II. GAP ve SANAYİ KONGRESİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "II. GAP ve SANAYİ KONGRESİ"

Transkript

1 tmmob makina mühendisleri odası II. GAP ve SANAYİ KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI Aralık 21 / Ankara Yayın No...E/21/284

2 tmmob makina mühendisleri odası Sümer Sok. 36/1-A 644 Demirtepe / ANKARA Tel: (312) Faks: (312) e-posta: Yayın No: E/21/284 ISBN: X Bu yapıtın yayın hakkı Makina Mühendisleri Odası'na aittir. Kitabın hiçbir bölümü değiştirilemez. MMO'nm izni olmadan kitabın hiçbir bölümü elektronik, mekanik vb. yollarla kopya edilip kullanılamaz. Kaynak gösterilmek kaydı ile alıntı yapılabilir. Aralık 21 / Ankara Baskı: Özkan Matbaacılık (312) I

3 . II. GAP VE SANAYİ KONGRESİ TMMOB Makina Mühendisleri Odası II. GAP ve Sanayi Kongresi 29-3 Eylül 21 Diyarbakır GAP VE BİYOTEKNOLOJİ Nesrin ÖRÇEN E.Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Bornova/ÎZMİR Tlf: /39 ÖZET Günümüzde pek çok kullanım alanı olan modern gen teknolojisinin pek çoğu DNA kütüphanesine dayalı olarak oluşturuluyor. Bu nedenle DNA kütüphanesinin nasıl oluşturulduğunun teknik olarak bilinmesinde fayda vardır. Bu derlemede DNA kütüphanesi nasıl oluşturulur. DNA kütüphanesinde kullanılan vektörler (özellikle plazmid vektörler), kaç tip DNA kütüphanesi vardır, hedeflenen (ilgilenilen) klonun DNA kütüphanesinden tanımlanması, oluşturulan DNA kütüphaneleri arasındaki farklar, DNA kütüphanelerinin kullanıldığı alanlarla ilgili bilgiler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: DNA Kütüphanesi, cdna, Genomik DNA GİRİŞ Ülkemizin geleceğe yönelik en büyük projesi olarak tanımlanan GAP 1.7 milyon ha. sulama sistemleri yapımını öngörmektedir. Günümüzde çok popüler hale gelen ve gelecek yüzyıla damgasını vuracak olan biyoteknoloji tarım alanında hızla mesafeler katetmektedir. GAP dahilinde yapılacak olan tarımsal projeler (tarımsal ürün desenleri) içerisinde biyoteknolojik ürünler yer almamış ya da bu konuda hali hazırda bir program yapılmamış. Yasal düzenlemeler (ülkemiz bazında olduğu gibi) belirtilmemiştir. GAP illeri bünyesinde biyoteknolojik üretim yapan şirket (firma)lerin mevcudiyeti varsa, çalışma konulan, deneme yapılacak, çalışılacak bitkilerin mevcut ürün deseniyle uyum veya uyumsuzluğu GAP illerindeki bitkilerin DNA kütüphaneleri ve daha pek çok konu araştırmayı beklemektedir. Bu bildiride GAP illerinde biyoteknolojik çalışmaların teorik bazda (eğitimine) yönelik çalışmaların başlatılması amacıyla bilinmesi gereken temel konulardan biri olan DNA kütüphaneleri hakkında bilgiler verilmiştir. 417

4 DNA KÜTÜPHANESİ Plazmidler bakterilerde bulunan yuvarlak DNA parçalandır. Bunlar restriksiyon enzimleriyle kesilerek, yuvarlak DNA düz DNA haline getirilir. Bu DNA'nın uçları aynı restriksiyon enzimiyle kesilmiş yabancı DNA parçasını kabul edebilir yapıdadır (Şekil 1). Şekil 1: Pek çok çeşit restriksiyon nikleazlar tarafından meydana getirilen kohesif uçlar DNA fragmentinin genoma alınmasına müsaade eder. Bu yolla katılan DNA fragmenti DNA ligaz enzimi yardımıyla katalizlenir. Bu örnekte plazmid DNA'sı kromozomal DNA'yı içine alarak meydana getirilmiştir. Plazmid DNA molekülü Aynı restrüksiyon enzimi ile kesilmiş kromozomal DNA Kromozomal DNA parçasını içeren plazmid DNA molekülü Sekili Bu rekombinant plazmid bakteriye yerleştirilip yabancı genin bakteri genomunda iş görmesi sağlanır. Genomik DNA'nın ya da cdna'nın restriksiyon enzimleri yardımıyla kesildikten sonra vektörlerle aktarılmasıyla oluşturulan DNA havuzunun tümüne birden DNA kütüphanesi denir. Bir geni klonlamak için, DNA kütüphanesi oluşturulurken ya virüs ya da plazmid vektörler kullanılır. Gen klonlamada kullanılan esas prensipler her klonlama vektörü için aynıdır. Detaylar farklı olabilir. Bu derlemede sadece plazmid vektör referansındaki metotlar tartışılacaktır. Gen klonlamada kullanılan plazmid vektörler bakteri, maya ve memeli hücrelerinde doğal olarak bulunan iki kollu DNA molekülleridir. Plazmidler konukçu hücre DNA'sının küçük bir parçasıdır. Bunlar diğer DNA'lardan kolaylıkla aynmlanabilirler. Saflaştınlmış plazmidin yuvarlak DNA'sının klonlama vektörü olarak kullanılması için öncelikle restriksiyon nükleazlar ile kesilerek düz DNA'lar haline getirilirler. Kütüphanesi oluşturulacak hücresel DNA'lar aynı restriksiyon nükleazlar ile kesilirler. Geni içeren restriksiyon fragmentleri, kesilmiş plazmidlere eklenir, sirküler DNA oluşturulur. Bu yabancı DNA'yı içeren rekombinant moleküller DNA ligaz enzimiyle muamele edilerek sirküler formda oluşması garantilenir. Yuvarlak rekombinant DNA, geçici olarak permabl hale getirilmiş hücrelere (bakteri veya maya hücrelerine) aktarılır. Böyle hücrelere plazmidlerle "transfected" edilmiş hücreler denir. Bu hücreler büyüyüp bölünebildiklerinden rekombinant plazmidlerdeki yabancı DNA'mnda çok sayıda kopyası çıkmış olur. 418

5 BİR BAKTERİYE KLONLANMIŞ DNA'NIN SAFLAŞTIRILMASI VE ÇOĞALTILMASI Pek çok bakteriyel plazmid antibiyotiğe dayanıklılık geni taşır. Bu özellik yardımıyla başarılı bir "transfected" olup olmadığı kontrol edilir. Bu yaşayan bakteriler DNA kütüphanesini içerenler olarak bilinirler. Bununla beraber bu bakterilerin sadece bir kaçı özel (istenen) rekombinant plazmidi taşır. İlgilendiğimiz DNA'mn bulunması saflaştınlması ve kullanılacak miktarda elde edilmesi bu hücrelerin ayırt edilmeleri gerekir. İKİ TİP DNA KÜTÜPHANESİ VARDIR 1) Genomik DNA Kütüphanesi: Genomik DNA'mn restriksiyon enzimleriyle kesilip, plazmidlere aktarılmasıyla yapılan DNA kütüphane türüdür. Milyonlarca DNA fragmenti milyonlarca "transfected" hücre kolonileri yaratır. Bu kolonilerin her biri tek ata hücreden gelen klonlardan oluşmaktadır. Bütün plazmidlerin koleksiyonu genomik DNA kütüphanesini kapsadığı kabul edilir. Fakat genomik DNA tesadüfi fragmentlere ayrılır. Pek az fragment sadece bir gen taşır. Pek çoğu sadece genin bir kısmını taşır. Genomik klonlarm çoğu nonkoding DNA'lar taşır. 2) cdna Kütüphanesi: Sadece RNA tarafından transkript edilen ve gene tekabül ettiği farz edilen DNA parçalarının seçilerek klonlama işleminin yapılmasıdır. Hücreden mrna saflaştırılması ile yapılmaktadır. Saflaştırılan her mrna molekülünün komplementer DNA (cdna)'sı yapılır. Bu reaksiyon rivörs transkriptaz enzimi tarafından katalizlenir. Bu enzim RNA kolundan DNA zincirini sentezler. Rivörs transkriptaz tarafından sentezlenen tek kollu DNA molekülü DNA polimeraz enzimi vasıtasıyla çift kollu DNA molekülü haline çevrimlenir ve bu molekül plazmide aktarılarak klonlanır. Bu yolla elde edilen her klon cdna klonu olarak isimlendirilir ve bir mrna'dan elde edilen bütün kolleksiyonu cdna kütüphanesini oluşturur. Şekil 2: cdna'nın sentezi bir mrna molekülünün cdna'sı rivörs transkriptaze enzimi tarafından üretilir. Böylece DNA/RNA hibrid helixi oluşur. DNA-RNA hibrid helixi oluşur. DNA-RNA hibridi alkali ile muamele edilirse RNA kolu nükleotidlerine ayrılır. Geriye kalan tek kollu cdna DNA polimeraz enzimi yardımıyla iki kollu cdna haline getirilir. Hem rivörs transkriptaz ve DNA polimeraz sentezine başlamak için primere ihtiyaç duyarlar. Rivörstranskriptaz için oligonukleotid kullanılır. Genellikle pek çok mrna'nın 3 ucundaki uzun, poly A bölgesi kullanılır. Üretilen çift kollu cdna molekülü kohesif uç (yapışıcı) içermezse yani küt uçlu ise DNA moleküllerine sentetik oligonukleotidler eklenir. 419

6 mrna,..a AAA *.AA Primerin bağlanması I Rivörs y -AAAAAAA transkriptaz ile cdna'nın!,.*'' ' ',V oluşturulması RNA'nm alkali ile muamelesi i P II t f f «v " ' ~ _ r ı M ı ı ı V DNA polimeraz ile komplementer DNA'nın sentezi v i\ f I j ^. V J\\ L\ i \ f t ^ 11" h f!^v ^\ j \ wx ı fc t ı ı \2<\.\r \&z\i. 1 -' \U>c!t \li>cis NÜî^t'^ı i ı M ı T Sİ nükleaz ile muamele edilmesi Orijinal mrna'dan çift kollu cdna'nın oluşması I I I I 1 I T M I t r,' Şekil 2. Orijinal mrna 'dan Çift Kollu cdna 'mn Oluşması GENOMİK DNA KLONLARI VE cdna KLONLARI ARASINDA ÖNEMLİ FARKLAR VARDIR cdna klonlan geni kodlayacak dizinin kesilmemiş şeklini içerirler. Ökaryotlarda genler nonkoding dizilişten koding dizilişler ayrıldıktan sonra işlev görürler. Bu yüzden bu genlerden üretilen mrna başlangıç RNA'dan nonkoding bölgelerin çıkartılması icap eder ve geriye koding dizilişleri kalır. Ne bakteri ne de maya hücreleri ökaryotik hücrelerin genden RNA üretirken yaptıkları bu modifikasyonları yapmazlar.eğer klonlamanm amacı DNA'dan proteinin aminoasit dizilişini belirlemek, bakteri veya maya hücresinde klonlanan genin ekspresiyonu ile protein üretmek ise tercihen cdna ile başlanır (1). Bu konuda pek çok bitkide cdna ve genomik DNA kütüphaneleri oluşturulmuştur (2,3,4,5,6,7,8,9,1,11,12,13,14,15,16,17,18,19,2,21,22,,23,24,25,26). 42

