ÇEVRE KiRLiLiGiNiN VERGiLENDiRiLMESi:iLKELER, UYGULAMALARI VE TÜRKiYE AÇlSlNDAN GENEL DEÖERLENDiRME

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇEVRE KiRLiLiGiNiN VERGiLENDiRiLMESi:iLKELER, UYGULAMALARI VE TÜRKiYE AÇlSlNDAN GENEL DEÖERLENDiRME"

Transkript

1 EKONOMiK YAKLAŞlM 303 ÇEVRE KiRLiLiGiNiN VERGiLENDiRiLMESi:iLKELER, UYGULAMALARI VE TÜRKiYE AÇlSlNDAN GENEL DEÖERLENDiRME Harun TANRIVERMiS*, * GİRİŞ Çvre kirliliği, insanların yapay larak dğal dengeye yaptığı aşırı müdahaleler ve yğun eknmik faaliyetler snucu luşmaktadır. Plansız şehirleşme, sanayileşme, yğun turizm ve tarımsal kalkınma hedefleri, çevre duyarlılığının yeterince gelişmemiş lması, daha fazla üretme ve tüketme eğilimleri, çevreye duyarsız yöntemlerle üretimin yapılması vb. nedenler kirliliğin byutunu arttırmaktadır. Kirliliğin lumsuz etkilerini azahabilecek yeterli önlemler alınamadığında, tprak, su ve hava gibi rtamların kaliter.i bzulmakta ve snuçta bütün eknmik faaliyetlerin temel yürütücüsü ve çevresinin ürünü lan insanların yaşamı ve besin güvenliği de tehlikeye düşmektedir. Kirlilik insan yaşamının kalitesini lumsuz etkilemektedir. Çünkü insan yaşamının kalitesi, eknmik faaliyetlerin düzeyi ve çevre değerleri ile çk yakından ilişkilidir. İnsanların :raşamı ve faaliyetlerinin çevre üzerinde önemli etkileri vardır. Eknmik sistem ve çevre kalitesi birbiri ile çk yakından ilişkilidir. Bu karmaşık sistemde, çevrenin sağladığı kaynaklar ve enerji eknmik sistemin sürekliliğini ve büyiimesini sağlarken, mal * Gazi Üniversitesi I.I.B.F. Iktisat Bölümü Öğretim Üyesi ve Eknmik Yaklaşım Dergisi'nin Editörü çk değerli bilim adamı, araştırıcı ve aile dstumuz Sayın Yrd. Dç.Dr. Levent SANIN'in beklenmedik bir zamanda ve henüz çk erken bir dönemde aramızdan ayrılması hepimizi çk üzdü. Bilim adamları her zaman bıraktıkları eserleri ile yaşar ve gelecek kuşaklara yl gösterici larak görev yaparlar. Sayın Yrd.Dç.Dr.L.SANIN, fikir ve eylemleri ile geleceğin rasynel aydınının tipini sergiliyrdu. Bu çalışma, Sayın Yrd.Dç.Dr.L.SANIN'in aziz hatırasını yaşatmak ve nun bilimsel anlayışını devam ettirmek yönündeki istemimin bir simgesi larak hazırlanmış lup, rahmetli Sanin'e ithat lunmuştur. Ruhun şad lsun Levent Ağabey. ** Dr., Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Tarım Eknmisi Bölümü Eknmik Yaklaş1m, Cilt 8, Sayt27, Kış 1997 r

2 304 Harun TANRlVERMiŞ ve hizmetlerin üretimi ve tüketimi snucu luşan maddeler ve enerji, çevre kalitesinde değişime neden lmaktadır. Çevre, üretim snucunda luşan atıklar için de bir dep görevi yapmaktadır. Bu süreç dğal ve mimari estetiği değiştirerek, yaşamı bütünüyle etkilemektedir. Mal veya hizmet üretmek için, dğal kaynaklar kuj:anılmakta ve bunlar sürekli ve yğun kullanım la yıpratılmaktadır. Dğal kaynak stklarındaki azalma, eknmik sistemin sürekliliğini ve büyümesini sınırlayabilmekledir (Niclletti, 1994:1-2). Özellikle II. Dünya Savaşından snra savaştan etkilenen tplumlarda hızlı eknmik büyüme ve refah artışının sağlanması temel hedef lmuştur. Gelişmekte lan ülkelerin en önemli hedefleri, yksulluğu rtadan kaldırmak ve refah seviyesini yükseltmek için hızlı eknmik büyümenin sağlanmasıdır. Ancak dğal kaynakların kullanımı, çevre lgusundan bağımsız larak değerlendirildiğinde, uzun dönemde bu ülkelerin eknmik büyümeleri tehlikeye düşebilmektedir. Hızlı eknmik büyüme ve dlayısıyla endüstrileşme, çevresel kaynakların aşırı tüketilmesi ve kirliliğin giderek daha fazla hissedilmesine neden lmuştur. Dünyada 1970'li yıllardan itibaren bu knu sürekli tartışılmış ve geleceğe yönelik planlamalarda çevre krumaya önem verilmesi ilke larak benimsenmiştir. Bu tarihlerden önce çevre, eknmistlerce, insan gereksinimlerine ranla bl miktarda bulunması ve kullanılmasının herhangi bir fedakarlık gerektirmemesi nedeniyle bir çeşit serbest mal larak değerlendirilmiştir. Günümüzde çevre kaynakları birçk yerde giderek kıtlaşan, arzı talebinden az lan bir mal veya eknmik bir mal ve ayrıca kirlilik ve neden lduğu zararlar da evrensel bir srun haline gelmiştir (Tanrıvermiş, 1996:20). Kirlilik insanlarca algılansın veya algılanmasın mutlaka bazı zarariara neden labilir. Eknmik açıdan önemli lan kirlilik zararının ne kadar lduğu ve nasıl önleneceğidir. Kirlilik, başkalarının faaliyetleri snucu luşan, istenmeyen ve zarara neden lan değişmeler lduğuna göre, negatif dışsallık larak adlandırılabilir. Karşılığı ödenıneden başkalarına maliyet yüklendiğinde ya da karşılığı alınmadan başkalarına fayda sağlandığında, bu tür dışsallık srunu luşmaktadır. Kısaca negatif dışsallık veya dış eksi eknmiler, eknmik birimlerce bedeli ödenıneden sağlanan avantajlar veya dezavantajlardır (Tanrıvermiş, 1996:21). Diğer bir ifade ile negatif dışsallık; endüstriyel, rekreasynel ve kentsel kalabalıklaşma, hava, su, tprak, gürültü ve kku gibi kirleticilerin neden lduğu kaynak yıpranmalarını içerir (Kula, 1994:1 78). Buna göre negatif dışsallığın luşabilmesi için; (i) faaliyeti nedeniyle bir eknmik birimin başka bir birimin refahında bir kayba (zarara) neden lması ve (ii) bu refah kaybının lazmin edilmemiş lması gerekir. Dışsal maliyetin luşması için bu iki kşulun birlikte sağlanması gerekmektedir. Refah kaybı buna neden lan eknmik birim ve/veya birimlerce tazmin ediliyrsa, dışsal lacaktır (Pearce and Tumer, 1990:61-62). etki içselleştirilmiş Ne-klasik eknmiye göre, çevre srunları piyasa sistemi içinde bir hata larak görülmektedir. Buna göre atıklar; hava, su ve tprağa serbestçe deşarj edilmekte ve luşan kirlilik zararlarını tplum ödemektedir. Eknmistler, kirliliğin nedeninin fiyat

3 EKONOMiK YAKLAŞlM 305 mekanizmasının tplumun kaynaklarının birçağuna uygulanamaması lduğunu belirtmektedir. Çevre kalitesindeki bzulmaların esas nedeni, kıt çevresel kaynaklar için uygun bir pazar fiyatının bulunmamasıdır (Oates, 1988:5). Tplumun rtak malı lan su, tprak, hava, dğal çevre ve peyzaj üretim sürecinde kullanılan diğer girdiler gibi tüketilmekte veya kirletilmektedir. Buna karşın klasik eknmik analizlerde kirliliğin neden lduğu maliyetler.~ yer verilmemektedir. Bunun nedeni de, çevrenin kimsenin malı larak görülmemesi veya tplumun rtak malı lmasıdır. Çevresel kaynakların bu özelliğinden dlayı, kirlenmenin bedelini gerekli önlemler alınmadan kirletene ödetmek de lası değildir (Taş, 1989: 13). Kirliliğin neden lduğu dışsal maliyetler veya zararları, fiyatlar yluyla aynı mal piyasasına r::ında yansıtmak da klay lmamaktadır. Kıt çevresel kaynakların uygun bir fiyatının lmaması, nların aşırı kullanımına yl açar. Bu nedenle pazar fiyatları gerçek ssyal maliyeti yansıtmayabilir, kirlenme buna klasik örnektir. Bu, piyasa hatası larak ifade edilir. Örneğin, bir çiment fabrikası çevreye kirletici maddeleri yayarak kıt kaynağı -temiz havayı- kullanmaktadır. Bu kuruluş, dışsal maliyetlerini kirli hava ile yaşamak zrunda kalan kimselere yüklemektedir. Bu srunun plitik bir yönü bulunduğu da kabul edilmektedir (Oates, 1988:6). Buna göre çevreyi kirleten birim, başka kişi veya kurumları etkilemekte, ama bu etki piyasa eknmisi araçları ile gerekli düzenlemeler yapılmadan giderilememektedir. Özellikle negatif dışsallık söz knusu ise, piyasa eknmisi kuralları bu snuçların giderilmesinde yeterli lmadığından, zararın snuçlarına tüm tplum katlanır. Diğer bir ifade ile klasik eknmi, dışsallıkları hiç hesaba katmayan bir mdele dayanmaktadır (Keleş ve Hamamcı, 1993:133). Kirliliğin esas nedeni, dğal kaynakların sahipleri ve kullanıcılarının bu kaynakların faydaları veya gerçek maliyetleri ile ilgili eknmik değerlendirmeleri yapmamalarıdır. Çevresel mallarır, piyasasının luşmamış lması, bu kaynakların faydalarının belirlenmesi ve mal ve hizmetlerin maliyetlerine yansıtılmasını engeliernektedir. Bu nedenlerle dğal kaynakların krunması ve gelecek kuşaklara mümkün lduğunca kaliteli bir çevrenin bırakılınasına yönelik plitikaların başarılı larak uygulanabilmesi için vergiler, harçlar, sübvansiynlar, pazarlanabilir kirletici izinleri ve depzit ücretleri gibi eknmik araçların teşvik edici özelliklerinden yararlanılması gerekmektedir. Y enilenemeyen dğal kaynakların stkunun hızla azalması ve yenilenebilen kaynakların ise, yğun bir biçimde tahrip edilmesi sürecinin lumsuz etkilerini azaltmak için geliştirilen sürdürülebilir kalkınma felsefesinin başarılı larak uygulanabilmesi için "kirleten öder" veya "kullanan öder" ilkeleri gdiştirilmiş ve bunlar birçk gelişmiş ve gelişmekte lan ülkelerde benimsenmiştir. Bu süreç, çevre değerlerinin bzulmadan krunmasını esas alan eğilimlerin rtaya çıkmasını sağlamıştır. Kirleten öder ilkesinin bir gereği larak günümüzde OECD ü1kelerinde özel ve kamu kesimlerince ölçümler yapılmakta ve kirliliği önlemeye yönelik girişimiere mali yardımlar ve klaylıklar sağlanmaktadır. Böylece önceden görme ve önleme stratejisi, tepki ve tedavi anlayışının yerini almış lmaktadır.

4 306 Harun TAIVRIVERMiŞ Eknmistler yıllarca çevre vergilerini tartışmışlardır'. Eknmik açıdan bu vergiler, piyasa hatalarının, eknmik gelişme farklılıklarının ve gelir dağılımındaki adaletsizliklerin giderilmesine hizmet etmektedir. Bununla birlikte eknmistler plitik alanda henüz yeterince taraftar bulamamışlardır. Yasa kyucu ve karar rganları, bu yaklaşım yerine geleneksel emir kmuta önlemleri lan yasaklama, standartlar ve denetim mekanizmaları gibi araçları tercih etmektedir. Halbuki yapılan araştırmalar, geleneksel emir kmuta önlemleri ile kirliliğin kntrlünün eknmik araçlara ranla daha yüksek lduğunu rtaya kymuştur (Oates, 1988:7, Tlba et al, 1994:231). Geçen yıl içinde Avrupa Birliği (AB) ve ABD'de çevre vergileri ile ilgili yğun yasal düzenlemeler yapılmıştır ve bunlar büyük ölçüde uygulanmaktadır. Hükümetlerin piyasa mekanizmasına dayanan araçları, ulusal ve uluslararası çevre plitikalarının yürütülmesinde kullanmaları ve kirleten öder ilkesini, bu plitikaların esası larak kabul etmeleri gerekmektedir. Kirliliğin vergilendirilmesinin teride 1950'lı ve 1960'lı yıllarda tartışılmış lmasına karşın, uygulanması ldukça yeni sayılabilir. Bu alandaki uygulamalar daha çk gelişmiş ülkelerde yapılmaktadır. Bu knunun terik yönleri, isimleri kaynakçada belirtilen bilim adamları tarafından incelenmiştir ve özellikle OECD ülkelerinde kullanımı hızla gelişmektedir. Ülkemizde kirlilik zararlarının azaltılabilmesi veya önlenebilmesi için geniş kapsamlı kirlilik vergilendirme yöntemlerinin altyapısının luşturulmasına gereksinim bulunmaktadır. Bu çalışmada öncelikle çevre yönetiminin eknmik araçlan kısaca incelenmiş ve bu kapsamda vergilerin çeşitli ülkelerdeki uygulamaları ile Türkiye' deki. mevcut durum ve geliş tirilebilme lanakları tartışılmıştır. /. ÇEVRE YÖNETIMININ ARAÇLARI VE BU KAPSAMDA VERGILER Eknmik büyüme ve GSMH artışı, özellikle plitik alanda bir gelişmişlik göstergesi larak hala kullanılmaktadır. Bunun için mal ve hizmetlerin tüketiminin artması veya rtak özelliği tüketici lan ulusun artan miktarda mal ve hizmet tüketmesi gerekir. Bütün ülkelerde kullanılan eknmik büyüme mdelinin gerektirdiği biçimde, giderek artması istenilen mal ve hizmetlerin tüketimi, dünya kaynaklarının ve özellikle de malların artan. miktarda üretimi için gerekli lan hammadde ve enerjinin artan randa kullanılmasını gerektirecektir. Gereksinimleri mevcut talebe göre belirleyen büyüme eknmisi mdeli, gereksinim yerine daha çk istekleri kullanmaktadır. Burada en önemli srun, kaynakların kalkınma ve sanayileşme ile tüketilmesi ve kirjetilmesi ve hızla artan nüfusun çevresel kaynakları bütünüyle tahrip etmesidir. Günümüzde çevre üzerindeki baskılar ve aşırı kullanımlar, bazı dğal kaynakların tükenınesi veya üretim masraflarının ransal artışına neden lmuştur (Demir, 1988:21). Bu durum uluslararası eknmik ilişkileri de etkileyebilecektir.

