ULUSLARARASI TİCARET KALKINMA VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ VE ÇEVRE ÜZERİNE BAKIŞ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ULUSLARARASI TİCARET KALKINMA VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ VE ÇEVRE ÜZERİNE BAKIŞ"

Transkript

1 ULUSLARARASI TİCARET KALKINMA VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ VE ÇEVRE ÜZERİNE BAKIŞ 1. GİRİŞ Çevre ve ticaret özellikle de uluslararası ticaret önemi gün geçdikçe artan uluslararası gündem konularındandır. Uluslararası ticaret, 6 trilyon$ yıllık hacmiyle, ekonomik kalkınmanın önemli öğeleri arasında yer alırken; ulusal ekonomiler yeni teknolojiler, uluslararası ticaret ve yatırımların önündeki azalan engeller, iletişim ve bilgi teknolojilerindeki gelişmelerle küresel ekonomiyle hızla bütünleşmektedir. Bu kapsamda kalkınma çabalarında çevre ve ticaret arasındaki karşılıklı ilişkilerin anlaşılmasına yardımcı, karar alıcıların uygulamalarına yön verebilecek çevre ve ticaret konularını bütünleştirecek yaklaşımlara gereksinim duyulmaktadır. Söz konusu yaklaşımlarla artan refah ve ekonomik kalkınmayla birlikte çevre ve ticaretin içselleştirildiği politikalarla daha sürdürülebilir geleceğin sağlanması amaçlanmaktadır Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) gibi uluslararası örgütler ile günümüzde önemli ekonomik blok haline gelen diğer bölgesel entegrasyonların, çevre ve uluslararası ticaret konularında özünü her türlü bölgesel ticaretin serbestleştirilmesini amaçlayan çalışmaları dünya gündeminin dikkatini çekmektedir. Çevre ve ticaret konusu uluslararası niteliği ile çok yönlü ve karmaşık nitelik kazanmaktadır. Bu konuda serbest ticaret taraftarları-ekonomistler ile korumacılar-çevreciler arasındaki görüş farklılığını yansıtan tartışmalar sürmektedir. Savaş sonrası dönemde ticari etkinlikler artarken buna bağlı olarak çevresel bozulmanın da arttığı; uluslararası serbest ticaret pazarlarının çevresel bozulmada önemli sorumluluklarının bulunduğu vurgulanmaktadır (Kennedy, 1994 aktaran Olson, 1999) Bu çalışmada sorumlu aktörlerce geliştirilecek uygun ve sürdürülebilir politikalar eşliğinde ticaretin çevresel sürdürülebilir kalkınmaya katkısına dikkat çekilmesi amaçlanmaktadır. Bununla birlikte serbest ticaretin çevresel 1

2 bozulmaya neden olduğuna olan inanç kadar çevre ve ticaretin ekonomik ve çevresel politikalar aracılığıyla kalkınmada birbirini destekleyici ve tamamlayıcı olmaları gereksinimine de ışık tutulmaktadır. 2. ÇEVRE VE KALKINMA Ulusal ekonomilerin hızla küresel ekonomilere eklemlendiği günümüzde kalkınmanın sağladığı avantajlarının uluslararasında hiç de eşit biçimde paylaşılmadığı görülmektedir. Çevre ve ticaret ilişkisinin açık biçimde ortaya konabilmesi, öncelikle çevre, çevre yönetimi ve politikası ile kalkınma kavramlarının sürdürülebilirlik ekseninde özetle açıklanmasına bağlıdır Küresel Eğilimler Yeni teknoloji kullanımı, uluslararası ticaret ve yatırımın önündeki engellerin azaltılması ile ulusal ekonomilerin küresel ekonomiyle bütünleşmesi sonuçta uluslararası ticaretin dünya ekonomisindeki konumunu güçlendirmiştir. Küreselleşmenin çevre üzerine, kalkınmada sağlanan kararlılık ve süreklilikle birlikte, ülkelerin doğru ve uygulanabilir çevre politikalarına sahip olmalarına bağlı olarak olumlu veya olumsuz etkileri olduğu kabul edilmektedir (OECD, 2001: 34) Günümüzde kişi başına düşen küresel gelir 5 bin$ ı aşarken, hâlen 1,3 milyar insanın günlük geliri 1 $ dan daha az düzeydedir. Dünyanın en zengin üç ülkesinin brüt yurtiçi ulusal hasıla toplamı, 48 az gelişmiş ülkenin toplam değerinden fazladır. Bununla birlikte yeryüzünde çok önemli çevresel değişiklikler gözlemlenmektedir yılından buyana küresel enerji kullanımı yüzde 70 artmış; gelecek onbeş yıl içinde ise yılda yüzde 2 oranında artış göstereceği tahmin edilmekte; önlem alınmazsa bu gelişmenin, günümüz sera gazı emisyonları düzeyinde yüzde 50 artışa neden olacağı beklenmektedir. 2

3 1987 yılında imzalanan Montreal Protokolünden buyana ozon tabakasını incelten maddelerin tüketiminde yüzde 70 lik azalma olsa da ülkelerin taahhütlerine bağlı kaldıkları düşünüldüğünde ozon tabakasının normal düzeyine gelmesi 50 yılı alacaktır döneminde dünyamızda tropikal ormanların yüzde 20 si yok olurken sadece Amazon ormanlarında bu rakam yılda 20 bin km²ye ulaşmaktadır. Asit yağmurları kalkınmış ülkelerde azalsa da Asya da sülfür dioksit düzeyinin bu eğilimle 2020 yılında iki katına ulaşacağı beklenmektedir. Küresel karbondioksit emisyonları değerlerinin son elli yılda dört katına çıkması; dünya toplam balık stokunun dörtte birinin tüketilmesi; dünya memeli türlerinin dörtte birinin soyunun tükenme tehlikesiyle karşı karşıya kalması olumsuz değişikliklerden sadece bazısıdır. Bu durumun sürmesiyle gelecek 30 yıl içinde dünyamızın üçte ikisinde su sıkıntısının baş göstereceği beklenmekte; yetersiz su yönetimi sonucunda ortaya çıkan hastalıklar neticesinde ise günde 25 bin insan hayatını kaybetmektedir. Tüm bu olumsuzluklar sürerken diğer taraftan da farklı konularda çok taraflı, bölgesel ve ikili çevresel anlaşmalarda nicel ve nitel anlamda önemli gelişmeler görülmektedir (Nordstrom, 1999: 2; IISD ve UNEP, 2000:1-2) Çevre, Çevre Yönetimi ve Politikası Genel olarak canlı varlıklara etkide bulunan dış etmenlerin tümü (Karpuzcu, 1996: 1); insanın içinde yaşadığı ortam (Brundlant, 1991: 18); basit anlamda ise doğa ve içinde barındırdığı ekolojik ortamı ifade eden, yaşamı destekleyen sistemler biçiminde tanımlanan (Berkes, 1992: 25) çevre kavramı geniş anlamda veri bir zamanda, dolaylı ya da dolaysız olarak kişileri etkileyen, maddi ve manevi gelişmesini, biçimlenmesini ve yaşam koşullarını belirleyen biyolojik, coğrafi ve toplumsal etkenlerin tümünü anlatmaktadır (Hamamcı, 1984: 172). Çevre yönetimi, özetle, ekolojik dengenin sağlanması amacıyla kaynakların rasyonel kullanımına yönelik yönetim sürecindeki 3

4 aşamalar olan planlama, örgütlenme, personel alma, eşgüdüm-iletişim, fayda-maliyet hesaplamaları yürütme ve denetim işlevleri bütünü olarak tanımlanabilir (Karaman, 1998: 127). Diğer bir deyişle, çevre yönetimi, yönetim sürecinde kabul edilen aşamaların çevre koruma-kullanma dengesinin sağlanmasına yönelik uygulanmasıdır. Bütüncül anlamda ele alındığında çevre yönetimi kavramının temelini çevre ile kalkınma arasındaki karşılıklı bağımlılık; doğal kaynakların akılcı kullanımı, korunması ve yönetiminin sosyal ve ekonomik kalkınma ile birlikte gerçekleştirilmesi düşüncesi oluşturmaktadır. Bu anlamda çevre yönetimi, sürdürülebilir kalkınmanın önemli bir aracıdır. Bu kapsamda başarılı çevre yönetiminin temel ilkeleri olarak bazı hedeflerin saptanmış olması gerekmektedir. İlk olarak, her türlü ekonomik karar alınırken yapılması planlanan etkinliğin veya girişimin olası çevresel etkileri karar alma sürecinde dikkate alınmalı; çevre sorunlarının ortaya çıkmadan önlenmesi, çevre kirliliği ile uygun araçlarla mücadele edilmesi ve yaşam kalitesinin arttırılması amaçlanmalıdır. Bununla birlikte çevre planlamasına gereken önem verilmeli, her türlü çalışmada işbirliği ve eşgüdüm gözetilmeli son olarak çevresel etki değerlendirmesi stratejik çevresel değerlendirme boyutunda yönetsel karar alma süreci olarak yerel ve ulusal ölçekte kurumsallaştırılmalıdır. Çevre politikası kavramı, üretim sürecinde metot ve kalite kadar, kamu sağlığı ve çevre kaynaklarının korunması anlamını taşıyan çevre kalitesiyle de ilgili siyasalyönetsel kararlar bütünü biçiminde tanımlanabilir (Toprak, 1989: 91). Çevre politikasının amacı: İnsanlara sağlıklı ve insan onuruna yaraşır çevrede yaşama güvencesinin sağlanması; hava, su, toprak, bitki ve hayvan varlıkları ile toplumsal çevre değerlerinin korunması ve geliştirilmesi; ortaya çıkan olumsuzlukların giderilmesi ve çevre politikaları uygulamalarının gerekli kıldığı yükün paylaşımında toplumsal adalet ilkelerine uygunluğun sağlanmasıdır (Keleş ve Hamamcı, 1993: ). 4