7 . II. GAP VE SANAYİ KONGRESİ Özelleşmiş hücreler spesifik proteinlerini çok miktarda üretir. Buna bağlı olarak proteini kodlayan mrna'larda büyük miktarlarda üretilir. Bu yüzden bu hücrelerden hazırlanan cdna kütüphanesi, bu proteini kodlayan cdna molekülleri bakımından çok zengindir. İlgilenilen cdna'nın bolluğu kütüphanede arzu edilen klonun tanımlanması problemini azaltır. Örneğin yeni oluşan eritrositlerde hemoglobin çok miktarda yapılır ve bu sebeple globulin geni ilk önce klonlananlar arasındadır. rj«le A Kromozomal DNA ıjı-nu ti Restriksiyon Enzimleri ile kesim RNA Transkriptleri J Transkripsiyon "' ^' J DNA Parçalan RNA Splicing DNA'nın Klonlanması mrna I Rivörs Transkripsiyon ve DNA Klonlanması t t Genomik DNA Klonlan cdna Klonlan Şekil 3. Genomik DNA Klonlan ve cdna Klonlan Arasındaki Farkların Şematik Gösterimi Bu örnekte A geni B genine göre daha az sıklıkta transkripte edilmektedir. RNA transkripsiyonunun her iki tipinde mrna'nın oluşması sırasında RNA splicing meydana gelir. Pek çok gen pek çok intron bölgesi içerir. Genomik klonlar bir organzimadaki bütün DNA dizilişlerini tesadüfi örneklerle içerir ve bunların hazırlanmasında kullanılan hücre tipi ne olursa olsun çok nadir istisnalar benzer olacaktır. Aksine cdna klonlan mrna'ya çevrilen genomun sadece belli bölgelerini kapsar ve farklı dokuların hüzreleri farklı set mrna molekülü üretir. Farklı cdna kütüphanesi, kütüphanesi hazırlanacak olan her hücre tipi için ayrı elde edilir (1). 421

8 KAYNAKÇA 1. B.Alberts, D.Bray, J.Lewis, M.Raff, K. Roberts, J.D.Watson. "Molecular biology of the celi" second edition Gerland Publishing, Inc. 136 Madison Avenue, New York.NY A. Mouradov, E. Mouradova and K.J. Scott. "Gene family encoding basic pathogenesis-related 1 j proteins in barley"plant Molecular Biology 26: 53-57, 1994 / 3. Thomas J. Wolpert, Duroy A. Navarre, Daniel L., Moore and Vlado Macko. "Identification of the 1-kD victorin binding protein from oats". The Plant Celi, vol. 6, , August Rickie B. Turley, David L. Ferguson and William R. Meredith, Jr. "Isolation and characterization of a cdna encoding ribosomal protein S16 from cotton (Gossypium hirsutum L.)" Plant Physiol. (1994)16: Susan E. Ledger and Richard C. Gardner "Cloning and characterization of five cdnas for genes differentially expressed during fruit development of kivvifruit (Actinida deliciosa var. deliciosa) Plant Molecular Biology 25: , Rickie B. Turley, David L. Ferguson and William R. Meredith, Jr. "Isolation and characterization f of a cdna encoding ribosomal protein S16 from cotton (Gossypium hirsutum L.)" Plant Physiol. V (1994) 16: Robert C. Wilson, Fanxin Long, E. Miko Maruoka, and James B. Cooper "A new proline-rich early nodulin from Medicago truncatula is highly expressed in nodule meristematic cells" The Plant Celi, Vol 6, , Eike A. Griess, Gabor L. Igloi and Gunter Feix "Isolation and sequence comparison of a maize ' calmodulin cdna" Plant Physiol. 14: , Atilio Castagnaro, Carmen Marana, Pilar Carbonero and Francisco Garcia-Olmedo "cdna cloning and nucleotide sequences of al and a2 thionins from hexaploid wheat endosperm" Plant j Physiol. 16: , 1994 / 1. N. Harris, J.E. Taylor and J.A. Roberts "Isolation of a mrna encoding a nucleoside diphosphate kinase from tomato that is up-regulated by vvounding" Plant Molecular Biology 25: , Fei Wang, Alan G. Smith and Mark L. Brenner "Isolation and sequencing of tomato fruit sucrose synthase cdna" Plant Physiol 13: , Gerhardt Saalbach and Veselin Christov "Sequence of a plant cdna from Vicia faba encoding a / novel Ran- related GTP-binding protein" Plant Molecular Biology 24: , Xongbiao Xue, Sylvie Collin, D. Roy Davies and Colvvyn M. Thomas. "Differential screening of mitochondrial cdna libraries from male-fertile and cytoplasmic male-sterile sugar-beet reveals ( genome rearrangements at atpö and atpa loci" Plant Molecular Biology 25: 91-13, 1994 f 14. Xonbiao Xue, Sylvie Collin, D. Roy Davies and Cohvyn Thomas. "Differential screening of V mitochondrial cdna libraries from male-fertile and cytoplasmic male-sterile sugar-beet reveals genome rearrangements at atpö and atpa loci" Plant Molecular Biology 25: 91-13, Yongcheol Kim, Eugene J. Kim and Philip A. Rea "Isolation and characterization of cdnas encoding the vacuolar H-pyrophosphatase of Beta vulgaris" Plant Physiol. 16: , 1994 ) 422

9 . II. GAP VE SANAYİ KONGRESİ 16. Matthevv J. Hills, Rachel Dann, Derek Lydiate and Andrew Sharpe "Molecular cloning of a cdna firom Brassica napus L. for a homologue of acyl-coa-binding protein" Plant Molecular Biology 25: , Roberto J. Rodriguez-Suarez and Ricardo A. Wolosiuk "Sequence of a cdna encoding chloroplast fructose-1,6- bisphosphatase from rapeseed" Plant Physiol 13: , Christoph Unger, Markus Hardegger, Susanne Lienhard and Amd Sturm "cdna cloning of carrot (Daucus carota) soluble acid b- fiructofüranosidases and comparison with the celi wall isoenzyme" Plant Physiol. 14: , Haruhiko Teramoto, Eiki Momotani, Go Takeba, Hideo Tsuji "Isolation of a cdna clone for a cytokinin-repressed gene in excised cucumber cotyledons" Planta 193: , Patrick J. Gulick, Wei Shen and Hongyan An "ESI, a stress-induced gene from Lophopyrum elongatum" Plant Physiol. 14: 799-8, Karin Herbers, Salome Prat and Lothar Willmitzer "Cloning and characterization of a cathepsin D inhibitor gene from Solanum tuberosum L." Plant Molecular Biology 26: 73-83, Dingbo Zhou, Autar Mattoo, Ning Li, Hidemasa Imaseki and Theophanes Solomos "Complete nucleotide sequence of potato tuber acid invertase cdna" Plant Physiol 16: , Masaaki Umeda-1, Chikage Hara-1, Yuko Matsubayashi-2,Hai-Hang Li-1, Qiang Liu-1, Fumihiko Tadokoro-2, Satoshi Aotsuka-2 and Hirofümi Uchimiya-1 "Expressed sequence tags from cultured cells of rice (Oryza sativa L.) under stressed conditions: analysis of transcripts of genes engaged in ATP-generating pathvvays" Plant Molecular Biology 25: , Bao-Sen Xia, Rosemary N. Waterhouse, Yoshihiro Watanabe, Hideyuki Kajivvara, Setsuko Komatsu and Hisashi Hirano "Nucleotide sequence of a soybean (Glycine max L. Merr.) ubiquitin gene" Plant Physiol 14, 85-86, Natalia Dudareva, Jean-Luc Evrard, Datta T. N.Pillay and Andre Steinmetz "Nucleotide sequence of a pollen-specifıc cdna from Helianthus annuus L. encoding a highly basic protein" Plant Physiol. 16: 43-44, James V. Anderson, Lisa G. Neven, Qin-Bao Li, Dale W. Haskell and Charles L. Guy "A cdna encoding the endoplasmic reticulum-luminal heat-shock protein from spinach (Spinacia oleracea L.)" Plant Physiol. 14: 33-34,

10 TMMOB Makina Mühendisleri Odası II. GAP ve Sanayi Kongresi 29-3 Eylül 21 Diyarbakır GAP'TA BİYOMEDİKAL MÜHENDİSLİK Mehmet AKIN* M. Ali ARSERİM* Bilal GÜMÜŞ* * Dicle Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fak. Elek.-Elektronik Müh. Böl. Diyarbakır Tel: /329 E-Posta: OZET Sağlık sisteminde verimlilik ve çağdaş bir medikal bakım düzeyi için tıbbi cihaz gereksinimi her geçen gün artmaktadır. Buna bağlı olarak tıbbi cihazların seçim, bakım, kullanım ve kaynak optimizasyonunda biyomedikal mühendisliğinin durumunun saptanması gerekmektedir. Ayrıca ülkemizde, bilhassa Güneydoğu Anadolu bölgesinde bulunan Üniversite Hastaneleri, Sağlık Bakanlığı Hastaneleri, Sosyal Sigortalar Kurumu Hastaneleri, Kuruluş Hastaneleri, Askeri Hastaneler, Özel Hastanelerdeki biyomedikal cihazlar ile biyomedikal servis merkezlerinin durumu saptanmalı ve biyomedikal mühendisliğin önemi ortaya konulmalıdır. Bu çalışmada biyomedikal mühendisliğin ve biyomedikal servis merkezlerinin gerekliliği ve önemi incelenmiştir. l.giriş Sağlık, günümüz toplumlarının gündemini en çok meşgul eden konulardan biri olmaya devam etmektedir. Bireylerin sağlıklı yaşayabilmesi için gerekli önleyici, tedavi edici ve iyileştirici hizmetlerin sağlanmasında, tıp alanındaki bilgi birikimi kadar Tıp ve mühendislik disiplinler arası çalışma dinamiği sonucu oluşan biyomedikal mühendislik gelişmeleri de büyük önem taşımaktadır. Buna paralel olarak çoğalan ve gelişen ölçü ve görüntüleme yöntemleri, giderek otomatikleşen tıbbi test, analiz ve monitoring cihazlan, bireyler ve hastalar için gerekli önleyici, tedavi edici ve iyileştirici hizmetlerin sağlanması da büyük bir hızla artmaktadır. Hızla değişen bu yapı içinde, insan ve tüm insan ihtiyaçları önemini artırarak varolmaya devam edecektir. Bu arada, sağlık hizmetleri yaşama hakkının bir uzantısı olarak daha da önem kazanacaktır. Değişen alışkanlıkların ve çevre koşullarının ortaya çıkardığı yeni hastalıklar yeni gelişmiş tıbbi cihazlara gereksinimi artırmaktadır. 425