5 EKONOMİK YAKLAŞlM 307 Çevreyi kirletenler bunun maliyetini çevredeki öteki birimlere yansıtır. Çünkü çevreyi kirletmemek, kirietene bir maliyet yükleyecektir. Bu nedenle çevreyi kirletenler, bu maliyetten kaçınmak amacıyla kirletmeye devam eder. Kirleticiler sadece işletmeler değildir. Bireyler ve devletde eknmik yaşamda birer kirleticidir (Pearce and Turner, 1990:67-68). Bütün eknmik faaliyetlerin çevre üzerine az veya çk, lumlu veya lumsuz etkileri vardır. Dğa bu etkilere karşı belirli ölçülerde, yani taşıma kapasitesi aşılınca ya kadar tepki gösterebilmekte ve ekasistemlerde bir etkileşim lmaktadır. Kirliliğin neden lduğu zararların maliyetleri tplamı lan çevresel maliyetler, örneğin kirliliğin insan sağlığında yl açtığı zararlar ve artan tedavi giderleri, tarımsal üretim, su ve rman ürünlerinde luşan üretim kayıpları gibidir. Bunlar ölçülebilir nitelikte lup, OECD ülkelerinde bu tür zararların değeri milli gelir içinde% 3-4 ranında pay almaktadır. Ancak insan yaşamının değeri, estetik değerlerdeki zararlar, dğal kaynakların tükenmesi, gelecek kuşaklara devredilen kirlilik yükü gibi parasal larak ölçülmesi göreli larak daha zr lan kayıplar ve hasarlar da gözönüne alındığında, çevresel maliyetler daha yüksek lacaktır. Kirlilik kntrlü için yapılan harcamaların milli gelir içindeki payı % 1-4 arasındadır. Bunlar; kamu v1~ özel kesimin kirliliğin kntrlü ve kirlilik zararlanndan krunmak amacıyla yaptığı yatırım ve tüketim harcamaları ile üretim sırasında yapılan çevre kruma harcamalarının t_plamıdır. Türkiye'de çevre kruma harcamalarının milli gelir içindeki payı %1'in bile altındadır (Annymus, 1991b:378). Çevre Yönetiminin Araçlan Çevre yönetimi, insanlar ve diğer canlıların yaşamlarını sürdürmelerine lanak veren bütün ekljik sistemlerin, bzulmadan gelecek kuşaklara kullanılabilir bir biçimde devredilmesine lanak verebilecek planlama, örgütlenme, eşgüdüm, haberleşme ve denetleme faaliyetlerinin tamamını kapsayan bir kavramdır (Keleş ve Hamamcı.1993:215;Yaşamış, 1995a:l59). Bu kapsama giren pek çk hedef, plitika, strateji, eylem ve işlevler, bazı yönetsel araçların geliştirilmesini ve uygulamaya geçirilmesini gerektirmektedir. Çevre kruma araçları çk çeşitli lup, bunun en önemi nedeni, çıkar gruplarının fazlaca etkili lduğu bu alanın çk yönlü denetim altına alınabilmesinin sağlanmasıdır (Karaman, 1995: 182). Bu amaçla teknik, teknljik, kurumsal, hukuksal ve eknmik araçlar kullanılabilir. Çevre yönetiminin, yasaklama, standartlar, para cezaları ve denetim gibi geleneksel araçları ve vergiler, harçlar, depzit geri ödeme sistemi, pazarlanabilir kirlilik izinleri, sübvansiynlar ve krediler, piyasa luşturma ve srumluluk sigrtaları gibi eknmik araçları bulunmaktadır. Kirlenmenin kntrlüne yönelik plitika araçlarının çevre kalitesinin krunması ve iyileştirilmesi yaı.:ında, belirli amaçları da gerçekleştirmesi gerekmektedir. Bu amaçlar şöyle sıralanabilir: (i) Seçilen araç/araçların yönetim ve uygulama maliyetleri, bunların kullanılması ile sağlanan tplumsal faydalardan daha düşük lmalı ve eknmik etkinliği

6 308 1-larun TANRIVER/\1/iŞ sağlayabilmelidir. Tplumsal açıdan en düşük maliyetli lanlar tercih edilmelidir. (ii) Faaliyetler arasında ayrıma neden larak ölçek srunu yaratmamalı ve bu bağlamda bazı üreticilerin faaliyet alanından çekilmesine neden lmamalıdır. (iii) Seçilen araç/araçların uygulama maliyeti ve bütün faaliyetlerin yeni düzenlemeye uyumu en düşük maliyet ile sağlanmalıdır. (iv) Araçların yaratacağı etkiler ve snuçlar belirgin lmalı veya belirsizlik faktörü içermemeli, veri gereksinimi mümkün lduğunca az ve teşvik edici lmalı ve plitik yönden de kabul edilebilir lmalıdır (Ertürk, 1996: ; Tumer et al, 1994: 159). Çevre Plitikalannm Yürütülmesinde Çeşitli Araç/ann Kullammt Çevre kruma harcamalarının, fiyatlar, işsizlik, verimlilik ve karlılık üzerinde etkileri lacaktır. Kirliliğin azaltılması veya önlenmesi ile ilgili faaliyetlerin finansmanına, kullanıcı ve kirleticilerin katılımının sağlanması gerekmektedir. Vergiler, harçlar, depzit ücretleri ve diğer yllarla kirletici ve kullanıcılardan tplanan mali kaynakların bir kısmının kamunun bzulan dengelerinin iyileştirilmesinde kullanım ve kalan önemli kısmının ise kirliliği önleme faaliyetlerinin finansmanı için ayrılması gerekmektedir. Tarihsel gelişim süreci içinde çevre plitikalarının yürütülmesinde, uzun yıllar byunca genellikle plan ve prgramlar ile saptanan hususlara üretici ve tüketkilerin uymaması durumunda, yasal yaptırırnlara gidilmiştir. Günümüzde ise eknmik araçlarla desteklenmeyen çevre plitikalarının uygulanmasının zr lduğu görülmektedir. Çünkü yasalara uymayan eylemlerden dlayı bireylere ve işletmelere uygulanacak cezai yaptırımlar, kazanılacak ranttan daha düşükse, yasalara uygun lmayan eylemleri durdurmak hemen hemen lanaksız lacaktır. Geleneksel araçlar, bir eknmik faaliyet snucunda luşacak kirliliğin atık ve ürün standartları, yasaklamalar ve cezalar ile sınırıanmasını içeren yöntem ve tekniklerdir. Bunlar karşı kyucu (reactive) niteliktedir. Günümüzde çevre yönetiminde luşabilecek srunların önceden önlem alınarak (pr-active r anticipatry) önlenmesine yönelikplitikalara ağırlık verilmesine büyük ölçüde gereksinim lduğu anlaşılmıştır. Bu bakımdan eknmik araçlar ile geleneksel araçların etkin çevre yönetimi için entegre edilmesi gerekmektedir. Bunun en önemli nedenleri ise; çevre örgütlerinin yönetim kapasitelerinin. sınırlılığı geleneksel araçların etkin bir biçimde uygulanamaması ve yeterli lmamasıdır. Eknmik araçlar Gündem 21 'de de belirtildiği gibi, materyal kullanımı ve tüketim yapısında değişmeleri sağlayabilmektedir (Pearce, 1995:118).. Genellikle eknmik araçların dğal kaynakların sürdürülebilir kullanımını sağlayabilen en önemli araçlar lduğu kabul edilmektedir (Tanrıvermiş, 1995: 13). Karar rganlarının ülkesel kşullar ve çeşitli yönetim araçlarının avantaj ve dezavantajlarını dikkate alarak, etkin çevre kruma ve geliştirme saptamaları ve yürütmeleri gereklidir. plitikalarını Günümüze kadar vergiler ve diğer piyasa mekanizmasına dayanan eknmik araçların avantajları ve dezavantajlan yğun larak sürekli tartışılmıştır. Bunların en önemli

7 EKONOMiK YAKLAŞlM 309 avantajları şöyle sıralanabilir: (i) Vergiler ve diğer eknmik araçlar, işletmeler ve bireyleri maliyetleri düşürmek için kirliliği azaltıcı önlemleri almaya teşvik eder. Böylece uygulanan çevre yönetimi araçlarının da etkisi ile daha düşük maliyetle kirlilik kntrlü sağlanabilir. (ii) Eknmik araçlar göreli larak daha düşük düzeyde kirliliğe neden lan ürünlerin üretimi ve üretim yöntemlerinin seçimini teşvik eder. Kirliliği önlemek veya azaltmak için, sadece çevre vergilerinin uygulanması yeterli lmamaktadır. Aynı zamanda gelir, gelir dağılımı, yönetim maliyeti ve yapılabilirlik gibi gelir plitikalarının genel etkilerinin de analiz edilmesi gerekmektedir (Kazıcı, 1992:14). Vergilendirme, kirletici faaliyetlerin sınırlanması veya yasaklanması gibi dğrudan kntrl araçlarının alternatifi larak kullanılmaktadır. Kirliliğe neden lan faaliyetlerin bir kısmı yasalar ve örf ve adetlerle yaptırım altına alınmakta ise de, bunların yetersiz kaldığı veya yeterince etkili lamadığı durumlarda, eknmik araçların kullanımı gerekmektedir. Bu açıdan çevre vergisi, negatif dışsallık yaratan üretim ve tüketim birimlerinin faaliyetlerini makul bir seviyede tutmak için başarılı bir biçimde kullanılabilmekte ve dlayısıyla kaynakların ptimal dağılımı da sağlanabilmektedir (Taş, 1989:45). Genellikle vergilendirme ve diğer piyasa mekanizması araçları ile kirliliği kntrl etmenin maliyeti, kirlilik standartları ve diğer emir kmuta önlemlerine ranla daha düşüktür (Oates, 1988:7; Tlba et al, 1993:231). Standart luşturarak kirliliği önlemenin tplam maliyeti, vergileme ile aynı kirlilik standardını sağlamanın maliyetinden daha yüksektir. Bu nedenle vergilerin kullanımı, belirlenen bir standarda ulaşmak için en düşük maliyetli bir çözümdür (Pearce and Turner, 1990:96). Kirletici faaliyetlerin lumsuz dışsallıklar yarattığı durumlarda, hem standartlar gibi emir-kmuta önlemleri, hem de vergi, harç, depzit geri ödeme sistemi, pazarlanabilir kirletici izinleri, sübvansiynlar ve eknmik teşvikleri içeren karma prgramlar tercih edilebilir. Bu araçların kullanımı, çevresel amaçlara en düşük maliyetle ulaşınaya yöneliktir. Genellikle vergiler ve standartların karışımı biçimindeki plitikalar, yalnızca standartlarla kirlilik kntrlüne ranla daha fazla tercih edilmektedir. Bu nedenle, etkinlik yönünden vergilerin diğer araçlardan önemli üstünlükleri vardır. Yönetim masrafları yönünden ise, standartların vergilerden daha düşük bir maliyet ile uygulanabilmektedir (Pearce and Turner, 1990:102). Vergiler, harçlar ve diğer eknmik araçların çevre yönetiminde kullanımının gittikçe yaygınlaşması, çevre ve eknmik kaygıların uzlaşabileceğini göstermektedir (Carlssn et al, 1996:175). Verginin geleneksel araçlardan daha iyi imasının nedeni, bu aracın kirleticiye standardı nasıl kruyacağını seçme lanağını sağlamasıdır. Kirliliği azaltınanın yüksek maliyeti nedeniyle, kirleticiler vergi ödemeyi tercih eder. Kirleurneyi önleme maliyeti düşükse, bu durumda kirletici bunu sağlayacak yatırımlara yönelir. Bu bakımdan vergi esneklik getirir ve kirleticilerin ödemek istedikleri miktarlann yerine getirilmesinde, geleneksel araçların sert ve kesin lması nedeniyle kirleticiler bu avantajdan

8 310 Harun TANRlVERMiŞ yararlanamazlar. Geleneksel araçlar düzenleyici lsalar bile, piyasa sisteminin geçerliliğini gözardı etmektedir (Pearce et al, 1990: 162). Etkin çevre kruma plitikasının luşturulmasında, eknmik araçların yanı sıra ikna edici araçlar, yasaklamalar, halkın çevre duyarlılığının artırıtmasına yönelik prjeler ve prgramlara da yer verilmelidir. Tplumda çevre bilinçlenmesi yaratılamaz ise, yalnızca eknmik araçların uygulanması yeterli lamayacaktır. Bu bakımdan çevre kruma plitikaları, aşağıda belirtilen temel stratejilerin karışımı labilir (Karakayalı, 1995: 23). Eğitim, bilgi tplama ve yayma, ssyal baskı gruplarının luşturulması ve geliştirilmesi, tplantılar ve tplumu bilinçlendirmeye yönelik diğer araçlara da yer verilmelidir. Bu amaçla kamu ve özel kuruluşlar arasında özel anlaşmalar yapılabilir ki bunlara ikna araçları denir. Çevre yönetiminde etkinliğin sağlanabilmesi için, uzun vadeli, ssyal ve eknmik yapılarda değişimin sağlanmasına yönelik plitiklara da ağırlık verilmesi gerekmektedir. ll. ÇEVRE VERGiLERiNiN GENEL ilkeleri VE UYGULAMALARI Genellikeler Çevre vergileri; atık vergileri (gaz, sıvı ve katı atıklar ile atık arıtma vergileri), işletme vergileri (kayıt ve lisans vergileri), kullanma vergileri ve temizleme veya arıtma vergileri (üretim, emisyn, ürün, ambalaj ve beklenmedik kar vergisi) gibidir. Çevre vergilerinin knulması ve bu amaçla yapılacak vergi farklılaştırmaları, vergi mükelleflerinin gelir düzeylerinde çk önemli değişiklik yaratmamalı ve vergilendirmede ssyal adalet ilkesine uyulmalıdır. Vergilendirme, eknmik birimlerin davranışları ve özellikle çalışma ve tasarruf davranışları üzerinde istenmeyen snuçlar dğurmaktadır. Verginin alındığı eknmik birim davranışını değiştirir. Bu açıdan bakıldığında, kamusal malların üretim maliyetlerinin karşılanması için vergilendirme gerekli lmaktadır. Kamusal mallar aynı zamanda birçk kişi tarafından tüketildiğinden, bunları tüketenierin sayısı arttıkça, bu kişiler birbirilerini rahatsız edecekler ve herbirinin bu tüketimden sağlayacağı tatmin azalacaktır (Prud'hmme, 1992:31). Kirliliğe neden lan mal ve hizmetlerin üretim ve tüketimlerini azaltmak amacıyla vergilendirmeden yararlanılabilir. V ergileme işletmeleri kirlilik yaratmama knusunda yönlendirici özellik taşıması bakımından yararlı snuçlar dğurabilir. İdeal vergi ranı, işletmelerin neden ldukları kirliliğin zararına eşit lmalıdır. Vergi, kirliliği temizleme maliyetinden düşükse, kirletici vergiyi ödeyecek, aksi durumda ise, kirliliği minimize etmek için yatırımlar yapmayı ve böylece vergi yükünden de kurtulmayı tercih edecektir. Bu yönden vergilerin avantajları; uzun vadeli bir düzenleme lması, kaynaklardan tasarrufu alışkanlık haline getirmesi ve kapsamlı yönetsel srunlara neden lmamasıdır (Taş, 1989:45).