5 Çevre politikalarının belirlenmesi ve uygulanması koşullarından tanımlamateşhis, düzenleme-planlama ve uygulama aşamalarında başta yerel, bölgesel ve ulusal olmak üzere uluslararası özelliklerin de dikkate alınması; çevre politikalarıyla birlikte kentleşme ve ekonomik kalkınma politikaları ile diğer toplumsal ve yönetsel politikalar arasında tutarlılığın ve eşgüdümün sağlanması gerekmektedir. Strateji yönüyle çevre politikaları değerlendirildiğinde ilk müdahale için gerekli ancak katkısı sınırlı olan ıslah edici politikalara karşı önleyici-engelleyici çevre politikaları daha akılcı bulunmaktadır. İdeal olan, çevre koruma politikalarının sorunların ardında gitmek olmadığı bilinciyle, kirlilik nedenlerinin doğru tanısını yaparak, doğal kaynakların ve kentsel çevrenin korunarak geliştirilmesine yönelik stratejilerin geliştirilmesi, planlamanın gerçekleştirilmesi ve uygulanmasıdır. Önleyici çevre politikaları doğrultusunda çevre dostu teknolojilerin ve çevreye zarar vermeyen üretim süreçlerinin geliştirilmesi anlamında ekolojik modernleştirme ile çevreye karşı duyarlı olmak, çevreye zarar verecek üretim ve tüketim eylemlerinden kaçınmak anlamında ekolojik koruma eksenli çevre politikaları dikkat çekmektedir. Uluslararası çevre politikaları da özellikle uluslararası çevre hukuku aracılığıyla ulusal çevre politikalarını etkilemekte; bununla birlikte başarılı ulusal politikalar, uluslararası politikalarının geliştirilmesine kaynaklık yapabilmektedir. Sonuçta çevre yönetimi kavramı, birçok uluslararası kuruluş tarafından gerçekleştirilen ortak küresel çevre politikaları uygulama aracı olarak gün geçdikçe artan oranda somut uygulama alanı bulmaktadır. Çevrenin sürdürülebilirlik bağlamında taşıdığı önem doğrultusunda yürütülen çevre programları ile uluslararası ekonomik ve sosyal ilişkilerde istenmeyen sonuçların azaltılması, uluslararası yardımlaşma ve deneyimlerin aktarılmasını gerektirmektedir. 5

6 2.3. Kalkınma ve Sürdürülebilirlik Kalkınma, geniş anlamda, yaşam kalitesinin geliştirilmesi sürecidir. Ekonomi, sosyal ya da sağlık gibi alanlarda kalkınma ayrı gibi değerlendirilse de genel çerçevede aslında birbiriyle ilgilidir. Sürdürülebilirlik kavramı ile ekonomik ve sosyal sürekli kalkınma, çevre ve doğal kaynaklara zarar vermeden kalkınmada insan faaliyetleriyle ilgili politika ve stratejiler anlatılmaktadır (Commission of the European Communities, 1992: 3) lere kadar Birleşmiş Milletler (BM) ve dünya gündeminde birbirinden ayrı değerlendirilen çevre ve kalkınma kavramları, 1987 de Ortak Geleceğimiz raporu ve 1992 de Gündem 21 belgesiyle sürdürülebilir kalkınma kavramı içinde birleştirilerek kullanılmıştır Haziranı nda Stockholm de gerçekleştirilen BM İnsan Çevresi Konferansı nda genel kabul gören çevrenin taşıma kapasitesi, ekonomik ve sosyal kalkınmanın çevre ile ilişkisi ve birlikteliği gibi ilkelerle uzun dönemli kalkınmanın ancak çevre sorunlarıyla mücadeleye bağlı olduğu anlayışına dayanan, ekoloji ile ekonomik kalkınmanın birleştirildiği ekokalkınma kavramıyla (Goodland vd., 1992: 26) temelleri atılan sürdürülebilir kalkınma kavramı, BM Çevre Programı (UNEP) tarafından 1983 yılında görevlendirilen Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonunun (WCED) 1987 yılında yayınladığı Ortak Geleceğimiz raporu ile uluslararası gündeme gelmiştir. Raporda sürdürülebilir kalkınma, bugünün gereksinimlerini, gelecek nesillerin de kendi gereksinimlerini karşılayabilme olanağından ödün vermeden karşılamak olarak tanımlanmıştır (TÇV, 1987: 71). Sürdürülebilir kalkınma, çevre korumadan daha kapsamlı bir kavramdır. Sürdürülebilir kalkınma, gelecek kuşakları ve uzun dönemli kalkınmayı anlatmakta; yaşam kalitesinin geliştirilmesi, kuşaklar arası adalet ve insan refahının sosyal ve etik boyutlarını da kapsamaktadır. Sürdürülebilir kalkınma, çevre sorunlarıyla da 6

7 sınırlandırılmış kavram değildir. Sürdürülebilir kalkınmanın temel anlayışı, doğal kaynakların insan refahı ve yaşam koşullarının daha fazla iyileştirilmesi amacıyla kullanılırken gelecek nesillerin de gereksinimlerinin gözetilmesidir. Sürdürülebilir kalkınmanın başlıca eylem alanları çevre, ekonomi, yönetsel-kurumsal yapılanma ve sosyal değerlerdir. Çeşitli uygulamalar sonucu ortaya çıkan anlayışla sürdürülebilir kalkınmanın temel ilkeleri olarak yaşanabilirlik, yaşam kalitesi, adalet, entegrasyon, sorumluluk, katılım ve yetkilendirme; koşulları olarak da demokrasi-katılımcılık, uzun dönemli vizyon, tutarlılık-kararlılık, önceliklerin belirlenmesi, sosyal ve ekonomik maliyetlerin ortak paylaşımı, eğitim ve duyarlılık, işbirliği ve yönetişim ile nicelik yerine niteliğe önem verilmesi genel kabul görmektedir (Commission of the European Communities, 1990: 59). Sürdürülebilir kalkınma, insan refahı ve çevre üzerinde uzun dönemde etkide bulanacak kalkınma ile ilgili strateji ve programların entegrasyonunu anlatmaktadır. Sürdürülebilir kalkınma ilkeleri ve eylem alanları ile uygun ortam koşullarını anlamlı kılacak anahtar kavram ise sürdürülebilir kalkınmanın dinamik dengelerin sürdürüldüğü süreç olma özelliğini vurgulayan uygulanabilirlik kavramıdır (WHO, 1997: 36). Sürdürülebilir kalkınma ekonomik büyümeden farklı olarak çevre kalitesi, genel/yerel nüfusun sağlık ve eğitim standartlarından oluşan yaşam kalitesini de kapsamaktadır. Bu anlamda sürdürülebilir kalkınma ile yaşam kalitesi kavramları birbirleri yerine de kullanılmaktadır (DoETR, 2000: 3-4). Bu nedenle sürdürülebilirliğin uzun dönem politika amacı olarak benimsenmesine daha uygun düşecek biçimde; çevresel uyum ve bütünlüğü bozmayacak ekonomik gelişme olarak da tanımlanmaktadır (Smith, 1997: 2-3). Sürdürülebilir kalkınmanın geniş tanımı: Kaynakların tüketimi ve oluşan emisyon ve atıkların tümünü kapsayan tüm çevresel olumsuzlukların en aza indirilmesi anlamında çevresel sürdürülebilirlik ; doğal kaynakların korunarak 7

8 geliştirilmesi anlamında ekolojik sürdürülebilirlik (Lele, 1991: ); maliyetlerin kabul edilebilir, toplumun tüm sektörlerine hizmet edebilecek kabiliyeti anlamında ekonomik sürdürülebilirlik ve toplumların özelliklerine ve kapasitelerine uygun, yapılabilir, katılımcı plan ve programlarla toplumsal sürdürülebilirliğin birbirlerini tamamlayıcı olduklarını kabul eden anlayıştır. Bu anlamda sürdürülebilir kalkınma, varılması hedeflenen kesin bir hedeften çok, amaçlara ulaşmak için dinamik dengelerin yer aldığı devingen bir süreç olarak algılanmalıdır (Pearce, 1996: 312). Kentsel sürdürülebilir kalkınma da sürdürülebilir kalkınma ilkelerinin kentsel alanlarda yaşam kalitesinin geliştirilmesi amacıyla uygulanmasıdır. 3. TİCARET VE ÇEVRE Çevre, ticaret, kalkınma, çevresel bozulma birbirinden ayrılabilecek konular değildirler. Ticaret ve çevre arasındaki karşılıklı ilişki, birisi hukuk ve politika diğeri de çevresel ve ekonomik olmak üzere başlıca iki düzlemde gerçekleşmektedir. Ekonomik faaliyetlerde, en basit çerçevede, girdi anlamında doğal kaynaklar ve bunların işlenmesi sürecinde enerji kullanılmakta, sonuçta belli miktar atık ve emisyon çevreye bırakılmaktadır. Ayrıca ticaret, hem üretim hem de tüketim süreçlerinde piyasanın çevresel konulara gösterdiği ilgiden de etkilenmektedir. Çoğu ekonomik faaliyetin çevresel bozulmaya neden olduğu, çevresel olumsuzlukların etkileri ortaya çıktıkça uluslararası ticaretin de bunda önemli payı olduğu kabul edilmektedir. Sürdürülebilir kalkınmanın başarılmasında ticaret ve çevre bağlantısını kurmaya çalışan ülkeler, ticaret görüşmelerinde sektörler arası entegre ve kapsamlı yaklaşımı çevresel değerlendirmelerde yerine getirmelidir. Ticaretin serbestleştirilmesinin çevreye etkilerinin ölçümünde yardımcı olacak çevresel değerlendirmelerde uygulanacak yöntemler 1994 tarihli OECD çalışmasında ve ilgili kararlarda görülmektedir (OECD, 2001: 35; Bkz. OECD, 2002a; OECD, 2002b). Bu 8

9 kapsamda çok yönlü ve karmaşık nitelikte karşılıklı ilişkiler içindeki uluslararası ticaret ve çevre konusuna güncel uygulamalar, hukuki ve kurumsal düzeyde yaklaşım yararlı olacaktır (IISD ve UNEP, 2000: 2-3) Hukuk ve Politika İçerikli İlişkiler Ticaret ve çevre arasındaki çok yönlü ve karmaşık ilişkilerin gerçekleştiği hukuki ve politika içerikli alan, ülkelerin ekonomik faaliyetlerini gerçekleştirirken çevre ve çevre korumaya yönelik davranışlarını düzenleyen çevre hukuku ile buna uygun ticari düzenlemeleri kapsayan ticaret hukuku ve politikalarından oluşmaktadır. Söz konusu ilişkiler, hem ulusal hem de uluslararası ölçekte gerçekleşmektedir (IISD ve UNEP, 2000: 41) Uluslararası Çevre Yönetimi Uluslararası çevre sorunları günümüzde su, hava, atıklar, toprak ve diğer kirlilik türleri anlamında klasikleşen çevre sorunları boyutlarını aşan kapsam ve içeriğe sahiptir. Bununla birlikte uluslararası çevre konuları, ideolojik ve siyasal sınırları da aşan nitelikte ele alınmaktadır. Beslenme ve nüfus artışı, ozon tabakasındaki bozulma, küresel ısınma, ormansızlaşma, deniz kirliliği biçiminde özetlenebilecek başlıca küresel çevre sorunların çözümü küresel çözüm çabalarını, uluslararası politika ve işbirliğini gerektirmektedir (Smith, 1995: ). Uluslararası çevre sorunları konusunda dikkat çeken konu: Dünyanın kuzey ve güney yarımkürelerinde yer alan ülkeler biçiminde özetlenen kalkınmış batı demokrasileri ile az gelişmiş ülkelerin çıkarlarının uluslararası çevre yönetimi kapsamında küresel kurumlarda küresel politikalarla nasıl bağdaştırılacağıdır. Uluslararası çevre yönetiminin temelleri 1972 tarihli BM İnsan Çevresi Konferansında atılmıştır. Stockholm Konferansında kalkınmış ve kalkınmakta olan 9

