1.GİRİŞ Senesens olayı bitkilerde yaşam siklusuna bağlı bir aktivite olduğu gibi bazı durumlarda da bitkinin hayatında bitkiye avantaj sağlayıcı rol

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "1.GİRİŞ Senesens olayı bitkilerde yaşam siklusuna bağlı bir aktivite olduğu gibi bazı durumlarda da bitkinin hayatında bitkiye avantaj sağlayıcı rol"

Transkript

1 1 1.GİRİŞ Senesens olayı bitkilerde yaşam siklusuna bağlı bir aktivite olduğu gibi bazı durumlarda da bitkinin hayatında bitkiye avantaj sağlayıcı rol oynamaktadır. Yaşam siklusuna bağlı olan senesens olayı bitkinin olgunlaşıp generatif aktivitelerinin gerçekleşmesi sırasında ve tamamlanması aşamasında meydana gelir. Bu durum bitkinin tek yıllık veya çok yıllık olmasına göre değişim göstermektedir. Bitkilere avantaj sağlayan senesens olayında bitkinin yaşamını kolaylaştırıcı yönde senesens gerçekleşir. Bu tip senesenste bitkinin vegetatif organlarından bazılarının bölgesel şekilde hücrelerinin öldüğü görülmektedir. Bu iki tip senesens olayının gerçekleşmesi sırasında bitkinin dış morfolojisinde görülen değişimlerin yanında fizyolojik ve anatomik birçok değişiklikler gerçekleşir. Bu değişiklikler uzun süreli ve birçok farklı araştırma yöntemleri kullanılarak incelenebilir. Senesens olayı üreticiler tarafından değişik amaçlar için kullanılabilir. Örneğin gövde ve yapraklarından faydalanılan bitkilerde senesens olayı geciktirilerek ürün atışı sağlanabilir. Ya da erken senesense teşvik edilen bitkilerin içeriklerinin depo organlara aktarımı ile verim artışı sağlanabilir. Bu şekilde bitkilerin sentezlemiş olduğu maddelerden maksimum düzeyde fayda sağlanmış olur. Senesens olayının mekanizmasının öğrenilmesi bu yönleriyle düşünüldüğünde sadece deneysel bir çalışma olarak kalmayacak, insanlar için yararlı olabilen kullanım imkanları doğacaktır. Özellikle senesensi engelleyici etkisi bilinen bir bitki gelişim düzenleyicisi olan sitokinin kullanılarak, vegetatif yapıları kullanılan bitkilerden uzun süreli yararlanılarak daha fazla verim elde edilebilir. Senesensi hızlandırıcı etkisi olduğu bilinen absisik asit hormonu kullanılarak özellikle meyve senesensinin hızlandırıldığı bilinmektedir. Bu özellik absisik asit uygulanmalarında toplanması zor olan yada henüz olgunlaşmamış meyvelerin kolaylıkla toplanmasına imkan sağlayabilir. Bu yönleriyle düşünüldüğünde senesens bitkilerin yaşamında önemli bir aktivite olarak kabul edilebilir. Tarımsal amaçlı olarak kullanılarak büyük yararlar sağlayabilir. Bu konunun değişik yönleriyle araştırılmasının da yararlı olacağı düşünülmektedir.

2 2 2.GENEL BİLGİLER 2.1. Glycine max (L.) Merrill ( Soya fasulyesi ) Annual (tek yıllık), bitki boyu cm arasında değişen otsu bitkilerdir. Gövde yuvarlak ve üzeri ince tüylerle kaplıdır. Genellikle gövde üzerinde yan dal oluşmaktadır. Yapraklar bileşiktir, petiyol genellikle 3 yaprakçık (trifoliat) taşır. Bazı türlerinde nadiren 5 yaprakçık bulunabilmektedir. Yaprakların şekli ovat olup pennat damarlanma göstermektedirler. Yaprak uzunluğu cm arasında değişmekte, üzeri ince tüylerle kaplıdır. Bu tüyler yaprağın alt yüzeyinde daha açık renklidir. Çiçekler baklagillerin çiçek yapısında olup yaprak koltuklarında 3-15 adedi bir arada bulunmaktadır. Çiçek zigomorf (dorsoventral) simetri gösterir. Çiçekte 5 parçalı kalix, 2 si kayıkçık, 2 si kanatçık ve bir tanesi bayrak adını alan 5 parçalı korollalar bulunmaktadır. Çiçek rengi beyaz, erguvandır. Erkek organlar (stamen) 10 adettir. 9 tanesi birleşmiş, 1 tanesi serbesttir. Polenler çiçek açmadan veya çiçek açtıktan sonra olgunlaşır. Döllenme çiçek açmadan önce meydana gelmektedir. Ginekeum hipogin tiptedir. Çiçek formülü K 5 C 5 A 9+1 G 1 Meyve legümen tiptedir. Üzeri ince tüylerle kaplıdır. Tohumları genellikle yuvarlak, kahverengi, sarı renge sahiptir. Tohumda ortalama % 40 protein, % 18 yağ, % 26 karbonhidrat, % 8 su ve % 8 diğer maddeler içermektedir. Soya bitkisi kazık köke sahiptir. Kök uzunluğu cm olabilmektedir. Diğer baklagillerde olduğu gibi yan ve ek kökler üzerinde nadozit veya nodül adı verilen yumruların içinde Rhizobium japonicum bakterileri bulunmaktadır. Bu bakteriler havanın serbest azotunu bitkinin faydalanabileceği forma dönüştürmektedir. Nodül oluştuktan sonra bitki azot ihtiyacının 2/3 sini tespit edilen azottan, 1/3 ünü ise topraktan aldığı azottan sağlayabilmektedir. Bitki yine azot içeriğinin 1/3 ünü toprağa geri verir. Bu azot toprakta biyotik faktörlerin faaliyetini arttırır ve toprağın su tutma

3 3 kapasitesini yükseltir. Soya bitkisinin azot tespitini etkin bir biçimde yapabilmesi için nodüllerin az sayıda, iri ve ana kökün kök tav bölgesinde bulunması gerekir. Nodüllerin küçük ve bütün köke dağılmış halde bulunması azot tespitinin çok az yapılabileceğini göstermektedir. Bu ayrıca soya için etkili olan bakteri suşu nun toprakta yeteri kadar bulunmadığını gösterir. Soya fasulyesinin insanlar tarafından kullanımı çok eskilere dayanmaktadır. Anavatanı olarak Doğu Asya ülkeleri kabul edilmektedir. Amerika bugün soya üreten ülkelerin başında gelmektedir. İstatistiklere göre soya üretimi dünya 90 milyon tondan fazladır. Bu üretimin yarıdan fazlası Amerika ya aittir. Soya üreten en önemli ülkeler sırasıyla A.B.D., Brezilya, Çin, Arjantin ve Rusyadır. Türkiye ye soyanın I. Dünya Savaşından sonra getirildiği sanılmaktadır lı yıllarda ciddiyetle ele alınan soya değerlendirilebilme imkanları iyi tespit edilemediği için unutulmuştur yılları arasında devletin destekleme politikası kapsamına alınmış olmasına rağmen, çiftçilerin ürün alımında gecikme ve ödemelerin gecikmesi gibi sebeplerle destekleme kapsamından çıkarılmıştır. Bugün Türkiye de yıllık üretimi 32 bin ton olan soyanın en yaygın kullanımı yem sanayinde ve soya küspesi kullanılan tavukçuluk alanındadır. Soya tohumu bugün bilindiği kadarıyla 250 çeşit endüstriyel ürün elde edilen çok önemli bir bitkidir. Bu ürünler arasında soya sütü, süttozu, yoğurt, dondurma, peynir, margarin, benzin, mürekkep, antibiyotik, ilaç, sabun, böcek ilacı, mamalar, soya hidrolitik sıvı yağı örnek olarak verilebilir. Belçika da şu anda tüketilen yıllık toplam araba yağı miktarının % 10 kadarı soya bitkisinden sağlanmaktadır. Tüm bunların yanında insanların dışarıdan almak zorunda oldukları yani sentezleyemedikleri 8 çeşit aminoasiti hayvani gıdalar dışında bulunduran tek üründür.

4 SENESENS Her canlı gibi bitkilerinde genetiksel olarak belirlenen yaşam siklusları vardır. Sahip olduğu genlerin yönlendirdiği biyokimyasal olaylar aracılığı ile bitki yapısal (vegetatif) olarak büyür, gelişir. Daha sonra reprodüktif (üretken) evreye geçerek çiçek açar, tohum ve meyve oluşturur, daha sonra yaşlanarak ölür. Ancak bitki ölmeden önce gelişim süresi içinde bazı doku ve organları bir program dahilinde canlılıklarını kaybetmektedirler. Bitkilerde belirli bir düzen içinde meydana gelen bu katabolik olaylar bazı biyosentetik tepkimelerin ve hormonların etkisiyle ortaya çıkmaktadır. Senesens, bu gelişme süreci içinde bazı hücre, doku yada organların gelişmenin amacına uygun olarak ölmesine denir. Senesens dokunun genç ya da yaşlı oluşuna bağlı olarak meydana gelmez, gelişmenin programlı bir sonucudur. Çok yıllık bitkilerde yaşlı organlarda senesens görülür. Daimi yeşil bitkilerde ise yaprak ömrüne göre bir senesens vardır, ömrü dolan yapraklar dökülür. Meristematik dokularda senesens görülmezken farklılaşmış doku ve hücrelerde görülmektedir. Doku gelişimi sırasında bazı hücreler senesense uğrayarak ölürler Senesensin meydana geldiği organlarda biyokimyasal değişmeler meydana gelir ve katabolik tepkimeler hızlanır. Meydana gelen bu biyokimyasal değişmelerde klorofil parçalanarak ksantofil ve karotinoidleri oluşturur. Bu olayın başlamasıyla birlikte yapraktaki protein miktarı kademeli olarak azalır, proteinler aminoasitlere dönüşür. DNA, RNA parçalanırlar, yıkılan bu maddeler gelecek mevsim ya da gelecek nesillerde kullanılmak üzere büyüme aktivitesinde olan başka bitki kısımlarına hareket eder. Bu olayın sebebinin bitkide çiçek ve meyve belirmesiyle birlikte tüm besin maddelerinin bu yapılara hareket etmesinin açlığa sebep olduğu, bu nedenle generatif organ oluşumunun bitkinin ölümüne sebep olduğu belirtilmektedir (Molish, 1938). Bu olay sırasında görev alan hidrolitik enzimler (lipaz, DNaz, RNaz, proteaz, klorofillaz) kompleks molekülleri makromolekül subüniteleri olan nukleotidler, şekerler, yağ asitleri ve diğer küçük organik moleküllere ayırırlar. Ayrıca hidrolisisde mikro ve makroelementlerde serbest kalırlar. Dokulardaki hücresel bağlantılar ise pektinaz enzimleri ile parçalanır. Tüm bu olaylar sonucunda doku hacim kaybeder, kuruyup büzülmektedir.