11 j 2. BİYOMEDİKAL MÜHENDİSLİK V Çağımızda tıbbi teknolojinin baş döndürücü hızla gelişmesinin hastalıkların tanı ve tedaviye getirdiği olumlu katkılar, sağlık kuruluşlarında özellikle hastanelerde tıbbi teknoloji yatırımlarını büyük ölçüde arttırmıştır. Ancak, tıbbi cihazların satın alınması, kullanımı ve çalışır halde tutulması da önemli bir sorun olarak ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda, teknolojiyi kullananlar ile bunu üreten teknik elamanlar arasında köprü görevi görecek, olayları hem hekim hem de mühendislik açısından değerlendirebilecek elemanlara şiddetle gereksinim î duyulmuştur. Tıbbi cihazların verimli ve etkin kullanılabilmesi ise ayrı bir uzmanlık ve meslek dalı / haline gelmiş, tıp ile elektro mekanik mühendisliğin ara kesitini oluşturan Biyomedikal Mühendislik Hizmetlerinden yararlanmayı kaçınılmaz kılmıştır (2). Biyomedikal Mühendislik (Biomedical Engineering); mühendislik ve fen bilimleri uzmanlık dalları ile tıp ve biyoloji bilimlerinin birleşmesinden meydana gelen disiplinler arası bir meslektir (3,4). Başka bir anlatımla, Biyomedikal Mühendislik; mühendislik ilke, kavram ve yöntemlerin biyolojik ve tıbbi sorunların çözümüne uygulanması olarak da tanımlanmaktadır (6). Bugün Avrupa'nın birçok ülkesinde ve özellikle ABD'de «Biyomedikal Mühendisi (Biomedical Engineer)», «Klinik Mühendisi (Clinical Engineer)», «Biyomedikal Teknisyeni (Biomedical Technician)», unvanlarına sahip, bu alanda formel eğitim görmüş elemanlardan oluşan Biyomedikal Mühendisliği Bölümü (Biomedical Engineering f Department) adı altında kurulmuş hastane içi destek servis ünitelerine hemen hemen her hastanede rastlanmaktadır. Ülkemizde, Biyomedikal Mühendislik Hizmetleri, sağlık kuruluşlarında tam olarak tanımlanamamıştır. (2). V Tıbbi teknolojinin hastanelerde yoğun olarak kullanılmaya başlanmasıyla birlikte bunların satın alınması, kullanımı ve tam zamanlı çalıştırılması da önemli bir sorun olarak gündeme gelmiştir. Hastanelerin verimliliği ve hizmet kalitesi bakımından sadece yatırımların akılcı olarak yapılması değil yaşam süreci içinde gerekli bakım-onanm ve kalibrasyonlannın yapılması, sağlık hizmetinin, güvenilirliği yönünden büyük önem taşımaktadır. Tıbbi cihazların büyük bir kısmını dışalım yoluyla sağlayan Tıbbi cihazların verimli ve etkin kullanılabilmesi ise artık ayrı bir disiplin ve uzmanlık dalı haline gelmiş Biyomedikal Mühendislik Hizmetlerinden yararlanmayı kaçınılmaz kılmaktadır. f ' t 2.1. Biyomedikal Mühendislik Hizmetleri Gerek hastanenin kendine ait bir biyomedikal mühendislik hizmetleri birimi olsun, gerekse dışarıdan servis veren kuruluşlar olsun, sağlanması gereken biyomedikal mühendislik hizmetleri ayrıntılarıyla şu şekilde ifade edilebilir: a) Yeni cihaz alımından önceki hizmetler «Tıbbi teknolojinin hastanelerde yoğun olarak kullanılmaya başlanmasıyla birlikte bunların satın -\ alınması önemli bir sorun olarak gündeme gelmiştir. Çeşitli alternatifleri kullanım, teknik özellik, güvenlik ve maliyet açısından incelemek, teknik şartnameleri hazırlamak, teklifleri değerlemek, yeni cihaz için tesis ihtiyaçlarını belirlemek. 426

12 b) Yeni cihaz satın alımı esnasındaki hizmetler Yeni alınan bütün cihazların ön ve nihai kabul muayenelerini yapmak, şartnameye uygun cihazların montajını sağlamak, biyomedikal cihazlara ait kalite garantisi, kullanım müsaadesi gibi konularda ulusal ve uluslararası standartları ve mevzuatı takip etmek. c) Bakım onarım hizmetleri Türkiye'de yeni teknoloji ürünü tıbbi cihaz/sistemlerin toplam ve verimliliğinin düşük olmasındaki en büyük pay sahibi faktörlerden bir diğeri de bakım/onarım faktörüdür. Uygun bakım/onarım servislerinin tıbbi cihaz/sistemlere verilmesinde özel sektör, devlet sektörüne nazaran biraz daha ileride olmasına rağmen yine de tüm sağlık sektörü cihazlarına uygun bakım/onarım vermek konusunda oldukça zayıftır. Mevcut cihazların envanterini yapmak, mevcut cihazların faal bulunmasını sağlamak üzere yedek parça ve malzemelerin stoklarını yönetmek, yoğun bakım ve acil servislerin ihtiyaç duyduğu teknik hizmetleri günde 24 saat süresince sağlamak, cihazları üreten firmalarla, satıcılarla ya da bunların temsilcileriyle düzenli ve sürekli haberleşmeyi sağlamak, arızalanan cihazların mahallinde tamir edilmesini ya da hastane dışında tamir görmesini sağlamak, cihazlarla ilgili el kitabı, broşür, prospektüs gibi dokümanları temin etmek ve arşivlemek, cihazların demode olması ya da tamir masraflarındaki artış nedeniyle kullanımdan çıkartılmasına karar vermek. d) Koruyucu bakım hizmetleri Cihazların düzenli olarak kontrol ve muayenelerinin yapılması için program geliştirmek, Periyodik bakım ve muayenelerin programlandığı gibi yürütülmesini ve kayıtlarının tutulmasını sağlamak. e) Kalibrasyon hizmetleri f) Eğitim hizmetleri Hastane içi sürekli eğitim programları ile cihazların kullanımı konusunda hizmet-içi eğitim programlan hazırlamak ve yürütmek. Personelin ve yeni metot ve teknolojilerden haberdar edilmesidir. g) Elektrikli aletlerle ilgili önlemler Hastane içinde kullanılan her türlü münferit elektrikli aletin, hastane ve biyomedikal cihazlar açısından güvenlik durumunu araştırmak, bu cihazların gözetim altında bulundurulmasını sağlamak. 3. BİYOMEDİKAL MÜHENDİSLİK HİZMETLERİNİN HASTANELERE SAĞLAYACAĞI YARARLAR Bu doğrultuda sağlık harcamaları, son 15-2 yıldan bu yana her ülkede olduğu gibi ülkemizde de artmaktadır. Sağlık bakanlığının bütçesi, Türkiye bütçesinin ortalama % 4-5 civarındadır. Yani hastanelerin harcamalarının % 3'u biyomedikal cihazların alım ve bakımı için harcanmaktadır. Bu durum, biyomedikal cihazların durumuna farklı bir boyut da bakmamızı gerektiriyor [1]. Türkiye Yüksek İhtisas Hastanesi'nde (TYİH), 1981 yılında oluşturulan Tıbbi Aygıtlar Bakım Onarım Merkezi (TABOM), Türkiye'de ilk Biyomedikal Mühendislik merkezi olmuştur ve Türkiye'de 427

13 biyomedikal mühendislik hizmetleri ile pek çok deneyim kazanılmasını sağlamıştır. Biyomedikal mühendisliği hizmetlerinin TYİH'ye maliyeti, Hastane'nin toplam tıbbi cihaz değerinin yaklaşık % 5'i kadardır. 17 yataklı Gülhane Askeri Tıp Akademisi'nde (GATA), ileri teknoloji ürünü cihazların çalışır durumda tutulmasında karşılaşılan güçlükler, Biyomedikal ve Klinik Mühendislik Merkezi (BKMM)'nin kurulmasına neden olmuştur yılları arasında yapılan bakım-onarım çalışmaları sonucunda, 4736 tıbbi cihaz ve aletin onarımı yapılarak arızalı cihaz oranı, %17'den %1'e indirilmiştir. TYİH ve GATA, hastanelerde Biyomedikal Mühendislik Hizmetlerini ya hizmet anlaşmasıyla ya da bünyesindeki oluşturdukları birimle sağlayarak; tıbbi cihazların bakım/onarım, kalibrasyon, kullanıcı eğitimi, Araştırma-Geliştirme çalışmalarında ve hizmet-içi eğitim sorunlarına kendi olanakları çerçevesinde çözüm getirerek, hastanede var olan teknolojilerin verimli ve etkili kullanımı ve tıbbi cihazlarla ilgili yeni teknolojilerin geliştirilmesi açısından, özellikle teknoloji yoğunluğu yüksek hastaneler için olumlu model oluşturmaktadır. i 'V Boğaziçi Üniversitesi, Biyomedikal Mühendisliği Enstitüsü'nün İstanbul'daki en büyük beş Sağlık Bakanlığı hastanesinde (Taksim Hastanesi, Beyoğlu Hastanesi, Şişli Etfal Hastanesi, Haseki Hastanesi, Haydarpaşa Numune Hastanesi) yaptığı çalışmanın sonuçları ile ilgili Bakanlığa hazırladığı Çalışma Raporu I ve H'de, bu hastanelerde ve Türkiye genelinde diğer Bakanlık hastanelerinde kurulacak Biyomedikal Mühendisliği Bölümleri tarafından verilecek koruyucu bakım, kalibrasyon ve,-\ onarım hizmetleri ile; (1) cihaz ortalama ömrünün yaklaşık % 3 artacağı, (2) onarım masraflarının ise yaklaşık % 5 azalacağı vurgulanmıştır. Ayrıca, cihaz yapılacak yatırım maliyetinin uygun satın alma yöntemleri ile en az yaklaşık % 2 azalacağı belirtilmiştir(6,7,8). j Güneydoğu Anadolu Bölgesinde ve bilhassa çevre illere de hizmet veren bir bölge hastanesi konumunda olan Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde sağlık hizmetlerinin aksamadan ve doğrulukla yürümesi büyük önem taşımaktadır. Dolayısıyla Üniversitemiz hastanesinde bu amaçla kullanılan birçok tıbbi cihaz bulunmaktadır. Bu cihazların varlığı cihazların bakım onarım ve kalibrasyon sorununu da beraber getirmektedir. Sağlık gibi acil ve temeli insan hayatı olan bir sektörde sağlıklı ve sürekli hizmet için, tıbbi cihazların sorunsuz ve doğru şekilde çalışması oldukça önem arz etmektedir. Bu bakım, onarım ve kalibrasyon işlemlerinin sağlıklı yürütülememesi sebebiyle ülkemizdeki hastanelerimiz tıbbi cihaz mezarlığına dönüşmektedir. Bu durum bu cihazların alımı için harcanan milyonlarca doların karşılığını alamadan heba olmasına ve insan sağlığı için gerekli hizmetlerin mükemmel olarak yürütülememesine neden olmaktadır. j 4. SONUÇ Tıbbi cihazların büyük bir kısmını dışalım yoluyla sağlayan Türkiye gibi ülkelerde Biyomedikal Mühendislik Hizmetleri, sağlık kuruluşlarının hizmet kalitesinin arttırılmasına ve masrafları azaltarak bu kuruluşları kar eden verimli işletmelere dönüştürülmesine katkısı, gelişmiş ülkelerden daha fazladır. Bu bağlamda, biyomedikal mühendislik hizmetleri, kaliteli ve verimli sağlık hizmetlerinin geleceği için çok önemli rol oynayacaktır. 428