9 EKONOMiK YAKLAŞlM 311 Vergi, her mal ve hizmetin ssyal maliyetlerini yansıtmasını sağlayabilmelidir. Ancak kirlilik yaratan mal ve hizmetlerin miktarının fazla lması nedeniyle, eknmide tüm kirleticilerin üretim ve tüketim faaliyetlerinin denetim altına alınması, ldukça güç lmaktadır (Taş, 1989:45). Geniş bir denetim sisteminin maliyetinin yüksek lması ve bütün üretim ve tüketim birimlerinin yarattıkları kirlenme ile ilgili verilerin tplanmasının, çk fazla zaman ve kaynak gerektirmesi gibi nedenlerle, uygulamada genellikle en fazla kirlilik yaratan mal ve hizmetleri üreten veya tüketen endüstriterin vergilendirilmesi ylu tercih edile b ilmektedir. "Kirleten öder" ilkesi, aslında dışsal maliyetlere sn vermek için, kirliliğe neden lanlardan vergi alınmasına dayanmaktadır. Çevre vergisi, yasalarla atıkların izin verilen miktarlarının fazlasının fiyatlandırılmasıdır. Böylece mevzuata uyulmakla birlikte, kirlilik devam etmektedir. Bu durumda işletmelerin kirlilik bedellerine tüketiciler sayesinde katlandığı gözönüne alınarak, mal ve hizmet alımında tüketicilere kirlilik harcı tahakkuk ettirilmektedir. Artan mal ve hizmet fiyatlarına bağlı larak bunların talebinin azalmasının, üretim ve kirlilik miktarını da azaltarak, ssyal maliyetleri lumlu yönde etkileyebileceği düşünülmektedir (Karaman, 1992: 134). Vergi veren üretici ve tüketidierin çevreyi kirletme hakkına sahip ldukları düşünülemez. Buna göre kirlilik standartları ile kirleticilerin işlevleri dğrudan kısıtlanarak, en uygun kirlilik değerlerine ulaşabilmek için, kirlilik harçları ve vergilerinin uygulanması etkili bir yöntem larak görülmektedir (Karaman, 1992: 134). ilke larak çevre vergileri, sadece çevre kruma plitikalarının etkin bir aracı lmayıp, aynı zamanda kamu açısından önemli bir gelir kaynağıdır. Ayrıca bu araçların ssyal açıdan tpluma maliyeti, yarattığı gelirlerden daha düşüktür (Oates, 1988:7). Uygulamada çevre vergilerinden sağlanan gelirlerin devlet bütçesine hemen hemen hiç girmediği görülmektedir. Bu gelirlerin genellikle tplandıkları kesimlerde kirlilik kntrlü ve bu kirlenmeden zarar görenlerin uğradıkları refah kayıplarının tazminine ayrılması gerekmektedir. Örneğin Fransa'da tplanan atıksu vergisi gelirleri; sübvansiyn ve kredi larak kirletenlere kirlilik kntrlü yatırımlarının finansmanı için verilmektedir (Prud'hmme, 1992:35). Burada vergi ranı ve tplanacak vergi gelirlerinin, kirliliği azaltmak amacıyla yapılacak yatırımların maliyetine eşit lacak şekilde veya kirliliğin neden lduğu dışsal maliyete eşit düzeyde lması gerekmektedir. Çevre plitikalarının amacı, kirliliğe neden landan, kirletilen tarafiara para transferini sağlamak üzere, yerel, bölgesel, ulusal ve küresel düzeyde etkin kararlar almak lmalıdır. Bu amaçla kullanılabilecek araçlardan en iyisi eknmik araçlardır. Çevre kruma faaliyetleri teşvik edilirken, çevreye verilen zararlar vergilendirilmeli ve bu ylla tplanan vergi gelirleri tek bir fnda birleştirilmeli ve çevre krumayı teşvik edebilecek faaliyetlere harcanmalıdır. Bazı durumlarda kirliliğe neden lan laylarla direkt ilişki kurularak kirlilik vergileri uygulanabilir. Bunun için kirlilik ölçüm ve izleme sisteminin kurulması gerekmemektedir.

10 r 312 Harun TANRlVERMiŞ Bunun yapılması durumunda kirleten herbir birey veya işletmenin, bunun neden lduğu zarara yakın veya eşit düzeyde vergi ödemesi sağlanabilir. Direkt vergilendirme birçk durumda kullanılabilir. Kirliliğe neden lan birçk kaynak bulunmasına karşın, kirliliği belirleyebilecek tek bir çıkış nktasının bulunmaması durumunda, direkt vergilendirme yapılabilir. Örneğin, mtrlu araçlar, knut ısıtma sistemleri, sanayi tesislerinin ısıtma ve enerji üretim tesisleri çk yüksek düzeyde c2 kaynakları lmalarına karşın, direkt larak işletmelerin ve knutların c 2 emisynlarının tek tek ölçümü çk zrdur ve fazla zaman almaktadır. Benzer şekilde tarımda kullanılan kimyasalların neden lduğu tprak ve su kirliliğinin ölçülmesi çk zrdur. Diğer yandan bu tür nktasal lmayan kirlilik kaynaklarında, kirliliğin tek bir çıkış nktası lmadığından belirli bir yöredeki kirliliği ve neden lduğu zararları, çğu kez bireysel üretici ve tüketkilerle ilişkilendirmek çk güç lmaktadır. Bu nedenlerle kirliliğin dğrudan ölçülmesine dayalı vergilendirmenin uygulanması çk zrdur. Teknik srunlara ilave larak, kirliliğin dğrudan ölçülmesine dayanan vergilendirnıe yeni örgütlerin luşturulmasını gerektirdiğinden yüksek yönetim maliyeti getirecek ve bu da verginin uygulanma lanaklarını kısıtlayacaktır (Kazıcı, 1992: 16). Çevresel bzulmaların kntrlü için öncelikle mevcut vergilendirme sisteminden yararlanılmalıdır. Özellikle eknmik araçların kullanımı açısından dlaylı vergilerin çevresel amaçlı larak yeniden yapılandırılması ile kirliliğin kntrlü sağlanabilir. Çevre vergilerinin uygulanmasında ilke larak, luşan her bir birim kirliliğin vergilendirilmesinden çk, kirleten faaliyetlerle cari vergiye tabi çeşitli faaliyetler arasında ilişki kurarak dlaylı teşvikler sağlanabilir. Böylece örneğin mtrlu taşıt emisyn vergisi uygulaması yerine, kirlilik miktarının, kullanılan yakıt ile yakından ilişkili lduğu varsayımından haraket edilerek, petrl ürünlerine ek bir vergi knulabilir. Çevre vergilerinin uygulandığı ülkelerde, kirliliğin vergilendirilmesinde hangi vergi tarifesinin esas alınması gerektiği knusunda henüz tam bir fikir ve uygulama birliği sağlanamamıştır. Birçk OECD ülkesinde dlaylı vergiler hem advalrem (matrah malın değeri üzerinden belirli bir randır), hem de spesifik (miktar esasına dayanan tarife lup matrah ağırlık, uzunluk ve hacim gibi fiziki miktarlardır) vergilerden luşmaktadır (Kazıcı, 1992:16; Bruce and Ellis, 1993:17; Eraktan, 1994:22). Belirli ürünlerin neden lduğu kirlilik, büyük bir lasılıkla değerden çk miktar larak karşımıza çıkmakta ve dlayısıyla verginin teşvik edici fnksiynu ile kirlilik arasındaki ilişki, advalrem vergilere karşın spesifik vergilerle yükseltilebilmektedir. Buna karşın maliye plitikası açısından değer üzerinden vergi almak daha klaydır. Verginin matrahı, dışsallığı yaratan davranışa veya kirleten atığa bağlı labilir. Örneğin, Fransa'da suyu kirleten işletmelerden alınan kirletme vergisinin matrahı; atıksuyun BOD, COD, askıdaki madde miktarı vb. özelliklerine bağlı larak

11 EKONOMİK YAKLAŞlM 313 saptanmaktadır. Vergi, en fazla kirlenme lan ayın rtalama kirli gün sayısına dayanmaktadır. Su kirliliği alanında yapılan çalışmalar, vergi matrahını tanımlamanın teknik, idari ve plitik altyapısını luşturmuştur. Aynı ülkede uçakların neden ldukları gürültü kirliliğinin vergilendirilmesinde ise, gürültü düzeyi esas alınmamış ve bunun yerine havaalanına inen ve kalkan uçak başına belirli bir vergi knulmuştur. Bu uygulama, şirketleri daha düşük düzeyde gürültü kirliliğine neden lan uçaklan üretmeleri ve kullanmalan yönünde teşvik etmemektedir (Prud'hmme, 1992:34). Çevre vergilerinin gelir artıncı veya özendirici fnksiynları yanında, gelir dağılımı üzerinde de lumlu etkileri vardır. Bu vergilerden sağlanan gelir önemli düzeylere ulaştığında, diğer vergilerden indirim yapılabilir. Dlayısıyla bu vergilerden hem çevre, hem de gelir yönlerinden yararlanılmış lmaktadır. Çevre vergilerinin üretim, istihdam, fiyat, uluslararası ticaret ve tüketiciler üzerinde etkileri lmaktadır. (i) Üretim etkileri: Üretim girdileri üzerinden alınan çevre vergileri, bu girdilerin ikamelerinin kullanılmasına neden labilir. Bu, farklı işletmeler arasında rekabet ve üretim mdellerini değiştirecektir. Mal ve girdiler üzerine knulan vergiler, talep elastikiyetlerine bağlı larak piyasa talebini kısabilir. (ii) İstihdam etkisi: Değişen girdi maliyetlerine uyum süreci istihdam hacmini de etkileyebilir. Kısa dönemde, kirletici üretim tekniği ve ürünlerden vazgeçen işletmelerde, yeniden yapılanma sürecinde istihdam hacmi daralabilir. İstihdam hacminin düşmesine karşın, kirliliği kntrl teknikleri ve teknljileri ile ilgili yatırımlara lan talep artar ve uzun dönemde faaliyet hacmi yine genişleyerek istihdam hacmi artar. (iii) Fiyatlara lan etkisi: Girdilerden alınan vergiler ürün fiyatlarını artırabilir. Satışlar üzerinden alınan vergiler de fiyatların artmasına neden lmaktadır. Bu etkiler, diğer mallardan alınan vergilerdeki değişiklikler veya çevre vergilerinden sağlanan fazla gelir ile azaltılabilir. (iv) Tüketiciler üzerine lan etkiler: Çevre vergilerinin uygulanması ile mal ve hizmet fiyatlarındaki artışlar, farklı gelir grupları arasındaki tüketim mdellerine bağlı larak gelir dağılımını etkiler. Ayrıca ailenin yaşam standardı da ilave vergi yükü ve artan üretim maliyetinden etkilenmektedir. (v) Uluslararası ticarete lan etkiler: Çevre vergilerinin uluslararası ticarete lan etkileri makr eknmik kşullara bağlıdır. Bu durum gelişmekte lan ülkelerin dünya piyasasındaki payını lumsuz ve gelişmiş ülkelerin payını ise lumlu etkiler (Kazıcı, 1992: 18). Çevre Vergilerinin Uygulamalan Büyüme eknmisi mdelinde mevcut vergilendirme sistemi yğun (seri) üretimi ve tüketimi teşvik etmekte ve bu eğilimler de istenmeyen çevresel srunlara neden lmaktadır. Örneğin, birçk ülkede enerji kaynakları üzerine knulan vergiler, düşük ssyal enerji maliyeti nedeni ile knut1aı da ve sanayide aşırı enerji tüketimini teşvik etmektedir ve 1979 Petrl Krizlerinden snra, birçk gelişmekte lan ülke, ödemeler dengesi açığı nedeniyle tüketim düzeylerini sınırlamak zrunda kalmıştır.

12 314 Harun TANRlVERMiŞ Vergilerin, kirlilik kntrlünde ssyal açıdan daha uygun lduğu düşünülmektedir. OECD ülkelerinde eski üretim teknljileri yerine yenilerinin ikame edilmesi ve özellikle arıtma teknljilerine yönelik yatırımlar, işletmelerin dönem karlarının farklılaştırılarak vergilendirilmesi ile teşvik edilmiştir. Böylece yatırımların çevreye daha az zarar veren ürün ve teknljilere yönelmesi sağlanmıştır. Bu teknik değişirnde başarı, çevreye atıklan ile zarar veren teknljilere uygulanacak ilave vergilerin teşvik edebilecek güce sahip lacak kadar yüksek lması ve zamanla paranın değer kaybı dikkate alınarak verginin yükseltilmesi ile sağlanabilir (Karaman, 1995:183). Örneğin, Hllanda'da atıkların arıtılmasına yönelik yatırımlar hızlandırılmış, amrtisman uygulaması ile teşvik edilmektedir. Tabl 1 'de OECD ülkelerinde uygulanan eknmik araçlar verilmiştir. Birçk ülkede atıksuların tplanması ve arıtımı, gürültüyü ve ürünlerin kirliliğe katkılarını azaltmak için harçlar, depzit geri ödeme sistemi ve farklılaştırılmış vergiler uygulanmaktadır (Pearce et al, 1990: 162). OECD ülkelerindeki uygulamaların en önemli snucu, vergiler ve harçların kirletici kaynakların neden lduğu kirliliği azaltmak için teşvik edilmesinde kullanılması gerektiğinin anlaşılmış lmasıdır. Çizelge 1. OECD Ülkelerinde Çevre Yönetiminde Eknmik Araçların Kullanımı Ülkeler misyn Ürün Atıksu Katı-atık Gürültü Vergi Depzİt Pazarlanabilir ABD ı ı İsveç 3 ll ı 4 Kanada ı 2 Danimarka ı 2 Fillandiya ı 2 Nrveç ı 3 Avusturalya 5 ı ı ı Hllanda 5 4 ı ı ı ı 2 Avusturya Belçika ı Prtekiz Fransa 5 2 ı ı ı - İsiviçre ı ı İtalya 3 2 ı İzlanda ı ı Japnya 3 ı - ı ı - İrlanda 2 ı Yunanistan ı İspanya İngiltere ı ı - ı ı - YeniZellanda ı Türkiye ı ı ı eşvik Çizelgedeki rakamlar ilgili ülkelerde kullanılan eknmik araçların sayısını göstermektedir. (-): Bilgi bulunamamıştır. (O): Plitika aracr kullanılmamaktadır. Kaynak : Pearce et al (1990: 162), Pearce et al, (1995: 120), Tanrıvermiş (1995:36)

13 EKONOMiK YAKLAŞlM 315 AB'de 22 Kasım 1973'de Birinci Çevre Eylem Prgramı'nda OECD tarafından tanımlanan "kirleten öder" ilkesinin, kirlilik kntrlünde uygulanacağı belirtilmiştir 'de Avrupa Knseyi tarafından kabul edilen ve Rma Antlaşmasını revize eden Avrupa Tek Senedine eklenen 130 R maddesi, AB'nin çevre plitikasının ana hatlarını rtaya kymaktadır. 130 R maddesinin 2. fıkrasında AB 'nin çevre eylemlerinin hedefleri; çevrenin kalitesini krumak ve iyileştirmek, kişi sağlığının krunmasına katkıda bulunmak ve dğal kaynakların rasynel ve akılcı kullanımını sağlamaktır. Önleyici eylem ilkesi, çevreye verilecek zararların (Zileliğlu, 1991:232). kaynakta düzeltilmesi ve kirleten öder ilkelerinin kullanımıdır I.Dünya Çevre ve Kalkınma Knferansı'nın 20. yılında, geçen 20 yılın değerlendirmesini yapmak ve geleceğe yönelik plitikaları saptamak için 3-14 Haziran 1992'de Brezilya'nın başkenti Ri de Janeri'da 175 ülkenin devlet ve hükümet başkanı ve temsilcilerinin katılımı ile II. Dünya Çevre ve Kalkınma Knferansı gerçekleştirilmiştir. Bu Knferansın snunda yayınlanan ve bağlayıcı niteliği lmayan öneri niteliğindeki 27 maddelik Ri Deklerasynu'nun 13. maddesinde "srumluluk ve tazmin" başlığı devletlerin kirlilikten zarar görenler için srumluluk ve tazmine ilişkin altında, ulusal yasalar çıkarması gerektiği ve 16. maddesinde "çevre maliyetleri" başlığı altında ise, ulusal triteterin kirleten öder ilkesini dikkate alarak çevre maliyetlerini içselleştirmesi eknmik araçların kullanımının geliştirilmesine özen gösterilmesi gerektiği belirtilmektedir (Annymus, 1992:15). Böylece eknmik araçların ulusal çevre. plitikalarına ve makr düzeyde de eknmi plitikalarına entegre edilmesi süreci başlamıştır. ve lll. TÜRKiYE'DE ÇEVRE YÖNETiMiNDE VERGiLERiN KULLANILABiLiRLiGi Ülkemizde su, tprak, hava, gürültü kirliliği, yerel, bölgesel ve ülkesel kşullar için geçerli lup, kirliliğin düzeyi büyük ölçüde eknmik gelişmişlik seviyesi ile değişim göstermektedir. Bu bakımdan öncelikle kirlilik kaynaklarının yerel, bölgesel ve ülkesel düzeyde tanımlanması gerekir. Ülkemizde vergi ve harç gibi mali yükümlülükler yasalarla düzenlenmektedir. Ayrıca kirlilik standartları, üretim hacminin sınırlanması ve kirlilik srunlarının yasaklamalar da merkezi idarece belirlenmektedir. Bu bakımdan çözümünde, yerel yönetimlerin gönüllü katılımları teşvik etmesi ve merkezi idarenin de çevre yönetiminin eknmik ve geleneksel araçlarını ülke kşulları ve uluslararası nrm değerlerini de dikkate alarak saptaması ve uygulaması gerekmektedir. Bu amaçla öncelikle ülkemizde mevcut çevre vergisi uygulamaları kısaca incelenmiş ve Ankara'da 1995'de üretici ve tüketidierin çevre kirliliğinin önlenmesine yönelik faaliyetlere katılım eğilimleri