5 5 Hidrolazlar, Kreps çevrimi enzimleri gibi birçok enzimin senesens sırasındaki aktiviteleri incelenmiş ancak senesense özgü marker bir enzim kesin olarak belirlenememiştir (Önder, Yentür;1999). Arda ve Kuru (1994) Glycine max ın yaşlanmakta olan kotiledonlarında senesensin en güvenilir göstergelerinden biri olduğu öne sürülen peroksidaz aktivitesini incelemişlerdir. Çalışmalar sonucunda hem senesense uğrayan hemde senesensi geciktirilmiş olansoya kotiledonlarındaki peroksidaz aktivitesindeki artışta belirgin bir farklılık gözlenememiştir. Bu sebeple peroksidazın senesens için temel bir gösterge olmadığını rapor etmişlerdir. Hücresel düzeyde meydana gelen senesens değişimleri elektron mikroskobu ile yapılan incelemelerde saptanmıştır. Senesense uğrayan hücrelerde birçok organelde yapısal bozulma görülmüştür. Bu organellerde DNA, RNA, protein, organik ve inorganik madde miktarının azaldığı belirtilmiştir. Senesens sırasında hücre ilk olarak kloroplastın bozulduğu serbest ribozomların azaldığı, tonoplastın permeabl olduğu, plazma membranıın ve nukleus zarının bozulduğu, Endoplazmik retikulum ve tüm membran sistemlerinin parçalanarak protoplazmanın organizasyonunu yitirmesi gözlenmiştir (Butler,1967). Ancak mitokondri fonksiyonunu senesensin son safhasına kadar sürdürdüğü gözlenmiştir Bütün bu yapı ve bileşim bozunmalarının etkileri metabolik faaliyetlere yansıyarak fotosentez ve solunumu etkilemektedir.. Hatta klorofil tahrip olmadan önce fotosentez hızı azaldığı belirtilmiştir. Woolhouse (1967) Perilla frutescens yapraklarında yaprak yaşına bağlı olarak sabit bir hızla devam eden solunumun, senesens periyodunun sonuna doğru ani bir artış gösterdiğini ve sonra azaldığını belirtmiştir.

6 Bitkilerde senesens tipleri 1. Monokarpik Senesens : Yıllık (annual) bitkilerde tohumların ve meyvaların bir defa gelişmesinden sonra tüm bitki ölür. Monokarpik senesens gelişmekte olan tohumlar tarafından başlatılır. 2. Polikarpik Senesens Periyodik olarak yapraklarını döken bu grupta otlar, çalılar ve ağaçlar bulunmaktadır (tekrar tekrar yaprak, çiçek ve meyva verirler). Bu bitkiler sonbaharda yapraklarının dökerler ve ilkbaharda tekrar yaprak, çiçek ve meyva verirler. 3. Sırasal Yaprak Senesensi : Bitkilerde kotiledondan başlayarak apikal uca doğru sırayla ölen yaprakları kapsar. Leopold (1961) sırasal yaprak senesensinin kotiledonlardan başlayarak, alt yapraklardan yukarı doğru sıra ile meydana geldiğini; genç fidelerde apikal meristemin koparılması halinde kotiledonlarda senesensin engellenebileceğini bildirmiştir. 4. Toprak Üstündeki Bitki Kısımlarının Senesensi (Sekuensiyal, Prograsif) : Rizomlu ve bulblu bitkilerin girdiği grupta görülen senesens tipidir.

7 BİTKİNİN TAMAMINDA SENESENS OLAYI Bitkilerde birçok durumda apikal meristemin aktifliğini sürdürmesi ile gövdenin üst kısımları uzun yıllar emriyonik halini devam ettirir. Ancak bu esnada aynı bitki gövdesinin alt kısımlarında bulunan ve daha önceden oluşan lateral organlarda senesens meydana gelir ve ölürler. Monokarpik bitkiler olan tüm tek yıllık, iki yıllık ve bazı çok yıllık bitkiler yaşamlarında birkez çiçeklenip meyva verirler ve ölürler ( Kelly ve Davies,1988). Otsu ve odunsu çok yıllık bitkilerden oluşan polikarpik bitkilerde çiçek ve meyva meydana gelişi birçok kez tekrarlanır, bir çiçek ve meyva verme döneminden sonra ölüm olmaz (Şekil.1 ). Şekil.1 Senesens tipleri (Leopold, 1961)

8 8 Senesens olayının başlamasıyla büyüme azalarak hızla reprodüktif döneme geçilir. Murneek (1926), domates (Lycopersicum esculentum) bitkisinin büyüme hızının çiçeklenme ve meyve oluşumu başladıktan sonra azaldığı, çiçek ve meyve koparılan domates bitkisinde senesensin geciktirilerek bitki büyümesinde artış olduğunu belirtmiştir. Leopold ve ark. (1959) yaptığı deneylerde soya fasulyesinin çiçek tomurcuklarını her gün toplayarak bitkinin ölümünü bir yıldan fazla geciktirmeyi başarmışlardır. Ayrıca soya fasulyesi uzun gün koşullarında bırakılarak çiçeklenmesi önlenir ve uzun süre vegetatif evrede kalması sağlanmaktadır. Sitton ve ark. (1967) Heliantus annuus (ayçiçeği) kökünün sitokinin içeriği çiçek gelişmeye başladığı zaman hızla düşmektedir. Sonuçta tüm maddelerin meyveye gitmesiyle bitkinin vegetatif kısımlarının sitokinin içermediğinden senesense uğrayabileceğini belirmiştir ORGANLARDA SENESENS OLAYI Yapraklar vegetatif evrede büyür ve kendine özgü bir boyuta ulaşınca senesens olayı meydana gelir. Vegetatif evredeki olayların tersine fotosentez hızı ve etkinliği azalır (Rabinowitch,1951). Yapraklarda klorofil ve RNA kaybı meydana gelir ve protein, karbonhidrat seviyesi düşer. Lewington ve ark. (1967) fasulye bitkisi ile yaptığı çalışmada yaprağın yaşlanması ile protein ve klorofil kaybının meydana geldiğini, bu iki bileşiğin hızla azalması kloroplast yapısının bozulması ile ilgili olabileceğini ileri sürmüşlerdir. Antosiyaninlerin artması nedeniyle yaprak sararmaya başlar. Solunum hızı ise belirli bir süre sabit kaldıktan sonra ani bir artış gösterir ve tekrar azalmaktadır. Artan solunum hızı meyva olgunlaşmasındaki solunum klimakteriğine benzemektedir. Klimakteriğin sebebi bilinmemekte fakat etilen üretiminin ani artışı ile ilgili olduğu düşünülmektedir.

9 9 Yaprak senesensi boyunca kloroplastta nişasta tanelerinin kaybı, plastid ribozomlarının yok olması, tilakoidlerin genişlemesi gibi yapısal değişimler meydana gelir. Ayrıca kloroplast içinde büyük osmiofilik globüllerde gözlenmiştir (Butler ve Simon, 1971). Matile (1975) vakuollerin nükleik asit, oligosakkaritler, proteinler gibi hücresel materyallerin bozulması için ana bölgeler olduğu ve senesens boyunca çeşitli hidrolitik enzimlerin vakuolde biriktiğini belirtmiştir. Vakuolar protein içeren hidrolitik enzimler granüllü endoplazmik retikulum üzerinden sentezlenip vakuollere taşındığını saptamıştır. Matile ve Winkenbach (1971) yaptıkları çalışmalarda kloroplastın senesens boyunca yapısal değişimleri incelendiğinde osmiofilik globüllerin sayısının arttığını, internal membran organizasyonunun değiştiğini, kloroplastların şişerek ve stromanın dejenere olduğunu belirtmişlerdir. Senesensin son safhasında tonoplast bozulmasından sonra hücre elemanlarının hızla parçalanarak litik materyaller içeren vakuol içeriği serbest kalmaktadır. Tilakoidlerin bozulması ve osmiofilik globüllerin tilakoidlerin etrafını sarması, osmiofilik globüllerin lamellar yapının bozulmasıyla oluşan lipidlerin depo yeri olduğunu rapor edilmiştir ( Ikeda ve Ueda,1964). Arbidopsis sp. senesensli yapraklarının vakuollerinde RD21 (papain ailesi proteazı) toplandığını gözlemlemişlerdir. RD21 in yaprak senesensi boyunca hücresel proteinlerin bozulmasında role sahip olduğunu belirtmişlerdir (Yamada, Matsushima, Hara-Nnishimura, Nishimura, 2001). Wright ve ark. (1973) senesens sırasında kloroplast proteinleri sitoplazmik proteinlere göre daha hızlı parçalanır. Ayrıca yaprak yaşlanması sırasında sentezleme aktivitesinin bozulmasında RNA nın, özellikle trna nın da azaldığı saptamışlardır. Çiçeklerdeki senesens olayı genellikle çok hızlı ve ritmik bir şekilde bağımsız olarak meydana gelmektedir. Matile ve Winkenbach 1971 de Ipomoea çiçeklerinin senesensi sırasındaki katabolik olayları ayrıntılı olarak incelemişlerdir. Çiçek tomurcuk halindeyken RNA, protein, DNA içeriği en yüksek seviyededir. Çiçek solmaya başlarken DNaz, RNaz (hidrolazlar) aktivitesi hızla artar. Katabolik olayların artışı nedeniyle DNA, RNA içeriği azalır. Protein içeriğindeki azalmaya karşın proteaz aktivitesi değişmeyip sabit kalır. Bu