14 Tıbbi cihazların verimli ve etkin kullanılabilmesi ise artık ayrı bir disiplin ve uzmanlık dalı haline gelmiş Biyomedikal Mühendislik Hizmetlerinden yararlanmayı kaçınılmaz kılmaktadır. Güneydoğu Anadolu bölgesinde bulunan Üniversite Hastaneleri, Sağlık Bakanlığı Hastaneleri, Sosyal Sigortalar Kurumu Hastaneleri, Kuruluş Hastaneleri, Askeri Hastaneleri ve Özel Hastanelerinde biyomedikal mühendis çalıştırılmamaktadır. Yüksek teknolojinin getirdiği komplike ve son derece pahalı cihazların alımında, kullanımında ve koruyucu bakım ve kalibrasyonunda Biyomedikal Mühendislik Hizmetlerinden yararlanılmaması durumunda, yüksek yatırımlar karşılığında beklenen doğru, çabuk tanı ve tedavi hizmeti veren cihazların tam zamanlı çalışması sağlanamayacağı ve hasta başına düşen birim maliyetlerin çok yüksek olacağı çeşitli araştırmalarla da kanıtlanmıştır. Bakanlık bünyesinde ve her bir hastanede veya birbirlerine yakın hastanelerde Biyomedikal Mühendisliği Bölümlerinin süratle oluşturulması ve genişlemesini sağlayacak elemanların yetiştirilmeye başlanmasıdır. Bu konu ile ilgili olarak Sağlık Bakanlığı bünyesinde de çalışmalara başlanmıştır. Ancak bunların hızlandırılması gerekmektedir. Ne yazık ki Türkiye'deki sağlık kuruluşlarında bu faktörler verimliliğe olumsuz etkiler yapmaktadır. Bu etkilerin en aza indirilmesinin yolu eğitime ve Biyomedikal Mühendisliği gibi servis hizmetlerine yatırım yapmaktan geçmektedir. Özellikle anlaşılması gereken konu, sadece yeni teknoloji ürünü cihaz/sistemlere yatırım yapmakla hastanelerimizde verilen hizmetlerin verimliliğini ve kalitesini arttırmak mümkün değildir, zira cihazı çalıştıracak işgücüne, kullanılacak enerji ve malzemeye ve cihaz/sistemleri çalışır durumda tutacak destek hizmetlere de yatırım yapmak zorunluluğu vardır. Bu zorunluluk yerine getirildiği takdirde Türkiye'deki sağlık hizmetleri harcamalarında önemli tasarruflar yapılacak ve verimlilik hiç şüphe yok ki artacaktır. Sonuçta, bu tasarruflar yatırım olarak yine hastanelerimize geri dönecektir. KAYNAKÇA 1. Tanyolaç Necmi, "Developments in Turkey", Biyomedikal Mühendisliği Bülteni, Mayıs 1995, Sayfa Karagöz İrfan, Eroğul Osman: "Üniversite Hastanelerinde Biyomedikal Mühendisliği Uygulamalarına Bir örnek: GATA", Biyomut 94 Biyomedikal Mühendisliği Ulusal Toplantısı Bildiriler Kitabı. (Ekim 1994), Bİ Basımevi. 3. Tanyolaç Necmi, Dökmeci Vedia: "İstanbul ili Sağlık Tesisleri Master Planı( )" (Yayınlanmamış master plan) 4. Tanyolaç Necmi : "Yüksek Teknolojinin Türkiye' deki Durumu ve Biyomedikal Mühendislik Hizmetleri," (Yayınlanmamış Tebliğ), Bİ, Kasım 1986), 5. Tanyolaç Necmi: "Biomedical Engineering Program to Chalenge the High Technology of Medicalin Equipment, " (Proceedings of the 1992 Iniernational Biomedical Engineering Days, Ağustos 1992) 6. İder Ziya, Köymen Hayrettin: "TYİH'nde Biyomedikal Mühendisliği Uygulama ve Danışmanlık Hizmetleri Projesi", (Sonuç Raporu, 1984), Elektrik- Elektronik Mühendisliği Bölümü Biyomedikal Mühendisliği Merkezi, Ankara, ss B.Ü.Biyomedikal Mühendislik Enstitüsü, Çalışma Raporu-I, (İstanbul: B.Ü., Mart, 1986). 429

15 8. B.Ü. Biyamedikal Mühendislik Enstitüsü, Çalışma Raporu-II, İstanbul: B.Ü., Eylül, 1987). ''' 9. İder Y Ziya, Köymen Hayrettin: "A Pioneering Clinical Engineering Service in Turkey", (İEEE, Eighth Annual Conferance of the Enginieering in Medicine & Biology Society 1986), ss Gökalp B., Lütfi A.: "Bakım Onarım Sorunları ve Alınması Gerekli Tedbirleri" BODE grubu Eğitim yay No.l, Marmara Bilimsel ve Endüstriyel Araştırma Enstitüsü, Elektronik Araştırma Ünitesi, (Şubat 1976) İstanbul, ss Saraçoğlu Fulya, Seçim Hikmet ; «Sağlık Sektöründe Yüksek Teknoloji Kullanımının Hastane Onganizasyonuna Etkileri» (İstanbul İli Sağlık Tesisleri Master Planı ve Uygulama Yöntemi i Semineri'nde sunulan tebliğ), (İstanbul: B.Ü., 25 Nisan 1988), s </ 12. Arja Ilomaki, Pekka Karp, Seppo Savikurki, Jouko Kiiveri: "A New Information System for the Managment of Medical Equipment and the Clinical Engineering Department". (İEEE Eighth Annual Conferance of the Engineering the Medicine & Biology society), s.l Mahachek R. Arnold: "Financial Models and Productivity Controls in Clinical Engineering", (İEEE Engineering in Medicine & Biology society loth Annual International Conferance 1988), ss Price Waterhouse Denetim Firması. "Health Sector Master plan Etüdü, Mevcut Durum Raporu", (Yayınlanmamış Master Plan), (DPT, Aralık 1989), s , 15. Coile C, Russell; The New Hospital: Future Strategies for a Changing Industry, (Rockville: An f Aspen Publication, 1986). v 16. Çorum Serpil; Hastanelerde Tıbbi Teknolojik Verimliliği Etkileyen Faktörlerin Analizi (Radyolojik Cihazlar Örneği), (yayımlanmamış yüksek lisans tezi), (Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enst,

16 . II. GAP VE SANAYİ KONGRESİ TMMOB Makina Mühendisleri Odası II. GAP ve Sanayi Kongresi 29-3 Eylül 21 Diyarbakır GAP PROJESİNİN YARATACAĞI DENİZ TAŞIMACILIĞI TALEBİ KARŞISINDA DOĞU AKDENİZ LİMANLARININ GELECEĞİ Dr. Serap İNCAZ-GÜNER İstanbul Teknik Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Deniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Bölümü Tuzla/İstanbuLTÜRKİYE ÖZET Güneydoğu Anadolu Bölgesi Türkiye'nin ekonomik ve sosyal açıdan ihmal edilmiş ve bu yüzden en geri kalmış yöresidir. Türkiye özellikle ekonomik açıdan bölgenin kalkındırılması ve sosyal hayat seviyesinin yükseltilmesi konusunda ciddi programlar ile yatırımlara sahip bulunmakta, ekonomik büyüme ve kalkınma stratejisi içinde bölge ülkelerini de önemli ölçüde etkileyecek Güneydoğu Anadolu Kalkınma Projesi'ni sürdürmektedir. GAP'in tamamlanmasıyla birlikte sosyo-ekonomik göstergelerde önemli gelişme ve değişmeler meydana gelecektir. Güneydoğu Anadolu Projesi ile birlikte tarımsal üretim artacak ve buna paralel olarak ilgili sanayi dalları da gelişmeye ve değişmeye uğrayacaktır. Bugün 12 milyon ton dolayında olan bitkisel üretim 25 yılına doğru 23 milyon tona, sanayi mamullerinin yıllık taşıma miktarı yaklaşık 47 milyon tona çıkacaktır. Güneydoğu Anadolu Projesi ile birlikte bölgede büyük bir arz potansiyeli yaratılmış olacaktır. Üç tarafi denizlerle çevrili ülkemizde, yaratılacak olan bu arz potansiyelinin deniz taşımacılığa yöneltilmesi hem ülkeye hem de bölgeye fayda sağlayacaktır. Çünkü deniz taşımacılığı diğer taşımacılık türlerine göre hem büyük hacimde taşıma ve hem de taşıma maliyetleri açısından diğer taşıma türlerine göre oldukça avantajlı bir konumdadır. Örneğin, denizyolu taşımacılığı demiryolu taşımacılığına oranla 3.5 kat, karayolu taşımacılığına oranla 7 kat ucuzdur. Buna ek olarak denizyolu taşımacılığının bir başka avantajı, çok büyük miktarlardaki yüklerin bir defada bir yerden diğer bir yere taşınması olanağı sağlamasıdır. Bu açıdan bakıldığında ortaya çıkan bu potansiyelin gerek yurt içi ve gerekse yurt dışı dağılımında denizyolu taşımacılığının ne boyutta etkili olacağının dikkate alınması gerekmektedir. 431

17 Bu amaçla; - bölgeye yakın limanların (özellikle Mersin ve İskenderun limanlarının) konumunun gözden geçirilmesi - bu limanların mevcut kapasitelerinin tespiti - kapasitenin GAP tarafından yaratılan deniz taşımacılığı talebine karşılık gelip gelmediğinin ele alınması uygun olacaktır. Anahtar Sözcükler: Denizyolu, ulaştırma, denizyolu taşımacılığı, Güneydoğu Anadolu Projesi,, denizcilik, GAP ve denizyolu taşımacılığı, Mersin Limanı, İskenderun Limanı / 1. GİRİŞ Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP), Fırat ve Dicle nehirlerinin aşağı kesiminde Adıyaman ve Gaziantep'ten başlayarak; Şanlıurfa, Mardin, Diyarbakır, Batman, Sımak ve Siirt illerini kapsayan 74. km 2 lik bir alanı içermektedir. GAP kapsamındaki 74. km 2 lik alan, Hollanda, Lüksemburg ve Belçika gibi birkaç ülkenin birleşiminden daha büyüktür. GAP'ta hedef, elde edilecek elektrik enerji ve su ile geniş alanlarda altyapı tesisleri oluşturmak, öncelikle tarım, sanayi, ticaret ve hizmet sektöründe kalkınmayı sağlamaktır. Proje tamamlandığında yaklaşık 1,7 milyon hektar arazi i sulanacaktır. GAP ile sulanacak tarım alanlarının genişliği altı adet Çukurova'ya eşit bir alan olup, Türkiye'ye altı Çukurova eklenecektir [1]. Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP), Bölgesel Kalkınma Projesi olarak dünyanın başarılı örnekleri arasında ön sırada yer almaktadır. Bugün GAP önemli bir aşamaya getirilmiştir. GAP'ın entegre bir bölgesel kalkınma projesi olarak çerçevesini belirleyen GAP Master Planı'nın da / bölge dışına olan yol ve demiryolu bağlantılarının deniz taşımacılığı göz önünde tutularak gerçekleştirmesi önerilmektedir. GAP Bölgesine hizmet verebilecek limanlar bölgenin hemen dışında yer alan ve bölgeye karayolu ve demiryolu şebekeleri ile bağlantılı Mersin ve İskenderun limanlarıdır. t Bu limanlar GAP Bölgesi'nde üretilen tarım ve sanayi ürünlerinin çıkış noktaları konumundadır. / Y 'V 2. AKDENİZ BÖLGESİ LİMANLARI Akdeniz Bölgesinde İskenderun, Mersin ve Antalya limanları yer almaktadır. Mersin ve İskenderun limanları Ortadoğu ülkelerinin transit taşımalarında geçmiş yıllarda büyük rol oynamışlardır. Ortadoğu'daki siyasi gelişmeler ve Irak'a ambargo uygulanması nedenleri ile transit taşımaları çok gerilemiş ve limanların yük trafiklerinde büyük düşmeler meydana gelmiştir. GAP projesinin kısmen devreye girmesiyle, burada üretilen tarım ürünleri ve bunlara paralel olarak ı bölgede gelişecek olan sanayi ihtiyaçlarının giriş ve çıkışları için İskenderun ve Mersin limanlan / kullanılmaktadır. Aynca, Doğu Akdeniz üzerinden ana konteyner taşımacılık hatları geçmektedir. Bu hatlarda Mersin ve İskenderun limanlarının önemini arttırmaktadır [2]. ' 432