14 316 Harun TANRlVERMiŞ ile mevcut çevre vergileri ile ilgili davranışlarının saptanmasına yönelik araştırma snuçları da dikkate alınarak makr ve mikr düzeyede uygulanabilir çevre yönetim araçları ile ilgili saptamalar yapılmıştır. Çevre Vergisi Uygulama/armm Mevcut Durumu Ülkemizde çevre ile ilgili larak çevre temizlik vergisi ve atıksu vergısı uygulanmaktadır. Çöp tplama ve atıksu deşarjı hizmetlerinin karşılığında alınan paranın adı "çevre temizlik vergisi" (katı atık vergisi) ve "atıksu vergisi" değil, harç lmalıdır. Çünkü Mali Hukuk'ta bir hizmet karşılığında alınan paraya harç denir (Piler, 1994:33). Harç, bazı kamu kuruluşlarının yaptıkları kamu hizmetlerinden yararlanan kişilerin, bu yararlanma karşılığında ödedikleri bedellerdir. Harçları vergilerden ayıran en önemli özellik, bunların karşılığında bir hizmetin yapılmış lmasıdır. Harcı ödeyenler bunun karşılığı lan hizmetten yararlanmaktadır. Ayrıca vergiler zrunlu bir yükümlülük lmasına karşın, harçlarda böyle bir zrunluluk lmamaktadır. Mükellefler vergilerini öderken hiçbir kşul öne sürmeden vergiyi ödemek zrunda lduğu halde, harcı ödemek istemeyen kişi, söz knusu hizmetten yararlanma arzusundan vazgeçtiği takdirde, harcı ödemeyecektir (Eraktan, 1994: ll). Bu çalışmada karışıklığa neden lmamak için vergi terimi kullanılmıştır. Çevre ternizlik vergisi, 3194 sayılı ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Yasası 'na mükeıter 44. maddenin eklenmesi ile 1994 yılından itibaren başlamıştır. Bu vergi, özellikle belediyelere gelir sağlamak amacı ile gündeme gelmiştir. Çevre srunları ile daha çk yerel yönetimler ilgilendiğinden, Devlet bu vergileri tplama yetkisini Yasa ile yerel yönetimlere vermiştir. Çevre temizlik vergisi, 5237 sayılı Belediye Gelirleri Yasası ile 2464 sayılı Belediye Gelirleri Yasası'ndaki temizleme ve aydınlatma harcının yerini almıştır (Anönymus, 1993). Bu vergiyi binayı kullananlar ve bş binalarda ise binanın sahibi öder. Kamu kurumları, gönüllü kuruluşlar, uluslararası kuruluşların temsilcilikleri, yabancı devlet temsilciliklerine ait binalar, çevre temizlik ve atıksu vergisi ödememektedir. Böylece bir miktar vergi gelirlerinden vazgeçilmesi, Çevre Yasası 'nın genel ilkesi lan "kirleten öder" ilkesi ile çelişmektedir. Yukanda sıralanan üretici veya tüketiciler de yerel yönetimlerce sağlanan katı atık ve atıksu tplama, içme ve kullanma suyu sağlama hizmetlerinden yararlandıklarına göre, bu vergileri ödemeleri gerekmektedir. Belediye ve mücavir alanlar içinde bulunan ve belediyelerin katı atık tplama ve kanalizasyn hizmetlerinden yararlanan knut, işyeri ve diğer amaçlarla kullanılan binalar, bu vergiyi öder. Bu vergi yalnızca yeme, içme ve kullanma snucu luşan atıklar ile park ve piknik alanları gibi yerlerden gelen katı atıkların tplamından luşan evsel atıkları kapsar.,mması, taşınması ve çevreye zararsız hale getirilmesi özel önlem, maliyet ve taşıma aracı gerektiren endüstriyel ve tıbbi katı atıklar ile evsel katı atıklar bu kapsamın dışındadır. Belediyelerin vergiler ile sağladıkları gelirleri; katı atıkların tplanması, taşınması,

15 EKONOMİK YAKLAŞlM 317 biriktirilmesi, çevreye ve insan sağlığına zararsız hale getirilmesi ve katı atıkların değerlendirilmesi işlemleri için kullanmaları gerekmektedir (Annymus, 1993). Ödenecek vergi, Yasa'da belirtilen tarifeye göre saptanmaktadır. Tarifede bina grupları ve derecelerine göre aylık vergi tutarları saptanmıştır. Tarifeye esas lan bina grupları 93/5105 sayılı Bakanlar Kurulu K2~ arı ile belirlenmiştir. Buna göre binalar 7 gruba ve 5 dereceye ayrılmış ve herbir grupta yer aı,.. ı binaların hangi dereceye gireceği, binaların bulunduğu mahalin ssyal ve eknmik özellikleri ile büyüklükleri de dikkate alınarak Belediye Meclislerince belirlenmektedir. Ancak knutlar 7. grupta yer alacak lup, 1994 yılı fiyatları ile en az TL/ay ve en fazla loo.oootl!ay arasında değişen miktarlarda vergi ödeyeceklerdir. İşyeri larak kullanılan binaların hangi grupta yer alacağına karar verirken; persnel sayısı, faaliyet türü, çevre kirliliğine katkı derecelerinin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Maliye Bakanlığı'nın 14 sayılı Tebliği'ne göre; Belediyeler binaların grupları ile derecelerine karşılık gelen aylık vergi tutarlarını gösteren listeleri ve bilgileri 1 ay süre ile Belediye ilan tahtasında tpluca ilan edecektir. Böylece kullanıcıların belediye meclisi kararlarına itiraz hakkını kullanması sağlanmış lacaktır. 1994'den snra eknmik ve ssyal kşullarda luşan değişiklikler dikkate alınarak bina grupları ve dereceleri ile vergi miktarlanndaki değişiklikler, her yıl Ocak ayında yeniden ilan edilecektir. Vergi her yıl Ocak ayında tahakkuk etmiş sayılır ve Ocak ve Temmuz aylarında lmak üzere iki taksitte tahsil edilir. Bu vergilerin ülkedeki yüksek enflasyn karşısında önemini yitirmesini önlemek için, her yıl bir miktar artırma esası getirilmiştir. Buna göre tarifede yer alan tutarlara 213 sayılı Vergi Usul Yasası hükümlerine göre, belirlenen yeniden değerleme ranının yarısı ile çarpılması snucu bulunacak tutarın eklenmesi ile yeniden belirlenecektir. Çevre vergisinin tplanmasına lanak veren 44. maddede, bina derecelerine göre aylık vergi miktarlarını belirleme yetkisi belediye meclisine verilmiştir. Uygulamada bazı belediye meclisleri binaların genişliğine (m2) göre, bazılerı binanın bulunduğu skaklara göre ve bazıları ise mahalleyi esas alarak vergi miktarını be]i lemektedir. Bu durum adaletsizliklere neden lmaktadır. Belediye meclisleri vergi miktarlarını sapıamadan önce detaylı inceleme yapmalıdır. Bazı belediyeler knutları tek bir kategride ve bazılarıise 2 veya 3 kategride tplamaktadır. Uygulamadaki srunların çözümü için, öncelikle ülkesel düzeyde geçerli lacak tek bir veya birkaç kriterin esas alınarak, ödenecek vergi miktarının saptanması ile ilgili düzenlernelerin yapılması gerekmektedir. Ayrıca belediyelerde çevre vergisinin tplanması ile ilgili birimlerin detaylı araştırma yapacak, vergilerin ödenmesini denetleyecek ve vergileri ödemeyenleri izieyecek yeterli persnel bulunmamaktadır. Belediyeler sadece vergi ödemek için kendilerine başvuranlardan tahsilat yapma ile yetinmemeli, sistemin daha iyi işletilebilmesi için yeni çalışmalar yapmalıdır. Atıksu vergisi: Belediye ve müc~vir alanlar içinde bulunan ve belediyelerin kanalizasyn hizmetlerinden yararlanan knut, işyeri ve diğer amaçlarla kullanılan binalar,

16 318 Harun TANRlVERMiŞ bu vergiyi öder. Atıksu deyimi, evsel, endüstriyel, tarımsal ve diğer kullanımlar snucunda kirlenmiş veya tamamen değişmiş suları kapsamaktadır. Vergiyi, -ı:::.ıayı kullananlar ve bş binalarda ise binaların sahipleri öder. Vergi ranı, belediye meclislerince su bedelini aşmayacak miktarda belirlenmektedir. Belediyeler bu ranları saplarken, katı atıklar için luşturulan bina gruplarını dikkate alırlar. Atıksu vergisi, su bedeli ile metrplitan belediyelerce tplanır ve yerel belediyelere gönderilir. Ancak büyükşehir ile ilçe belediye meclisleri atıksu vergisi için farklı ranları belirleyebilmektedir. Bu durumda su bedelini tplayan kuruluşlar, bir büyükşehirin farklı ilçelerine farklı vergi ranları uygulamak zrunda kalmaktadır. Ayrıca atıksu vergilerinin ilgili belediyelere ne kadar süre içinde gönderileceği de Yasa' da belirtilmemiştir. Atıksu vergisi her iki ayda bir su faturaları ile tahsil edilmektedir sayılı Çevre Yasasının 17. maddesine göre, çevre kirliliğinin önlenmesi ve çevrenin iyileştirilmesi için "Çevre Kirliliğini Önleme Fnu" kurulmuştur. Belediyelerce tplanan çevre vergisi gelirlerinin % 10 'u tahsilatı izleyen ayın 15. günü akşamına kadar Fna yatırılır. Büyükşehir belediye sınırlan içinde bulunan ilçe ve alt kademe belediyelerce tplanan çevre vergisi gelirlerinin % 20'si "Çöp yakma ve yeniden kazanım tesislerinin kurulması ve işletilmesi"nde kullanılmak üzere tahsilatı izleyen ayın 15. günü akşamına kadar büyükşehir belediyelerine yatırılır. Belediyeler çevre vergileri ile elde ettikleri gelirleri, çevre ve atıksu srununu çözmek için kullanmalıdır. Günümüzde çğunlukla bu ylla sağlanan gelirler, persnel ve diğer cari giderlerin karşılanmasında kullanılmaktadır. Halbuki bu gelirlerin sadece atıkların tplanması ve antılması için kullanılması gerekmektedir. Ayrıca kendilerinin açtıkları kuyulardan su çıkaran işletmelerden atıksu vergisinin alınması, katı atıklarını kendisi tplayan ve suyunu kendisi çıkaran sitelerde bu vergilerin alınması ve mevsimlik işyerleri ve yazlıkları kullananların veya bunların maliklerinin de bu vergileri ödemesi gerekir. Çevre temizlik vergisinde, kullanılan ve bş knutlar aynı kategride kabul edilmekte ve aynı miktarda vergi ödemektedir. Bu uygulama kirleten öder ilkesinin felsefesi ile çelişmektedir. Ayrıca bu düzenlernede vergi miktarı, katı atık üretimine de bağlı değildir. Bunun için fazla miktarda atık üreten knut ve işyerlerinin daha fazla vergi ödemesi, cam, metal, kağıt vb. geri kazanılabilen maddeleri kaynağında ayıran knut ve işyerlerinin daha az vergi ödemesi önerilebilir. Çevre kirlenmesinin önlenmesi amacıyla yapılacak yasal düzenlernelerin esas işlevi, bunların kullanımına arzulanan amaçlar dğrultusunda bir sınırlama getirmektir (Ertürk, 1996:121) tarih ve 2872 sayılı Çevre Yasası'nın 3. maddesinin e fıkrasında "kirlenmenin önlenmesi, sınırlandırılması ve mücadele için yapılan harcamaların kirleten tarafından karşılanması esastır" deniterek "kirleten öder" ilkesi benimsenmiştir. Yasa' da kusursuz srumluluk ilkesinin getirilmiş lması, çevreyi kirletenler ve çevreye zarar verenlerin neden ldukları kirlilik ve bzulmalardan dğan zaradardan dlayı, kusur kşulu aranmaksızın srumlu lacakları, bunların srumluluktan ancak söz knusu kirliliği önlemek için gerekli her türlü tedbiri aldıklarını ispat etmeleri halinde kurtulabilecek

17 EKONOMİK YAKLAŞlM 319 demektir. Çevre Yasası 'nda, çevrenin krunması ve geliştirilmesi için hangi araçların kullanılacağı 8., 13. ve 14. maddelerde belirtilmiştir. 8.maddede kirletme yasağı başlığı altında "her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerle belirlenen standartıara ve yöntemlere aykırı larak dğrudan ve dlaylı biçimde alıcı rtama vermek, deplamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır" denilmektedir. 13. maddede "ÖekljiL _ 1,eleri bzan kimyasal maddelerinö üretim, ithal, taşıma, deplama ve kullanımına ilişkin sınırlamalarınö" yönetmelikle belirtileceği ve 14. maddede ise, "Ö yönetmelikle belirlenen standartlar üzerinde gürültü çıkarılması.." yasaklanmıştır. Yasa'nın 5. Bölümü'nde ise "Cezai Hükümler" başlığı altında, belirlenen yasaklara ve yönetmeliklerde belirlenen standartiara uymayaniara verilecek cezalar belirtilmiştir (Annymus, 1991c: ). Ülkemizde çevrenin krunması ve geliştirilmesine yönelik plitikaları belirleyen Çevre Yasası'nda plitika aracı larak; standart belirleme, yasaklama, sınırlama, denetleme, teşvik tedbirlerinden yararlandırmama ve para cezaları gibi uygulamalardan luşan direkt kntrle dayalı geleneksel çevre yönetimi araçlarının kullanılması gerektiği belirtilmiştir. Bu araçların da esasını standartlar luşturmaktadır. Bu amaçla Yasa'nın uygulanmasını sağlamak üzere çıkarılması öngörülen standartlardan; Hava Kalitesinin Krunması, Gürültü Kntrlü, Su Kirliliği, Katı Atıkların Kntrlü, Zararlı Kimyasal Madde ve Ürünlerin Kntrlü, Tıbbi Atıkların Kntrlü ve Gemi ve Deniz Araçlarına Verilecek Cezalarda Sucun Tespiti ve Cezaların Kesilmesinin Usulleri ile Kullanılacak Makbuzlara Dair Yönetmelikleri hazırlanmış ve bunlar yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmeliklerde ilgili alanlar için standartlar saptanmış ve üretici ve tüketkilerin bunlara uymaları istenmiştir. Ancak ülkemizde çevre örgütlenmesinde eksiklikler ve özellikle de yetki paylaşımı ve eşgüdüm srunları nedeniyle uygulamada mevcut standartların tam larak uygulanamadığı ve bu amaçla işletmelerin çğunlukla etkili larak denetlenem ~Jiği ve dlayısıyla ilgililere gerekli yaptırımların uygulanamadığı görülmektedir. Ülkemizin çevre yönetim standartlarının hazırlanması ve uygulanması sürecinin henüz başlangıcında ldugu ifade edilebilir. Çevre yönetim standartları, çevre ile ilgili çalışmalara pratik bir içerik kazandırarak, bunların günlük yaşamın her aşamasına girmesine lanak verecektir. Bu amaçla TSE Çevre Hazırlık Grubu, Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO)'nce geliştirilen çevre yönetim standartları üzerindeki çalışmalarını sürdürmektedir. Böylece çevre yönetim sistemleri, çevre denetim sistemleri, çevre ile ilgili etiketlendirme ve hayat byu değerlendirme başlıkları altında 4 grupta standart hazırlık çalışmaları sürdürülmektedir (Annymus, 1995:22). Ankara İli Çankaya İlçesi 'nden farklı ssy-eknmik düzeylerdeki 171 aile seçilmiş ve bunlara çevre kirliliğinin vergilendirilmesi için tüketici davranışlarını değerlendirmeye yönelik bir anket uygulanmıştır. Aileler rtalama kg/gün ve kişi başına kg/gün katı atık üretmektedir. Ailelerin % 52.58'i yeniden kazalınalabilecek maddeleri evlerinde ayırmaktadır ve % 44'ü "kirleten öder" ilkesinden haberdardır. % 42,69'u yaşadıkları