10 10 sebeple protein içeriğinin azalmasında özel litik bölgelerin rol oynadığı söylenebilir. Bu litik bölgelerin membranları bozulduğunda (tonoplastın permeabl olması gibi) öz suyunun hidrolazları sitoplazma ile karışır ve içsel sindirim başlar. Senesensin bu son noktası otolizis olarak tanımlanır ve hücreler ölür. Ipomoea korollalarının parankima hücreleri önce sağlamdır, hücre içeriği vakuol ile çeper arasında dağılmıştır. Tonoplast zarar görüp permeabl olunca vakuol özsuyunun hidrolazları sitoplazma ile karışır ve otolizis meydana gelmektedir SENESENSİ KONTROL EDEN FAKTÖRLER Senesensin başlamasına çeşitli iç ve dış faktörlerin sebep olduğu biyokimyasal incelemeler sonucu anlaşılmıştır. Bitki gelişmesinde senesensi kontrol eden iç faktörler içinde en önemli olanı genetik faktörlerdir. Thimann (1978) Podospora da senesensi geciktiren iki gen bulmuştur. Ambler ve ark. (1987) Sorgum da bazı genlerin sitokinin içeriğini değiştirerek senesensin meydana gelmesini önlediğini rapor etmiştir. Senesens olayının meydana gelmesi sürecinde genetik faktörlerin yanı sıra bitki büyüme düzenleyicilerininde rolü çok büyüktür. Sitokininler senesensi geciktiren bitkisel hormonlardır (Paranjothy ve Wareing, 1971; Van Staden ve ark., 1988). Sitokininler mayoz bölünme ve protein, DNA, RNA sentezi gibi metabolik olayları arttırdığı ve ayrıca RNA yı parçalamaktan koruduğu bilinmektedir. Ayçiçeğin ksilem özsuyunun sitokinin içeriğinin, büyüme periyodunda çoğaldığı ve büyümenin durup çiçeklenme başlamasıyla azaldığı saptanmıştır. Sitokinin kökten gövdeye taşınmasının azalmasıda senesensi hızlandırmaktadır (Skene, 1975). Leopold ve Kawase (1964) fasulye fidelerinin yapraklarına benziladenin (BA) uygulaması çalışmalarında, kesilen trifoliat yapraklardan birine BA uygulaması yan

11 11 taraftaki uygulama yapılmamış yaprakta büyümeyi inhibe ederek senesense neden olduğunu gözlemlemişlerdir. Sararmış yapraklara sitokinin damlatılması halinde damlanın bulunduğu yerde yeniden yeşerme gözlenmiştir. Ayrıca bir yerine sitokinin damlatılmış ve nemli ortamda bırakılmış yapraklarda sitokinin damlasının bulunduğu yere komşu olan dokularda senesensin hızla meydana geldiği saptanmıştır. Karbonhidrat ve aminoasitlerin bu bölgelerden sitokinin bulunan bölgelere taşındığı belirtilmiştir (Wareing ve Phillips; 1973). Nikotiana sp. nın (tütün) yaprak yarısının bir kısmı kinetin (sitokinin) diğer yarısıda su ile muamele edilirse zamana paralel olarak kinetin içeriğinin yaprağın total protein miktarının artmasına neden olduğu böylece senesensi geciktirdiği gözlenmiştir. Yulaf yaprakları kesilip mineral eriyikte yüzdürülürse klorofil kaybı ile senesens başlar. Bu eriyiğe sitokinin ilave edilip ışığa bırakılırsa senesens gecikir, bunun nedeni sitokinin protein ve nukleik asit sentezinin sürdürülmesini sağlaması ve vakuol tonoplastının bütünlüğünü korumasıdır (Thimann, 1987). Sitokininlerin membran büütnlüğünü sağlayarak senesensi geciktirdiğini belirtmişlerdir( Thimann, 1987; Leshem,1988). Sitokininlerin pratikte ticari değeride vardır. Senesensi geciktirme özelliği kesik çiçeklerde ve taze sebzelerde kullanılabilir. Kesik gül ve karanfil petallerinin yaşlanma ile sitokinin konsantrasyonu azalır oysa sitokinin (dihidrozeatin, benziladenin) ilavesi ile çiçeğin canlılık süresi uzatıldığını belirtmişlerdir (Van Staden ve ark.,1988). Strnad ve ark. (1997) meta-topolin adı verilen yeni bir sitokinin keşfetmişlerdir. Bu maddenin benziladenine bir alternatif olduğunu ileri sürmüşlerdir. Meta-topolin Triticum vulgare (buğday) yaprak segmentlerinde senesens sırasında klorofil ve proteinin hızlı yıkımını önlemiştir. Meta-topolin uygulanan yaprak segmentlerinde peroksidaz seviyesi kontrol yapraklarına kıyasla arttığı, senesensin geciktiği, total klorofil kaybının azaldığı, total azot içeriğininde benzer eğilim gösterdiği rapor edilmiştir ( Palavan-Ünsal, Çağ,Çetin, 2004). Buna karşı araştırmacıların bir kısmı Oksinler (James ve ark., 1965; Osborne, 1967), bir kısmıda gibberellinlerin senesensi geciktirdiğini kanıtlamışlardır.

12 12 Sitokininlerin senesensi engellediği Nooden ve Leopold (1978) tarafından belirtilmiştir. Sağlam ve Okatan (1990) Helianthus annuus L. ( ayçiçeği ) fidelerinde indol asetik asit sentezleyen organların (gövde ucu ve yapraklar) ortadan kaldırılması veya bu organların karanlıkta bırakılması sonucunda metabolitlerin etkinliklerinin sınırlandırılması yüzünden yeteri kadar indol asetik asit sentez edilememiş olması, bu bitkilerin kotiledonlarında sitokininlerin yıkılmasına ve bu nedenle de senensensin engellenmesine yol açtığını belirtmişlerdir. Ecklund ve Moore (1968) alaska bezelyesinde gibberellik asit uygulamasının senesensi geciktirdiği, senesensli bitkilerde toplam RNA ve protein seviyesinin aynı yaştaki senesensi geciktirilmiş bitkilerden daha düşük olduğu gözlemlemişlerdir. Sonbaharda yapraklarını döken ağaçlardan bazılarının yapraklarına gibberellin püskürtülmesiyle senesensin geciktiği görülmüştür (Wareing ve Phillips, 1981). Poliamin seviyesi ise senesens sırasında düşer. Poliaminler sitokininlere benzemektedirler, büyümeyi arttırıcı etkisi vardır. Senesensi inhibe eden poliaminler olan spermidin ve spermin bu olayı RNaz, proteaz ve DNaz aktivitelerini inhibe ederek gerçekleştirdikleri rapor etmiştir (Kaur-Sawhney,1982). Etilen senesensi hızlandıran bir hormon olarak senesens ve yaşlanma sırasındaki metabolik olayları düzenler. Etilen protein, nişasta ve klorofil kaybına neden olarak meyvaların ve yaprak ayası senesensinde teşvik edici bir role sahiptir (Thimann,1980;Woolhouse,1982). Absisyon bölgesinde hücre senesensini hızlandırır. Etilen selülaz enzimini teşvik eder, hücre çeperi erimesinden sorumludur. Çiçek senesensi ile etilen arasındaki ilişkide ayrıntılı olarak incelenmiştir. Kesik karanfil çiçekleri 10 dakika 4 mm gümüş tiyosülfat (STS) ile işlem gördüğünde deiyonize suda 20 o C de 10 gün hiç bozulmadan canlı kaldıkları görülmüştür. STS karanfil çiçeğinin senesensini geciktirmektedir. Diğer taraftan etilen selülaz ve diğer hücre çeperini çözümleyen enzimleride teşvik eder. Bu enzimler meyva olgunlaşmasında ve çiçek senesensinde iş görür. Absisik asit (Mayak ve Halevy, 1972) senesensi hızlandırıcı etkiye sahiptir. Jasmonik asit (Ueda, Kato;1980) düşük konsantrasyonlarda uygulandığında büyümeyi baskılar, yaprak ve meyve senesensini teşvik eder ve klorofil kaybını hızlandırır.

13 13 Bitki senesensinin düzenlenmesinde büyüme maddelerinin rolü hakkında genel bir teori ortaya atılmıştır (Şekil.2 ). Sadece hipotez olan bu görüşte organlar arasındaki karşılıklı etkinin nasıl bir sistemle oluşacağı anlatılmıştır. Buna göre bitkinin aktif olarak büyüyen vegetatif kısımlarından olan gövde (genç yapraklar dahil) ve kök uçları IAA ve sitokinin sentezler. Bu maddeler fizyolojik etkinliklerine göre vegetatif koşulların devamını sağlamaktadır. Vegetatif gövde ucu çiçeklenmek için farklılaşınca ve genç yapraklarda tamamen olgunlaşınca IAA miktarı önemli ölçüde azalır. Aynı zamanda köklerde sentezlenen sitokinin (CK) miktarıda azalır ve büyümedeki aktivitesini kaybeder. Vegetatif dönemi teşvik eden hormonlardaki azalmayı, kökte mevcut olan ABA (absisik asit) düzeyinin artması ve gelişen meyvadan gelen bazı regülatörlerin çoğalması izler. Bu koşullarda bazı türlerde gelişen meyvalar tarafından sentezlenen, hipotetik sentez faktörü (SF) yakın dokularda senesensi teşvik etmektedir. Bazı bitkilerde özellikle soya fasulyesinde olgunlaşan tohumlar tarafından verilen bir senesens sinyali aşağıya doğru, floem yoluyla, tüm bitkiye dağılır ve ulaştığı her yerde yaprakları, gövdenin vegetasyon noktalarını ve kök uçlarını yeniden programlayarak senesense neden olabilmektedir ( Noodén ve Leopold, 1980). Görüldüğü gibi senesens olayı ve bitkilerdeki değişimi çeşitli araştırıcılar tarafından genel düzeyde, anatomik düzeyde, fizyolojik düzeyde, ve hücresel düzeyde incelenmiştir. Bu çalışmalar sonucunda senesens olayının mekanizması ve bitkilerdeki değişimleri aydınlatılmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada Glycine max bitkisinde senesens sırasında meydana gelen değişimler gövde ve yaprak anatomisindeki değişikliklerin belirlenmesi amaçlanmıştır.