18 . II. GAP VE SANAYİ KONGRESİ 2.1. Antalya Limanı Senelik yük elleçlemesinin 3... ton/yıl olduğu Antalya Limanı halen yüzde 25 kapasite ile çalışmaktadır. Limanda konteyner taşımacılığı için gerekli konteyner teçhizatı yoktur. Bu eksiklik büyük bir yük potansiyelinin, dolayısıyla ekonomik bir girdinin kaybedilmesi demektir. Yüksek kapasiteli bir ya da iki adet 25 tonluk vinç alınması limanın dökmeyük elleçleme süratini arttıracaktır. Liman derinliğinin 1 metreden 12 m'ye çıkarılması, büyük tonajlı gemilerin yanaşmasına olanak vererek limanda büyük bir kapasite artışına olanak sağlayacaktır. Antalya Limam'nda mevcut geri sahanın büyük bir özenle korunması ilerde limanın büyümesine pozitif bir etki yaratacaktır. Bu nedenle saha gerisindeki yapılanmalara izin vermemek ve yapılanlara da engel olmak gerekmektedir [3] İskenderun Limanı İskenderun Limanının Fiziki Özellikleri İskenderun Limanı, Akdeniz Bölgesi'nin kuzeydoğusundadır. Şehir merkezine uzaklığı 1 km'dır. İskenderun limanı geniş bir hinterlanda sahip olup, kara ve demiryolu ile Türkiye'nin iç kesimleri, Ortadoğu ve bazı Avrupa ülkeleriyle çok iyi bir bağlantısı vardır. En yakın havalimanı Adana Havalimanı'dır tarih ve 143 sayılı kanun ile TCDD Genel Müdürlüğü'ne devredilen liman, gemilerin her türlü açık deniz tesirlerinden etkilenmeyecek biçimde 14 m batı ve 43 m iç liman mendirekleri ile çevrilerek güney ve kuzey rüzgarlarına karşı koruma altına alınmıştır. Liman girişinde su derinliği 12 m'dir. İki mendirek arası 25 m genişliktedir[4]. Tablo 1. İskenderun Limanının Fiziki Özellikleri Rıhüm Uzunluğu (m) İskenderun Limanının Kapasitesi Liman Alanı (*1.m^) 75 Maximum Drafs (m) -12 İskenderun Limanının yük elleçleme, rıhtım konteyner rıhtımı ekipman kapasiteleri ve stoklama kapasiteleri Tablo 2'de verilmiştir. Tablo 2. İskenderun Limanı'nın Kapasitesi Yük Elleç. Kapasitesi (* 1. Ton/Yıl) Rıhüm Kapasitesi (* 1. on/yıl) 6.97 Konteyner Rıh. Ekipman Kapasitesi (1. TEU) 2 Stoklama Kapasitesi Karışık Eşya (1. Ton/Yıl) Konteyner (1. TEU/Yıl)

19 İskenderun Limanı Kapalı ve Açık Depolama Alanları İskenderun Limam, Kapalı ve açık depolama alanları aşağıda verilmiştir. Açık Alan 32..m 2 Kapalı Alan m ton/yıl ton/yıl Liman Hizmetleri İskenderun Limam günde 24 saat hizmet vermektedir. Pilotaj zorunlu olup liman yönetimi tarafindan sağlanmaktadır. 4 grostonluk gemiler için 1 römorkör, daha büyük gemiler için 2 römorkör zorunlu olup bu hizmette liman yönetimince verilmektedir. Limandan su, kumanya ve elektrik sağlanabilir. Akaryakıt firmaları tarafindan da yakıt ikmali yapılmaktadır. Ayrıca 75 ton/yıl kapasiteli sintine atıkları arıtma tesisi bulunmaktadır. Liman çekek yerinde 5 GRT'dan küçük teknelerin tamiri yapılmaktadır. Irak ambargosu nedeniyle İskenderun limanının aktivitesi % 25-3'lara gerilemiştir Mersin Limanı Gerek Doğu Akdeniz, gerekse gerçekleştirdiği işlem hacmiyle Türkiye'nin büyük limanlanndan biri olan Mersin Limam'nın, geniş hinterlandının da katkılarıyla Mersin kentinin önemli bir ticaret merkezi olmasındaki payı büyüktür. Büyük bir tarım potansiyeli olan Çukurova'nın yanısıra, Akdeniz'in iç kesimleri, İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu Bölgeleri'nin de tarımsal ürünlerinin ihracatı öteden beri Mersin'den gerçekleştirilmektedir. Mersin Limanı; yüzyıllık tarihsel süreç içinde bulunduğu yörenin gelişmesinin en önemli itici gücü olma başarısını göstermiştir[5] Mersin Limanının Fiziki Özellikleri Ülkemizin ihracat, ithalat, transit taşımacılık ve yurtiçi ticaretinin önemli bir kısmı Mersin Limanı'ndan gerçekleştirilmektedir. Türkiye'nin en büyük ihracat ve transit limanı haline gelen Mersin Limanı'nda gemilerin yanaşacağı toplam uzunluğu 3.17 metre olan 27 rıhtım mevcuttur. Tablo 3. Mersin Limanı Fiziki Özelliği Rıhtım Uzunluğu (m) 3.17 Liman Alanı (* 1. m 2 ) 994 Maximum Drafs (m) -14, Mersin Limanının Kapasitesi Mersin Limanının kapasiteleri Tablo 4'te verilmiştir. yük elleçleme, rıhtım konteyner rıhtımı ekipman kapasiteleri ve stoklama 434

20 . II. GAP VE SANAYİ KONGRESİ Tablo 4. Mersin Limanının Kapasitesi Yük Elleç. Kapasitesi Rıhtım Kapasitesi Konteyner Rıh. Ekipman Kapasitesi Stoklama Kapasitesi Kanşık Eşya Konteyner (* 1. Ton/Yıl) (* 1. Ton/Yıl) (1. TEU) (1. Ton/Yıl) (1. TEU/Yıl) Mersin Limanı Kapalı ve Açık Depolama Alanları Mersin limanı metrekare açık ve metrekare kapalı depolama alanı bulunmaktadır. Mersin limanı 425 gemi/yıl kapasitelidir. 3. GAP BÖLGESİ ULAŞTIRMA ALT YAPISI GAP Bölgesi'ndeki ulaştırma alt yapısını oluşturan karayollannı Devlet ve il yollan ve köy yolları olmak üzere iki grupta toplamak mümkündür. Bunu bir tablo halinde Tablo 5'de gösterebiliriz[6]. Tablo 5. GAP Bölgesi Karayolları Ulaşım Alt Yapısı KARAYOLLARI GAP Türkiye GAP/Türkiye (%) Devlet ve İl Yollan km km % 9. Köy Yollan 3.67 km km % 9,5 Bölge karayolu ağı km.dir. Bunun km.si devlet ve il yolu, 3 67 km.si ise köy yoludur. Halen inşa halinde olan Adana-Gaziantep otoyolunun yaklaşık 8 km.lik bölümü de Bölge içerisinde bulunmaktadır. Türkiye devlet ve il yolu şebekesinin % 9'u, köy yolları şebekesinin % 9.5'i Bölge'dedir ve Bölge'deki bütün köylerin % 98'i, anayol ağına bağlanmış durumdadır. Toplam 196 km uzunluğundaki Şanhurfa-Gaziantep Otoyolu (Gaziantep Çevreyolu dahil) GAP'ın ulaşım ana arterini oluşturmaktadır. Ulaştırma alt yapısının önemli bir yönünü teşkil eden demiryolları iki hat ve toplam olarak 85 km'dir. Bu hatlar; Gaziantep-Nusaybin ile Diyarbakır- Batma-Kurtalan üzerindedir. GAP Bölgesi'nde, demiryolu bağlantılarının güçlendirilerek, karayolundaki trafik yükünü azaltmak amacıyla, Bölge'deki tarıma dayalı sanayi ürünlerinin ve kuru yüklerin (Fosfat madeni, kömür) demiryolu ile taşınması ve böylece, bölgesel ekonomik gelişmenin hızlandmlması amaçlanmıştır. 435

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI RAPOR: TÜRKİYE NİN LOJİSTİK GÖRÜNÜMÜ Giriş: Malumları olduğu üzere, bir ülkenin kalkınması için üretimin olması ve bu üretimin hedefe ulaşması bir zorunluluktur. Lojistik, ilk olarak coğrafyanın bir ürünüdür,

Detaylı

DTD YÖNETİM KURULU BAŞKAN YARDIMCISI TOBB ULAŞTIRMA ve LOJİSTİK MECLİSİ ÜYESİ EBK SERAMİK KÜMESİ ÜYESİ TURKON DEMİRYOLU GENEL MÜDÜR YRD.

DTD YÖNETİM KURULU BAŞKAN YARDIMCISI TOBB ULAŞTIRMA ve LOJİSTİK MECLİSİ ÜYESİ EBK SERAMİK KÜMESİ ÜYESİ TURKON DEMİRYOLU GENEL MÜDÜR YRD. DTD YÖNETİM KURULU BAŞKAN YARDIMCISI TOBB ULAŞTIRMA ve LOJİSTİK MECLİSİ ÜYESİ EBK SERAMİK KÜMESİ ÜYESİ TURKON DEMİRYOLU GENEL MÜDÜR YRD. Multi Modal İmkanlar Mart 2012 2010 yılında sadece Hamburg

Detaylı

T.C. DEVLET DEMİRYOLLARI İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İZMİR LİMANI. Turan YALÇIN Liman İşletme Müdürü

T.C. DEVLET DEMİRYOLLARI İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İZMİR LİMANI. Turan YALÇIN Liman İşletme Müdürü T.C. DEVLET DEMİRYOLLARI İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İZMİR LİMANI Turan YALÇIN Liman İşletme Müdürü LİMAN Türk Dil Kurumu tarafından yayımlanan Türkçe Sözlük te liman, gemilerin barınarak yük alıp boşaltmalarına,

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ MERSİN GENEL BİLGİLER Nüfus Mersin: 1.705.774 Türkiye: 76.667.864 Okur Yazarlık Oranı (6+Yaş) Mersin: %95 Türkiye: %93 İlçe

Detaylı

1. Hatay Lojistik Zirvesi Açılış Sunumu Hatay ın Gelişmesi İçin Lojistik Çalışmalar 18 Ekim 2012

1. Hatay Lojistik Zirvesi Açılış Sunumu Hatay ın Gelişmesi İçin Lojistik Çalışmalar 18 Ekim 2012 1. Hatay Lojistik Zirvesi Açılış Sunumu Hatay ın Gelişmesi İçin Lojistik Çalışmalar 18 Ekim 2012 Atilla Yıldıztekin Lojistik Yönetim Danışmanı Atilla@yildiztekin.com Lojistik? Son 5 Yılda Türkiye de hazırlanan

Detaylı

Kara Yolu. KITA, başta Avrupa olmak üzere Ortadoğu ve BDT ülkeleriyle karşılık olarak çalışmaktadır.

Kara Yolu. KITA, başta Avrupa olmak üzere Ortadoğu ve BDT ülkeleriyle karşılık olarak çalışmaktadır. TANITIM Kıta Ulaştırma Hizmetleri A.Ş. 1995 te kurulmuş bir lojistik hizmet firmasıdır. Kıta, verdiği taşıma ve lojistik hizmetlerinde mükemmelliği hedef almış, kalifiye insan kaynağını en etkin şekilde

Detaylı

ULAŞTIRMA DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI TERSANELER VE KIYI YAPILARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HEDEF 2023 İZMİR LİMANLARI

ULAŞTIRMA DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI TERSANELER VE KIYI YAPILARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HEDEF 2023 İZMİR LİMANLARI ULAŞTIRMA DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI TERSANELER VE KIYI YAPILARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HEDEF 2023 İZMİR LİMANLARI ÜLKEMİZDEKİ KIYI TESİSLERİ Uluslararası sefer yapan gemilere açık 178 kıyı tesisimiz

Detaylı

İZMİR DE KİMYA SEKTÖRÜ, SEKTÖRÜN POTANSİYELİ VE GELİŞTİRME OLANAKLARI

İZMİR DE KİMYA SEKTÖRÜ, SEKTÖRÜN POTANSİYELİ VE GELİŞTİRME OLANAKLARI İZMİR DE KİMYA SEKTÖRÜ, SEKTÖRÜN POTANSİYELİ VE GELİŞTİRME OLANAKLARI Gözde SEVİLMİŞ Kimya sanayi; önümüzdeki yıllarda küresel üretim ve ticarette etkin olacak sektörlerden otomotiv, bilgi ve iletişim

Detaylı

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri GENETĐK 111-503 Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri Doç.Dr. Hilâl Özdağ Rekombinant DNA Teknolojisi Amaç Spesifik DNA dizilerinin yerlerinin belirlenmesi. DNA nın belirli noktalardan kesilmesi Belirli

Detaylı

Modern Bitki Biyoteknolojisi

Modern Bitki Biyoteknolojisi Modern Bitki Biyoteknolojisi Ali TETİK Eylül, 2001 AJANDA: Biyoteknoloji Nedir? Biyoteknolojinin Genel Kullanım Alanları Bitki Islahında Biyoteknoloji ve Gen Tekniği Biyoteknoloji ile Yeni Bitkilerin elde