10 ülkeler arasında en önemli anlaşmazlık, çevresel kontrollerin gelecekteki büyüme ve kalkınma üzerindeki etkileri konusunda yaşanmıştır. Stockholm Konferansı, merkezi Nairobi Kenya da olan UNEP in kurulmasına öncülük etmiştir. Programın niteliği, BM sistemi içinde çevresel duyarlılığın katalizörü olarak uluslararası ve bölgesel anlaşmaları oluşturarak onların uygulayıcısı olmasıdır (IISD ve UNEP, 2000: 7). Kısa zaman sonra çevre konusunda yoğunlaşan Stockholm Konferansı sonuçlarının uluslararası çevre gündemi gereklerini yerine getirmede yetersiz kaldığı anlaşılarak, 1985 tarihinde BM, WCED yi kurmuş, bu komisyonun 1987'de yayınladığı Ortak Geleceğimiz raporunda, 1992 tarihinde Rio'da gerçekleştirilen BM Kalkınma ve Çevre Konferansı aracılığı ile BM ekseninde gerçekleştirilen tüm uluslararası çevre politikası faaliyetlerine temel olan sürdürülebilir kalkınma kavramı sistematik biçimde kullanılmıştır. Konferansta sürdürülebilir kalkınma için kapsamlı eylem programı niteliğinde Gündem 21 belgesi kabul edilmiştir. Uluslararası çevre yönetiminde yer alan çok sayıdaki ve karmaşık nitelikli kurumlar, organizasyonlar ve bunların ürettikleri çevresel anlaşmalar kısaca uluslararası çevresel rejimler biçiminde adlandırmak gerekirse bunların ilgili oldukları özgün konular ile yapısal uyum göstermeleri gerekmektedir. Bununla birlikte çoğu uluslararası çevresel rejimin genel çerçevesi, BM Kalkınma ve Çevre Konferansının başlıca çıktısı Rio Deklârasyonunda şu altı anahtar ilke ile çizilmiştir. 10

11 Tablo 1: Uluslararası Çevresel Rejimin Genel Çerçevesi Önleme (prevention). Çevresel bozulma bir kez oluştuğunda tamiri çok zor, pahalı ya da imkansız olabilmektedir. Bu anlamda çevre sorununun ortaya çıkmadan önlenmesi esastır. Uygulamadan önce, çevreye verilebilecek zararların olasılığı hesap edilmelidir. Tedbir (precaution). Çevresel bozulma ya da hasarın olabilirlik hesabı çevresel ve ekolojik süreçler hakkındaki bilimsel bilgilerin sınırlılığı nedeniyle oldukça zordur. Ancak bu zorluk, politikaların çoğu zaman bu belirsizlikler içinde yapılmasını; bunun aksine, hareketsiz kalmak anlamına gelmemektedir. Yerindenlik (subsidiarity). Çevre yönetiminin başlıca açmazlarından biri de bireyler ile onların eylemleri sonucunda oluşan küresel sonuçların arasındaki ilginin kurulabilmesidir. Bu kapsamda uluslararası çevresel rejim ölçeğinde konulan düzenlemenin bölgesel ve yerel ölçeklere de uyarlanması gerekmektedir. Bu ilke, etkin biçimde eylemde bulunabilecek en alt düzeydeki siyasal kurumun ya da idarenin karar alma sürecinde etkin ve sorumlu olmasını anlatmaktadır. Ortak ancak farklılaştırılmış sorumluluk (common but differentiated responsibility). Birçok uluslararası çevresel rejim, farklı konumda çok sayıda ülkenin katılımını gerektirmektedir. Ancak bu ülkeler, çevresel zarar ya da hasardan aynı oranda sorumlu değildirler. Ülkeler, çevresel duyarlılık anlamında ortak sorumluluklarının bilinciyle çevre sorunlarıyla mücadelede farklılaştırılmış sorumluluklar üstlenmelidir. Açıklık (openness). Başarılı çevre koruma açıklık yani, saydamlık ve politika yapımına halkın katılımını gerektirmektedir. Çoğu çevresel rejim, çevresel organizasyonların faaliyetleri ve çıktıları anlamında medya ve internet aracılığı ile oldukça açık süreçlerde çalışmaktadır. Kirleten öder (polluter pays). Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü, OECD, tarafından geliştirilen bu ilke ile faaliyetleri sonucunda çevresel zarar, bozulma ve hasarlara neden olanın çevresel düzenleme ve standartların tüm maliyetlerini karşılaması gerektiğini anlatmaktadır. Kaynak: IISD ve UNEP, 2000, Environment and Trade: A Handbook, Canada, s Çok Taraflı Çevresel Anlaşmalar Son otuz yıllık dönemde ülkeler arasında çok sayıda önemli çevresel anlaşma yapılmıştır. Sadece ikiden fazla ülkenin taraf olduğu çevresel anlaşmaların sayısının 200 ü, ikili anlaşmaların sayısının ise bini aştığı bilinmektedir. Çok sayıdaki çok taraflı çevresel anlaşma içinde pek azı, yaklaşık 20 si gerçekten ticaret ve çevre ile ilgili düzenlemeler içerdiği görülmektedir (IISD ve UNEP, 2000: 11-12). Bunlar arasında ise ticaret ve çevre ilişkisi hakkında dikkat çekici kurallar içeren başlıca çok taraflı çevresel anlaşmalar şunlardır: Tablo 2: Ticari Düzenlemeler İçeren Başlıca Çok Taraflı Uluslararası Çevresel Anlaşmalar o Nesli Tükenme Tehlikesi İçinde Olan Yaban Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme (CITES) 1975, 146 taraf ülke. o Ozon Tabakasını İncelten Maddelere İlişkin Montreal Protokolü 1987, 172 taraf ülke. o Tehlikeli Atıkların Sınırötesi Taşınımı ve Bertarafının Kontrolüne İlişkin Basel Sözleşmesi 1992, 131 taraf ülke. o Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi 1993, 135 taraf ülke. o İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (FCCC) 1993, 180 taraf ülke. o Bazı Tehlikeli Kimyasallar ve Pestistlerin Uluslararası Ticaretinde Bilgilendirilmiş İzin Önceliğine İlişkin Rotterdam Sözleşmesi (PIC) 1998, 62 imzacı ülke. o Cartagena Biyogüvenlik Protokolü

12 * Tarihler, yürürlüğe giriş yılını göstermektedir. PIC sözleşmesi ve Cartagena Protokolü için ise görüşmelerin tamamlandığı yılı göstermektedir. Kaynak: IISD ve UNEP, 2000, Environment and Trade: A Handbook, Canada, s. 12. Ticaretle ilgili doğrudan düzenlemede bulunma nedenleri olarak: Aynı piyasada rekabet eden aktörlerin, diğerlerinin de uyacağı düzenleyici çerçevenin varlığına gereksinim duyması; piyasa içinde ticarete konu olan materyallerin çevresel ve ekolojik anlamda korunmaya ihtiyaç göstermesi; Son olarak, taraf olmayan ülkelere konan sınırlamalarla ülkelerin bu anlaşmalara uymasının güvenceye alınmak istenmesi sayılabilir. Belli bir konuda uluslararası çevre rejimi olarak adlandırılabilecek kurum ve kuralların ortaya çıkması öncelikle aktörler arasında çok sayıda kapsamlı görüşmelerin yapılmasına bağlıdır. Söz konusu uluslararası rejimlerin en önemli özelliği, aktörler arasında karşılıklı rızaya dayanmasıdır. Zorlu ve uzun görüşmeler sonucu ortaya çıkan uluslararası çevresel rejimin ulusal düzeyde uygulanması ve uluslararası uygulamaların denetimi daha da zor bir süreçtir. Bu aynı zamanda ülkelerin ve etkilenen aktörlerin egemenliklerinin artık klâsik anlamda kullanılamayacağı, bunun aksine uluslararası hukuk ve değişik uygulamalarla sınırlandırıldığı anlamına gelmektedir. Bu çok yönlü karmaşık karşılıklı ilişkilerin diğer bir sonucu da uluslararası çevresel rejimin etkinliği için ilgili çevresel konunun yoğun bilimsel araştırmalara konu olması, sonuçlarının uluslararası kamuoyunda açıkça tartışılmasıdır. Çevre politikalarında zorlamanın uygun araç olmadığı ve bunun uluslararası arenada uygulanabilir olma zorluğundan hareketle, uluslararası çevre rejimleri nadiren, genellikle, ortak suları kapsayan bölgesel ya da ikili anlaşmalarda anlaşmazlıkların çözümünde zorlayıcı yöntemlere yer verebilmektedir. Saydamlık ve katılım, uluslararası çevresel rejimlerin önemli uygulama araçları arasında yer alsa da uygulamalar açısından bunları gerçekleştirecek örgütsel düzenleme gerekliliği hâlâ tartışılmaktadır. Ulusları iyi niyetli davranışa yönlendirmede hükümet 12

13 dışı örgütler, NGO lar başarılı faaliyet gösterseler de bunların başarısı yeterli bilginin, ilgililerin kullanımına açık olmasına ve rejim içerisinde karar alma sürecine katılımın güvence altında olmasına bağlıdır (IISD ve UNEP, 2000: 15-18). Ticaret anlaşmalarıyla ilgili diğer konu da serbest ticaret görüşmeleri öncesinde söz konusu anlaşmanın ekonomik etkileri kadar çevresel ve sosyal etkilerin değerlendirilmesidir. İlk kez 1994 tarihli OECD Bakanlar Konseyince tavsiye edilen ve sonrasında geniş uygulama alanı bulan ticari anlaşmaların çevresel değerlendirmesi ile, environmental assessment of trade agreements, ülkeler kalkınma önceliklerine uygun biçimde çevresel ve sosyoekonomik konuları yasal çerçevede detaylarıyla değerlendirmektedir Çevre Standartları, İşleme ve Üretim Metotları Ürünlerin hammadde aşamasından başlayarak, işleme, nakletme, satım, kullanım ve uzaklaştırma aşamalarına yönelik çevresel standartları beş başlık altında gruplandırmak mümkündür. Tablo 3: Çevresel Standartlar Çevresel kalite standartları, çevresel durumun tanımlanmasını amaçlamaktadır. Bu standartlar belli maddelerin hava, su ve topraktaki konsantrasyonunun ölçümü ile açıklanmaktadır. Bunlar, belli türler için korunması gereken popülasyon standartları biçiminde de olabilir. Emisyon standartları, yayılabilecek kesin emisyon miktarını tanımlamaktadır. Emisyon standartları, çevreye zararlı emisyonların daha üretilmeden önlenmesinin, üretim sonucunda çıkacak atık ve emisyonların yönetilme zorunluluğundan daha kolay ve akılcı olacağından hareketle üretim sürecine doğrudan etkisi önemli olan düzenlemelerdir. Ürün standartları, ürünün kullanımında ve son uzaklaştırımından doğabilecek çevresel zararların düşünülerek özelliklerinin belirlenmesidir. Kurşun içeren boyaların, kloraflorakarbon içeren aeresollerin kullanımının engellenmesi buna örnek gösterilebilir. Süreç ve üretim standartları, ürünlerin üretim sürecinin çevreye zarar vermeden işlemesini tanımlamaktadır. Dış ticarete konu olan mallarda bu standartların üretici ülkelerde uygulanması önem kazanmaktadır. Başarım standartları, çevresel değerlendirme gibi çevre yönetiminin gelişmesini sağlayıcı faaliyetlerin yerine getirilmesini kapsamaktadır. Kaynak: IISD ve UNEP, 2000, Environment and Trade: A Handbook, Canada, s Tüm bu standartların önemi: Üreticilerin, ticaret yapanların ve tüketicilerin sonuçta tüm toplumun, aldıkları ekonomik kararların çevreye olan etkilerini dikkate almalarının sağlanmasıdır. Diğer bir deyişle sektörler, çevre standartlarıyla, maliyet hesaplamalarında dışsal çevresel maliyetleri artık içselleştirmeye başlamaktadır. Son 13