18 r 320 Harun TANRlVERMiŞ çevrenin kalitesinin yükseltilmesi için parasal katkı yapma eğilimindedir. Ailelerin çevre kalitesinin yükseltilmesi için ödemek istedikleri miktar (WTP) rt?lama TL/ay lup, bu miktar ailelerin turdukları yerlerin gelişmişlik düzeyi ve ailelerin ssy-eknmik düzeyine bağlı larak büyük ölçüde değişmektedir. Ailelerin% 90,64 J yalnızca vergiler ve harçlada çevre kalitesinin krunamayacağını belirtmişlerdir (Tanrı vermiş, 1995:58-85; Tanrıvermiş, 1997b). Ankara'da anket uygulanan 44 sanayi ve ticaret işletmesinin %56,82'si bireysel veya rtak arıtma tesisine sahiptir ve % 43,18' i ise atıklarına hiçbir arıtma işlemi uygulamadan dğaya vermektedir. İşletme yöneticilerinin % 95,45 'i "kirleten öder" ilkesinden haberdardır. işletmeciler, harçlar ve vergilerin çevre kalitesinin krunması için yeterli lmayacağını belirtmişlerdir. İşletmecilerin% 90,91 'inin çevre kalitesinin yükseltilmesi için parasal katkı yapma eğiliminde lduğu belirlenmiştir. İşletmelerin rtalama larak ödemek istedikleri miktarlar (WTP) TL/ay larak saptanmış lup, bu miktar ile işletme ölçeğine, işletmelerde arıtma yatırımlarının varlığına ve çevre duyarlılığına bağlı larak büyük değişim göstermektedir (Tanrıvermiş, 1995:58-85; Tanrıvermiş, 1997b). Aileler ve işletmelerin çevre kalitesinin yükseltilmesi için ödemek istedikleri miktarlar, çevre kalitesinin yükseltilmesinin fırsat maliyeti lup, bu miktarlar söz knusu eknmik birimlerin fiilen ödedikleri çevre temizlik ve atıksu vergi miktarları arasında önemli bir farkın lduğu saptanmıştır. Ailelerin ödemek istedikleri miktarlar (WTP), ödedikleri rtalama çevre temizlik ve atıksu vergisi tplamından 3,8 kat ve işletmelerin ödemek istedikleri miktarlar (WTP) ise, fiilen ödedikleri rtalama çevre temizlik ve atıksu vergisi tplamından 4,2 kat daha yüksektir. Aileler ve işletme yöneticileri genel larak vergi ödemeyi tercih etmemektedir. Bunun en önemli nedeni larak ise ailelerin % 86,55'inin ve işletmelerin ise tamamının mevcut çevre vergileri ile tplanan gelirlerin yerel yönetimler ve Çevre Bakanlığı bünyesindeki ilgili fnların idarelerince plitik amaçlarla kullamlması ifade edilmiştir. Rasynel düzenleme yapılması durumunda işletmelerin tamamı kirliliğin önlenmesi için parasal katkı payı ödemek istediklerini belirtmişlerdir. işletmeciler, çevre vergisinin ürettikleri atık miktarına paralel larak saptanmasını ve atıklarını ileri derecede arıtarak ekljik sisteme ilave bir yük getirmeyen işletmelerin ise, kirlilik vergisi ödemesinden muaf tutulmasını önermektedirler. Ailelere uygulanan ankettin snuçlanna göre, atık üretimine paralel çevre vergisi sisteminin uygulanmasının çk güç lduğu ve bunun yerine yaşamlan yerleri çevre kalitesi, gelişmişlik düzeyi ve ailelerin ssy-eknmik düzeyine göre vergilendirmenin daha klay uygulanabileceği saptanmıştır. işletme yöneticilerinin önerdiği diğer bir çözüm ylu ise çk ilginçtir. Buna göre yerel yönetimler her yerleşim yeri içinde imar planına uygun larak sanayi yerleşim alanlarını saptamalı ve bu alanlarda arıtma tesislerini kurmalıdır. Bu tesislerde bölgedeki tüm işletmelerin atıkları arıtılmalı ve bu işlemin getirdiği arıtma maliyetleri, bireysel işletmelerin sisteme verdikleri atık yüküne paralel larak işletmelerce ödenmelidir. Burada bir birim atığın arıtma 1 J

19 EKONOMiK YAKLAŞlM 321 maliyetine eşit lacak düzeyde harç saptanarak işletmelere ödetme lanağı da sağlanmış lacaktır. İşletmelerin tamamı bu tür bir plitikanın başarılı labileceğini belirtmektedir (Tanrıvermiş, 1995:58-85; Tanrıvermiş, 1997b). Kirlilik kntrlü için yapılan düzenlemelerle beklenen amaçlara ulaşılabilmesi için, tplumun çevre duyarlılığının artırılması ve bu amaçla gönüllü katılımın sağlanması gereklidir. Ankara Örneği 'nde saptanan bulgulara göre, farklı ssy-eknmik düzeylerdeki aileler (tüketiciler) ve işletmelerde çevre duyarlılığının göreli larak yükseldiği, üreticilerin ve tüketidierin kirliliğin önlenmesi için gönüllü larak mali katkıda bulunma veya çevresel kaynakların kullanımlarının bir karşılığı larak vergi veya harç ödeme eğiliminin yüksek lduğu saptanmıştır. Bu eğilimden yararlanılabilmesi için, öncelikle tplanacak vergi gelirlerinin amacına uygun larakkullanıldığı knusunda halkın ikna edilmesi gereği vardır. Ayrıca bu eğilim bütün tplum kesimlerine çevre eğitimi ile yayılabilir ve kirlilik kntrlüne yükseltilebilir ve böylece bu amaca yönelik prjeler için mali kaynak gönüllü katılım sağlanabilir. Snuç ve Öneriler Kirlilik kntrlünde Eknmi Biliminin önerdiği hangi plitika aracı veya araçlarının kullanılacağı büyük önem taşımaktadır. Eknmik araçların hemen hepsi geniş kapsamlı larak çevresel mallar-atıklar-ürünlerin değerlerinin biçilmesini gerektirmektedir. Çünkü kirlilik kntrlü hangi araç veya araçlarla yapılırsa yapılsın, bunların fayda ve maliyetlerinin bilinmesi, özellikle kamuyu luşturulması, ulusal ve uluslararası destek sağlama yönünden büyük önem taşımaktadır. Böylece çevrenin serbest bir mal larak değerlendirilmesi ve eknmik analizierin dışında tutulması yerine, kıt kaynak larak kabul edilmesi ve fiyatı lan bir eknmik mal larak analizlere dahil edilmesi, Eknmi Bilimi açısından ayrı bir önem taşımakta ve bu süreç Çevre Eknmisi adlı yeni bir eknmi dalının gelişimini hızlandırmıştır. Eknmik yönden kirlilik düzeyinin sıfıra indirilmesi mümkün görülmemektedir. Eknmik gelişmeye bağlı larak kirlilik mutlaka luşmaktadır, ancak kirlilik zararlarını alınacak teknik ve eknmik önlemlerle hafifletmek veya canlı yaşamı için zararsız düzeye indirmek lanaklıdır. Burada önemli lan nkta, eksistemlerin sürekliliğinin güvence altına alınmasına lanak sağlayan kirlilik seviyesinin üzerine çıkılınasının önlenmesidir. Kirlilik srununun piyasa eknmisi kşullarında kendiliğinden çözülmesi beklenmemelidir. Devletin kirleurneyi önleyici araçlarla piyasaya müdahalelerde bulunması gereklidir. Bu nedenle ülke lanaklarına bağlı larak insanların refahını yükseltmeyi amaçlayan çevre plitikası araçlarının saptanması ve planlı larak uygulanması önem taşımaktadır. Çevre yönetiminde standartlar ve diğer emir-kmuta önlemlerinin herkese eşit bir biçimde uygulanması lanaklı lmadığından, eknmik araçların kullanımı gerekmektedir. Vergiler,

20 322 Harun TANRlVERMiŞ harçlar, standartlar, üretim miktarı ve kirliliğin sınırlanması, kredi ve sübvansiyn sağlama gibi araçlar içinde, vergilendirme ile gerekli tedbirlerin alınması kşulu ile kredilendirmenin daha uygun plitika araçları lduğu belirtilebilir. Özellikle küçük ve rta ölçekli işletme için sübvansiynlar ve kredinin kirliliğin etkin larak kntrlü için zrunlu ve gerçekçi lduğu ifade edilebilir. Çevre vergileri rasynel bir biçimde tasarlanır ve uygulanırsa, çevresel amaçlara ulaşınaya yardımcı en etkin bir araç işlevi görebilir. Kirliliğe neden lan mallar ve hizmetlere knulacak vergiler, bunların kullanımını azaltarak daha düşük düzeyde kirlilik kaynağı lan (çevre dstu) ikamelerinin kullanımını artırır ve böylece çevre kirliliği de göreli larak azaltılmış lur. Bu bakımdan ülkemizde kirliliğin azaltılması açısından, diğer önlemlerin yanısıra, çevre vergileri de uygulanabilir. Devlet kirlilik kntrl yöntemlerini uygulamadan önce, kirlilik standartlarını uluslararası kabul görmüş nrm değerleri ve ülkenin özel kşullarını dikkate alarak saptarnalıdır. Yasal önlemlerin gerektirdiği alanlarda rasynel bir sübvansiyn plitikasının benimsenmesi ve uygulanması gereklidir. Ayrıca kirliliğe neden lan işietinelerin atık envanterlerinin çıkarılması gerekmektedir. Çevre vergilerinin etkin uygulanabilmesi için çevreye verilen emisyanlar ve bunların kaynaklarının kapsamlı larak envanterlerinin (atıkların kaynakları, miktarları ve çeşitleri gibi) çıkarılması gerekir. Daha snra izin verilen maksimum standartları aşan kirletici miktarlarının azaltılması için gerekli ve etkili araçlar, bunların uygulanmasının maliyetleri ve etkilerinin araştırılması gerekir. Çevre kruma yöntemlerinin ilgili kurumlarca uygulanması için çk geniş kapsamlı bir denetleme ve kntrl mekanizmasına gereksinim vardır. Ayrıca çevrenin yalnızca yasal yaptırımlar ve zrlamalarla krunamayacağı, yasal düzenlernelerin eknmik araçlarla desteklenmesi gerektiği de unutulmamalıdır. Ancak etkin bir kntrl mekanizmasına sahip lmayan yasalar ve kurumsal düzenlernelerin de bütünüyle etkisiz kalacağı ve eknmik araçları da başarısız kılacağı açıktır. Karar rganları, herbir kirlilik layı için standartlar ve eknmik araçları birlikte kullanma altyapı ve lanaklarını sağlamalıdır. Çevre srunların özünde eknmik nedenler lduğuna göre, bunların çözümünde eknmik araçların kullanımı da gerekmektedir. Devletin uyguladığı kruma önlemlerinin getirdiği maliyetierin ptimum dağılımı, ancak etkin bir vergilendirme ile sağlanabilir. Bununla birlikte vergi yükünün talep elastikiyetlerinin uygunluğu ölçüsünde fiyatlara" yansıtılabileceği ve istenen kaynak dağılımının uygulamada tam larak sağlanamayacağını da değerlendirrlı.ek gerekmektedir. Kirletici kaynaklann vergilendirilmesinde, vergi ranları, sektörlere göre atık ve emisyn miktarları ile rantılı lmalıdır. Vergiler hammadde, atık veya ürün üzerinden alınabilir. Alternatif mal ve hizmetlerin üretimi geliştirilerek çevreye daha düşük düzeyde zarar veren mal ve hizmetlerin üretici ve tüketicileri teşvik edilirken, kirletici ürünler vergilendirilmelidir. Ülkemizde genel bir çevre vergisi uygulaması yerine, çevreye zararlı ürün ve teknljilere ilave vergiler knulması, sistemin başarılı larak planlanması ve uygulanması için gereklidir. Çevre Bakanlığı 'nın diğer ilgili kuruluşlar ile de birlikte

Kentsel Planlama ve Kentsel Altyapı İlişkisinde Yeni bir Dönem; Kentsel Dönüşüm

Kentsel Planlama ve Kentsel Altyapı İlişkisinde Yeni bir Dönem; Kentsel Dönüşüm Kentsel Planlama ve Kentsel ltyapı İlişkisinde Yeni bir Dönem; Kentsel Dönüşüm.Faruk GÖKSU Kentsel Strateji td.şti. nahtar Kelimeler: Kentsel Planlama, Kentsel ltyapı, kıllı Büyüme (smart grwth), Kentsel

Detaylı

KONU: KURUMSAL YÖNETİM İLKELER (KURUMSAL YÖNETİM TEBLİĞİ SERİ II NO:17.1)

KONU: KURUMSAL YÖNETİM İLKELER (KURUMSAL YÖNETİM TEBLİĞİ SERİ II NO:17.1) KONU: KURUMSAL YÖNETİM İLKELER (KURUMSAL YÖNETİM TEBLİĞİ SERİ II NO:17.1) Sermaye Piyasası Kurulu tarafından 30.12.2011 tarih Seri IV, N: 56 Kurumsal Yönetim İlkelerinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına

Detaylı

o Kullanım: Sesli çağrı, kısa mesaj ve SMS için % 43 (% 25 özel iletişim vergisi ve % 18

o Kullanım: Sesli çağrı, kısa mesaj ve SMS için % 43 (% 25 özel iletişim vergisi ve % 18 Turkiye Yunanistan Plnya Prtekiz Özbekistan İngiltere Avusturya Slavenya Arnavutluk Hllanda Azerbaycan İspanya Sırbistan Malta Kıbrıs Karadağ Kazakistan Türkiye de mbil telefn hizmeti ve vergilendirme

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ Sağlık Hizmetleri Finansman Yapısının Güçlendirilmesi ve Yeniden Yapılandırılması için Altyapı Geliştirme Prjesi II. Faz Genel Sağlık Sigrtası Sağlık Bakım Hizmetleri Ödemeleri için