Detaylı

1. Ulaştırma. www.kuzka.gov.tr. TR82 Bölgesi Kastamonu Çankırı Sinop

1. Ulaştırma. www.kuzka.gov.tr. TR82 Bölgesi Kastamonu Çankırı Sinop 1. Ulaştırma Ulaştırma; sermaye, işgücü, hizmetler ve malların ülke düzeyinde ve uluslararası düzeyde en hızlı biçimde hareket etmesi için büyük önem arz etmektedir. Bu altyapının güçlü olmasının yanı

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ DIYARBAKıR ın İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 DIYARBAKıR GENEL BİLGİLER Nüfus Diyarbakır: 1.607.437 Türkiye:76.667.864 KOBİ

Detaylı

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi CAM SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE'DE ÜRETİM Cam sanayii, inşaat, otomotiv, meşrubat, gıda, beyaz eşya, mobilya,

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ

3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ 3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ Cumhuriyetin 1950 yılına kadar olan döneminde, doğru bir ulusal politika ile demiryolu ve denizyoluna ağırlık verilmiştir. leştirilen atılım sonunda, ülkenin

Detaylı

Kaynak: KGM, Tesisler ve Bakım Dairesi, 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi. Harita 16 - Türkiye 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi

Kaynak: KGM, Tesisler ve Bakım Dairesi, 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi. Harita 16 - Türkiye 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi ULAŞIM Kara taşımacılığı 2023 hedeflerinde büyük merkezler otoyollarla bağlanırken, nüfusu nispeten küçük merkezlerin bu otoyollara bölünmüş yollarla entegre edilmesi hedeflenmektedir. Harita 16 ve Harita

Detaylı

LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI

LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI T.C. ULAŞTIRMA, DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI ALTYAPI YATIRIMLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI SONUÇ RAPORU-EKLER Mühendislik Anonim

Detaylı

YÖN339 Taşımacılık Yönetimine Giriş. Ders - III. Yrd. Doç. Dr. A. Özgür KARAGÜLLE Arş. Grv. Gültekin ALTUNTAŞ

YÖN339 Taşımacılık Yönetimine Giriş. Ders - III. Yrd. Doç. Dr. A. Özgür KARAGÜLLE Arş. Grv. Gültekin ALTUNTAŞ YÖN339 Taşımacılık Yönetimine Giriş Ders - III Yrd. Doç. Dr. A. Özgür KARAGÜLLE Arş. Grv. Gültekin ALTUNTAŞ Giriş Taşıma, taşınacak eşyanın bir başlangıç noktası ile bitiş noktası arasındaki fiziksel hareketi

Detaylı

Hakkımızda. www.kita.com.tr. KITA, 1995 te kurulmuş entegre bir lojistik hizmet üreticisidir.

Hakkımızda. www.kita.com.tr. KITA, 1995 te kurulmuş entegre bir lojistik hizmet üreticisidir. İstanbul, 2013 Hakkımızda KITA, 1995 te kurulmuş entegre bir lojistik hizmet üreticisidir. KITA, taşıma ve lojistik hizmetlerinde mükemmelliği hedef alarak ve kalifiye insan kaynağını en etkin şekilde

Detaylı

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI Hazırlayan Hasan KÖSE 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI TÜRKİYE DE ÜRETİM Tanımı Tekstil makinaları, tekstil sanayinin

Detaylı

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ 4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ Ekonomi: İnsanların geçimlerini sürdürmek için yaptıkları her türlü üretim, dağıtım, pazarlama ve tüketim faaliyetlerinin ilke ve yöntemlerini inceleyen bilim dalına ekonomi denir.

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Eskişehir Ticaret Odası Afrika nın parlayan yıldızı Kenya ya 18-24 Ocak 2010 tarihleri arasında incelemelerde bulunmak üzere işadamlarıyla ticari iş

Eskişehir Ticaret Odası Afrika nın parlayan yıldızı Kenya ya 18-24 Ocak 2010 tarihleri arasında incelemelerde bulunmak üzere işadamlarıyla ticari iş Eskişehir Ticaret Odası Afrika nın parlayan yıldızı Kenya ya 18-24 Ocak 2010 tarihleri arasında incelemelerde bulunmak üzere işadamlarıyla ticari iş gezisi ziyareti gerçekleştirmiştir. Kardeş Oda Antlaşması

Detaylı

Neden Malatya ya yatırım yapmalı

Neden Malatya ya yatırım yapmalı Neden Malatya ya yatırım yapmalı 11 2011 Temel Bilgiler Malatya, Doğu Anadolu Bölgesinin ekonomik açıdan en gelişmiş ilidir. 2010 ADNKS verilerine göre il nüfusu 740.643, merkez nüfusu 500 bin civarında,

Detaylı

İZMİR ALSANCAK LİMANI VE ÖZELLEŞTİRME SÜRECİ

İZMİR ALSANCAK LİMANI VE ÖZELLEŞTİRME SÜRECİ İZMİR TİCARET ODASI İZMİR ALSANCAK LİMANI VE ÖZELLEŞTİRME SÜRECİ Hazırlayan: Hitay BARAN İZMİR, Haziran 2006 1 İZMİR ALSANCAK LİMANI ve ÖZELLEŞTİRME SÜRECİ İzmir, yüzyıllardır sadece Anadolu nun değil,

Detaylı

I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması II. 2012 Değerlendirme III. 2012 İlk Yarı Yıl Faaliyetleri

I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması II. 2012 Değerlendirme III. 2012 İlk Yarı Yıl Faaliyetleri I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması II. 2012 Değerlendirme III. 2012 İlk Yarı Yıl Faaliyetleri I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması 2010 yılında 113,9 milyar dolar olan Türkiye ihracatı, 2011 yılında

Detaylı

Gayri Safi Katma Değer

Gayri Safi Katma Değer Artıyor Ekonomik birimlerin belli bir dönemde bir bölgedeki ekonomik faaliyetleri sonucunda ürettikleri mal ve hizmetlerin (çıktı) değerinden, bu üretimde bulunabilmek için kullandıkları mal ve hizmetler

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

TÜRKĠYE LOJĠSTĠK PERSPEKTĠFĠNDE HATAY. Cavit UĞUR UTĠKAD Genel Müdürü

TÜRKĠYE LOJĠSTĠK PERSPEKTĠFĠNDE HATAY. Cavit UĞUR UTĠKAD Genel Müdürü TÜRKĠYE LOJĠSTĠK PERSPEKTĠFĠNDE HATAY Cavit UĞUR UTĠKAD Genel Müdürü SUNUġ UTİKAD Türkiye Lojistik Sektörü 2011 Hatay : Lojistik Olanaklar 2 UTĠKAD 3 UTĠKAD Ülkemiz Lojistik Sektörünün En Büyük Temsilcisi

Detaylı

BÖLÜM I KÜRESEL LOJİSTİK KAVRAMI ve LOJİSTİK ÜSLER

BÖLÜM I KÜRESEL LOJİSTİK KAVRAMI ve LOJİSTİK ÜSLER İÇİNDEKİLER BÖLÜM I KÜRESEL LOJİSTİK KAVRAMI ve LOJİSTİK ÜSLER 1.1. Küresel Ulaştırma Pazarı ve Yatırım Harcamalarındaki Eğilimler 1.2. Küresel Lojistik Anlayışının Gelişimi ve Temel Entegrasyon Türleri

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG) TANIM Canlı hücre içindeki malzemeleri (DNA, Protein, Enzim vb.), hücre yapısının işlevini ve hücreler arasındaki etkileşimi laboratuvar ortamında inceleyerek ortaya çıkaran kişidir. A- GÖREVLER - Canlıları

Detaylı

TÜRKİYE Su Ürünleri Üretimi

TÜRKİYE Su Ürünleri Üretimi AKDENİZ GENEL BALIKÇILIK KOMİSYONU TOPLANTISI HOŞ GELDİNİZ TÜRKİYE Su Ürünleri Üretimi Yıllar Avcılık Yetiştiricilik Toplam (Ton) Miktar Oran Miktar Oran Ton % Ton % 2002 566.682 90,3 61.195 9,7 627.847

Detaylı

BATI ANADOLU GRUBU. BATI ANADOLU GRUBU bugün,

BATI ANADOLU GRUBU. BATI ANADOLU GRUBU bugün, BATI ANADOLU GRUBU BATI ANADOLU GRUBU nun temelleri, 1966 yılında, %100 Türk Sermayesi ile kurulan Batı Anadolu Çimento Sanayii A.Ş. ile atılmıştır. Grubun ilk şirketi olan Batıçim hızla büyümüş ve kısa

Detaylı

MALATYA KONFEKSİYON YATIRIMLARI REHBERİ

MALATYA KONFEKSİYON YATIRIMLARI REHBERİ MALATYA KONFEKSİYON YATIRIMLARI REHBERİ Nüfus Malatya, Doğu Anadolu Bölgesinin ekonomik açıdan en gelişmiş ilidir. 2010 ADNKS verilerine göre il nüfusu 740.643, il merkezi nüfusu 400 binin üzerinde, şehirleşme

Detaylı

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI LENDİRMESİ Hazırlayan: Erman YERMAN / Şef TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ TÜRKİYE VE AKİB LENDİRMESİ yılı Ekim ayından bu

Detaylı

BÖLÜM 7 ULAŞTIRMA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI

BÖLÜM 7 ULAŞTIRMA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI BÖLÜM 7 ULAŞTIRMA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Ulaştırma mühendisliği, insan ve yükün güvenli, yeterli, ekonomik ve doğa koşullarına uygun bir biçimde taşınabilmesini sağlayacak ulaşım sistemlerinin ve bileşenlerinin

Detaylı

Başlıca İthal Maddeleri : Petrol yağları, buğday, palm yağı, otomobil, gübre, iş makineleri

Başlıca İthal Maddeleri : Petrol yağları, buğday, palm yağı, otomobil, gübre, iş makineleri Etiyopya ve Seramik Sektörü Bilgi Notu GENEL BİLGİLER Resmi Dil : Amharikçe, Oromo, Tigrinya, Somaliae, İngilizce Başkenti : Addis Ababa Yüzölçümü : 1.127.127 km2 Nüfus : 88,4 Milyon(2013 tahmini Önemli

Detaylı

KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Dün,bugün,yarın

KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Dün,bugün,yarın KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Dün,bugün,yarın Mayıs, 2014 diye çıktık yola Yollar İnsanoğlunun ortak mekanı... Yollar, insanın ileriye yolculuğudur, zamanla yarışıdır toplumların. Yol, ülke kalkınmasına,

Detaylı

AB CUSTOMS AGENCY ACADEMY

AB CUSTOMS AGENCY ACADEMY Özet Beyan 2013 AB Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık A.Ş Uzmanları Tarafından Hazırlanmıştır Tüm Hakları Saklıdır. https://www.abcustoms.eu SUNUŞ Dış ticaret mevzuatı sıklıkla revizyona tabi tutulması

Detaylı

Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar

Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar Esen Bulca, Trakya Cam Pazarlama Müdürü Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar Şişecam Grubu bünyesinde düzcam üretim ve pazarlama faaliyetleri,

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ MALATYA NIN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 MALATYA GENEL BİLGİLER Nüfus; Malatya: 762.538 Türkiye:76.667.864 Sosyo Ekonomik

Detaylı

KIRŞEHİR ULAŞTIRMA RAPORU

KIRŞEHİR ULAŞTIRMA RAPORU 2013 KIRŞEHİR ULAŞTIRMA RAPORU Gökhan GÖMCÜ Kırşehir Yatırım Destek Ofisi 15.04.2013 KIRŞEHİR ULAŞTIRMA RAPORU 1. Karayolu Taşımacılığı Karayolu taşımacılığı, başlangıç ve varış noktaları arasında aktarmasız