14 çözümlemede ekonomik yapıda çevreye duyarlı faaliyetlerin ön plana çıkarak tercih edilmesi; buna karşın çevreye duyarsız gerçekleştirilen faaliyetlerin ise artık terk edilmesi dikkat çeken değişim olarak karşımıza çıkmaktadır. Çevre standartlarıyla ilgili önemli konu da kalkınmakta olan ülkelerde dikkat çeken kirlilik sığınakları, pollution haven, tezidir. Buna göre, serbest ticaret firmaları, kendilerine olumlu rekabet ortamı sağlayacak görece kirli olarak değerlendirilen işletme ve üretim metotlarını kullanmalarına olanak tanıyan, daha gevşek çevre standartlarına sahip gelişmekte olan ülkelere yönelecektir. Ancak, yapılan araştırmalarda, diğer yatırım ve maliyet faktörleri yanında çevresel maliyetlerin etkisinin çok daha az olduğu belirlenmiştir. Araştırmalar, bazı sektörlerde çevresel kontrol maliyetlerinin toplam yatırım maliyetlerinin sadece %2-3 lük kısmını oluşturduğunu göstermektedir (IISD ve UNEP, 2000: 44-45). Çevresel etiketleme programları, eco-labelling, ile çevre yönetim sistemi belgelendirilmesi şemaları da, environmental management system certification, bu başlık altında yer almaktadır. İyi düzenlenmiş çevresel etiketleme programı etkili bir çevre politikası aracı olduğu kadar tüketicilerin çevre bilincinin artmasına da katkı sağlamaktadır. Çevresel etiketleme programları gönüllü uygulansa da artık çoğu piyasada bir rekabet unsuru olmaktadır. Çevre yönetim sistemi şemaları, etiketler gibi belli ürünlerin çevresel etkileri yerine, firmanın önceden geliştirdiği çevresel ilke ve politikalarla değişik çevre konularını nasıl ele aldığıyla ilgilidir. ISO çevre yönetim sistem standardı uluslararası ölçekte bu tür bir şemadır. Sonuçta toplum, son tüketiciler olarak çevreye daha duyarlı oldukça çevreye duyarlı firmalara ve mallarına talep artmaktadır. Ancak, etiketleme örneğinde olduğu gibi, ülkelerin çevresel sektörler arasında belirledikleri ulusal öncelikler, uluslararası ticaret anlamında sorunlar yaratabilmekte, ticarete konu olan mallarla ilgili standartların kontrolü her ülkede teknik anlamda mümkün olmayabilmektedir (IISD ve UNEP, 2000: 47-48). 14

15 Sübvansiyonlar ve Tarım Çevreye zararlı yöntemlerle gerçekleştirilen üretime yapılan sübvansiyonlar, maliyetlerde yapay bir azalma sağlarken doğal kaynakların hızla yok olmasına neden olmaktadır. Kirletici sektörler ya da teknolojilere sağlanan sübvansiyonlar çevreci teknolojik alternatiflerin geliştirilmesi olasılıklarına da zarar vermektedir. Örneğin fosil yakıt ve nükleer enerji sektörlerine sağlanan yıllık 145 milyar$ sübvansiyon, güneş enerjisi gibi yenilenebilen enerji alanındaki araştırma ve geliştirme olanağından vazgeçilmesi anlamına gelmektedir. DTÖ, Sübvansiyonlar ve Telafi Edici Önlemler Anlaşmasında tanınan çevre amaçlı bazı sübvansiyonlar için istisnâlar getirmektedir (IISD ve UNEP, 2000: 49-50). Bu kapsamda ticaret ve çevre ilişkisinde ticarete aşırı yük getirmeyen, firmalara çevresel düzenlemeleri yerine getirmede yardımcı, çevre korumaya yararlı olabilecek dikkatlice analiz edilmiş sübvansiyon sisteminin orta ve uzun dönemde geliştirilmesi gerekmektedir. Uluslararası tarımsal ticaret, sürdürülebilir kalkınma üzerine toprak kullanımı, su yönetimi, gübreleme ve kullanılan pestisitler gibi nedenlerle çevresel; kırdan kente göç ve diğer sorunlar bakımından ise sosyal etkileri bulunan diğer bir konudur Çevresel ve Ekonomik İçerikli İlişkiler Ticaret, çevre ve sürdürülebilir kalkınma birbirine çevresel ve ekonomik içerikli ilişkilerle de bağlıdır (IISD ve UNEP, 2000: 35-40). Örneğin ticaret, yeni teknolojilerle geliştirilen ürünlerle çevre korumaya katkı sağlamakta; Petrol kirliliğinin temizlenmesinde kullanılan materyaller; güneş enerjisiyle çalışan araçlar da bunlar arasında sayılabilmektedir. Ancak, diğer taraftan zararlı ve tehlikeli atıkların sınır ötesi taşınımı, tükenmekte olan bitki ve hayvan türlerinin çok daha kısa zamanda yok olmasında gibi konularda ticaret önemli çevresel riskler doğurabilmektedir. Ayrıca Çoğu zaman teknoloji etkileri olarak da adlandırılan ürün etkileri, teknoloji 15

16 transferlerini de kapsamaktadır. Serbest ticaretle firmalar, teknolojik modernleşmeyle gerçekleştirdikleri temiz üretimle daha rekabetçi olabilmektedir. Bunun aksi, çevreye zararlı ve daha az çevreci teknolojiyle de üretim yapılabilmesidir. Serbest ticaretten kaynaklanan teknolojik etkilerin bu anlamda olumlu ya da olumsuz niteliği piyasaların ve ülkelerin diğer özelliklerine bağlı kalmaktadır. Doğal kaynaklar, işgücü ve teknoloji veri kabul edildiğinde, ticaret ve ticaretin serbestleştirilmesi daha etkin ve rekabetçi ekonomik üretimi gerçekleştirmekte; sağlanan refah artışının ise her ölçekte çevre ve kalkınma üzerine olumlu etki yapacağı açıktır. Diğer taraftan daha fazla üretimin daha fazla çevresel zarar anlamına geldiği de açıktır. Yine serbest ticaret, ülke ekonomisinde olumlu ve/veya olumsuz olarak nitelenebilecek yapısal etkilere neden olmaktadır. Ticaret sonucunda sağlanan çevresel gelişmeler ülke ekonomisinde belli sektörlerin ön plana çıkmasına, yeni pazarların yaratılmasına, diğer yandan, doğal kaynaklara bağımlı ya da kirletici teknolojilerle üretim yapan ülkelerde ise bu tür endüstrilerin ülke ekonomisinde daha fazla ağırlık kazanmasına neden olmaktadır. Bu kapsamda ülkeler için ticaretin serbestleştirilmesiyle ortaya çıkacak çevresel ve ekonomik yapısal etkilerin niteliğinde zamanlama önemli faktördür. Doğru zamanda doğru politikalarla olumlu etkilerin, aksi durumda kendisiyle baş edilmesi zor çok daha olumsuz sonuçların ortaya çıkacağı gerçektir Dünya Ticaret Örgütü Uluslararası ticaret rejiminin temelleri, II. Dünya Savaşı sonrası ülkelerin hem kendi ekonomilerinin hem de dünya ekonomisinin kalkınmasında uluslararası ticaretin önemini kavrayarak bunu çok taraflı kurallara bağlama gereksinimi duymalarına kadar dayanmaktadır. Bu amaçla l947 yılında 23 ülkenin katılımıyla, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması, General Agreement on Tariffs and Trade, GATT, imzalanmış; söz konusu anlaşma 1948 de yürürlüğe girmiştir. II.Dünya Savaşı sonrasında 16

17 uluslararası ticaret sisteminin kurumsal yapısı olarak oluşturulmaya çalışılan Uluslararası Ticaret Örgütü hayata geçirilememiş, yerini yeni bir örgütten ziyade bir anlaşma olan ve sekretaryasından başka kurumsal yapısı bulunmayan GATT a bırakmıştır. Ticaret rejimini düzenlemede GATT, iki önemli unsur belirlemiştir. Birincisi, gümrük vergilerin azaltılması ve/veya ortadan kaldırılmasına yönelik düzenlemeler; ikincisi, ticaretin önündeki diğer zorlukların, tarife dışı engellerin önlenmesi ve/veya ortadan kaldırılmasıyla ilgili yükümlülüklerin geliştirilmesidir. Bu amaçların gerçekleştirilmesinde döneminde sekiz görüşme Roundu gerçekleştirilmiştir. Uluslararası ticaret kurallarının kapsamını önemli ölçüde genişleten bu görüşmelerin sonuncusu, 1994 te tamamlanan ve DTÖ nün kurulmasıyla sonuçlanan Uruguay Round müzakereleridir. Bu görüşmelerde hizmet ticaretinin önemi vurgulanmış, uzun yıllar uluslararası kurallar dışında, ülkelerin çok değişik ve karmaşık ulusal mevzuatlarına göre yürütülen hizmetler sektörü uluslararası müzakere sürecine dahil edilmiştir (Bkz. Güran, 2002: 24-35). 4. DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ VE ÇEVRE DTÖ, Uruguay Round müzakereleri sonucunda 15 Nisan 1994 de Marakeş de imzalanan ve 1 Ocak 1995 de yürürlüğe giren Nihai Senet içerisinde yer alan DTÖ Kuruluş Anlaşması ile kurulmuştur. DTÖ Kuruluş Anlaşması, ekleriyle birlikte 29 adet yasal metinden oluşmaktadır. Bunların yanı sıra 25 adet bildirim, karar ve mutabakat metninde DTÖ üyelerinin yükümlülükleri belirtilmektedir. DTÖ, üye ülkelerin hayat standartlarını ve gelirlerini yükseltmeyi, tam istihdama ulaşmayı, üretim ve ticareti yaygınlaştırmayı ve dünya kaynaklarının en uygun kullanımını amaçlamaktadır. Örgüt, sürekli kalkınma için dünya kaynaklarının optimal kullanımının zorunlu olduğunu 17