Detaylı

Çimento Sektöründe Sürdürülebilir Üretim ve Sektörel Uygulamalar

Çimento Sektöründe Sürdürülebilir Üretim ve Sektörel Uygulamalar Çiment Sektöründe Sürdürülebilir Üretim ve Sektörel Uygulamalar Sürdürülebilir Üretim Sempzyumu 203 Canan DERİNÖZ GENCEL Türkiye Çiment Müstahsilleri Birliği Çevre Danışmanı 0.04.203 İçerik Türkiye Çiment

Detaylı

KÖTÜ ŞARTLARDAKİ ÇOCUK İŞÇİLİĞİNİN YASAKLANMASI VE ORTADAN KALDIRILMASINA İLİŞKİN 182 SAYILI ACİL ÖNLEMLER SÖZLEŞMESİ

KÖTÜ ŞARTLARDAKİ ÇOCUK İŞÇİLİĞİNİN YASAKLANMASI VE ORTADAN KALDIRILMASINA İLİŞKİN 182 SAYILI ACİL ÖNLEMLER SÖZLEŞMESİ KÖTÜ ŞARTLARDAKİ ÇOCUK İŞÇİLİĞİNİN YASAKLANMASI VE ORTADAN KALDIRILMASINA İLİŞKİN 182 SAYILI ACİL ÖNLEMLER SÖZLEŞMESİ Bu sözleşme, ILO'nun temel haklara ilişkin 8 sözleşmesinden biridir. Uluslararası Bürsu

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ UZMANLIK SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ UZMANLIK SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ UZMANLIK SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİMİ EĞİTİM ADI İnsan Kaynakları Yönetimi Uzmanlık Sertifika Prgramı Eğitimi EĞİTİMİN AMACI İşletmelerin sahip ldukları en önemli kaynaklardan birisi,

Detaylı

HAZİNE GARANTİLERİ VERİLMESİ, İZLENMESİ, BÜTÇELEŞTİRİLMESİ VE RAPORLANMASINA İLİŞKİN ESAS VE USULLERE DAİR YÖNETMELİK

HAZİNE GARANTİLERİ VERİLMESİ, İZLENMESİ, BÜTÇELEŞTİRİLMESİ VE RAPORLANMASINA İLİŞKİN ESAS VE USULLERE DAİR YÖNETMELİK HAZİNE GARANTİLERİ VERİLMESİ, İZLENMESİ, BÜTÇELEŞTİRİLMESİ VE RAPORLANMASINA İLİŞKİN ESAS VE USULLERE DAİR YÖNETMELİK (12 Nisan 2002 tarih ve 24724 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır) Madde 1- Amaç Bu

Detaylı

Kentsel Atıksu Arıtımı Hizmet Bedeli Tahsil Yöntemleri & Tam Maliyet Esası Ücret ve Vergilerin Yeterliliği

Kentsel Atıksu Arıtımı Hizmet Bedeli Tahsil Yöntemleri & Tam Maliyet Esası Ücret ve Vergilerin Yeterliliği KOCAELİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kentsel Atıksu Arıtımı Hizmet Bedeli Tahsil Yöntemleri & Tam Maliyet Esası Ücret ve Vergilerin Yeterliliği Ali SAĞLIK Genel Müdür

Detaylı

TEMEL EKONOMİ 1. GİRİŞ

TEMEL EKONOMİ 1. GİRİŞ 1 TEMEL EKONOMİ 1. GİRİŞ 1. GİRİŞ Eknmi Nedir? Üretim lanakları eğrisi Eknminin ilgilendiği temel srular Eknmi plitikasının temel hedefleri Eknmik sistemler Bir ssyal bilim larak eknminin başlangıcı 2

Detaylı

İnsan Kaynakları Yönetimine İş Süreçleri Yaklaşımı

İnsan Kaynakları Yönetimine İş Süreçleri Yaklaşımı İnsan Kaynakları Yönetimine İş Süreçleri Yaklaşımı Giriş Hatırlanacağı gibi 1980 ler tmasyn dönemiydi. Üretimde rbt kullanımı özellikle Batı ülkelerinde çk yaygındı. 1990 larda ise Tplam Kalite Yönetimi

Detaylı

Sirküler no: 092 İstanbul, 24 Kasım 2010

Sirküler no: 092 İstanbul, 24 Kasım 2010 Sirküler n: 092 İstanbul, 24 Kasım 2010 Knu: Bazı alacakların yeniden yapılandırılmasına ilişkin Kanun Tasarısı hakkında Hükümet tarafından yapılan açıklamalar. Özet: 15 Kasım 2010 tarihinde, Devlet Bakanı

Detaylı

İLGİLİ DİĞER KAR ARLAR

İLGİLİ DİĞER KAR ARLAR 6.1. Ar-Ge, Yenilik ve Girişimcilik Destek Mekanizmalarında Bütünsellik, Uyum ve Hedef Odaklılığın Sağlanması için Krdinasyn Kurulu Oluşturulması [2011/102] KARAR NO Y Ar-Ge, yenilik ve girişimcilik destek

Detaylı

K O Ç Ü N İ V E R S İ T E S İ G Ö Ç A R A Ş T I R M A L A R I P R O G R A M I. M i R e K o c

K O Ç Ü N İ V E R S İ T E S İ G Ö Ç A R A Ş T I R M A L A R I P R O G R A M I. M i R e K o c M i R e K c K O Ç Ü N İ V E R S İ T E S İ G Ö Ç A R A Ş T I R M A L A R I P R O G R A M I Türkiye den Yurtdışına Yönelen Göç Hareketleri Üzerine Brifing N: 2 / 2009 Bu brifing Kç Üniversitesi Göç Araştırmaları

Detaylı

ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ ÇALIŞMA TABLOSU: İNŞAAT YÖNETMELİĞİNİN ETKİ DEĞERLENDİRMESİ

ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ ÇALIŞMA TABLOSU: İNŞAAT YÖNETMELİĞİNİN ETKİ DEĞERLENDİRMESİ IBF, PIRI Grup ve Jacbs & Assciates Knsrsiyumu ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ ÇALIŞMA TABLOSU: İNŞAAT YÖNETMELİĞİNİN ETKİ DEĞERLENDİRMESİ GÖREV: 1. Örnek Olay İncelemesi Çalışma Tablsunun tamamını kuyarak knuya

Detaylı

Uzaktan Eğitim. Web Tabanlı Kurumsal Eğitim

Uzaktan Eğitim. Web Tabanlı Kurumsal Eğitim Uzaktan Eğitim Uzaktan eğitim alternatif bir eğitim tarzıdır. Iletişim terisinde ki süreci incelediğimizde kaynak ve alıcı arasındaki süreç farklı fiziksel rtamlarda gerçekleşiyrsa buna uzaktan eğitim

Detaylı

1.2.4 Fayda-Maliyet Analizi & ilgili analiz yöntemleri

1.2.4 Fayda-Maliyet Analizi & ilgili analiz yöntemleri AB eşleştirme Prjesi Türkiye Kamu Maliyesinde Karar Alma ve Perfrmans Yönetimi KURS PROGRAMI 1.2.4 Fayda-Maliyet Analizi & ilgili analiz yöntemleri TARİH : Kursun 1. kısmı: 30.5 17.6.2011 2. kısmı 04.07

Detaylı

ÖDEMELER DENGESİ TABLOSUNDAKİ DİĞER MAL VE HİZMET GELİRLERİ KALEMİNİN İÇERİĞİ VE HESAPLAMA YÖNTEMİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

ÖDEMELER DENGESİ TABLOSUNDAKİ DİĞER MAL VE HİZMET GELİRLERİ KALEMİNİN İÇERİĞİ VE HESAPLAMA YÖNTEMİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA ÖDEMELER DENGESİ TABLOSUNDAKİ DİĞER MAL VE HİZMET GELİRLERİ KALEMİNİN İÇERİĞİ VE HESAPLAMA YÖNTEMİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA İÇİNDEKİLER 1. Giriş 2. Diğer Mal ve Hizmet Gelirlerinin Kapsamı 3. Diğer Gelirlerin

Detaylı

2872 Sayılı Çevre Kanunu

2872 Sayılı Çevre Kanunu TÜRK ÇEVRE MEVZUATI 1. YATAY MEVZUAT (4 adet Uluslararası Sözlesme, 6 adet Kanun, 4 adet Yönetmelik, 2 adet Teblig, 3 adet Genelge, 1adet Talimat ve 7 adet Bakanlar Kurulu Kararı) 2. ATIK YÖNETM (2 adet

Detaylı

FİRMA PROFİLİ. geliştirmede yol açan güçlü bir firma olmaktır.

FİRMA PROFİLİ. geliştirmede yol açan güçlü bir firma olmaktır. FİRMA PROFİLİ 2000 yılından beri endüstriyel yapılar, eğitim, sağlık ve turizm tesisleri, açık ve kapalı spr alanları, enerji ve iletişim altyapı tesislerinin inşa işlerinde faaliyet gösteren FGC İNŞAAT,

Detaylı

IBF, PIRI Group ve Jacobs & Associates Konsorsiyumu DEA REHBERİ

IBF, PIRI Group ve Jacobs & Associates Konsorsiyumu DEA REHBERİ IBF, PIRI Grup ve Jacbs & Assciates Knsrsiyumu DEA REHBERİ 1. GİRİŞ Bu Rehber, Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin kapsamına giren ve milli güvenlikle ilgili hususlar ile kesin hesap

Detaylı

ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ

ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ Ece SARAOĞLU Çevre ve Şehircilik Uzmanı 4. Türk-Alman Su İşbirliği Günleri 24.09.2014 Sunum İçeriği Atıksu Politikamız Atıksu Mevzuatı Su Kirliliği Kontrolü

Detaylı

IWE 2015 FUAR SONU RAPORU. İstanbul Su ve Atıksu Arıtma Teknolojileri Fuarı ve Konferansı. www.istanbulwaterexpo.com

IWE 2015 FUAR SONU RAPORU. İstanbul Su ve Atıksu Arıtma Teknolojileri Fuarı ve Konferansı. www.istanbulwaterexpo.com IWE 2015 İstanbul Su ve Atıksu Arıtma Teknljileri Fuarı ve Knferansı FUAR SONU RAPORU www.istanbulwaterexp.cm Akıllı Su Çözümleri IWE Istanbul Water Exp 2015, su kaynaklarının sürdürülebilir kullanılması,

Detaylı

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amaçları

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amaçları Rehberlik ve Psikljik Danışma Hizmetlerinin Amaçları Psikljik danışma ve rehberlik uygulamalarının amacını rtaya kyabilmek için öncelikle, "kendini gerçekleştirme" (self-actualizing) kavramından hareket

Detaylı

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER 4.bölüm EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI 1.Kaynak Dağılımında Etkinlik:

Detaylı

2015 Makroekonomik Beklentiler

2015 Makroekonomik Beklentiler AKBANK 2015 Makreknmik Beklentiler Aralık 2014 Şahin Zuluğ Melek Sibel Yapıcı Dğukan Ulusy 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014T 2015T BÜYÜME: 2015 BEKLENTİMİZ %3,5 1. Özel Tüketim Harcamaları:

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİM FİNANSAL YÖNETİM FİNANSAL YÖNETİM. Ramazan Aktaș Mete Doğanay Atılım Murat Eșref Savaș Bașcı

FİNANSAL YÖNETİM FİNANSAL YÖNETİM FİNANSAL YÖNETİM. Ramazan Aktaș Mete Doğanay Atılım Murat Eșref Savaș Bașcı FİNANSAL YÖNETİM www.firstgate.cm.tr FİNANSAL YÖNETİM FİNANSAL YÖNETİM Prf. Dr. Prf. Dr. Yrd. Dç. Dr. Yrd. Dç. Dr. Ramazan Aktaș Mete Dğanay Atılım Murat Eșref Savaș Bașcı Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim

Detaylı

5.1. Eğitimin Niteliğini Artırmak Amacıyla Durum Tespitine Yönelik Çalışmalar Yapılması [2012/101]

5.1. Eğitimin Niteliğini Artırmak Amacıyla Durum Tespitine Yönelik Çalışmalar Yapılması [2012/101] 5.1. Eğitimin Niteliğini Artırmak Amacıyla Durum Tespitine Yönelik Çalışmalar Yapılması [2012/101] 2012/101 Eğitimin Niteliğini Artırmak Amacıyla Durum Tespitine Yönelik Çalışmalar Yapılması İLGİLİ DİĞER

Detaylı

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ATIKSU ALTYAPI VE EVSEL KATI ATIK BERTARAF TESİSLERİ TARİFELERİNİN BELİRLENMESİNDE UYULACAK USUL VE ESASLARA İLİŞKİN YÖNETMELİK DEMET ERDOĞAN Çevre ve Şehircilik Uzmanı Kapsam

Detaylı

DAVRANIŞ KURALLARI VE ETİK DEĞERLER Tekel Karşıtı ve Rekabet İlkeleri

DAVRANIŞ KURALLARI VE ETİK DEĞERLER Tekel Karşıtı ve Rekabet İlkeleri DAVRANIŞ KURALLARI VE ETİK DEĞERLER Tekel Karşıtı ve Rekabet İlkeleri MAGNA INTERNATIONAL INC. Tekel Karşıtı ve Rekabet İlkeleri Magna, aktif ancak adil bir rekabet içindedir ve serbest ve adil rekabeti

Detaylı

2013 YILI PERFORMANS PROGRAMI

2013 YILI PERFORMANS PROGRAMI 2013 YILI PERFORMANS PROGRAMI 2013 YILI PERFORMANS PROGRAMI 2013 PERFORMANS PROGRAMI 1 BAKAN SUNUŞU Medeniyetin simgesi lan su, günümüze kadar sadece miktar larak değerlendirilmiş lup, kalite açısından

Detaylı

Başlıca hizmetlerimiz;

Başlıca hizmetlerimiz; VERDE ÇEVRE MÜHENDİSLİK DANIŞMANLIK PROJE ÖLÇÜM HİZM. İ.S.G. TİC. LTD. ŞTİ. Ç ÇÖ ÖZ ZÜ ÜM MO OR RT TA AĞ ĞIIN NIIZ Z V VE ER RD DE EÇ ÇE EV VR RE E H HE ER RY YE ER RD DE E Başlıca hizmetlerimiz; Çevre

Detaylı

YEREL YÖNETİMLERDE ÜRETİLEN ÇEVRE-ATIK HİZMETLERİNİN FİYATLANDIRILMASI İLE TAKİP VE TAHSİLİNDE YAŞANAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

YEREL YÖNETİMLERDE ÜRETİLEN ÇEVRE-ATIK HİZMETLERİNİN FİYATLANDIRILMASI İLE TAKİP VE TAHSİLİNDE YAŞANAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ YEREL YÖNETİMLERDE ÜRETİLEN ÇEVRE-ATIK HİZMETLERİNİN FİYATLANDIRILMASI İLE TAKİP VE TAHSİLİNDE YAŞANAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Doç.Dr. İbrahim Demir İTÜ İnşaat Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü idemir@itu.edu.tr,

Detaylı

MERSİN İLİ, MUT İLÇESİ ve KARAMAN İLİ, MERKEZ İLÇESİ MUT RÜZGÂR ENERJİ SANTRALİ UYGULAMA İMAR PLANI PLAN AÇIKLAMA RAPORU

MERSİN İLİ, MUT İLÇESİ ve KARAMAN İLİ, MERKEZ İLÇESİ MUT RÜZGÂR ENERJİ SANTRALİ UYGULAMA İMAR PLANI PLAN AÇIKLAMA RAPORU MERSİN İLİ, MUT İLÇESİ ve KARAMAN İLİ, MERKEZ İLÇESİ MUT RÜZGÂR ENERJİ SANTRALİ UYGULAMA İMAR PLANI PLAN AÇIKLAMA RAPORU ANKARA 2013 1. PLANLAMA ve ENERJİ PLANLAMASI 1.1. Planlama Gelişimi ve Planlamanın