Detaylı

Uluslararası Demiryolu Taşımacılığında Türkiye nin Yeri Hacer Uyarlar UTİKAD

Uluslararası Demiryolu Taşımacılığında Türkiye nin Yeri Hacer Uyarlar UTİKAD Uluslararası Demiryolu Taşımacılığında Türkiye nin Yeri Hacer Uyarlar UTİKAD 10.09.2015 UTİKAD Türk Taşımacılık ve Lojistik Sektörünün Çatı Kuruluşu Temsil ve Organizasyonlar Eğitim ve Yayınlar Projeler

Detaylı

ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ

ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) nün en güncel verileri olan 2010 yılı verilerine göre; dünyada Antep fıstığı üretiminde lider durumda bulunan ülke İran dır. Ancak

Detaylı

PLASTİK ÜRÜNLERİ SANAYİİ RAPORU

PLASTİK ÜRÜNLERİ SANAYİİ RAPORU MMP Ön Raporu EK 2E PLASTİK ÜRÜNLERİ SANAYİİ RAPORU MEVCUT DURUM: Dünyada olduğu gibi Türkiye de de plastiğin, geleneksel malzemeler olan demir, cam, kağıt, tahta gibi malzemeye alternatif olarak ortaya

Detaylı

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu tmmob makina mühendisleri odası TMMOB SANAYİ KONGRESİ 2009 11 12 ARALIK 2009 / ANKARA ALAN ARAŞTIRMASI II Türkiye de Kalkınma ve İstihdam Odaklı Sanayileşme İçin Planlama Önerileri Oda Raporu Hazırlayanlar

Detaylı

T.C. Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Deniz Ticareti Genel Müdürlüğü. Deniz Ticareti. İstatistikleri

T.C. Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Deniz Ticareti Genel Müdürlüğü. Deniz Ticareti. İstatistikleri T.C. Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Deniz Ticareti Genel Müdürlüğü Deniz Ticareti 2012 İstatistikleri 2013 İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM: DENİZYOLU TAŞIMA İSTATİSTİKLERİ...1 LİMANLARIMIZDA ELLEÇLENEN

Detaylı

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 SUNUM AKIŞI Bölge Planı Hazırlık Süreci Paydaş Analizi Atölye Çalışmalarının Gerçekleştirilmesi Mevcut Durum Analizi Yerleşim Yapısı ve Yerleşmeler Arası İlişki Analizi

Detaylı

DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012

DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012 DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012 1 1. Giriş Bölgesel kalkınma veya bölgesel gelişmeler son yıllarda hepimizin üstünde tartıştığı bir

Detaylı

ULAŞIM. AFYONKARAHİSAR 2015 www.zafer.org.tr

ULAŞIM. AFYONKARAHİSAR 2015 www.zafer.org.tr ULAŞIM 2023 kara taşımacılığı hedeflerinde, büyük merkezlerin otoyollarla bağlanırken, nüfusu nispeten küçük merkezlerin bu otoyollara bölünmüş yollarla entegre edilmesi hedeflenmektedir ve Afyonkarahisar

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012 YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012 Önceki Teşvik Sisteminin Değerlendirilmesi Yeni Teşvik Sisteminin Değerlendirilmesi TR32 Düzey 2 Bölgesi Değerlendirmesi Hazırlayan: Emrah ÇELİK Aydın Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ TOKAT IN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 TOKAT GENEL BİLGİLER Nüfus; Tokat: 598.708 Türkiye:76.667.864 Sosyo Ekonomik Gelişmişlik

Detaylı

Doğu Akdeniz de Konteyner Potansiyeli: Đskenderun ve Mersin Limanlarının Rekabeti Dr. Ersel Zafer ORAL (1) ve Dr. Soner ESMER (1,2) (1) Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Tınaztepe Kampüsü Buca

Detaylı

T.C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ BİYOMEDİKAL TEST KALİBRASYON VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (BİYOMEDKAM) YÖNETMELİĞİ

T.C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ BİYOMEDİKAL TEST KALİBRASYON VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (BİYOMEDKAM) YÖNETMELİĞİ T.C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ BİYOMEDİKAL TEST KALİBRASYON VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (BİYOMEDKAM) YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 Bu Yönetmeliğin amacı; İzmir

Detaylı

Eskişehir Ticaret Odası Afrika nın parlayan yıldızı Kenya ya 18-24 Ocak 2010 tarihleri arasında incelemelerde bulunmak üzere işadamlarıyla ticari iş

Eskişehir Ticaret Odası Afrika nın parlayan yıldızı Kenya ya 18-24 Ocak 2010 tarihleri arasında incelemelerde bulunmak üzere işadamlarıyla ticari iş Eskişehir Ticaret Odası Afrika nın parlayan yıldızı Kenya ya 18-24 Ocak 2010 tarihleri arasında incelemelerde bulunmak üzere işadamlarıyla ticari iş gezisi ziyareti gerçekleştirmiştir. Kardeş Oda Antlaşması

Detaylı

Biyosistem mühendisi bir sistem mühendisidir. Sistem mühendisi, doğa ve

Biyosistem mühendisi bir sistem mühendisidir. Sistem mühendisi, doğa ve Biyosistem Mühendisliği Tarımsal üretimin gerçekleşmesi için sadece toprak, su ve hava gibi etmenlerin bir arada olması yeterli olmamakta, bunlarla beraber bitki ve hayvanlarla olan ortak yapılanma en

Detaylı

GAP BÖLGESEL TAŞIMACILIK VE ALTYAPI GELİŞTİRME PROJESİ

GAP BÖLGESEL TAŞIMACILIK VE ALTYAPI GELİŞTİRME PROJESİ GAP BÖLGESİ ULAŞIM VE ALTYAPI GELİŞTİRME PROJESİ (Türkçe ve İngilizce); Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi (TBDST - Temel Mühendislik, Dapta Mühendislik, Su-Yapı Mühendislik ve Danışmanlık,

Detaylı

Kastamonu - Tosya YATIRIM YERİ KATALOĞU. Kastamonu - Tosya ilçesi uygun yatırım yerleri. www.kuzka.org.tr

Kastamonu - Tosya YATIRIM YERİ KATALOĞU. Kastamonu - Tosya ilçesi uygun yatırım yerleri. www.kuzka.org.tr Kastamonu - Tosya YATIRIM YERİ KATALOĞU Kastamonu - Tosya ilçesi uygun yatırım yerleri www.kuzka.org.tr Tosya girişimciliği ile önplana çıkmış bir ilçedir. Halkın dinlenmesi ve eğlenmesi için Yeşilgöl

Detaylı

Samsun Limanı nın Pazar Payını Arttırma Koşullarının Đncelenmesi Yrd.Doç.Dr. Soner ESMER (1) ve Yrd.Doç.Dr. Ersel Zafer ORAL (1,2) (1) Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Tınaztepe Kampüsü Buca

Detaylı

TARSUS TİCARET BORSASI

TARSUS TİCARET BORSASI TARSUS TİCARET BORSASI Ülkemizde yetiştirilen tarımsal ürünlerden, tarımsal üretimin bir kısmı doğrudan tüketilirken, bir kısmı sanayide hammadde olarak işlenerek değişik gıdalara dönüştürülmektedir. Tarımsal

Detaylı

Türkiye Rüzgar Enerjisi Kongresi (TÜREK 2012) 07-08 Kasım 2012 İstanbul

Türkiye Rüzgar Enerjisi Kongresi (TÜREK 2012) 07-08 Kasım 2012 İstanbul Rüzgar Türbinleri Taşıması ve Montajı Proje Taşımacılığı ve Yük Mühendisliği A.Ş. Türkiye Rüzgar Enerjisi Kongresi (TÜREK 2012) 07-08 Kasım 2012 İstanbul Gündem Giriş ve Amaç Bulgular ve Tartışma Planlama

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG) MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG) TANIM Canlı hücre içindeki malzemeleri (DNA, Protein, Enzim vb.), hücre yapısının işlevini ve hücreler arasındaki etkileşimi laboratuar ortamında inceleyerek

Detaylı

Technology. and. Machine

Technology. and. Machine Technology and Machine Cezayir Teknoloji İthal Etmek İSTİYOR Kuzey Afrika nın en geniş yüzölçümüne, 35 milyona yakın nüfusa ve büyük petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip olan Cezayir, ekonomik veriler

Detaylı

İLİN ADI ADANA GENEL BİLGİLER ULAŞIM BİLGİLERİ ADANA İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER

İLİN ADI ADANA GENEL BİLGİLER ULAŞIM BİLGİLERİ ADANA İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER ADANA İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER İLİN ADI TELEFON KODU KALKINMADA ÖNCELİK DURUMU 3 KALKINMADA ÖNCELİKLİ İL KAPSAMINDA MI? 4 İLİN TOPLAM YÜZÖLÇÜMÜ 5 İLİN TOPLAM NÜFUSU Erkek Kadın 6 İLİN NÜFUS YOĞUNLUĞU

Detaylı

RİZE İLİ, MERKEZ İLÇESİ, KIYI VE DOLGU DÜZENLEME ALANI AÇIKLAMA RAPORU

RİZE İLİ, MERKEZ İLÇESİ, KIYI VE DOLGU DÜZENLEME ALANI AÇIKLAMA RAPORU RİZE İLİ, MERKEZ İLÇESİ, KIYI VE DOLGU DÜZENLEME ALANI 1/5000 ÖLÇEKLİ İLAVE + REVİZYON NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU İÇİNDEKİLER 1) GENEL KAVRAMLAR... 3 1.1) Genel Tanım... 3 2) PLANLAMA ALANI... 5

Detaylı

1.000$ MERSİN SERBEST BÖLGESİ TİCARET HACMİ

1.000$ MERSİN SERBEST BÖLGESİ TİCARET HACMİ DIŞ TİCARET 2006 Ocak ayında, ihracat geçen yıla göre %6,8, ithalat %22 oranında arttı. 2006 yılının Ocak ayında Mersin ili dış ticaret rakamları incelendiğinde, 2005 yılının belirtilen dönemine göre;

Detaylı

2016 yılında liman yatırımları hız kazanacak

2016 yılında liman yatırımları hız kazanacak 2016 yılında liman yatırımları hız kazanacak Denizcilik sektöründe önümüzdeki yıl liman yatırımları hız kazanıcak 2016 Liman Yılı Olacak. Denizcilik sektöründe önümüzdeki yıl liman yatırımları hız kazanıcak.