18 belirtirken, farklı ekonomik kalkınma düzeyindeki ülkelerin ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde çevrenin korunması gerektiğini de vurgulamaktadır Dünya Ticaret Örgütünün Yapısı DTÖ şu organlardan oluşmaktadır (IISD ve UNEP, 2000: 21-24; DTM, 2003a): Bakanlar Konferansı, ministrial conference: Üye ülkelerin uluslararası ticaretle ilgili bakanlarından oluşan, en yüksek karar organı olarak örgütün stratejik kararlarını ve organların uzlaşmaya vardıkları nihai kararları alan organıdır. En az iki yılda bir toplanan bakanlar Konferansında oylama ile karar alınsa da genelde kararlarında oydaşma esastır. Mayıs 2000 itibariyle 141 farklı üye ülkenin bakanlarından oluşan konferansta karar alma oldukça zor süreçlerde gerçekleşmektedir. Genel Konsey, general council: Genelde büyükelçi düzeyinde tüm üye ülkelerin kıdemli üyelerinden oluşur. Olağan ve günlük işleri örgütün merkezi Cenevre de yerine getirir. Uygulamada Konsey, anahtar karar alma mekanizması biçiminde çalışmakta, örgüt içindeki çoğu organ Konseye doğrudan rapor vermek durumundadır. Ticaret Politikalarını Gözden Geçirme Organı, trade policy review body: Uruguay Roundu sonucu tüm üye ülke temsilcilerinden oluşan, üye ülkelerin ticaret politikalarını ve uygulamalarını periyodik olarak inceleyen organdır. Anlaşmazlıkların Halli Organı, dispute settlement body: Tüm üye ülke temsilcilerinden oluşan, örgütün tüm anlaşmalarından doğan uyuşmazlıkların çözümü ve alınan kararların uygulanması amacıyla çalışan organdır. Anlaşmazlıklar, her olay için seçilen paneller ve 1994 yılında oluşturulan temyiz organı, appellate body, tarafından çözülür. Bu süreçler her üye ülke için zorunlu ve bağlayıcıdır. Temyiz organının verdiği nihai kararlar ancak Anlaşmazlıkların Halli Organının oy birliği ile değiştirilebilir. Mal ve Hizmet Ticareti Konseyleri, councils on trade in goods and trade in services: Genel Konseyin emrinde çalışan yine tüm üyelerden oluşan organlardır. Mal ve hizmet ticaretinde özgün anlaşmaların işlemesini gözetmekle görevlidirler. 18

19 Bunun yanında, çalışma alanı sadece fikri mülkiyet haklarının ticaretle ilgili konularını kapsayan, Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Konseyi de bulunmaktadır. Ticaret ve Kalkınma Komitesi ile Ticaret ve Çevre Komitesi, committee on trade and development and committee on trade and environment: 1994 tarihli Marakeş mutabakatı ile oluşturulan ve halen çalışmakta olan komitelerden sadece ikisidir. Ticaret ve kalkınma komitesi, 1965; ticaret ve çevre komitesi ise 1971 yılında kurulmuştur. Ancak, ticaret ve çevre komitesi 1992 yılına kadar toplanamamıştır. Komiteler, ticaret ile ilgili kalkınma ve çevre ilişkisi üzerinde özellikle de sürdürülebilir kalkınma konuları üzerinde ticari kuralları kapsayıcı niteliği olmadan sadece tartışma ortamı biçiminde çalışmaktadır. Sekreterlik ve Genel Direktörlük, secretariat and director general: Üye ülkelerce seçilen genel direktör, sekretaryayı oluşturan 550 personeliyle yasal karar alma yetkisi olmadan, örgütün yönetimini Cenevre den gerçekleştirir. DTÖ bütçesi, üyelerin gerçekleştirdikleri toplam ticaretleri esas alınarak belirlenen katkı paylarından oluşmaktadır DTÖ Ticaret ve Çevre Komitesi Çevrenin korunması, sanayi kirliliği ve ticari kurallar GATT kapsamında kurumsal anlamda ilk kez 1971 tarihinde kurulan Çevre Önlemleri ve Uluslararası Ticaret Çalışma Grubu ile ele alınmıştır. Grup, ancak, döneminde toplanarak çok taraflı çevre anlaşmalarında yer alan ticari kurallar, ticari etkileri olan ulusal çevre düzenlemeleri, çevresel paketleme ve etiketleme kuralları gibi konuları görüşmüştür. 14 Nisan 1994 tarihinde Marakeş te alınan ticaret ve çevreye ilişkin kararda çok taraflı ticaret rejimi korunurken sürdürülebilir kalkınmanın desteklenmesinin çelişki doğurmayacağı; ancak bunun çok taraflı ticaret rejiminin yetkilerini aşamayacağı belirtilmiştir. 31 Ocak 1995 tarihli Genel Konsey toplantısında ise görevi sürdürülebilir kalkınmanın desteklenmesi amacıyla sistemin açık, ayrımcı olmayan esaslarına uygun 19

20 değişiklikler yapılmasına ilişkin önerilerin geliştirilmesi olan Ticaret ve Çevre Komitesi kurulmuştur (DTM, 2002: 1). Komite, ticaret ve çevre ilişkisini tartışma gündeminin çerçevesini geliştirdiği on maddelik çalışma programıyla çizmiştir (Bkz. Tablo 4): Tablo 4: DTÖ Ticaret ve Çevre Komitesi Çalışma Programı Ticaret ve Çevre Komitesi tartışmaları için on maddelik gündeme sahiptir: 1. Çok taraflı anlaşmalarda çevresel amaçlar için kullanılan ticari kurallar önlemler arasındaki ilişkiler. 2. Ticari kurallar ile ticaretin etkileri konusundaki çevre politikaları ilişkisi. 3. a) Ticari kurallar ile çevresel vergi ve fiyatlar arasındaki ilişkiler. b) Ticari kurallar ile ürünlerin paketlenme, etiketlenme ve geri kazanım standartlarını kapsayan çevresel düzenlemeler arasındaki ilişkiler 4. Çevresel amaçlar için kullanılan ticari ölçütlerin saydamlığıyla ilgili ticari kurallar ve ticari etkileri olan çevre politikaları. 5. Çok taraflı anlaşmalardaki düzenlemeler ile DTÖ nün anlaşmazlıkların çözümü mekanizmaları arasındaki ilişki. 6. Kalkınmakta olan ülkelerin ihracatına, piyasalara girişlerinde engel olabilecek çevresel sınırlılıklar potansiyeli ile ticari kısıtlamaların kaldırılmasıyla ortaya çıkacak çevresel fayda potansiyelinin araştırılması. 7. Yurtiçinde yasaklanan malların ihracı konusu. 8. Çevre ve Ticaretle bağlantılı fikri mülkiyet hakları anlaşması ilişkisi. 9. Çevre ve hizmet ticareti ilişkisi. 10. Diğer organizasyonlar ile DTÖ ilişkileri. Kaynak: IISD ve UNEP, 2000, Environment and Trade: A Handbook, Canada, s Çevre ile İlgili Başlıca DTÖ Anlaşmaları Sınır ötesi çevre sorunlarının çözümünde, çok taraflı ticaret rejiminin keyfi ayrımcılık ve gizli korumacılık riski nedenleriyle olumsuz etkilenebilmesinden dolayı, tek taraflı önlemler yerine çok taraflı küresel ya da bölgesel önlemler daha fazla kabul görmektedir. Çok taraflı çevresel anlaşmalarda yer alan ticari düzenlemeler ile GATT kuralları arasındaki olası çatışmalar, ayrımcı olmama, en çok gözetilen ülke kaydı ve ulusal muamele ilkelerine aykırı olabilecek ticari yaptırımları bünyelerinde barındırabilmelerinden kaynaklanmaktadır. Komite çalışmalarında ortaya çıkan yaklaşım, çok taraflı çevresel anlaşmalardan sadece çok küçük kısmının, 200 anlaşmadan sadece 20 si, ticari önlem içerdiğinden bunun abartılmaması gerektiği yönündedir. DTÖ bünyesinde ticaret ve çevreyle ilgili konuları içeren başlıca anlaşmalar: Gümrük tarifeleri ve ticaret genel anlaşması, GATT, ticarette teknik engeller anlaşması, TBT, ile sağlık ve bitki sağlığı önlemlerinin uygulanmasına ilişkin 20

ULUSLARARASI ÇEVRE MEVZUATI

ULUSLARARASI ÇEVRE MEVZUATI ULUSLARARASI ÇEVRE MEVZUATI 1. Viyana Anlaşmalar Hukuku Sözleşmesi (1969) Viyana Anlaşmalar Hukuku Sözleşmesi (The Vienna Convention on the Law of Treaties, 1969 (VCLT)), uluslararası hukuk araçlarının

Detaylı

Tarım Tarihi ve Deontolojisi Dersi 14.Hafta SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIM VE GİRDİ KULLANIMI. Dr. Osman Orkan Özer

Tarım Tarihi ve Deontolojisi Dersi 14.Hafta SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIM VE GİRDİ KULLANIMI. Dr. Osman Orkan Özer Tarım Tarihi ve Deontolojisi Dersi 14.Hafta SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIM VE GİRDİ KULLANIMI Dr. Osman Orkan Özer SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIM VE GİRDİ KULLANIMI Sürdürülebilir tarım; Günümüz kuşağının besin gereksinimi

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE İRAN İSLAM CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ ARASINDA ÇEVRE ALANINDA MUTABAKAT ZAPTI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE İRAN İSLAM CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ ARASINDA ÇEVRE ALANINDA MUTABAKAT ZAPTI TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE İRAN İSLAM CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ ARASINDA ÇEVRE ALANINDA MUTABAKAT ZAPTI Bundan böyle "Taraflar" olarak anılacak olan Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile İran İslam Cumhuriyeti

Detaylı

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları Ekonomi Bakanligi Ev Sahipliginde Özet 5 Ekim 2015 Hilton Istanbul Bosphorus Hotel İstanbul,

Detaylı

AB ve Türkiye Sivil Toplum Diyaloğu - IV Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Hibe Programı

AB ve Türkiye Sivil Toplum Diyaloğu - IV Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Hibe Programı AB ve Türkiye Diyaloğu - IV Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Avrupa Birliği Bakanlığı, Katılım Öncesi AB Mali Yardımı kapsamında finanse edilen diyalog sürecini desteklemeye devam etmektedir. Diyaloğu-IV