Detaylı

Hayatboyu Öğrenme Programı Erasmus Ders Verme Hareketliliği Sözleşme Modeli (Personel ile Üniversite arasında) [Asgari şartlar]

Hayatboyu Öğrenme Programı Erasmus Ders Verme Hareketliliği Sözleşme Modeli (Personel ile Üniversite arasında) [Asgari şartlar] Ek.9 Hayatbyu Öğrenme Prgramı Hayatbyu Öğrenme Prgramı Erasmus Ders Verme Hareketliliği Sözleşme Mdeli (Persnel ile Üniversite arasında) [Asgari şartlar] Bundan böyle kurum larak adlandırılacak taraf:

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM FİNAL PROJE ÖDEVİ

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM FİNAL PROJE ÖDEVİ BİLGİSAYA DESTEKLİ TASAIM FİNAL POJE ÖDEVİ Teslim Tarihi 22 Ocak 2014 (Saat 17:00) Ödev rapru elden teslim edilecektir. İlgili MATLAB dsyaları ise sduehmcad@gmail.cm adresine gönderilecektir. Elden teslimler

Detaylı

ÇEVRE KANUNUNUN 29 UNCU MADDESİ UYARINCA ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN TEŞVİK TEDBİRLERİNDEN FAYDALANMASINDA UYULACAK USUL VE ESASLARA DAİR YÖNETMELİK

ÇEVRE KANUNUNUN 29 UNCU MADDESİ UYARINCA ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN TEŞVİK TEDBİRLERİNDEN FAYDALANMASINDA UYULACAK USUL VE ESASLARA DAİR YÖNETMELİK Resmi Gazete Tarihi: 01.10.2010 Resmi Gazete Sayısı: 27716 ÇEVRE KANUNUNUN 29 UNCU MADDESİ UYARINCA ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN TEŞVİK TEDBİRLERİNDEN FAYDALANMASINDA UYULACAK USUL VE ESASLARA DAİR YÖNETMELİK

Detaylı

formu Sermaye Piyasası Kurulu'ndan alınan Q.. lh. l.^... tarih ve. S.H.?... sayılı izin dogrultusunda

formu Sermaye Piyasası Kurulu'ndan alınan Q.. lh. l.^... tarih ve. S.H.?... sayılı izin dogrultusunda Allianz Hayat ve Emeklilik A. Ş. Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Esnek Emeklilik Yatırım Fnu Tanıtım Frmu Değişikliği 'Allianz Hayat ve Emeklilik A.Ş. Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Esnek Emeklilik Yatırım

Detaylı

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar İŞLETMELERİN AMAÇLARI Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge Kar ın İşlevleri

Detaylı

Yatırım Fonu" tanıtım formu Sermaye Piyasası Kurulu'ndan alınan. 3. /. b/. l '... tarih ve. Ç.^3İ'... sayılı

Yatırım Fonu tanıtım formu Sermaye Piyasası Kurulu'ndan alınan. 3. /. b/. l '... tarih ve. Ç.^3İ'... sayılı Allianz Hayat ve Emeklilik A. Ş. Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı Kamu Dış Brçlanma Araçları Emeklilik Yatırım Fnu Tanıtım Frmu Değişikliği "AIIianz Hayat ve Emeklilik A. Ş. Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı

Detaylı

TEB ÜCRETLENDİRME POLİTİKASI

TEB ÜCRETLENDİRME POLİTİKASI TEB ÜCRETLENDİRME POLİTİKASI TEB İnsan Kaynakları Grubu Aralık 2012 İçindekiler A/ Giriş... 3 B/ Amaç... 3 C/ Kapsam... 3 D/ Ücretlendirme Plitikası nın Düzenlenmesi... 3 E/ Sürecin Yönetim ve İdaresi...

Detaylı

Dönem: 22 Yasama Yılı: 5

Dönem: 22 Yasama Yılı: 5 Dönem: 22 Yasama Yılı: 5 TBMM (S. Sayısı: 1326) Enerji Verimliliği Kanunu Tasarısı ile Kütahya Milletvekili Sner Aksy ve 6 Milletvekilinin; Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi

Detaylı

I. PARA VE SERMAYE PİYASALARINDAN ELDE EDİLEN GELİRLER

I. PARA VE SERMAYE PİYASALARINDAN ELDE EDİLEN GELİRLER I. PARA VE SERMAYE PİYASALARINDAN ELDE EDİLEN GELİRLER A. Para ve sermaye piyasalarından elde edilen gelirlerin niteliği Ülkemizde gerçek kişilerin elde ettiği kazançların vergilendirilmesi esasları Gelir

Detaylı

Değerlendirme erlendirme Süreci: S

Değerlendirme erlendirme Süreci: S Değerlendirme erlendirme Süreci: S Değerlendirici erlendirici Bilgileri MÜDEK Prgram Değerlendiricileri erlendiricileri Eğitim E Sunum İçeriği Değerlendiricilerin Yükümlülükleri Değerlendirme Süreci Evreleri

Detaylı

ÇELİK YAPI SEKTÖRÜ 2012 DEĞERLENDİRMESİ İLE 2013 BEKLENTİLERİ VE HEDEFLERİ

ÇELİK YAPI SEKTÖRÜ 2012 DEĞERLENDİRMESİ İLE 2013 BEKLENTİLERİ VE HEDEFLERİ H. Yener GÜR EŞ TUCSA Başkan Yardımcısı ECCS PMB Başkanı E-psta: yenergures@gmail.cm ÇELİK YAPI SEKTÖRÜ 2012 DEĞERLENDİRMESİ İLE 2013 BEKLENTİLERİ VE HEDEFLERİ 20 Ocak 2013 Her yılsnu geldiğinde Bu yılı

Detaylı

6.14 KAMU KULLANIMLARI

6.14 KAMU KULLANIMLARI 6.14 KAMU KULLANIMLARI 6.14 KAMU KULLANIMLARI VE ALT YAPI 329 6.14 KAMU KULLANIMLARI VE ALTYAPI Plan alanındaki kentsel sistemin gelişimi ve işlevini yerine getirmesi kamusal hizmetlerin ve özellikle su

Detaylı

1Ç16 Finansal Sonuçları Bankacılık Sektörü

1Ç16 Finansal Sonuçları Bankacılık Sektörü 1Ç16 Finansal Snuçları Bankacılık Sektörü 1Ç16 Net Kar Beklenti ve Gerçekleşmeler Mn TL 1Ç16 4Ç15 Çeyreksel % 1Ç15 Yıllık % Kaynak: VKY Araştırma ve Strateji, BDDK, Research Turkey, Banka Finansalları

Detaylı

MÜDEK Değerlendirme Ölçütleri

MÜDEK Değerlendirme Ölçütleri MÜDEK Değerlendirme erlendirme Ölçütleri MÜDEK MÜDEK Mühendislik Lisans Prgramları Değerlendirme erlendirme Ölçütleri (Sürüm m 2.0) 1. Öğrenciler 2. Prgram Eğitim Amaçları 3. Prgram Çıktıları (Değişti/gelişti)

Detaylı

MERKEZ BANKASI 1998 YILI İLK ALTI AYLIK PARA PROGRAMI GERÇEKLEŞMESİ VE İKİNCİ ALTI AYLIK PARA POLİTİKASI UYGULAMASI

MERKEZ BANKASI 1998 YILI İLK ALTI AYLIK PARA PROGRAMI GERÇEKLEŞMESİ VE İKİNCİ ALTI AYLIK PARA POLİTİKASI UYGULAMASI PARA PROGRAMI MERKEZ BANKASI 1998 YILI İLK ALTI AYLIK PARA PROGRAMI GERÇEKLEŞMESİ VE İKİNCİ ALTI AYLIK PARA POLİTİKASI UYGULAMASI 1998 yılı başında açıklanan para prgramında Merkez Bankası para tritesi

Detaylı

Hayatboyu Öğrenme Programı Erasmus Eğitim Alma Hareketliliği Sözleşme Modeli (Personel ile Üniversite arasında) [Asgari şartlar]

Hayatboyu Öğrenme Programı Erasmus Eğitim Alma Hareketliliği Sözleşme Modeli (Personel ile Üniversite arasında) [Asgari şartlar] Ek V.12 Hayatbyu Öğrenme Prgramı Hayatbyu Öğrenme Prgramı Erasmus Eğitim Alma Hareketliliği Sözleşme Mdeli (Persnel ile Üniversite arasında) [Asgari şartlar] Bundan böyle kurum larak adlandırılacak taraf:

Detaylı

GDF SUEZ GRUP KÜRESEL SAĞLIK GÜVENLİK ANLAŞMASI ÖNSÖZ

GDF SUEZ GRUP KÜRESEL SAĞLIK GÜVENLİK ANLAŞMASI ÖNSÖZ GDF SUEZ GRUP KÜRESEL SAĞLIK GÜVENLİK ANLAŞMASI ÖNSÖZ Temel haklar, ssyal diyalg ve sürdürülebilir kalkınma knulu 16 kasım 2010 tarihli GDF SUEZ küresel anlaşmasını imzalayan tarafların hedeflerinden biri,

Detaylı

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER Technical Assistance for Implementation Capacity for the Environmental Noise Directive () Çevresel Gürültü Direktifi nin Uygulama Kapasitesi için Teknik Yardım Projesi Technical Assistance for Implementation

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve ÇEVRE Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB ve Çevre- Temel ilkeler AB ve İklim Değişikliği AB ve Su Kalitesi AB ve Atık Geri Dönüşümü Müzakere sürecinde

Detaylı

TEB ÜCRETLENDİRME POLİTİKASI

TEB ÜCRETLENDİRME POLİTİKASI TEB ÜCRETLENDİRME POLİTİKASI TEB İnsan Kaynakları Grubu 2013 1/11 İçindekiler A/ Giriş... 3 B/ Amaç... 3 C/ Kapsam... 3 D/ Ücretlendirme Plitikası nın Düzenlenmesi... 3 E/ Sürecin Yönetim ve İdaresi...

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ - ÇEVRE KURUL ÇALIŞMA PROSEDÜRÜ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ - ÇEVRE KURUL ÇALIŞMA PROSEDÜRÜ 1. AMAÇ VE KAPSAM: Özyeğin Üniversitesinde iş sağlığı ve güvenliği/çevre başlığı kapsamında tüm süreçlerin irdelenmesini, süreç ve çalışanların kaza ve tehlikelerden uzak tutulup güvenli bir şekilde kesintiye

Detaylı

Belediyenin gelirleri

Belediyenin gelirleri Belediyenin gelirleri a) Kanunlarla gösterilen belediye vergi, resim, harç ve katılma payları. b) Genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan pay. c) Genel ve özel bütçeli idarelerden yapılacak ödemeler. d)

Detaylı

İlimizde özellikle 1993 yılında zaman zaman ciddi boyutlara ulaşan hava kirliliği nedeniyle bir dizi önlemler alınmıştır. Bu çalışmaların başında;

İlimizde özellikle 1993 yılında zaman zaman ciddi boyutlara ulaşan hava kirliliği nedeniyle bir dizi önlemler alınmıştır. Bu çalışmaların başında; İSTANBUL DA ÇEVRE KİRLİLİĞİ İstanbul da Çevre Kirliliği Su, Hava, Toprak ve Gürültü Kirliliği olarak 4 Bölümde ele alınmalıdır. İstanbul da Çevre Kirliliği konusunda İstanbul İl Çevre Müdürlüğü, Büyükşehir

Detaylı

T.C. SÜLEYMANPAŞA BELEDİYESİ. İMAR ve ŞEHİRCİLİK MÜDÜRLÜĞÜ GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM GENEL HÜKÜMLER

T.C. SÜLEYMANPAŞA BELEDİYESİ. İMAR ve ŞEHİRCİLİK MÜDÜRLÜĞÜ GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM GENEL HÜKÜMLER T.C. SÜLEYMANPAŞA BELEDİYESİ İMAR ve ŞEHİRCİLİK MÜDÜRLÜĞÜ GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ MADDE 1) AMAÇ : BİRİNCİ BÖLÜM GENEL HÜKÜMLER Bu yönetmeliğin amacı Süleymanpaşa Belediye Başkanlığı srumluluk alanı

Detaylı

ODTÜ Kütüphanesi Performans Bütçeleme Projesi ve Toplam Kalite Çalışmaları

ODTÜ Kütüphanesi Performans Bütçeleme Projesi ve Toplam Kalite Çalışmaları ODTÜ Kütüphanesi Perfrmans Bütçeleme Prjesi ve Tplam Kalite Çalışmaları Bülent Karasözen ve Ebru Gürbüz ODTÜ Kütüphane ve Dkümantasyn Daire Başkanlığı Üniversitedeki araştırmaların ve eğitimin en önemli

Detaylı

T.C. MİMAR SİNAN GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ İSTATİSTİK BÖLÜMÜ LİSANS DERS TANITIM FORMU

T.C. MİMAR SİNAN GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ İSTATİSTİK BÖLÜMÜ LİSANS DERS TANITIM FORMU T.C. MİMAR SİNAN GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ İSTATİSTİK BÖLÜMÜ LİSANS DERS TANITIM FORMU Dersin Adı İnsan Kaynakları Yönetimi Kdu Dönemi Zrunlu/Seçmeli MSGSÜ Kredi AKTS İST 373 3

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ & YENİLENEBİLİR ENERJİ

ENERJİ VERİMLİLİĞİ & YENİLENEBİLİR ENERJİ ENERJİ VERİMLİLİĞİ = DAHA TEMİZ BİR ÇEVRE + ARZ GÜVENLİĞİ Sanayide Enerji Verimliliği Şube Müdürü V. Sunum Planı Enerji Verimliliğine Genel Bakış Enerji Verimliliği Kanunu ve Uygulamaları Uygulamalar İdari

Detaylı

TÜSİAD SERMAYE PİYASASI ARAÇLARININ SATIŞ YÖNTEMLERİ VE DAĞITIMI İLE TESLİM ESASLARI TEBLİĞİ TASLAĞI NA İLİŞKİN GÖRÜŞLER

TÜSİAD SERMAYE PİYASASI ARAÇLARININ SATIŞ YÖNTEMLERİ VE DAĞITIMI İLE TESLİM ESASLARI TEBLİĞİ TASLAĞI NA İLİŞKİN GÖRÜŞLER 03 Mayıs 2013, İstanbul Ref: EKO/2013-22 TÜSİAD SERMAYE PİYASASI ARAÇLARININ SATIŞ YÖNTEMLERİ VE DAĞITIMI İLE TESLİM ESASLARI TEBLİĞİ TASLAĞI NA İLİŞKİN GÖRÜŞLER Madde 1 Amaç Bu Tebliğin amacı sermaye

Detaylı

KAMU İÇ DENETİM PLANI ve PROGRAMI HAZIRLAMA REHBERİ

KAMU İÇ DENETİM PLANI ve PROGRAMI HAZIRLAMA REHBERİ KAMU İÇ DENETİM PLANI ve PROGRAMI HAZIRLAMA REHBERİ I. GİRİŞ Bu rehber, iç denetim birimlerince hazırlanacak iç denetim planı ve prgramının temel esaslarını belirlemek üzere, İç Denetçilerin Çalışma Usul

Detaylı

Her bir kişi hayat kurtarmak için potansiyele sahip. İlk Yardım eğitimleri ve uygulamaları bu hedeflere ulaşmak için kullanılan zaruri kaynaklardır.

