viewing) Basitleştirilmiş Çizim Taslağı Düzenleme V01.01 2010/02/28

Uzaktangörü (Remote Viewing) Basitleştirilmiş Çizim Taslağı Düzenleme V01.01 2010/02/28 Uzaktangörü (Remote Viewing) Basitleştirilmiş Çizim Taslağı Düzenleme V01.01 2010/02/28 Beş önemli kritik nokta 1. Bir kez, hedef çizim NUMARASINI yazdığınızda, hemen ardından, AŞAMA 1 deki, sağ üst köşedeki

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur.

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Gençlerde DEHB nin Öğrenim Hayatı Üzerine Etkileri Dr Aytül Karabekiroğlu Samsun Mehmet Aydın Eğitim ve Araştırma

Detaylı

frekans araştırma www.frekans.com.tr

frekans araştırma www.frekans.com.tr frekans araştırma www.frekans.com.tr FARKLI KİMLİKLERE VE YAHUDİLİĞE BAKIŞ ARAŞTIRMASI 2009 Çalışmanın Amacı Çalışma Avrupa Birliği tarafından finanse edilen Türk Yahudi Cemaati ve Yahudi Kültürünü Tanıtma

Detaylı

E-DEVLET ve E-TİCARET IT 515

E-DEVLET ve E-TİCARET IT 515 E-DEVLET ve E-TİCARET 280 2006-2010 BİLGİ TOPLUMU STRATEJİSİ TEMEL EKSENLER 1. Sosyal Dönüşüm 2. Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin İş Dünyasına Nüfuzu Eylem ana temaları: Devlet ile İş Yapma Kolaylıklarının

Detaylı

Sizleri şahsım ve TOBB adına saygıyla selamlıyorum. Biliyorsunuz başkasına gönderilen selam kişinin üzerine emanettir.

Sizleri şahsım ve TOBB adına saygıyla selamlıyorum. Biliyorsunuz başkasına gönderilen selam kişinin üzerine emanettir. Sayın Sizleri şahsım ve TOBB adına saygıyla selamlıyorum. Biliyorsunuz başkasına gönderilen selam kişinin üzerine emanettir. Başkanımız Rifat Hisarcıklıoğlu TUSAF yönetimi başta olmak üzere, kongremizin

Detaylı

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma 1 of 5 14/10/2010 Stresle Başa Çıkma Stres bizim baskıya karşı duygusal ve fiziksel tepkimizdir. Bu baskı dışsal faktörlerden kendimizin ya da bir yakınımızın yaşam etkinliklerinden, hastalıklarından yaşam

Detaylı