Detaylı

EKONOMİ BAKANLIĞI Gümrük Birliği Kapsamında Kimyasalların Ticaretine Etki Eden Teknik Düzenlemeler Duygu YAYGIR Dış Ticaret Uzmanı

EKONOMİ BAKANLIĞI Gümrük Birliği Kapsamında Kimyasalların Ticaretine Etki Eden Teknik Düzenlemeler Duygu YAYGIR Dış Ticaret Uzmanı EKONOMİ BAKANLIĞI Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü Tek Pazar, Rekabet ve Teknik Mevzuat Uyum Dairesi 23 Kasım 2016 Gümrük Birliği Kapsamında Kimyasalların Ticaretine Etki Eden Teknik Düzenlemeler Duygu YAYGIR

Detaylı

KÜRESEL ISINMA HAKKINDA ULUSLARARASI DÜZENLEMELER

KÜRESEL ISINMA HAKKINDA ULUSLARARASI DÜZENLEMELER GİRİŞ KÜRESEL ISINMA HAKKINDA ULUSLARARASI DÜZENLEMELER ULUSLARARASI ÇEVRE HUKUKU Aktörler Kaynaklar ULUSLARARASI İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ REJİMİ Ozon Tabakasının Korumasına Dair Viyana Sözleşmesi Ve Montreal

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies (guldem.okem@ceps.eu) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği

Detaylı

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Eylül 2013 Sunum Planı STA ların Yasal Çerçevesi Türkiye nin

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ: FAO NUN BAKIŞ AÇISI. Dr. Ayşegül Akın Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Türkiye Temsilci Yardımcısı 15 Ekim 2016

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ: FAO NUN BAKIŞ AÇISI. Dr. Ayşegül Akın Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Türkiye Temsilci Yardımcısı 15 Ekim 2016 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ: FAO NUN BAKIŞ AÇISI Dr. Ayşegül Akın Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Türkiye Temsilci Yardımcısı 16 Ekim Dünya Gıda Günü Herkesin gıda güvenliğine ve besleyici gıdaya ulaşma

Detaylı

G20 BİLGİLENDİRME NOTU

G20 BİLGİLENDİRME NOTU G20 BİLGİLENDİRME NOTU A. Finans Hattı Gündemi a. Büyüme Çerçevesi Güçlü, sürdürülebilir ve dengeli büyüme için küresel politikalarda işbirliğinin sağlamlaştırılması Etkili bir hesap verebilirlik mekanizması

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies(CEPS) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği ne Üyelik

Detaylı

DTÖ DOHA MÜZAKERELERİ VE TARIM POLİTİKALARI. Prof. Dr. Ahmet ŞAHİNÖZ Başkent Üniversitesi

DTÖ DOHA MÜZAKERELERİ VE TARIM POLİTİKALARI. Prof. Dr. Ahmet ŞAHİNÖZ Başkent Üniversitesi DTÖ DOHA MÜZAKERELERİ VE TARIM POLİTİKALARI Prof. Dr. Ahmet ŞAHİNÖZ Başkent Üniversitesi DÜNYA TARIM POLİTİKALARINDAKİ GELİŞMELER MODERN EKONOMİ ÇAĞINDA, yani 21. yüzyılda; Tarım politikalarını, küresel

Detaylı

RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler. Tolga YAKAR UNDP Turkey

RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler. Tolga YAKAR UNDP Turkey RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler Tolga YAKAR UNDP Turkey Billion people 10 World 8 6 4 2 Africa Asia Europe Latin America and Caribbean Northern America 2050 yılında dünya nüfusunun

Detaylı

Yenilenebilir olmayan enerji kaynakları (Birincil yahut Fosil) :

Yenilenebilir olmayan enerji kaynakları (Birincil yahut Fosil) : Günümüzde küresel olarak tüm ülkelerin ihtiyaç duyduğu enerji, tam anlamıyla geçerlilik kazanmış bir ölçüt olmamakla beraber, ülkelerin gelişmişlik düzeylerini gösteren önemli bir kriterdir. İktisadi olarak

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

Bursa SYK 2015. Ozlem Unsal, BSI Group Eurasia Ülke Müdürü 14 Ekim 2015, Bursa. Copyright 2012 BSI. All rights reserved.

Bursa SYK 2015. Ozlem Unsal, BSI Group Eurasia Ülke Müdürü 14 Ekim 2015, Bursa. Copyright 2012 BSI. All rights reserved. Bursa SYK 2015 Ozlem Unsal, BSI Group Eurasia Ülke Müdürü 14 Ekim 2015, Bursa Copyright 2012 BSI. All rights reserved. Sunum İçeriği Sürdürülebilirlik Raporlaması Nedir? Sürdürülebilirlik Raporlamasının,

Detaylı

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI İSTANBUL ATIK MUTABAKATI 2013 ün Mayıs ayında İstanbul da bir araya gelen dünyanın farklı bölgelerinden belediye başkanları ve seçilmiş yerel/bölgesel temsilciler olarak, küresel değişiklikler karşısında

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİR ARAZİ YÖNETİMİ İŞ FORUMU. Ankara Deklarasyonu

SÜRDÜRÜLEBİLİR ARAZİ YÖNETİMİ İŞ FORUMU. Ankara Deklarasyonu SÜRDÜRÜLEBİLİR ARAZİ YÖNETİMİ İŞ FORUMU Ankara Deklarasyonu Özet 2015 yılının Eylül ayında, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi kapsamında Arazi Bozulumunun Dengelenmesi

Detaylı

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 KOBİ lere Yönelik Destekler -Kalkınma Ajansları -KOSGEB -TÜBİTAK -Bilim Sanayi

Detaylı

Dünya Ticaret Örgütü Çok Taraflı Ticareti Kolaylaştırma Anlaşması Yönetici Özeti

Dünya Ticaret Örgütü Çok Taraflı Ticareti Kolaylaştırma Anlaşması Yönetici Özeti Dünya Ticaret Örgütü Çok Taraflı Ticareti Kolaylaştırma Anlaşması Yönetici Özeti Dünya Ticaret Örgütü nce (DTÖ) Bali de düzenlenen Dokuzuncu Bakanlar Konferansı nda dünya ekonomisine 1 trilyon getirecek

Detaylı

Sayı: 7/2017. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı. yapar:

Sayı: 7/2017. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı. yapar: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi nin 30 Ocak 2017 tarihli Otuzüçüncü Birleşiminde Oybirliğiyle kabul olunan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hükümeti ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti Arasında

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

ÇEVRE VE DOĞA KORUMAYLA İLGİLİ ULUSAL VE

ÇEVRE VE DOĞA KORUMAYLA İLGİLİ ULUSAL VE TÜRKİYE NİN TARAF OLDUĞU ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER ÇEVRE VE DOĞA KORUMAYLA İLGİLİ ULUSAL VE ULUSLARARASI ÖRGÜTLER DERS 5 TÜRKİYE NİN TARAF OLDUĞU ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER 1-Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının

Detaylı

YATAY (1) NO. MEVZUAT NO MEVZUAT ADI. 1. ----------------- Aarhus Sözleşmesi. 2. ----------------- Espoo Sözleşmesi

YATAY (1) NO. MEVZUAT NO MEVZUAT ADI. 1. ----------------- Aarhus Sözleşmesi. 2. ----------------- Espoo Sözleşmesi YATAY (1) 1. ----------------- Aarhus Sözleşmesi 2. ----------------- Espoo Sözleşmesi 3. 1210/90/EEC Avrupa Çevre Ajansı Tüzüğü 4. 2008/90/EC Çevresel Suç Direktifi 5. 2007/2/EC INSPIRE Direktifi 6. 2004/35/EC

Detaylı

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÇÖLLEŞME İLE MÜCADELE SÖZLEŞMESİ 12. TARAFLAR KONFERANSI (COP12) EKİM 2015 TARİHLERİNDE ANKARA DA YAPILACAKTIR.

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÇÖLLEŞME İLE MÜCADELE SÖZLEŞMESİ 12. TARAFLAR KONFERANSI (COP12) EKİM 2015 TARİHLERİNDE ANKARA DA YAPILACAKTIR. [ BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÇÖLLEŞME İLE MÜCADELE SÖZLEŞMESİ 12. TARAFLAR KONFERANSI (COP12) 12-23 EKİM 2015 TARİHLERİNDE ANKARA DA YAPILACAKTIR. [ Birleşmiş Milletler Çölleşme ile Mücadele 12. Taraflar Konferansı

Detaylı

İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları

İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu altında oluşturulan Çalışma Grupları şunlardır: 1. Sera Gazı Emisyon Azaltımı

Detaylı

İçindekiler I Contents

İçindekiler I Contents İçindekiler I Contents ÖNSÖZ SUNUŞ XIII XV 1971-Ramsar Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanlar Hakkında Sözleşme Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası

Detaylı

Sayın Mehmet CEYLAN BakanYardımcısı Türkiye Cumhuriyeti Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

Sayın Mehmet CEYLAN BakanYardımcısı Türkiye Cumhuriyeti Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Sayın Mehmet CEYLAN BakanYardımcısı Türkiye Cumhuriyeti Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Üçüncü Birleşmiş Milletler Konut ve Sürdürülebilir Kentsel Gelişme Konferansı Habitat III 17-20 Ekim 2016, Kito Sayfa1

Detaylı

DEVLET BAKANI VE BAŞBAKAN YARDIMCISI SN. ABDULLATİF ŞENER İN BASEL-II YE GEÇİŞE İLİŞKİN KONUŞMA METNİ. Değerli Basın Mensupları ve Konuklar;

DEVLET BAKANI VE BAŞBAKAN YARDIMCISI SN. ABDULLATİF ŞENER İN BASEL-II YE GEÇİŞE İLİŞKİN KONUŞMA METNİ. Değerli Basın Mensupları ve Konuklar; DEVLET BAKANI VE BAŞBAKAN YARDIMCISI SN. ABDULLATİF ŞENER İN BASEL-II YE GEÇİŞE İLİŞKİN KONUŞMA METNİ Değerli Basın Mensupları ve Konuklar; Teknolojik gelişmeler ve liberalleşmelerin etkisiyle, mali kurumlar

Detaylı

İKLİM DOSTU ŞİRKET MÜMKÜN MÜ?