14 14 Şekil.2 Bitkilerde senesensin düzenlenmesinde ileri sürülen hipotez Senesense Etki Eden Dış Faktörler Dış faktörlerden kısa gün koşullarının, sıcaklık değişiminin ve kuraklığın senesense neden olduğu kanıtlanmıştır (Wareing ve Phillips, 1973). Tütün yapraklarının senesensini ise besin eksikliği (özellikle azot), sıcaklık ve karanlık hızlandırmaktadır. Yulaf, buğday ve pirinç gibi tahılların izole edilmiş yapraklarının ışıklandırılması senesensi önler ve burada ışığın etkisi fitokrom aracılığı ile olur. Işık sinyali lamina aracılığı ile alınır ve artan oksin miktarı ile çalışır. İzole edilmiş arpa yapraklarının değişik ışık işlemleri sonucunda, senesens sırasında protein ve klorofil içeriği değişmektedir.

15 Senesens Teorileri Noodén ve Leopold (1978; 1980) senesensin değişik biçimlerde meydana gelişini açıklayan çeşitli hipotezler ileri sürmüştür. Rekabet hipotezi; monokarpik bitkilerde çiçek yada genç meyvaların koparılmasıyla senesensin geciktirilebileceği, meyvalarla vegetatif organlar arasında besinlere karşı rekabet doğduğunu ileri sürmektedir. Ancak bu teori birçok gözlemle elde edilen bulgularla çürütülebileceği ortaya konmuştur. Xanthium sp. gibi yıllık bitkilerin çiçeklenmesi bir şekilde engellendiğinde bu bitkiler çiçek açmadan senesense uğrarlar. Krzek ve ark. (1966) Xanthium sp. bitkilerinin çiçek yapamaz formlarında uyarıcı fotoperiyodların senesense neden olduğunu belirtmişlerdir Bir başka hipoteze göre apikal meristem, gelişmekte olan yapraklar ve meyvalar gibi genç dokular yaşlı organlardan besin maddelerini sömürmektedir. Böylece senesens sırasında vegetatif organlardan tohumlara ya da depo organlarına madde taşınması meydana gelmektedir. Bu hipoteze göre bitki ömrü genetik olarak programlanmıştır. Fakat kısa gün koşulları altında çiçeklenebilen tek yıllık bir bitki olan soya fasulyesinin sürekli ışık altında büyütülmesiyle çiçeklenmesi engellendiğinde bitkinin bir yıldan fazla yaşadığı ve 10 metreden fazla büyüdüğü görülmüştür. Bu olay dokunun belirli bir yaşam süresine sahip olduğunu göstermesi bakımından önemlidir. Diğer taraftan senesensin hormonal bir mekanizma ile meydana geldiği de bilinmektedir. Meyva ve tohum oluşurken IAA (oksin), sitokinin miktarı azalır ve meyva ovulünde oluşan hipotetik senesens faktörü yakın organların örneğin olgun yaprağın senesensini teşvik etmektedir. Gelişmekte olan tohumlardan gelen bir sinyal bitkinin diğer kısımlarının senesensinden sorumlu olmaktadır (Ambler ve ark.,1987).

16 16 3.MATERYAL VE METOD 3.1. Materyallerin elde edilmesi Çalışmada kullanılan materyal Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsünden alındı. Bitkilerin yetiştirilmesi için Biyoloji bölümü botanik bahçesi kullanıldı. Deney alanı olarak planlanan alanın toprağı işlenerek ekime hazır duruma getirildi. Deney bitkilerinin tohumları sıra aralığı 40 cm, bitki aralığı 20 cm olacak şekilde ekildi. Deney ve kontrol grubu parsellerine 500 bitki ekimi yapıldı. Ekimden itibaren düzenli olarak sulama yapıldı. Ekilen tohumların çimlenme gelişmeleri günlük olarak izlendi. 10 günlük periyot sonunda ekilen tohumların tamamına yakınında çimlenme gerçekleşti. Bu aşamadan sonra bitkilerin sağlıklı bir şekilde gelişimi için yabancı otları temizlenip düzenli olarak sulaması yapıldı (Şekil.3,4,5). Şekil.3 Deney alanında çimlenerek büyümeye başlayan bitkiler

17 17 Şekil.4 Deney alanında çimlenmiş olan Kontrol grubu bitkileri Şekil.5 Deney grubu bitkileri

18 18 Bu şekilde gelişmesi takip edilen bitkilerin 11 mayıs 2003 tarihinden itibaren çiçeklenmeye başladıkları gözlendi. İlk çiçeklenmeden itibaren deney grubu olarak ayrılmış bitkilerin açmış çiçekleri ve çiçek tomurcukları her gün düzenli olarak kopartıldı. Kontrol gurubu bitkilerine ise bu işlem uygulanmadı. Deney süresince bu işlemler sürekli olarak uygulandı. Bitkilerdeki değişimler gözlenerek fotoğrafları çekildi. Deney ve kontrol grubu bitkilerden düzenli aralıklarla anatomik incelemeler için gövde ve yaprak örnekleri alındı, bu örneklerin bir kısmı laboratuarda anatomik incelemeler için kullanıldı bir kısmı da daha sonraki incelemeler için %70 alkol içine konularak saklandı Anatomik incelemeler Anatomik incelemeler için çiçeklenme başlangıcında, olgunlaşma aşamasında ve deney sonunda olmak üzere alınmış olan örneklerden preparatlar hazırlandı. Gövde anatomik incelemeleri için jilet yardımıyla alınan kesitler safranin boyası içinde 10 dakika bekletildi. Daha sonra fazla boyanın giderilmesi için kesitler % 96 alkol içinde bekletildi. Alkol içerisinde bekleyen örnekler mikroskopta kontrol edilerek inceleme için uygun aşamaya geldiğinde alkolden çıkarıldılar. Bu kesitler 50 o C erime ve donma noktasına sahip gliserin - jelatin ( %50 gliserin - % 50 jelatin) ortamına konularak daimi preparat haline getirildi. Hazırlanmış olan preparatlar öncelikle ışık mikroskobunda incelendi daha sonra Olimpus CH 2 fotomikroskobu kullanılarak fotoğrafları çekildi. Bitkilerdeki stoma yapılarının incelenmesi için yapraklardan yüzeysel kesitler alındı. Bu kesitlere gövde kesitlerine uygulanan işlemler uygulandı. Yaprak yüzeysel kesitlerinin çizimleri Olimpus CH 2 fotomikroskobunun çizim aparatıyla yapıldı.

19 19 4.BULGULAR 4.1. Morfolojik Bulgular Deney parsellerine ekilen kontrol ve deney bitkileri arasında çiçeklenme aşaması ve kontrol grubunun meyvelerinin olgunlaşmaya başlamasına kadar belirgin morfolojik faklılıklar gözlenmedi.her iki grup bitkinin genel görünümleri büyüme hızları birbirine yakın bir şekilde seyretti. Kontrol grubunun meyvelerinin olgunlaşmaya başladığı ağustos ayı ortalarında ise değişimler başladı. Kontrol grubu bitkilerinin gövde uzunlukları deney grubuna göre daha hızlı bir büyüme gösterdi. Bu bitkilerin yaprakları deney grubu bitkilerine göre daha küçük ve daha açık yeşil renge sahip oldukları gözlendi. Kontrol grubu bitkilerinin gövdelerinde tabandan itibaren yoğun bir meyvalanma görüldü. Deney grubu bitkilerinin gövde uzaması yavaş bir şekilde gerçekleşti. Yapraklarının büyük ve daha koyu yeşil renge sahip oldukları gözlendi ( Şekil. 6,7,8,9) Şekil.6 Çiçeklenme aşamasına gelen Kontrol ve Deney grubu bitkilerinin genel görünüşü

20 20 Şekil.7 Ağustos ayı sonunda bitkilerin genel görünüşü Şekil. 8 Ağustos ayı sonunda Kontrol grubu bitkilerinin görünümü

A. TOHUMLU BİTKİLERİN TEMEL KISIMLARI

A. TOHUMLU BİTKİLERİN TEMEL KISIMLARI Bitkilerin Yapısı Biyoloji Ders Notları A. TOHUMLU BİTKİLERİN TEMEL KISIMLARI Karasal bitkiler iki organ sistemine sahiptir. Toprakların su ve mineral alınmasını sağlayan toprak altı kök sistemi ve gövde,

Detaylı

B İ T K İ B İ Y O L O J İ S İ

B İ T K İ B İ Y O L O J İ S İ B İ T K İ B İ Y O L O J İ S İ *BİTKİSEL DOKULAR www.sanalbiyoloji.com Bitkiler damarsız tohumsuz, damarlı tohumsuz ve tohumlu bitkiler olmak üzere üç grupta incelenir. Damarsız tohumsuz bitkilerde kök,

Detaylı

Sunum ve Sistematik. Bu başlıklar altında uygulamalar yaparak öğrenciye yorum, analiz, sentez yetisinin geliştirilmesi hedeflenmiştir.

Sunum ve Sistematik. Bu başlıklar altında uygulamalar yaparak öğrenciye yorum, analiz, sentez yetisinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: BİTKİLERİN YAPISI ALIŞTIRMALAR Bu başlık altında her bölüm kazanımlara ayrılmış, kazanımlar tek tek çözümlü temel alıştırmalar ve sorular ile taranmıştır. Özellikle bu kısmın

Detaylı

Ilıman iklim kuşağında Dinlenme

Ilıman iklim kuşağında Dinlenme Ilıman iklim kuşağında Dinlenme - Meristem dokuları düşük sıcaklık ve gün uzunluğunun azalması ile uyarılarak tomurcuklar dinlenmeye girer. - Yaprak dökümü olur. Bitki soğuğa ve dona karşı dayanım geliştirir.

Detaylı

Uygun koşullar altında gelişen bir bitkinin ilk çiçek taslaklarının görüldüğü zamana kadar geçen dönemi gençlik (juvenile) olarak isimlendirilir.