Her bir kişi hayat kurtarmak için potansiyele sahip. İlk Yardım eğitimleri ve uygulamaları bu hedeflere ulaşmak için kullanılan zaruri kaynaklardır. İLK YARDIM POLİTİKASI Giriş Bugün Kızılay ve Kızılhaç Dernekleri dünyada en çk ilk yardım sağlayan derneklerdir. Bu hasta ve yaralılara ayrım yapmaksızın yaralı askerlere ilk yardım yapıldığı Slferin Savaşından

Detaylı

YÖNETİCİ ÖZETİ. Yeşil Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. Dayanak Sözleşmesi. 02 Aralık 2013 tarih ve 8408-10 kayıt no lu Raporlama Süresi

YÖNETİCİ ÖZETİ. Yeşil Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. Dayanak Sözleşmesi. 02 Aralık 2013 tarih ve 8408-10 kayıt no lu Raporlama Süresi YÖNETİCİ ÖZETİ Değerlemeyi Talep Eden Yeşil Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. Dayanak Sözleşmesi 02 Aralık 2013 tarih ve 8408-10 kayıt n lu Raprlama Süresi 4 iş günü Değerlenen Mülkiyet Hakları Tam /

Detaylı

SEÇİM GÜVENİLİRLİĞİ. Emrehan Halıcı. Elektronik Demokrasi Partisi. 1 Mayıs 2015 1. GİRİŞ.2 2. SEÇSİS HAKKINDA...2

SEÇİM GÜVENİLİRLİĞİ. Emrehan Halıcı. Elektronik Demokrasi Partisi. 1 Mayıs 2015 1. GİRİŞ.2 2. SEÇSİS HAKKINDA...2 SEÇİM GÜVENİLİRLİĞİ Emrehan Halıcı Elektrnik Demkrasi Partisi 1 Mayıs 2015 1. GİRİŞ.2 2. SEÇSİS HAKKINDA....2 3. GÜVENİLİR BİR SEÇİM İÇİN YSK YA ÖNERİLERİMİZ...9 4. GÜVENİLİR BİR SEÇİM İÇİN VATANDAŞLARIMIZA

Detaylı

ATIKSU YÖNETĠMĠ Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Ahmet ALADAĞ Atıksu Yönetimi ve Planlama Birimi 12-13 Mayıs 2011 - KOCAELĠ

ATIKSU YÖNETĠMĠ Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Ahmet ALADAĞ Atıksu Yönetimi ve Planlama Birimi 12-13 Mayıs 2011 - KOCAELĠ ATIKSU YÖNETĠMĠ Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Ahmet ALADAĞ Atıksu Yönetimi ve Planlama Birimi 12-13 Mayıs 2011 - KOCAELĠ TÜRKĠYE DE ATIKSU MEVZUATI Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (2004) ÇEVRE KANUNU

Detaylı

I. YILLIK BEYANA TABĠ MENKUL SERMAYE GELĠRLERĠ VE DEĞER ARTIġ KAZANÇLARI

I. YILLIK BEYANA TABĠ MENKUL SERMAYE GELĠRLERĠ VE DEĞER ARTIġ KAZANÇLARI I. YILLIK BEYANA TABĠ MENKUL SERMAYE GELĠRLERĠ VE DEĞER ARTIġ KAZANÇLARI A. Yıllık beyana tabi menkul sermaye gelirleri 2012 takvim yılında elde edilen yıllık beyana tabi menkul sermaye gelirlerinin 25.000,00

Detaylı

DAVRANIŞ KURALLARI VE ETİK DEĞERLER TEKEL KARŞITI & REKABET İLKELERİ

DAVRANIŞ KURALLARI VE ETİK DEĞERLER TEKEL KARŞITI & REKABET İLKELERİ DAVRANIŞ KURALLARI VE ETİK DEĞERLER TEKEL KARŞITI & REKABET İLKELERİ TEKEL KARŞITI & REKABET İLKELERİ Magna, aktif ancak adil bir rekabet içindedir ve serbest ve adil rekabeti desteklemektedir. Tarafımızca,

Detaylı

SIKÇA SORULAN SORULAR. Erasmus+ programı nedir?

SIKÇA SORULAN SORULAR. Erasmus+ programı nedir? SIKÇA SORULAN SORULAR Erasmus prgramı nedir? Erasmus prgramı, Avrupa daki yükseköğretim kurumlarının birbirleri ile çk yönlü işbirliği yapmalarını teşvik etmeye yönelik bir Avrupa Birliği prgramıdır. Yükseköğretim

Detaylı

T.C. GEBZE BELEDİYESİ TEMİZLİK İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM

T.C. GEBZE BELEDİYESİ TEMİZLİK İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM T.C. GEBZE BELEDİYESİ TEMİZLİK İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Temel İlkeler: Amaç ve Kapsam: MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Gebze Belediye

Detaylı

AB 7. ÇERÇEVE PROGRAMI İŞBİRLİĞİ ÖZEL PROGRAMI VE KAPASİTELER ÖZEL PROGRAMI PROJE TEKLİFİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ. İçindekiler:

AB 7. ÇERÇEVE PROGRAMI İŞBİRLİĞİ ÖZEL PROGRAMI VE KAPASİTELER ÖZEL PROGRAMI PROJE TEKLİFİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ. İçindekiler: İçindekiler: ÇP lerde Hakemlik Prje tekliflerinin değerlendirilmesi Değerlendirme Süreci Evaluatin criteria applicable t Cllabrative prject prpsals Işbirliği Prjeleri Değerlendirme Kriterleri Evaluatin

Detaylı

Vodafone Telekomünikasyon A.Ş.

Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. ye, Vdafne İnternetli Esnaf İndirim Kampanyası Taahhütnamesi (kısaca Vdafne ) tarafından sunulan İnternetli Esnaf İndirim Kampanyası ndan ( Kampanya ) İnternetli Esnaf Small tarifesine ( Tarife 1 ) İnternetli

Detaylı

Sayı : B.18.0.ÇYG.0.02.02-010-06/ 6916 29 Nisan 2009 Konu : 2009 Yılı Egzoz Gazı Emisyon Ölçümleri

Sayı : B.18.0.ÇYG.0.02.02-010-06/ 6916 29 Nisan 2009 Konu : 2009 Yılı Egzoz Gazı Emisyon Ölçümleri T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Sayı : B.18.0.ÇYG.0.02.02-010-06/ 6916 29 Nisan 2009 Knu : 2009 Yılı Egzz Gazı Emisyn Ölçümleri GENELGE (2009/12) Sayıları sürekli artış gösteren

Detaylı

IIRC HAKKINDA. www.theiirc.org Uluslararası Çerçevesi 1

IIRC HAKKINDA. www.theiirc.org Uluslararası <ER> Çerçevesi 1 IIRC HAKKINDA Internatinal Integrated Reprting Cuncil (Uluslararası Entegre Raprlama Knseyi - IIRC), düzenleyici kurumlar, yatırımcılar, şirketler, standart belirleme triteleri, muhasebe uzmanları ve STK'lar

Detaylı

Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri Recep ŞAHİN Türkiye Belediyeler Birliği Genel Sekreter Yardımcısı Ekim 2015, Ankara Belediyeler ve Atıklar Belediyelerin sorumlu olduğu

Detaylı

KONUT SEKTÖRÜNÜN VERGİ YÜKÜ VE ÖNERİLER 07.05.2013

KONUT SEKTÖRÜNÜN VERGİ YÜKÜ VE ÖNERİLER 07.05.2013 KONUT SEKTÖRÜNÜN VERGİ YÜKÜ VE ÖNERİLER 07.05.2013 A) ÖRNEK BİR KONUT PROJESİ BAZINDA VERGİ YÜKÜ Aşağıdaki çalışmada, örnek olarak 100 konutluk bir gayrimenkul projesi belirli varsayımlarla ele alınarak,

Detaylı

SİGORTA SEKTÖRÜNÜN EKONOMİK İŞLEVİ VE FON YARATMA KAPASİTESİ

SİGORTA SEKTÖRÜNÜN EKONOMİK İŞLEVİ VE FON YARATMA KAPASİTESİ ISTANBUL YAYIN NO: TİCARET ODASI «94-04 SİGORTA SEKTÖRÜNÜN EKONOMİK İŞLEVİ VE FON YARATMA KAPASİTESİ Dç. Dr. Targan Ünal İSTANBUL TEMEL MATBAACILIK Tel: (0212) 612 13 79-80 ÖNSÖZ Sigrta sektörü eknmik

Detaylı

YENİ TÜRK TİCARET KANUNU NUN GETİRDİKLERİ

YENİ TÜRK TİCARET KANUNU NUN GETİRDİKLERİ YENİ TÜRK TİCARET KANUNU NUN GETİRDİKERİ AHMET TOKAÇ Yönetim Danışmanı ve SMMM 20.02.2012 D eğerli üyelerimiz, değerli kurlarım, Yeni Türk Ticaret Kanunu ile ilgili srulması gereken sruları ve cevaplarını,

Detaylı

İŞLETME STAJI RAPORU

İŞLETME STAJI RAPORU T.C. SAKARYA ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR VE BİLİŞİM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ BİLİŞİM SİSTEMLERİ BÖLÜMÜ İŞLETME STAJI RAPORU ONUR DEMİR 1112.00008 ABB TÜRKİYE 2014-2015 İŞLETME STAJI RAPORU HAKKINDA Bu rapr; işletme

Detaylı

T.C. SAKARYA ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ MATEMATİK BÖLÜMÜ DIŞ PAYDAŞ ANKET FORMU

T.C. SAKARYA ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ MATEMATİK BÖLÜMÜ DIŞ PAYDAŞ ANKET FORMU Sayın Paydaşımız; T.C. SAKARYA ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ MATEMATİK BÖLÜMÜ DIŞ PAYDAŞ ANKET FORMU Bu anketin amacı, Mezunlarımızın Sakarya Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Matematik Bölümünden

Detaylı

BECERI 10. UzmanlaşmışMeslekEdindirmeMerkezleriProjesi. UzmanlasmisMeslekEdindirmeMerkezleriProjesi. her beceri bir altın bilezik...

BECERI 10. UzmanlaşmışMeslekEdindirmeMerkezleriProjesi. UzmanlasmisMeslekEdindirmeMerkezleriProjesi. her beceri bir altın bilezik... BECERI 10 Beceri Beceri kazandirma kazandırma ve ve meslek ve iş edindirme seferberligi... seferberliği... UzmanlasmisMeslekEdindirmeMerkezleriPrjesi UzmanlaşmışMeslekEdindirmeMerkezleriPrjesi her beceri

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK...

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... 1 Kalkınma Ekonomisine Olan Güncel İlgi... 1 Kalkınma Kavramı ve Terminolojisi... 1 Büyüme ve Kalkınma... 1 Kalkınma Terminolojisi... 2 Dünyada Gelir

Detaylı

2002 YILI SEKTÖRLER İTİBARİYLE

2002 YILI SEKTÖRLER İTİBARİYLE Yayın N : 2003-20 İSTANBUL TİCARET ODASI 2002 YILI SEKTÖRLER İTİBARİYLE EKONOMİK DURUM ANALİZİ İSTATİSTİK ŞUBESi 2003 MAYIS Bu eserin telifhakları İstanbul Ticaret Odası'na aittir. İTO'nun ve yazarın ismi

Detaylı

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI İSTANBUL ATIK MUTABAKATI 2013 ün Mayıs ayında İstanbul da bir araya gelen dünyanın farklı bölgelerinden belediye başkanları ve seçilmiş yerel/bölgesel temsilciler olarak, küresel değişiklikler karşısında

Detaylı

Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesinin Desteklenmesi

Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesinin Desteklenmesi Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesinin Desteklenmesi Uluslararası Rekabetçi Olmak Uluslararası rekabetçi endüstriler, rekabetçi üstünlük yaratmak ve sürdürülebilir kılmak için firmalarının yeterli

Detaylı

Fonu" tanıtım formu Sermaye Piyasası Kurulu'ndan alınan A./.fc./.'I.S'... tarih ve.. S:b3.S'.. sayılı izin

Fonu tanıtım formu Sermaye Piyasası Kurulu'ndan alınan A./.fc./.'I.S'... tarih ve.. S:b3.S'.. sayılı izin AIIianz Hayat ve Emeklilik A. Ş. Gelir Amaçlı ikinci Kamu Dış Brçlanma Araçları Emeklilik Yatırım Fnu Tanıtım Frmu Değişikliği ^AIIianz Hayat Ve Emeklilik A. Ş. Gelir Amaçlı ikinci Kamu Dış Brçlanma Araçları

Detaylı

KARL MARX KARL MARX IN HAYATI

KARL MARX KARL MARX IN HAYATI KARL MARX KARL MARX IN HAYATI Karl Marx, 5 Mayıs 1818'de Almanya'nın Rhine Eyaleti'nin Trier kasabasında dğdu. Orta öğretimini Trier'de tamamladı. Bnn ve Berlin üniversitelerinde hukuk öğrenimi görürken

Detaylı

C176 Madenlerde Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesi, 1995 (No. 176) 1

C176 Madenlerde Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesi, 1995 (No. 176) 1 C176 Madenlerde Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesi, 1995 (N. 176) 1 Madenlerde Güvenlik ve Sağlıkla ilgili Sözleşme (Yürürlüğe giriş tarihi: 5 Haziran 1998)Kabul ediliş: ILC nin 82. Oturumu, Cenevre (22 Haziran

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KANUNU TASLAĞI HAKKINDA. A. Taslağa İlişkin Genel Değerlendirmeler:

SERMAYE PİYASASI KANUNU TASLAĞI HAKKINDA. A. Taslağa İlişkin Genel Değerlendirmeler: SERMAYE PİYASASI KANUNU TASLAĞI HAKKINDA A. Taslağa İlişkin Genel Değerlendirmeler: Sermaye Piyasası Kanunu Taslağının kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesine ihtiyaç duyulduğu dikkate alınarak Taslak

Detaylı

Finansal Risk Yönetimi Mevzuat Bilgilendirmesi

Finansal Risk Yönetimi Mevzuat Bilgilendirmesi www.pwc.cm.tr Finansal Risk Yönetimi Mevzuat Bilgilendirmesi Ocak 2016 Basel Standartlarına Uyum Kapsamında Yayımlanan Risk Yönetimi Düzenlemeleri İçerik Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından

Detaylı

VERGİ DENETİM KURULU BAŞKANLIĞI FAALİYET RAPORU

VERGİ DENETİM KURULU BAŞKANLIĞI FAALİYET RAPORU VERGİ DENETİM KURULU BAŞKANLIĞI FAALİYET RAPORU 2013 VERGİ DENETİM KURULU BAŞKANLIĞI Strateji ve Dış İlişkiler Şube Müdürlüğü Çukurambar Mahallesi Dumlupınar Bulvarı N:33 Çankaya/ANKARA Tel: (312) 253

Detaylı

Bilecik Tarım, Tarıma Dayalı Sanayi ve Ormancılık Özel İhtisas Komisyonu Toplantı Raporu

Bilecik Tarım, Tarıma Dayalı Sanayi ve Ormancılık Özel İhtisas Komisyonu Toplantı Raporu Bilecik Tarım, Tarıma Dayalı Sanayi ve Ormancılık Özel İhtisas Kmisynu Tplantı Rapru 25.04. 2013 Bilecik İl Genel Meclisi Tplantı Salnu Bu raprun içeriği Özel İhtisas Kmisynu tplantılarında belirtilen

Detaylı

TÜRKİYE TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VAKFI (TTGV) ÇEVRE PROJE DESTEKLERİ KILAVUZU

TÜRKİYE TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VAKFI (TTGV) ÇEVRE PROJE DESTEKLERİ KILAVUZU TÜRKİYE TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VAKFI (TTGV) ÇEVRE PROJE DESTEKLERİ KILAVUZU 2014 İÇİNDEKİLER 1. BAŞLARKEN... 2 2. TANIMLAR... 3 3. İLGİLİ DOKÜMANLAR... 5 4. BAŞVURU YAPMADAN ÖNCE... 6 5. BAŞVURU VE DEĞERLENDİRME

Detaylı