İKLİM DOSTU ŞİRKET MÜMKÜN MÜ? İKLİM DOSTU ŞİRKET MÜMKÜN MÜ? Gülçin Özsoy REC Türkiye Proje Uzmanı İklim Platformu Program Yöneticisi 22 Mart 2012, İzmir REC Türkiye REC Kuruluş Sözleşmesi Ekim 2002 de imzalandı; Ocak 2004 te yürürlüğe

Detaylı

ULUSLAR ARASI KARBON PİYASASI

ULUSLAR ARASI KARBON PİYASASI ULUSLAR ARASI KARBON PİYASASI Doç. Dr. Cevdet DEMİR Uludağ Üniversitesi 06 Nisan 2007 TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Karbon piyasası nedir? Ülkelerin ve şirketlerin sera gazları hedeflerine ulaşabilmeleri

Detaylı

Türk Çevre Mevzuatı ve Çevre Politikaları ile Beton Sektörünün Etkileşimi. RMC and Environment Policies& Regulations

Türk Çevre Mevzuatı ve Çevre Politikaları ile Beton Sektörünün Etkileşimi. RMC and Environment Policies& Regulations Şafak Özsoy ( Bu bildirim, THBB Konferansı, konferans kitabında yayınlanmıştır. Haziran 2003) Türk Çevre Mevzuatı ve Çevre Politikaları ile Beton Sektörünün Etkileşimi RMC and Environment Policies& Regulations

Detaylı

Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ve 2030 Sonrası Kalkınma Gündemi

Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ve 2030 Sonrası Kalkınma Gündemi Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ve 2030 Sonrası Kalkınma Gündemi Musa Rahmanlar Ankara/2016 Çevre ve Sürdürülebilir Kalkınma Dairesi/Sosyal Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü İçerik 1. Sürdürülebilir

Detaylı

Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP)

Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP) Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP) Kurtuluş Aykan* Küresel mali krizin ortaya çıkardığı en önemli gerçek, ekonomik sorunların bundan böyle artık tek tek ülkelerin

Detaylı

TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU

TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU Ülkemizde, gıda ve elektrik enerjisine olan ihtiyaç, sanayileşme, ekonomik gelişme ve nüfus artışı gibi nedenlerden

Detaylı

AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP)

AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP) AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP) Türkçe Adı Akdeniz Eylem Planı Sekretaryası (AEP) İngilizce Adı Secretariat on Mediterrenaen Action Plan (MAP) Logo Resmi İnternet Sitesi http://www.unepmap.org Kuruluş

Detaylı

Kapsam. Çevre Yönetimi Çevre Yönetim Sistemi (ÇYS) ÇYS Standartları ÇYS nin Uygulanması ÇYS nin Getirileri (Neden ÇYS) ÇYS de Başarı Unsurları

Kapsam. Çevre Yönetimi Çevre Yönetim Sistemi (ÇYS) ÇYS Standartları ÇYS nin Uygulanması ÇYS nin Getirileri (Neden ÇYS) ÇYS de Başarı Unsurları Kapsam Çevre Yönetimi Çevre Yönetim Sistemi (ÇYS) ÇYS Standartları ÇYS nin Uygulanması ÇYS nin Getirileri (Neden ÇYS) ÇYS de Başarı Unsurları ÇEVRE YÖNETİMİ Çevre Yönetimi KIT KAYNAKLAR SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

Detaylı

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 ( STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 Yeni Dönem Türkiye - Suudi Arabistan İlişkileri: Kapasite İnşası ( 2016, İstanbul - Riyad ) Türkiye 75 milyonluk nüfusu,

Detaylı

GÖRÜŞ BİLDİRME FORMU-FİRMA

GÖRÜŞ BİLDİRME FORMU-FİRMA Sayın Yetkili, GÖRÜŞ BİLDİRME FORMU-FİRMA Ülkemiz ile Tayland arasında gerçekleştirilmesi planlanan muhtemel bir Serbest Ticaret Anlaşması (STA) kapsamında 2013 yılından bu yana görüşmelerde bulunulmakta

Detaylı

ORMANCILIK POLİTİKASI AMAÇ VE ARAÇLARI

ORMANCILIK POLİTİKASI AMAÇ VE ARAÇLARI ORMANCILIK POLİTİKASI AMAÇ VE ARAÇLARI ORMANCILIK POLİTİKASI AMAÇLARI Politikalar, hükümet, birey ya da kurumların herhangi bir alanda izlediği ve belli bir amaç taşıyan bir amaç taşıyan yol ve yöntemler

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARIMIZ VE ELEKTRİK ÜRETİMİ. Prof. Dr. Zafer DEMİR --

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARIMIZ VE ELEKTRİK ÜRETİMİ. Prof. Dr. Zafer DEMİR -- YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARIMIZ VE ELEKTRİK ÜRETİMİ Prof. Dr. Zafer DEMİR -- zaferdemir@anadolu.edu.tr Konu Başlıkları 2 Yenilenebilir Enerji Türkiye de Politikası Türkiye de Yenilenebilir Enerji Teşvikleri

Detaylı

Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar

Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar José Romero* İsviçre Federal Çevre Bakanlığı Berne, İsviçre Ankara,

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

ENGELLİLERE YÖNELİK SOSYAL POLİTİKALAR

ENGELLİLERE YÖNELİK SOSYAL POLİTİKALAR ENGELLİLERE YÖNELİK SOSYAL POLİTİKALAR III. Sınıf Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü Risk Gruplarına Yönelik Sosyal Politikalar Dersi Notları-VI Doç. Dr. Şenay GÖKBAYRAK İçerik Engellilere

Detaylı

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Karbon Saydamlık Projesi Sektörel İklim Değişikliği Yaklaşımları Çalıştayı Tuğba ALTINIIŞIK DİNÇBAŞ 27 Şubat 2012 İstanbul İÇERİK Türkiye Sanayi Strateji Belgesi

Detaylı

Resmi Gazete Tarihi: 08.10.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26313

Resmi Gazete Tarihi: 08.10.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26313 Resmi Gazete Tarihi: 08.10.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26313 Amaç MADDE 1 KENT KONSEYİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar (1) Bu Yönetmeliğin amacı; kent yaşamında, kent vizyonunun

Detaylı

SERA GAZI EMİSYON AZALTIMI SAĞLAYAN PROJELERE İLİŞKİN SİCİL İŞLEMLERİ TEBLİĞİ

SERA GAZI EMİSYON AZALTIMI SAĞLAYAN PROJELERE İLİŞKİN SİCİL İŞLEMLERİ TEBLİĞİ SERA GAZI EMİSYON AZALTIMI SAĞLAYAN PROJELERE İLİŞKİN SİCİL İŞLEMLERİ TEBLİĞİ Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; iklim değişikliği ile mücadele kapsamında sera gazı emisyonlarının azaltılması, sınırlandırılması

Detaylı

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI Uluslararası Arka Plan Uluslararası Arka Plan Birleşmiş Milletler - CEDAW Avrupa Konseyi - Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

Detaylı

e-bulten DOKÜMAN NO: PR/8.5/001 REVİZYON NO:00 YAYIN TARİHİ: 02/12/2015 SAYFA NO: Sayfa 1 / 5

e-bulten DOKÜMAN NO: PR/8.5/001 REVİZYON NO:00 YAYIN TARİHİ: 02/12/2015 SAYFA NO: Sayfa 1 / 5 DOKÜMAN NO: PR/8.5/001 REVİZYON NO:00 YAYIN TARİHİ: 02/12/2015 SAYFA NO: Sayfa 1 / 5 ISO 50001:2011 standardının amacı özellikle enerji üretimi fazla sanayi tesislerinin enerji yönetimi için bir çerçeve

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SON 10 YILDA YAŞANAN GELİŞMELER BAŞBAKANLIK TEFTİŞ KURULU 2010

YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SON 10 YILDA YAŞANAN GELİŞMELER BAŞBAKANLIK TEFTİŞ KURULU 2010 YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SON 10 YILDA YAŞANAN GELİŞMELER BAŞBAKANLIK TEFTİŞ KURULU 2010 Sunum Planı Yolsuzlukla Mücadele Alanında Bugüne Kadar Yapılanlar Yapılan Çalışmaların Uluslar arası Yolsuzluk Ölçümlerine

Detaylı

DTÖ İLERİ TARIM MÜZAKERELERİ

DTÖ İLERİ TARIM MÜZAKERELERİ DTÖ İLERİ TARIM MÜZAKERELERİ Aykut Ordukaya AB Uzmanı AB ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Ekonomik ve Teknik İlişkiler Daire Başkanlığı 19 Haziran 2013 İleri Tarım Müzakereleri 2000 yılında başlatıldı

Detaylı

Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II

Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II DIŞ TİCARET POLİTİKALARI Doç.Dr.Tufan BAL Not: Bu sunuların hazırlanmasında çeşitli internet siteleri ve ders notlarından faydalanılmıştır. Giriş Tarım Ürünleri

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ 1. Genel Süreç Çevre Faslı Müzakere Sürecine ilişkin; Çevre Faslı Tanıtıcı Tarama Toplantısı 03-11 Nisan 2006, Çevre Faslı Ayrıntılı Tarama Toplantısı 29 Mayıs

Detaylı

BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER

BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER AYŞE YASEMİN ÖRÜCÜ ODTÜ Mezunları Derneği Ankara, 2011 Tespitler Kopenhag-Cancun: İD BM kapsamında çözülebilecek bir konu mu? Kopenhag maliyeti: 1 trilyon $;belirsizlik

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve ÇEVRE Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB ve Çevre- Temel ilkeler AB ve İklim Değişikliği AB ve Su Kalitesi AB ve Atık Geri Dönüşümü Müzakere sürecinde

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

ANKET-FİRMA. Soruları yanıtlarken firmanızla/sektörünüzle ilgili olmadığını düşündüğünüz sorulara yanıt vermeyiniz.