Uygun koşullar altında gelişen bir bitkinin ilk çiçek taslaklarının görüldüğü zamana kadar geçen dönemi gençlik (juvenile) olarak isimlendirilir. GENERATİF BÜYÜME VE GELİŞME Uygun koşullar altında gelişen bir bitkinin ilk çiçek taslaklarının görüldüğü zamana kadar geçen dönemi gençlik (juvenile) olarak isimlendirilir. Çiçek tohum ve meyve gelişiminden

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 9 BİTKİSEL DOKULAR MERİSTEM

12. SINIF KONU ANLATIMI 9 BİTKİSEL DOKULAR MERİSTEM 12. SINIF KONU ANLATIMI 9 BİTKİSEL DOKULAR MERİSTEM BİTKİSEL DOKULAR Bitkilerde toprak üstü ve toprak altı olmak üzere iki tane sistem vardır. Toprak üstü organ sistemine SÜRGÜN SİSTEM Toprak altı organ

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA

12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA 12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA BİTKİLERDE BESLENME Bitkiler inorganik ve organik maddelere ihtiyaç duyarlar. İnorganik maddeleri hazır almalarına rağmen organik maddeleri

Detaylı

Öğr. Gör. Dr. İlker BÜYÜK, Botanik, 4. Hafta: Bitkisel Dokular - devam B. SÜREKLİ DOKULAR (BÖLÜNMEZ DOKULAR)

Öğr. Gör. Dr. İlker BÜYÜK, Botanik, 4. Hafta: Bitkisel Dokular - devam B. SÜREKLİ DOKULAR (BÖLÜNMEZ DOKULAR) B. SÜREKLİ DOKULAR (BÖLÜNMEZ DOKULAR) Bölünme özelliğini kaybetmişlerdir. Kofulları büyük ve sitoplâzmaları azdır. Hatta bazen sitoplâzmalarını tamamen kaybetmiş ve ölmüşlerdir. Çeperlerinde sekonder veya

Detaylı

01 1. Benzer yapıdaki hücrelerin belirli bir görevi gerçekleştirmek. 6. Parankima dokusuna ait hücrelerde bulunan bazı yapılar

01 1. Benzer yapıdaki hücrelerin belirli bir görevi gerçekleştirmek. 6. Parankima dokusuna ait hücrelerde bulunan bazı yapılar 11. SINIF / B YOLOJ Bitkisel Dokular 01 kavrama testi 1. Benzer yapıdaki hücrelerin belirli bir görevi gerçekleştirmek üzere bir araya gelerek oluşturdukları yapı aşağıdakilerden hangisidir? A) Sistem

Detaylı

BİTKİ BİYOLOJİSİ #1 BİTKİSEL DOKULAR MERİSTEM SELİN HOCA

BİTKİ BİYOLOJİSİ #1 BİTKİSEL DOKULAR MERİSTEM SELİN HOCA BİTKİ BİYOLOJİSİ #1 BİTKİSEL DOKULAR SELİN HOCA BİTKİLERİN YAPISI Bitkilerde toprak üstü ve toprak altı olmak üzere iki tane sistem vardır. Toprak üstü organ sistemine SÜRGÜN SİSTEM Toprak altı organ sistemine

Detaylı

MBG 112 GENEL BİYOLOJİ II BİTKİ YAPISI VE BÜYÜME DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN ÇİFTÇİ. Bitkilerde 3 temel organ bulunur. Kök. Gövde.

MBG 112 GENEL BİYOLOJİ II BİTKİ YAPISI VE BÜYÜME DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN ÇİFTÇİ. Bitkilerde 3 temel organ bulunur. Kök. Gövde. MBG 112 GENEL BİYOLOJİ II BİTKİ YAPISI VE BÜYÜME DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN ÇİFTÇİ Bitkilerde 3 temel organ bulunur. Kök Gövde Yaprak 1 Anatomik olarak bu organlar monokotil ve dikotiledonlarda farklılık gösterir.

Detaylı

Materyal: Rosa sp. (gül; dikotil çiçek) ve Lilium sp. (zambak; monokotil çiçek)

Materyal: Rosa sp. (gül; dikotil çiçek) ve Lilium sp. (zambak; monokotil çiçek) KONU 10. ÜREME VE GELİŞME I. Bitki Hücrelerinde Üreme ve Gelişme: Materyal: Rosa sp. (gül; dikotil çiçek) ve Lilium sp. (zambak; monokotil çiçek) Yöntem: Rosa sp. ve Lilium sp. tam çiçeğinden alınan enine

Detaylı

Karbonhidratlar, odunsu bitkilerin en önemli yapı maddeleridir.

Karbonhidratlar, odunsu bitkilerin en önemli yapı maddeleridir. Karbonhidratlar Karbonhidratlar Karbonhidratlar, odunsu bitkilerin en önemli yapı maddeleridir. Bunlar, meristematik dokulara iletildiğinde, bu kısımlarda selüloz, lignin, pektin bileşikleri ve lipitler

Detaylı

1. B HÜCRELER N YAPISI... 1 2. ENZ MLER VE LEVLER ... 19

1. B HÜCRELER N YAPISI... 1 2. ENZ MLER VE LEVLER ... 19 İÇİNDEKİLER 1. BİTKİ HÜCRELERİNİN YAPISI... 1 1.1. BİTKİ HÜCRELERİ VE YAPISI... 1 1.1.1. Meristematik Bitki Hücresi... 2 1.1.2. Olgun Bitki Hücresi... 3 1.1.3. Odunsu Bitki Hücresi... 4 1.1.4. Otsu Bitki

Detaylı

Çayın Bitkisel Özellikleri

Çayın Bitkisel Özellikleri Çayın Bitkisel Özellikleri Bir asırlık bir ömre sahip bulunan çay bitkisi doğada büyümeye bırakıldığında zaman bir ağaç görünümünü alır. Görünüş itibarı ile dağınık bir görünüm arz eden bitki yapısı tek

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 24 STOMA VE TERLEME (TRANSPİRASYON)

12. SINIF KONU ANLATIMI 24 STOMA VE TERLEME (TRANSPİRASYON) 12. SINIF KONU ANLATIMI 24 STOMA VE TERLEME (TRANSPİRASYON) STOMA Genellikle yaprakta bulunan bitkide gaz alışverişini sağlayan küçük gözeneklerdir. Bitkinin yaşadığı iklim koşuluna bağlı olarak konumu

Detaylı

Hücre canlının en küçük yapı birimidir.

Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Bitkilerde bulunan hücredir.bu hücrelerde hücre duvarı bulunduğundan hayvan hücresinden ayrılır. Hücre duvarı vardır. Kofulu büyük ve az sayıdadır. Şekli dikdörtgen

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 15 BİTKİLERİN YAPISI KÖK

12. SINIF KONU ANLATIMI 15 BİTKİLERİN YAPISI KÖK 12. SINIF KONU ANLATIMI 15 BİTKİLERİN YAPISI KÖK KÖK Kara hayatına uyum sağlamış bitkilerde genellikle toprak altına doğru gelişen KÖK bulunur. Kök sistemi; Bitkiyi toprağa bağlar. Topraktan su ve mineralleri

Detaylı

BÖLÜM 10 ORGANİK MADDELERİN TAŞINIMI

BÖLÜM 10 ORGANİK MADDELERİN TAŞINIMI BÖLÜM 10 ORGANİK MADDELERİN TAŞINIMI Çok hücrelilerde taşınım Difüzyon Hayvanlarda taşınım TRANSLOKASYON verim = Organik madde birikimi ve taşınımı 1 dönümlük elma bahçesi 70 ton meyve üretimi=10 ton organik

Detaylı

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1 CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1.Hücresel yapıdan oluşur 2.Beslenir 3.Solunum yapar 4.Boşaltım yapar 5.Canlılar hareket eder 6.Çevresel uyarılara tepki gösterir 7.Büyür ve gelişir (Organizasyon) 8.Üreme

Detaylı

BİYOLOJİ VE BİLİMSEL YÖNTEM... 1 Bilim ve Bilimsel Yöntem... 2

BİYOLOJİ VE BİLİMSEL YÖNTEM... 1 Bilim ve Bilimsel Yöntem... 2 İÇİNDEKİLER Sayfa BİYOLOJİ VE BİLİMSEL YÖNTEM... 1 Bilim ve Bilimsel Yöntem... 2 CANLILARIN OLUŞUMU... 5 CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ... 9 CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI... 11 SİSTEMATİK... 13 BİTKİ VE HAYVANLARIN

Detaylı

Öğr. Gör. Dr. İlker BÜYÜK, Botanik, 3. Hafta: Bitkisel Dokular KOLONİ VE DOKULAŞMA

Öğr. Gör. Dr. İlker BÜYÜK, Botanik, 3. Hafta: Bitkisel Dokular KOLONİ VE DOKULAŞMA KOLONİ VE DOKULAŞMA Yeryüzünde çok sayıda tek hücreli canlı vardır ve bunlar basit yapılıdır. Oysaki çok hücreli olmak gelişmiş canlı olmanın gereklerindendir. Çünkü tek hücreli bir canlı (örneğin Euglena

Detaylı

Bitki Fizyolojisi. 6. Hafta

Bitki Fizyolojisi. 6. Hafta Bitki Fizyolojisi 6. Hafta 1 Fotosentezin karanlık tepkimelerinde karbondioksit özümlemesi; 1. C 3 bitkilerinde (Calvin-Benson mekanizması ile), 2. C 4 bitkilerinde (Hatch-Slack mekanizması ile), 3. KAM

Detaylı

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ Beslenme Boşaltım Üreme Büyüme Uyarıları algılama ve cevap verme Hareket Solunum Hücreli yapı

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ Beslenme Boşaltım Üreme Büyüme Uyarıları algılama ve cevap verme Hareket Solunum Hücreli yapı CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ Beslenme Boşaltım Üreme Büyüme Uyarıları algılama ve cevap verme Hareket Solunum Hücreli yapı Hayvan hücreleri mikroskop ile incelendiğinde hücre şekillerinin genelde yuvarlak

Detaylı

Prof. Dr. Necmi İŞLER M.K.Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü

Prof. Dr. Necmi İŞLER M.K.Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Prof. Dr. Necmi İŞLER M.K.Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü ÜREME ORGANI ÇİÇEK ÇİÇEKLER BİTKİLERİN EŞEYLİ ÜREME ORGANIDIR. ÇİÇEĞİN KISIMLARI taç yaprak TAM ÇİÇEĞİN ŞEKLİ başçık sapçık dişicik

Detaylı

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres nedir? Olumsuz koşullara karşı canlıların vermiş oldukları tepkiye stres denir. Olumsuz çevre koşulları bitkilerde strese neden olur. «Biyolojik Stres»: Yetişme

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #23

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #23 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #23 1) Embriyo Amniyon Sıvısı 2) Bakterilerin ve paramesyumun konjugasyonu sırasında; I. Sitoplazmadaki serbest deoksiribonükleotitlerin azalması II. Kalıtsal çeşitlilik artışı

Detaylı

Solunum. Solunum ve odunsu bitkilerin büyümesi arasında yüksek bir korelasyon bulunmaktadır (Kozlowski ve Pallardy, 1997).