Detaylı

CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU

CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU CEYHAN TİCARET ODASI CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU 2013 YILI Ceyhan Ticaret Odası 2013 CEYHAN T İ CARET ODASI BAŞKANDAN; Değerli Ceyhanlılar, Bilindiği gibi Ceyhan Adana nın en eski ilçelerindenn birisi

Detaylı

Prof.Dr.İlkay DELLAL

Prof.Dr.İlkay DELLAL TUSAF 2013 Buğday, Un, İklim Değişikliği ve Yeni Trendler Kongresi İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ve ENERJİ KISKACINDA TARIM ve GIDA SEKTÖRÜ Prof.Dr.İlkay DELLAL 9 Mart 2013, Antalya GÜNDEM 9 Mart 2013 1. GÜNEŞ (%40)

Detaylı

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/7 1. AMAÇ VE KAPSAM: Bu prosedürün amacı, TOTM nin faaliyetlerinin ve hizmetlerinin çevre güvenliği üzerinde gerçek veya potansiyel olarak önemli etkileri olabilecek çevresel boyutlarının (yönlerinin),

Detaylı

CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ

CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ AYLAR İTİBARIYLA TAŞINAN HAM PETROL MİKTARLARI (BİN VARİL) "Son 12 Ay" YIL AY IRAK- TÜRKİYE CEYHAN- KIRIKKALE BATMAN- DÖRTYOL 2011 Aralık 12.653 1.739 1.232 17.743 2011

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ HATAY ın İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 HATAY GENEL BİLGİLER Nüfus Hatay: 1.503.066 Türkiye:76.667.864 KOBİ Sayısı Hatay

Detaylı

DİCLE KALKINMA AJANSI. 2014 YILI Teknik Destek. Teknik Destek Talep Formu. Referans Numarası: TRC3/14/TD

DİCLE KALKINMA AJANSI. 2014 YILI Teknik Destek. Teknik Destek Talep Formu. Referans Numarası: TRC3/14/TD DİCLE KALKINMA AJANSI 2014 YILI Teknik Destek Teknik Destek Talep Formu Referans Numarası: TRC3/14/TD Başvuru Sahibinin Adı: Teknik Destek Talep Adı: Kızıltepe Ticaret Borsası MARDİN BÖLGESİ ANALİZ LABORATUVARI

Detaylı

E-POSTA : bursa.ikk@tmmob.org.tr WEB: http://bursakentsempozyumu.org

E-POSTA : bursa.ikk@tmmob.org.tr WEB: http://bursakentsempozyumu.org TMMOB Bursa İl Koordinasyon Kurulu TMMOB Makina Mühendisleri Odası Bursa Şubesi BAOB Yerleşkesi Odunluk Mah. Akademi Cad. No:8 A1 Blok Kat2-3 Nilüfer / BURSA TEL : 0 224 453 62 00 FAX : 0 224 453 62 12

Detaylı

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) KIRSAL KALKINMA DESTEKLERİ. Tarık BÖREKÇİ Temmuz 2011

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) KIRSAL KALKINMA DESTEKLERİ. Tarık BÖREKÇİ Temmuz 2011 BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) KIRSAL KALKINMA DESTEKLERİ Tarık BÖREKÇİ Temmuz 2011 SUNUM PLANI I. EKONOMİK YATIRIMLAR DESTEKLEME PROGRAMI II. TOPLU BASINÇLI SULAMA SİSTEMLERİ YATIRIMLARI III. MAKİNE

Detaylı

Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012

Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012 Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012 Üretim Yatırımı Girişim kapsamında hedeflenen ürün veya hizmetlerin üretilmesi için gerekli işletme faaliyetleri planlanmalıdır. Girişimcinin uzmanlığına da bağlı

Detaylı

TÜRKİYE 81 İL SANAYİ DURUM RAPORU

TÜRKİYE 81 İL SANAYİ DURUM RAPORU TÜRKİYE 81 İL SANAYİ DURUM RAPORU İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ EKİM 2014 / ANKARA 1 44 MALATYA 1.İLİN SANAYİ YAPISI Malatya da tarıma dayalı sanayi sektöründe; şeker fabrikası, kayısı

Detaylı

EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015

EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015 EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015 GİTES NİÇİN GEREKLİ? Sorunlar; Emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar ve artışlar, Dünya girdi kaynaklarının geleceğine yönelik belirsizlikler, Girdi tedarik

Detaylı

GAP BÖLGESİNDE YER ALAN İLLERİN YATIRIM FAALİYETLERİ BÖLGESEL TOPLANTISI

GAP BÖLGESİNDE YER ALAN İLLERİN YATIRIM FAALİYETLERİ BÖLGESEL TOPLANTISI T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI GAP BÖLGESİNDE YER ALAN İLLERİN YATIRIM FAALİYETLERİ BÖLGESEL TOPLANTISI Prof. Dr. Veysel EROĞLU Çevre ve Orman Bakanı 18 Ağustos 2009 - Şanlıurfa GÜNEYDOĞU ANADOLU PROJESİ

Detaylı

2014 YILI ADIYAMAN İLİ YATIRIM PROGRAMI A-BİTİŞ YILI

2014 YILI ADIYAMAN İLİ YATIRIM PROGRAMI A-BİTİŞ YILI SEKTÖRÜ: TARIMSAL SULAMA PROJE SAHİBİ: DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2014 ADIYAMAN İLİ YATIRIM PROGRAMI (BİN TL) BAŞLAM PROJE TUTARI 2013 SONUNA KADAR (İL VE TAHMİNİ KÜMÜLATİF 1997A010080 -Kahta(GAP)

Detaylı

SURİYE ARAP CUMHURİYETİNE YAPILAN İHRACAT ANALİZİ

SURİYE ARAP CUMHURİYETİNE YAPILAN İHRACAT ANALİZİ SURİYE ARAP CUMHURİYETİNE YAPILAN İHRACAT ANALİZİ Sayfa 1 / 12 İLLER BAZINDA SURİYE YAPILAN İHRACAT -2011 Sayfa 2 / 12 GAZIANTEP SURİYE 98.011.759,68 HATAY SURİYE 102.197.108,56 SAKARYA SURİYE 2.432.730,63

Detaylı

kanı CEO, Borusan Holding

kanı CEO, Borusan Holding TÜRKİYE SANAYİSİNE NE SEKTÖREL BAKIŞ Agah Uğur TÜSİAD, Sanayi Çalışma Grubu Başkan kanı CEO, Borusan Holding 27 Mayıs s 2008 AMAÇ NEDİR? Büyümenin motoru: Rekabet gücü yüksek Katma değer içeriği yüksek

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015 İZMİR YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİNİN HEDEFLERİ 1. Mevzuat ve Hedefler Tasarrufların katma değeri yüksek yatırımlara yönlendirilmesi, Üretim ve

Detaylı

ULAŞTIRMA. Yrd. Doç. Dr. Sercan SERİN

ULAŞTIRMA. Yrd. Doç. Dr. Sercan SERİN ULAŞTIRMA Yrd. Doç. Dr. Sercan SERİN 2 1-GİRİŞ Ulaştırma 3 Yol Nedir? Türk Dil Kurumu Sözlüğüne göre Yol: 1. Karada, havada, suda bir yerden bir yere gitmek için aşılan uzaklık 2. Karada insanların ve

Detaylı

Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO

Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO Doğal Ürünler! Bu ürünler tamamen doğal koşullarda üretilen ürünlerdir. Kimyasal gübre ve tarım ilacı kullanmadan, doğal tohumlarla üretilirler. Organik Ürünler!

Detaylı

İZMİR TİCARET ODASI FAS KRALLIĞI ÜLKE RAPORU

İZMİR TİCARET ODASI FAS KRALLIĞI ÜLKE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI FAS KRALLIĞI ÜLKE RAPORU ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ AĞUSTOS 2014 Hazırlayan: Zeynep Küheylan Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü Uzman Yardımcısı TEMEL BİLGİLER Ülke Adı: Fas Krallığı

Detaylı

2011 YILI KURUMSAL MALİ DURUM ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ VE BEKLENTİLER RAPORU 2011 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU TEMMUZ-2011

2011 YILI KURUMSAL MALİ DURUM ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ VE BEKLENTİLER RAPORU 2011 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU TEMMUZ-2011 TEMMUZ-2011 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ 2011 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU 0 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SUNUŞ Ç.Ü. İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı Adana - 2011 SUNUŞ 3 I.OCAK-HAZİRAN 2011 DÖNEMİ

Detaylı

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA)

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) SERBEST BÖLGE TEŞVİKLERİ Metin TATLI Şubat 2015 SUNUM PLANI I. SERBEST BÖLGENİN TANIMI VE AMACI II. ANTALYA SERBEST BÖLGE III. SERBEST BÖLGELERİMİZİN SUNDUĞU AVANTAJLAR

Detaylı

Resmi Adı : Sudan Cumhuriyeti (Güney tarafı 9 Temmuz 2011 tarihinde Kuzey den ayrılarak Güney Sudan Cumhuriyeti ni oluşturmuştur)

Resmi Adı : Sudan Cumhuriyeti (Güney tarafı 9 Temmuz 2011 tarihinde Kuzey den ayrılarak Güney Sudan Cumhuriyeti ni oluşturmuştur) Sudan ve Seramik Sektörü Bilgi Notu GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Sudan Cumhuriyeti (Güney tarafı 9 Temmuz 2011 tarihinde Kuzey den ayrılarak Güney Sudan Cumhuriyeti ni oluşturmuştur) Resmi Dil : Arapça (resmi

Detaylı

TARİHÇE. KOSBİ, 1993 yılında 410 Hektar alanda kuruldu ve sonraki yıllardaki genişlemeler ile 1300 hektara ulaştı.

TARİHÇE. KOSBİ, 1993 yılında 410 Hektar alanda kuruldu ve sonraki yıllardaki genişlemeler ile 1300 hektara ulaştı. TARİHÇE Kemalpaşa da sanayileşme 1970 li yıllarda başladı. KOSBİ, 1993 yılında 410 Hektar alanda kuruldu ve sonraki yıllardaki genişlemeler ile 1300 hektara ulaştı. KOSBİ, 14.08.2001 tarihinde ilk tüzel

Detaylı

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER Technical Assistance for Implementation Capacity for the Environmental Noise Directive () Çevresel Gürültü Direktifi nin Uygulama Kapasitesi için Teknik Yardım Projesi Technical Assistance for Implementation

Detaylı

7 Haziran 2015 Seçim Beyannamesi TOPLUMSAL ONARIM VE HUZURLU GELECEK TARIM

7 Haziran 2015 Seçim Beyannamesi TOPLUMSAL ONARIM VE HUZURLU GELECEK TARIM 7 Haziran 2015 Seçim Beyannamesi TOPLUMSAL ONARIM VE HUZURLU GELECEK TARIM Tarım sektörü rekabet gücü yüksek bir yapıya kavuşturulacak Tarımda modern işletmeciliğe dönüşüm sağlanacak Tarım arazilerinin

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Stratejik Yatırımların Teşviki KDV İstisnası ü ü ü ü. Bölgesel Teşvik Uygulamaları

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Stratejik Yatırımların Teşviki KDV İstisnası ü ü ü ü. Bölgesel Teşvik Uygulamaları UYGULAMALAR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 15.06.2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi 4 farklı uygulamadan oluşmaktadır: 1- Genel Teşvik Uygulamaları 2- Bölgesel

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE. Dünyada sağlık turizminin gelişmesine sebep olan faktörler şu şekilde sıralanabilir;

SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE. Dünyada sağlık turizminin gelişmesine sebep olan faktörler şu şekilde sıralanabilir; Yrd. Doç Dr. Gonca Güzel Şahin SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE Sağlık Turizmi; insanların tedavi olmak amacıyla yaşadıkları ülkeden, kaliteli ve görece daha ucuz hizmet alabilecekleri başka ülkelere

Detaylı

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI LENDİRMESİ Hazırlayan: Erman YERMAN / Şef TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ TÜRKİYE VE AKİB LENDİRMESİ yılında Euro/Dolar paritesinde

Detaylı

ÜRETİM TESİSİ İMALAT KONTROL DEFTERİ

ÜRETİM TESİSİ İMALAT KONTROL DEFTERİ Ek- 1 ÜRETİM TESİSİ İMALAT KONTROL DEFTERİ İLAÇ ADI: Sıra no İmalat Partisinin Tarih Şarj No Miktar Form. şekli Vardiye Aktif madde miktarı Fiziksel analiz değerleri Kimyasal analiz değerleri Tarih Kontrol

Detaylı

Ekonomiyi Etkileyen Etmenler (Faktörler): 1- Coğrafi Etmenler. 2- Doğal Kaynaklar. 3- Teknolojik Gelişmeler. 4- İhtiyaç ve İstekler

Ekonomiyi Etkileyen Etmenler (Faktörler): 1- Coğrafi Etmenler. 2- Doğal Kaynaklar. 3- Teknolojik Gelişmeler. 4- İhtiyaç ve İstekler Ekonomiyi Etkileyen Etmenler (Faktörler): 1- Coğrafi Etmenler 2- Doğal Kaynaklar 3- Teknolojik Gelişmeler 4- İhtiyaç ve İstekler 5- Devletin Katkısı ve Desteği Tarımı Destekleyen Kurum ve Kuruluşlar: 1-Tarım

Detaylı