ANKET-FİRMA. Soruları yanıtlarken firmanızla/sektörünüzle ilgili olmadığını düşündüğünüz sorulara yanıt vermeyiniz. Sayın Yetkili, ANKET-FİRMA Bilindiği üzere, 2012 yılı Temmuz ayında, ülkemiz ile Japonya arasında Ekonomik Ortaklık Anlaşması (EOA) imzalanması imkanını araştırmak üzere bir Ortak Çalışma Grubu (OÇG) kurulması

Detaylı

Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme. 30 Mayıs 2012

Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme. 30 Mayıs 2012 Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme 30 Mayıs 2012 Sürdürülebilir Kalkınma gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme olanağından ödün vermeksizin bugünün ihtiyaçlarını karşılayabilecek kalkınma

Detaylı

ENERJİ-ÇEVRE ETKİLEŞİMİ VE ULUSLARARASI YÜKÜMLÜLÜKLER SELVA TÜZÜNER ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. (EÜAŞ) GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

ENERJİ-ÇEVRE ETKİLEŞİMİ VE ULUSLARARASI YÜKÜMLÜLÜKLER SELVA TÜZÜNER ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. (EÜAŞ) GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ-ÇEVRE ETKİLEŞİMİ VE ULUSLARARASI YÜKÜMLÜLÜKLER SELVA TÜZÜNER ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. (EÜAŞ) GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ-ÇEVRE ETKİLEŞİMİ(1) Enerji, toplumların ekonomik ve sosyal kalkınmalarında, sanayileşmelerinde,

Detaylı

PROGRAM KÜNYESİ PROGRAMIN ADI 2016 YILI TEKNİK DESTEK PROGRAMI PROGRAM REFERANS NO TRC2/16/TD

PROGRAM KÜNYESİ PROGRAMIN ADI 2016 YILI TEKNİK DESTEK PROGRAMI PROGRAM REFERANS NO TRC2/16/TD 2 3 PROGRAM KÜNYESİ PROGRAMIN ADI 2016 YILI TEKNİK DESTEK PROGRAMI PROGRAM REFERANS NO TRC2/16/TD PROGRAMIN AMAÇ VE ÖNCELİKLERİ Ajans tarafından sağlanacak teknik desteğin amacı, bölgedeki yerel aktörlerin

Detaylı

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÇÖLLEŞME İLE MÜCADELE SÖZLEŞMESİ 12. TARAFLAR KONFERANSI (COP12)

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÇÖLLEŞME İLE MÜCADELE SÖZLEŞMESİ 12. TARAFLAR KONFERANSI (COP12) BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÇÖLLEŞME İLE MÜCADELE SÖZLEŞMESİ 12. TARAFLAR KONFERANSI (COP12) Çölleşme; kurak, yarı-kurak ve yarı nemli alanlarda, iklim değişiklikleri ve insan faaliyetleri de dahil olmak üzere

Detaylı

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Bu politika, Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. nin (Banka) faaliyetlerinin kapsamı ve yapısı ile stratejileri, uzun vadeli hedefleri ve risk yönetim yapısına

Detaylı

AR& GE BÜLTEN Yılına Girerken Enerji Sektörü Öngörüleri

AR& GE BÜLTEN Yılına Girerken Enerji Sektörü Öngörüleri 2006 Yılına Girerken Enerji Sektörü Öngörüleri Nurel KILIÇ Dünya da ve Türkiye de ulusal ve bölgesel enerji piyasaları, tarihin hiçbir döneminde görülmediği kadar ticaret, rekabet ve yabancı yatırımlara

Detaylı

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii İçindekiler... v Giriş... 1 BİRİNCİ BÖLÜM DIŞ TİCARET TEORİLERİ

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii İçindekiler... v Giriş... 1 BİRİNCİ BÖLÜM DIŞ TİCARET TEORİLERİ İÇİNDEKİLER Önsöz... iii İçindekiler... v Giriş... 1 BİRİNCİ BÖLÜM DIŞ TİCARET TEORİLERİ 1. KLASİK DIŞ TİCARET TEORİLERİ... 4 1.1. Merkantilizm... 4 1.2. Fizyokrasi... 5 2. NEO KLASİK DIŞ TİCARET TEORİLERİ...

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

Kırsal Alan ve Özellikleri, Kırsal Kalkınmanın Tanımı ve Önemi. Doç.Dr.Tufan BAL

Kırsal Alan ve Özellikleri, Kırsal Kalkınmanın Tanımı ve Önemi. Doç.Dr.Tufan BAL Kırsal Alan ve Özellikleri, Kırsal Kalkınmanın Tanımı ve Önemi Doç.Dr.Tufan BAL Dersin İçeriği Kırsal Kalkınma Kavramının Tarihçesi Kırsal Kalkınmada Temel Amaç Kırsal Alan Kalkınma Politikaları Kırsal

Detaylı

BÖLÜM 9. Giriş. Tarifeler ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT) ve Dünya Ticaret Örgütü (WTO) Çok Taraflı Ticaret Sistemi

BÖLÜM 9. Giriş. Tarifeler ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT) ve Dünya Ticaret Örgütü (WTO) Çok Taraflı Ticaret Sistemi BÖLÜM 9 Tarifeler ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT) ve Dünya Ticaret Örgütü (WTO) Giriş II.Dünya savaşından sonra ortaya çıkan dünya ticaretini serbestleştirme eğilimleri günümüzde de hızlı bir biçimde

Detaylı

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Bu sunum Greener and Smarter, ICTs, the Environment and Climate Change başlıklı Eylül 2010 tarihli OECD raporundan uyarlanmıştır.

Detaylı

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I İŞLETME BİRİMİ VE İŞLETMEYİ TANIYALIM YONT 101- İŞLETMEYE GİRİŞ I 1 İŞLETME VE İLİŞKİLİ KAVRAMLAR ÖRGÜT KAVRAMI: Örgüt bir grup insanın faaliyetlerini bilinçli bir şekilde, ortak

Detaylı

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD, hükümetlerin sınır (gümrük dahil) prosedürlerini geliştirmeleri, ticaret maliyetlerini azaltmaları, ticareti artırmaları ve böylece uluslar

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ 1.Giriş Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı Kamu idarelerinin mali yönetimini düzenleyen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003

Detaylı

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır.

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır. escarus hakkında Nisan 2011 de faaliyetine başlayan Escarus Sürdürülebilir Danışmanlık A.Ş., deneyimli ve profesyonel kadrosuyla sürdürülebilirlik çözümleri geliştirerek, danışmanlık hizmetleri vermek

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE ÇİMENTO SEKTÖRÜ

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE ÇİMENTO SEKTÖRÜ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE ÇİMENTO SEKTÖRÜ YAZARLAR SANAYİ VE ÇEVRE İLİŞKİSİ Prof.Dr. İsmail KOYUNCU, Doç.Dr. Derya Yüksel İMER, Ar.Gör. Reyhan ŞENGÜR ve Ar.Gör. Serkan GÜÇLÜ İstanbul Teknik Üniversitesi, Çevre

Detaylı

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Daha kapsayıcı bir toplum için sözlerini eyleme dökerek çalışan iş dünyası ve hükümetler AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Avrupa da önümüzdeki

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI İLE KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ ÇEVRE KORUMA BAKANLIĞI ARASINDA ÇEVRE ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI İLE KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ ÇEVRE KORUMA BAKANLIĞI ARASINDA ÇEVRE ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI İLE KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ ÇEVRE KORUMA BAKANLIĞI ARASINDA ÇEVRE ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI Bundan böyle "Taraflar" olarak anılacak olan Türkiye Cumhuriyeti

Detaylı

Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası

Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası Bu politika, Yapı Kredi Finansal Kiralama A.O. nın ( Şirket ) faaliyetlerinin kapsamı ve yapısı ile stratejileri, uzun vadeli hedefleri ve risk

Detaylı

Çevre Yüzyılı. Dünyada Çevre

Çevre Yüzyılı. Dünyada Çevre Çevre Yüzyılı Çevre; canlıların yaşamı boyunca ilişkilerini sürdürdüğü dış ortamdır. Hava, su ve toprak bu çevrenin fizikî unsurlarını; insan, hayvan, bitki ve diğer mikroorganizmalar ise, biyolojik unsurlarını

Detaylı

Sürdürülebilir Kalkınma ve Tarım. DR. TAYLAN KıYMAZ KALKıNMA BAKANLıĞı

Sürdürülebilir Kalkınma ve Tarım. DR. TAYLAN KıYMAZ KALKıNMA BAKANLıĞı Sürdürülebilir Kalkınma ve Tarım DR. TAYLAN KıYMAZ KALKıNMA BAKANLıĞı Kalkınma ve Sürdürülebilir Kalkınma Kalkınmanın amacı; ekonomik büyüme olmayıp, temel olarak insan yaşam kalitesinin arttırılmasıdır.

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

Bölüm 5 Doğal Kaynaklar Ekonomisi

Bölüm 5 Doğal Kaynaklar Ekonomisi Bölüm 5 Doğal Kaynaklar Ekonomisi İçerik 1. Kaynak, Doğal Kaynak ve Çevre Kavramları 2. Doğal Kaynakların Sınıflandırılması 3. Doğal Kaynaklardan Yararlanma İlkeleri 4. Çevre ve Doğal Kaynakların Değeri

Detaylı

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar İŞLETMELERİN AMAÇLARI Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge Kar ın İşlevleri

Detaylı

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE SERAGAZI EMİSYONU İklim değişikliği, nedeni olursa olsun iklim koşullarındaki büyük ölçekli (küresel) ve önemli yerel etkileri bulunan, uzun süreli ve yavaş gelişen değişiklikler olarak

Detaylı

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ÇERÇEVE SUNU Gülçiçek ÖZKORKMAZ Başkanlık Baş Danışmanı Mukim Özel Temsilciler Direktörü ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI ve TÜRKİYE ÜZERİNE

Detaylı

TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI MUHARREM YILMAZ IN SÜRDÜRÜLEBİLİR VE YENİLİKÇİ TARIM KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI

TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI MUHARREM YILMAZ IN SÜRDÜRÜLEBİLİR VE YENİLİKÇİ TARIM KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI MUHARREM YILMAZ IN SÜRDÜRÜLEBİLİR VE YENİLİKÇİ TARIM KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI 4 Kasım 2013 İstanbul, Intercontinental Otel Sayın Müsteşarım, OECD BIAC ın Saygıdeğer üyeleri,

Detaylı

ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U)

ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U)

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

ORMAN AMENAJMANI Uluslararası Ormancılık 2. Hafta

ORMAN AMENAJMANI Uluslararası Ormancılık 2. Hafta ORMAN AMENAJMANI Uluslararası Ormancılık 2. Hafta Emin Zeki BAŞKENT KTÜ Orman Fakültesi Konu Başlıkları Uluslararası ormancılık amaçları Uluslar arası süreçler ve anlaşmalar Sürdürülebilir orman işletmeciliği

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

Avrupa Yeşil Çevre Eğitimi Ağı: GREEEN

Avrupa Yeşil Çevre Eğitimi Ağı: GREEEN Avrupa Yeşil Çevre Eğitimi Ağı: GREEEN İklim değişikliği eğitimi, öğrencilerin küresel ısınmanın günümüzdeki etkileri üzerine düşünmelerine yardımcı olur ve gelecekte daha sürdürülebilir bir dünyaya sahip

Detaylı

DÜNYA TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİ

DÜNYA TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİ DÜNYA TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİ Korumacılık 18.yy sonlarında bağımsızlığını yeni kazanan Amerikan sanayinin İngiliz sanayi karşısında ayakta kalabilmesi için korumacılık zorunlu(hamilton) Alman sanayi de

Detaylı

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI!

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! Birleşmiş Milletler Genel Kurulu; kooperatiflerin sosyo-ekonomik kalkınmaya, özellikle yoksulluğun azaltılmasına, istihdam yaratılmasına ve sosyal bütünleşmeye olan

Detaylı

İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ. Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi

İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ. Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi RAPORUN AMACI Türk İnşaat Sektörünün rekabet gücünün arttırılması amacıyla

Detaylı

T.C. Kalkınma Bakanlığı

T.C. Kalkınma Bakanlığı T.C. Kalkınma Bakanlığı 2023 Vizyonu Çerçevesinde Türkiye Tarım Politikalarının Geleceği- Turkey s Agricultural Policies at a Crossroads with respect to 2023 Vision 2023 Vision, Economic Growth and Agricultural

Detaylı