Solunum. Solunum ve odunsu bitkilerin büyümesi arasında yüksek bir korelasyon bulunmaktadır (Kozlowski ve Pallardy, 1997). SOLUNUM Solunum Solunum, canlı hücrelerdeki organik maddelerin oksidasyonuyla, enerjinin açığa çıkarılması olayı olarak tanımlanır. Açığa çıkan enerji, kimyasal enerji (ATP) olarak depolanır. Solunum ürünleri,

Detaylı

2006 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI

2006 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 2006 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 1. BÖLÜM 1. I. Adaptasyon II. Mutasyon III. Kalıtsal varyasyon Bir populasyondaki bireyler, yukarıdakilerden hangilerini "doğal seçilim ile kazanır? D) I veii E)

Detaylı

*Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimine hücre denir.

*Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimine hücre denir. Fen ve Teknoloji 1. Ünite Özeti Hücre Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme. *Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimine hücre denir. *Hücrenin temel kısımları: hücre zarı, sitoplâzma ve

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 34. ADIM HÜCRE 11- SİTOPLAZMA 3

ADIM ADIM YGS-LYS 34. ADIM HÜCRE 11- SİTOPLAZMA 3 ADIM ADIM YGS-LYS 34. ADIM HÜCRE 11- SİTOPLAZMA 3 TEK ZARLI ORGANELLER 4) Koful Hücre içerisinde çeşitli görevleri bulunan organeldir. Genel olarak hayvan hücrelerinde çok sayıda küçük küçük ;bitki hücrelerinde

Detaylı

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE www.benimdershanem.esy.es Bilgi paylaştıkça çoğalır. BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE HÜCRE Hücre ya da göze, bir canlının yapısal ve işlevsel özellikler gösterebilen en küçük birimidir. Atomların molekülleri,

Detaylı

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU 13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU Laktik Asit Fermantasyonu Glikozdan oksijen yokluğunda laktik asit üretilmesine LAKTİK ASİT FERMANTASYONU denir. Bütün canlılarda sitoplazmada gerçekleşir.

Detaylı

Bitkilerde C3, C4 ve CAM Mekanizmaları, Farkları ve Üstünlükleri

Bitkilerde C3, C4 ve CAM Mekanizmaları, Farkları ve Üstünlükleri Bitkilerde C3, C4 ve CAM Mekanizmaları, Farkları ve Üstünlükleri Bitkilerde C3 Yolu Calvin döngüsünün ilk tanımlanabilir ürünü 3-C lu PGA molekülü olduğu için bu metabolik yol C 3 yolu olarak adlandırılır.

Detaylı

22.04.2015 MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN. Döl almaşı

22.04.2015 MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN. Döl almaşı MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN Döl almaşı Angiospermlerde; Baskın döl sporofit, Gametofit indirgenmiş, Sporofit üreme yapısı olan çiçeği oluşturur. Ovaryum

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ STRES KOŞULLARINA DAYANIKLILIK ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ 25.02.2 TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ Yrd. Doç. Dr. YILMAZ BİTKİLERDE STRES Çevresel koşullardaki herhangi bir farklılık (stres)

Detaylı

2005 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI

2005 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 2005 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 1. Aşağıdaki tabloda I, II, III, IV olarak numaralandırılan bakteri, mantar, bitki ve hayvan hücrelerinin bazı yapısal özellikleriyle ilgili bilgiler verilmiştir.

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

İLK DEFA 1665 YILINDA ROBERT HOOK, MANTAR DOKUSUNU İNCELEMİŞ GÖZLEMLEDİGİ YAPILARDA KÜÇÜK BOŞLUKLAR GÖRMÜŞ VE GÖRDÜĞÜ BU BOŞLUKLARA İÇİ BOŞ ODACIKLAR

İLK DEFA 1665 YILINDA ROBERT HOOK, MANTAR DOKUSUNU İNCELEMİŞ GÖZLEMLEDİGİ YAPILARDA KÜÇÜK BOŞLUKLAR GÖRMÜŞ VE GÖRDÜĞÜ BU BOŞLUKLARA İÇİ BOŞ ODACIKLAR HÜCRE İLK DEFA 1665 YILINDA ROBERT HOOK, MANTAR DOKUSUNU İNCELEMİŞ GÖZLEMLEDİGİ YAPILARDA KÜÇÜK BOŞLUKLAR GÖRMÜŞ VE GÖRDÜĞÜ BU BOŞLUKLARA İÇİ BOŞ ODACIKLAR ANLAMINA GELEN HÜCRE DEMİŞTİR.ANCAK HÜCRE BİLİMİNİN

Detaylı

TEST 1. Hücre Solunumu. 4. Aşağıda verilen moleküllerden hangisi oksijenli solunumda substrat olarak kullanılamaz? A) Glikoz B) Mineral C) Yağ asidi

TEST 1. Hücre Solunumu. 4. Aşağıda verilen moleküllerden hangisi oksijenli solunumda substrat olarak kullanılamaz? A) Glikoz B) Mineral C) Yağ asidi 1. Termometre Çimlenen bezelye tohumlar Termos Çimlenen bezelye tohumları oksijenli solunum yaptığına göre yukarıdaki düzenekle ilgili, I. Termostaki oksijen miktarı azalır. II. Termometredeki sıcaklık

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #13

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #13 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #13 1) Canlılarda özelliklerin genlerle kontrol edildiği ve her genin en az bir özellikten sorumlu olduğu bilindiğine göre, I. Diploid canlılarda her özellik için iki gen bulunması

Detaylı

CANLININ İÇ YAPSINA YOLCULUK

CANLININ İÇ YAPSINA YOLCULUK CANLININ İÇ YAPSINA YOLCULUK EN KÜÇÜK OLANINDAN EN BÜYÜK OLANINA KADAR TÜM CANLILARIN YAPISINI OLUŞTURAN BİRİM: HÜCRE Canlıların tüm özelliklerini taşıyan en küçük birimine hücre denir. Canlı bir hücreden

Detaylı

a. etilen b. tigmonasti c. oksin d. niktinasti hareketleri e. tigmotropizma f. Fototropizma g. Vernalizasyon h. Sitokinin

a. etilen b. tigmonasti c. oksin d. niktinasti hareketleri e. tigmotropizma f. Fototropizma g. Vernalizasyon h. Sitokinin Doğru veya Yanlış. (..) Karasal bitkiler beslenme ortamı olarak toprak ve atmosferi birlikte kullanır (..) Bitkilerde C,H ve O eksikliği görülmez. (..) Bitkilerde ototrofluk,heterotrofluk ve hemototrof

Detaylı

Öğr. Gör. Dr. İlker BÜYÜK, Botanik, 8. Hafta: Yaprak

Öğr. Gör. Dr. İlker BÜYÜK, Botanik, 8. Hafta: Yaprak YAPRAK Yapraklar bitkinin fotosentez ve terleme (transpirasyon) organıdır. Gövdeden köken alırlar. Gövde üzerinde düğüm (nod) adı verilen bölgelerden çıkarlar. Kök ve gövdeye göre, ömürleri daha kısadır.

Detaylı

Bitkiler, Uyaranlar, Hormonlar

Bitkiler, Uyaranlar, Hormonlar Bitkiler, Uyaranlar, Hormonlar Fitomorfogenez Fototropizmalar Gravitropizma Tigmotropizma ve Thigmonasti. Turgor Hareketleri Dormansi Ekstrem temperatürlere dayanıklılık Bitki hormonları 1 Fitomorfogenez

Detaylı

ARIKÖY TOPLU YAPI YÖNETİMİ BİTKİLER NE İSTER

ARIKÖY TOPLU YAPI YÖNETİMİ BİTKİLER NE İSTER ARIKÖY TOPLU YAPI YÖNETİMİ BİTKİLER NE İSTER Hazırlayan ZİRAAT MÜHENDİSİ:Murad Ali DEMİR İSTANBUL 2009 N (DAL) (AZOT) Bitkilerin en fazla ihtiyaç duyduğu besin maddelerinden biri olan azot vejetatif gelişmeyi

Detaylı

Ceviz Fidanı-Ağacı İklim ve Toprak İstekleri

Ceviz Fidanı-Ağacı İklim ve Toprak İstekleri Yavuz-1 CEVİZ (KR-2) Ceviz yetişen tüm bölgelerde yetişir. Özellikle geç donların görüldüğü yerlerde yetiştirilmesi tavsiye edilir. Verimsiz bir çeşittir. Nisbi Periyodisite görülür. Meyvesi oval şekilli

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 1) Bakterilerin gerçekleştirdiği, I. Kimyasal enerji sayesinde besin sentezleme II. Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürme III. Kimyasal bağ enerjisini ATP enerjisine

Detaylı

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 Sera nedir? Bitki büyüme ve gelişmesi için gerekli iklim etmenlerinin

Detaylı

9. SINIF KONU ANLATIMI 46 CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-8 BİTKİLER ALEMİ

9. SINIF KONU ANLATIMI 46 CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-8 BİTKİLER ALEMİ 9. SINIF KONU ANLATIMI 46 CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-8 ALEMİ ALEMİ Çok hücreli ökaryot canlılardır. Koloroplast içerirler ve fotosentez ile inorganik maddeleri organik madde haline getirerek beslenirler.

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

2003 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI

2003 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 2003 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 1. Bir hücrede oksijenli solunum, protein sentezi, fotosentez olaylarının tümünün gerçekleşebilmesi için, bu hücrede; I. ribozom, II. kloroplast, III. mitokondri,

Detaylı

Öğr. Gör. Dr. İlker BÜYÜK, Botanik, 5. Hafta: Bitkisel Dokular - devam DESTEK DOKU (MEKANİK SİSTEM)

Öğr. Gör. Dr. İlker BÜYÜK, Botanik, 5. Hafta: Bitkisel Dokular - devam DESTEK DOKU (MEKANİK SİSTEM) DESTEK DOKU (MEKANİK SİSTEM) Bitkiler hayatta kalmak için sabit bir duruşa sahip olmak zorundadır. Fotosentezde ışığın soğurulması, topraktan su ve minerallerin alınması gibi hayati önem taşıyan tüm bu

Detaylı

- Su hayatsal olaylar - Çözücü - Taşıyıcı - ph tamponlaması - Fotosentez - Mineral madde alınımı - YAĞIŞLAR

- Su hayatsal olaylar - Çözücü - Taşıyıcı - ph tamponlaması - Fotosentez - Mineral madde alınımı - YAĞIŞLAR OTEKOLOJİ SU - Su hayatsal olaylar - Çözücü - Taşıyıcı - ph tamponlaması - Fotosentez - Mineral madde alınımı - YAĞIŞLAR ÇİĞ VE KIRAĞI - Toprak yüzeyinin sıcaklığını kaybetmesi - Suyun yoğunlaşması - Çiy

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111

HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111 HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111 asli.memisoglu@deu.edu.tr KONULAR HAYVAN HÜCRESİ HAYVAN, BİTKİ, MANTAR, BAKTERİ HÜCRE FARKLARI HÜCRE ORGANELLERİ

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #22

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #22 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #22 1) Zigottan başlayıp yeni bir bireyin meydana gelmesiyle sonlanan olayların hepsine birden gelişme denir. Embriyonun gelişimi sırasında, I. Morula II. Gastrula III. Blastula

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 9. Sınıf DOĞRU YANLIŞ SORULARI Nitel gözlemlerin güvenilirliği nicel gözlemlerden fazladır. Ökaryot hücrelerde kalıtım materyali çekirdek içinde bulunur. Ototrof beslenen canlılar

Detaylı

МАКЕДОНСКО БИОЛОШКО ДРУШТВО MAKEDONYA CUMHURİYETİ BİYOLOGLAR BİRLİĞİ BİYOLOJİ 4.CUMHURİYET YARIŞМАSI LİSE (II) İKİNCİ SINIF

МАКЕДОНСКО БИОЛОШКО ДРУШТВО MAKEDONYA CUMHURİYETİ BİYOLOGLAR BİRLİĞİ BİYOLOJİ 4.CUMHURİYET YARIŞМАSI LİSE (II) İKİNCİ SINIF 20.05.2017 МАКЕДОНСКО БИОЛОШКО ДРУШТВО MAKEDONYA CUMHURİYETİ BİYOLOGLAR BİRLİĞİ BİYOLOJİ 4.CUMHURİYET YARIŞМАSI LİSE (II) İKİNCİ SINIF 1. Verilen ifadelerden doğru olanların önündeki D harfini, yanlış

Detaylı

12-B 61. Şekildeki yeşil bir bitki 1. durumdan 2. duruma getirilirse bitkinin bir süre sonra alacağı şekil hangisi C) D) 1. durum 2.

12-B 61. Şekildeki yeşil bir bitki 1. durumdan 2. duruma getirilirse bitkinin bir süre sonra alacağı şekil hangisi C) D) 1. durum 2. 61. Işık 1. durum 2. durum Işık Şekildeki yeşil bir bitki 1. durumdan 2. duruma getirilirse bitkinin bir süre sonra alacağı şekil hangisi gibidir? A) B) C) D) E) 14 62. Hayvanların sınıflandırılmasında

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 32. ADIM HÜCRE 9- SİTOPLAZMA

ADIM ADIM YGS-LYS 32. ADIM HÜCRE 9- SİTOPLAZMA ADIM ADIM YGS-LYS 32. ADIM HÜCRE 9- SİTOPLAZMA 2) Sitoplazma Hücrenin içini dolduran sıvıdır. İçinde inorganik ve organik maddeler vardır. Ayrıca görevleri birbirinden farklı olan organeller de bulunur.

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri Ayrıca bitkilerin yapraklarına yeşil rengi de klorofil adı verilen bu yapılar verir. Besin Zinciri: - Aynı ekosistemde yaşayan canlıların

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK

ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK 3) Çekirdek Ökaryot yapılı hücrelerde genetik maddeyi taşıyan hücre kısmıdır. Prokaryot hücreli canlılarda bulunmaz. GÖREVLERİ: 1) Genetik maddeyi taşıdığından

Detaylı

9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU

9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU 9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU Canlıların yapısına katılan maddeler çeşitli özellikler nedeni ile temel olarak iki grupta incelenir. Canlının Temel Bileşenleri

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : CANLILAR VE ENERJİ İLİŞKİLERİ

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : CANLILAR VE ENERJİ İLİŞKİLERİ ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : CANLILAR VE ENERJİ İLİŞKİLERİ B FOTOSENTEZ : 1 Güneş Enerjisinin Dönüştürülüp Depolanması 2 Fotosentez Olayı (Karbondioksit Özümlemesi) 3 Fotosentez Hızını Etkileyen

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 5. ADIM CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU

ADIM ADIM YGS-LYS 5. ADIM CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU ADIM ADIM YGS-LYS 5. ADIM CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU Canlıların yapısına katılan maddeler çeşitli özellikler nedeni ile temel olarak iki grupta incelenir. Canlının Temel Bileşenleri

Detaylı

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER,

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, mikrobiyal formülasyondan ve bitki menşeli doğal ürünlerden oluşur. Bu grupta yer alan gübreler organik tarım modelinde gübre girdisi olarak kullanılırlar. Bitkilerin ihtiyaç

Detaylı

Bitkisel Dokular, Bitkinin Kısımları, Meristem Doku

Bitkisel Dokular, Bitkinin Kısımları, Meristem Doku Bitkisel Dokular, Bitkinin Kısımları, Meristem Doku Bitkisel Dokular Doku, ortak bir yapıyı oluşturmak ve bir işlevi yerine getirmek için birlikte çalışan hücrelerin oluşturduğu gruptur. Bitkilerin büyüme

Detaylı

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir.

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop:  Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir. Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Gözümüzle göremediğimiz çok küçük birimleri (canlıları, nesneleri vs ) incelememize yarayan alete mikroskop denir. Mikroskobu ilk olarak bir kumaş satıcısı

Detaylı

belirlenmiştir. En iyi meyve tutumu 22 nolu tozlayıcının %5 lik çiçek tozu un karışımından elde edilmiştir. 3. Denemede kullanılan tozlayıcı

belirlenmiştir. En iyi meyve tutumu 22 nolu tozlayıcının %5 lik çiçek tozu un karışımından elde edilmiştir. 3. Denemede kullanılan tozlayıcı ÖZET 1. Denemenin yürütüldüğü yıllarda tozlayıcı tip ve dişi çeşitlerde çiçeklenmenin Nisan ayında olduğu gözlenmiştir. 1998 yılında tozlayıcı tip ve dişi çeşitlerin çiçeklenmesi 6 Nisan (çiçeklenme başlangıcı)

Detaylı

Hücre zarının yapısındaki yağlardan eriyerek hücre zarından geçerler.fazlalıkları karaciğerde depo edilir.

Hücre zarının yapısındaki yağlardan eriyerek hücre zarından geçerler.fazlalıkları karaciğerde depo edilir. DERS: BİYOLOJİ KONU: C.T.B(Vitaminler e Nükleik Asitler) VİTAMİNLER Bitkiler ihtiyaç duydukları bütün vitaminleri üretip, insanlar ise bir kısmını hazır alır. Özellikleri: Yapıcı, onarıcı, düzenleyicidirler.

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 44. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-4 BAKTERİLER ALEMİ-2

ADIM ADIM YGS-LYS 44. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-4 BAKTERİLER ALEMİ-2 ADIM ADIM YGS-LYS 44. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-4 BAKTERİLER ALEMİ-2 BAKTERİLERDE EŞEYSİZ ÜREME İKİYE BÖLÜNME Bakteri bölüneceği zaman DNA dan bir kopya çıkartılır. Böylece bakteri içinde iki tane

Detaylı

GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları

GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları GİRİŞ Sulamanın amacı kültür bitkilerinin ihtiyacı olan suyun, normal yağışlarla karşılanmadığı hallerde insan eliyle toprağa verilmesidir. Tarımsal

Detaylı

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir CANLILIK HÜCREYLE BAŞLAR 1- Canlıların Ortak Özellikleri : Çevremizdeki varlıklar canlı ve cansız varlıklar olarak iki grupta toplanırlar. Cansız varlıklar katı, sıvı ve gaz halindeki maddelerden oluşur.

Detaylı

Canlılarda mitoz, amitoz ve mayoz olmak üzere üç çeşit bölünme görülür.

Canlılarda mitoz, amitoz ve mayoz olmak üzere üç çeşit bölünme görülür. HÜCRE BÖLÜNMELERİ Canlılarda mitoz, amitoz ve mayoz olmak üzere üç çeşit bölünme görülür. I. MİTOZ BÖLÜNME Mitoz bölünme tek hücreli canlılardan, çok hücreli canlılara ve insana kadar bir çok canlı grubu

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 33. ADIM HÜCRE 10- SİTOPLAZMA 2

ADIM ADIM YGS-LYS 33. ADIM HÜCRE 10- SİTOPLAZMA 2 ADIM ADIM YGS-LYS 33. ADIM HÜCRE 10- SİTOPLAZMA 2 TEK ZARLI ORGANELLER 1) Endoplazmik Retikulum Hücre zarı ile çekirdek zarı arasında oluşmuş kanalcıklardır. Yumurta hücresi, embriyonik hücreler ve eritrositler(alyuvar)

Detaylı

Ato Serisi. Atofer TOPRAKTAN UYGULAMA PREPARATI ŞELATLI DEMİR. Demirin Bitkilerdeki Fonksiyonu. Demirin Topraktaki Yarayışlılığı

Ato Serisi. Atofer TOPRAKTAN UYGULAMA PREPARATI ŞELATLI DEMİR. Demirin Bitkilerdeki Fonksiyonu. Demirin Topraktaki Yarayışlılığı Ato Serisi Atofer TOPRAKTAN UYGULAMA PREPARATI ŞELATLI DEMİR Demirin Bitkilerdeki Fonksiyonu Demir çoğu bitki enziminin önemli bir parçasıdır. Kloroplastlarda bulunur ve fotosentez metabolizmasında önemli

Detaylı

Biyoloji Bilimi ve Canlıların Ortak Özellikleri

Biyoloji Bilimi ve Canlıların Ortak Özellikleri Madde ve Özkütle 2 YGS Fizik 1 Bu yazıda ne anlatıyoruz? Hazırladığımız yazıda biyoloji bilimi ve canlılarda bulunan ortak özelliklerle alakalı sınava yönelik bilgileri paylaştık. Konuyu okuduktan sonra,

Detaylı

HÜCRE. Yrd.Doç.Dr. Mehtap ÖZÇELİK Fırat Üniversitesi

HÜCRE. Yrd.Doç.Dr. Mehtap ÖZÇELİK Fırat Üniversitesi HÜCRE Yrd.Doç.Dr. Mehtap ÖZÇELİK Fırat Üniversitesi Hücre Canlıların en küçük yapı taşıdır Bütün canlılar hücrelerden oluşur Canlılar tek hücreli ya da çok hücreli olabilir Bitki ve hayvan hücresi = çok

Detaylı

BAKTERİLER ALEMİ SELİN HOCA

BAKTERİLER ALEMİ SELİN HOCA BAKTERİLER ALEMİ SELİN HOCA Prokaryot hücre yapısına sahip olan tek hücreli canlılardır. Gözle göremediğimiz için keşfedilmeleri ancak mikroskobun icadı ile olmuştur. Keşfedilmemiş bakteri çeşidi sayısının

Detaylı

BROKOLĠ YETĠġTĠRĠCĠLĠĞĠ Gübreleme Organik madde oranı toprak analizi sonucunda 0-2 arasında ise ekim öncesinde dekara 1,5 lt gelecek şekilde Hum Elit

BROKOLĠ YETĠġTĠRĠCĠLĠĞĠ Gübreleme Organik madde oranı toprak analizi sonucunda 0-2 arasında ise ekim öncesinde dekara 1,5 lt gelecek şekilde Hum Elit BROKOLĠ YETĠġTĠRĠCĠLĠĞĠ Gübreleme Organik madde oranı toprak analizi sonucunda 0-2 arasında ise ekim öncesinde dekara 1,5 lt gelecek şekilde Hum Elit -18, 2-4 arasında ise 40 lt su ile Hum Elit 15 uygulaması

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #12

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #12 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #12 1) İnsanda döllenme sırasında, I. Spermdeki çekirdek, sentrozomun yumurtaya geçmesi II. Spermdeki akrozomun patlayarak zona pellusidayı eritmesi III. Yumurtadaki salgı maddelerinin

Detaylı

Nükleik Asitler ÜNİTE 3. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler

Nükleik Asitler ÜNİTE 3. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler ÜNİTE 3 Nükleik Asitler Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Nükleik asitlerin (DNA, RNA) organizmadaki etkilerini, Görev ve işlevlerini, Hangi besinlerde daha zengin olarak bulunduğunu öğrenmiş olacaksınız.

Detaylı

ISPARTA HALIKENT ANADOLULİSESİ ÖĞRETİM YILI 9 A-B-C-D-E SINIFLAR BİYOLOJİ DERSİ 2. DÖNEM 3. YAZILI SINAVI RAKAMLA YAZIYLA PUAN

ISPARTA HALIKENT ANADOLULİSESİ ÖĞRETİM YILI 9 A-B-C-D-E SINIFLAR BİYOLOJİ DERSİ 2. DÖNEM 3. YAZILI SINAVI RAKAMLA YAZIYLA PUAN 1. Doğal sınıflandırmada aşağıdakilerden hangisi göz önünde bulundurulmamıştır? A) Genetik (soy) benzerliği B) Anatomik benzerlik C) Dünyadaki dağılımları D) Akrabalık derecesi E) Embriyonik benzerlik

Detaylı

Organik Bileşikler. Karbonhidratlar. Organik Bileşikler YGS Biyoloji 1

Organik Bileşikler. Karbonhidratlar. Organik Bileşikler YGS Biyoloji 1 Organik Bileşikler YGS Biyoloji 1 Hazırladığımız bu yazıda; organik bileşikler ve organik bileşiklerin yapısını, canlılarda bulunan organik bileşikleri ve bunların görevlerini, kullanım alanlarını, canlılar

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf 1 BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI CANLININ ORTAK ÖZELLİKLERİ

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf 1 BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI CANLININ ORTAK ÖZELLİKLERİ YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 9. Sınıf 1 BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI CANLININ ORTAK ÖZELLİKLERİ DOĞRU YANLIŞ SORULARI Bilimsel problemlerde hipotezler her zaman bir sonuca ulaşır. Bir problemle ilgili gözlem

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #15

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #15 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #15 1) Bir hücrede meydana gelen bölünme evrelerinden birine ait şekil yukarıdaki gibi ise; I. Diploit kromozomludur. II. Glikozu nişasta şeklinde depolar. III. Sitoplazması boğumlanma

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #4

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #4 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #4 1) Bir hücrenin X maddesini difüzyonla almakta olduğu görülmüştür. Bu hücre ve içerisinde bulunduğu ortamla ilgili, I. Ortamdaki X yoğunluğu hücreden daha fazladır. II. X in

Detaylı

Ekmeklik Buğdayda Başak

Ekmeklik Buğdayda Başak Ekmeklik Buğdayda Başak Ekmeklik Buğdayda Başak Ekmeklik Buğdayda Başak Ekmeklik Buğdayda Başak SARIPAS SARIPAS SARIPAS Çavdar ve Bezelye Ekili Tarla Buğday tarlası Yulafta Salkım Serin İklim

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #20

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #20 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #20 1) Canlı birey sayısı 2) Kalbin Odacık Sayısı Ortama uyum Solunum şekli Döllenme ve Gelişme X Y B A Zaman Aynı ekosistemdeki sayısal değişimleri şekildeki grafikte gösterilen

Detaylı

00220 Gıda Biyokimyası

00220 Gıda Biyokimyası 00220 Gıda Biyokimyası Hazırlayan: Doç.Gökhan DURMAZ 00220 Gıda Biyokimyası-Şubat 2013 1 Bu notların hazırlanmasında aşağıdaki eserlerden yararlanılmıştır; Biyokimya, Engin Gözükara, Nobel Tip Kitabevi,

Detaylı

Yapı ve Organların Gelişmesi. 1. Meyve Meyve ve sebzelerde yaşam ** Gelişme ** Olgunlaşma ** Yaşlanma

Yapı ve Organların Gelişmesi. 1. Meyve Meyve ve sebzelerde yaşam ** Gelişme ** Olgunlaşma ** Yaşlanma Yapı ve Organların Gelişmesi 1. Meyve Meyve ve sebzelerde yaşam ** Gelişme ** Olgunlaşma ** Yaşlanma Gelişme başlangıcı Derim Tüketim Dışı Yaprak, çiçek, ham meyve (1) gelişme, fiziksel (2) Yaşlanma Kök,

Detaylı

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur.

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur. Enerji Dönüşümleri Enerji Enerji; bir maddeyi taşıma veya değiştirme kapasitesi anlamına gelir. Enerji : Enerji bir formdan diğerine dönüştürülebilir. Kimyasal enerji ;moleküllerinin kimyasal bağlarının

Detaylı

YGS ANAHTAR SORULAR #3

YGS ANAHTAR SORULAR #3 YGS ANAHTAR SORULAR #3 1) Bir insanın kan plazmasında en fazla bulunan organik molekül aşağıdakilerden hangisidir? A) Mineraller B) Su C) Glikoz D) Protein E) Üre 3) Aşağıdakilerden hangisi sinir dokunun

Detaylı

Şekil 1. Mitoz bölünmenin profaz evresi.

Şekil 1. Mitoz bölünmenin profaz evresi. KONU 9. HÜCRE BÖLÜNMESİ MİTOZ BÖLÜNME Mitoz bölünme tek hücreli canlılardan, çok hücreli canlılara ve insana kadar birçok canlı grubu tarafından gerçekleştirilebilir. Mitoz bölünme sonunda bölünen hücrelerden

Detaylı

II.Hayvansal Dokular. b.bez Epiteli 1.Tek hücreli bez- Goblet hücresi 2.Çok hücreli kanallı bez 3.Çok hücreli kanalsız bez

II.Hayvansal Dokular. b.bez Epiteli 1.Tek hücreli bez- Goblet hücresi 2.Çok hücreli kanallı bez 3.Çok hücreli kanalsız bez II.Hayvansal Dokular Hayvanların embriyonik gelişimi sırasında Ektoderm, Mezoderm ve Endoderm denilen 3 farklı gelişme tabakası (=germ tabakası) bulunur. Bütün hayvansal dokular bu yapılardan ve bu yapıların

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #2

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #2 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #2 1) Aşağıdaki grafikte, ph derecesi ile X, Y ve Z enzimlerin tepkime hızı arasındaki ilişki gösterilmiştir. 2) Aşağıdaki şemada kloroplast ile mitokondri arasındaki madde alış

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #19

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #19 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #19 1) X Ağız Mide İnce bağırsak Şekildeki grafikte insanın sindirim kanalındaki X maddesinin değişimi gösterilmiştir. Buna göre X maddesi aşağıdakilerden hangisidir? A) Glikojen

Detaylı

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry Chapter 4: Biomolecules, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry/Hikmet Geckil Chapter 4: Biomolecules 2 BİYOMOLEKÜLLER Bilim adamları hücreyi

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #21

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #21 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #21 1) Aşağıda bazı dönüşüm tepkimeleri gösterilmiştir. a 2) Enzimlerin çalışma hızına etki eden faktörlerle ilgili; RH RH ADP + Pi ATP I II b Buna göre a ve b yönlerindeki değişimlerle

Detaylı