ODYOLOJİ DE KULLANILAN TEMEL KAVRAMLAR

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ODYOLOJİ DE KULLANILAN TEMEL KAVRAMLAR"

Transkript

1 ODYOLOJİ DE KULLANILAN TEMEL KAVRAMLAR Özet: İşitme kaybı tanısının konulması, işitme kayıplı bireylere cihaz uygulanması ve uygun rehabilitatif yaklaşım konusunda yönlendirilmesi açısından Odyoloji biliminin rolü çok önemlidir. Doğru tanı konulmasında, tanı metodlarının doğru kullanılması, cihazların kalibrasyonun yapılmış olması, uygun tanı kriterlerinin kullanılması gereklidir. Bu bölümde; Odyoloji ile ilgili bilgileri tazelemek ve bu konuda bilgi sahibi olmayan sağlık elemanlarını bilgilendirmek amacıyla genel odyolojik yaklaşımlar ve odyolojide kullanılan temel kavramlar hakkında bilgiler sunulmaktadır. Giriş İşitme sisteminin değerlendirilmesi, işitme kaybı tanısının konulması, işitme kaybında uygun rehabilitasyon ve habilitasyon yaklaşımlarının belirlenmesi ve uygulanması, işitme kaybında gerek görülmesi durumunda işitme cihazı uygulaması ve adaptasyonunun sağlanması alanında çalışan Odyoloji bilimi, günümüzde yaygınlaşan objektif test yaklaşımları ile işitme sistemini daha ayrıntılı olarak inceleme şansına sahiptir. İşitme kaybının erken dönemde tespiti ve uygun rehabilitasyon ve tedavi yaklaşımı ile iletişim sorunu, ciddi ölçülerde azaltılabilmektedir. Bu nedenle, Kulak Burun Boğaz ve Odyoloji alanları dışında çalışan, diğer sağlık elemanlarının da hastalarında işitme ile ilgili problem olduğunda elde edilen sonuçlar hakkında fikir sahibi olmaları hastaların doğru ve erken yönlendirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Odyometre Periferik işitmenin değerlendirilmesi amacı ile kullanılan ve saf ses çıkarabilen ses jeneratörlerine odyometre adı verilmektedir. Günümüzde digital özellikte olan odyometrelerin kullanımı oldukça yaygın olmakla beraber (Şekil-1), uygun kalibrasyon özelliklerine sahipse, analog odyometreler de rahatlıkla kullanılabilmektedir(şekil-2). Şekil- 1: Digital Odyometre

2 Şekil- 2: Analog Odyometre ve Yüksek Frekans Odyometresi Odyometreler aracılığı ile yapılan işitme testlerinde, yaygın olarak 125 Hertz (Hz) ile 8000 Hertz(Hz) arasındaki frekanslarda işitme ölçümleri yapılırken, işitme takibinde (ototoksik ilaç kullanan hastalar, gürültülü ortamlarda çalışanlar gibi) ise, yüksek frekansların eklenmesi (8000 Hz Hz) unutulmamalıdır. Günümüzde yaygın olarak kullanılan digital odyometrelerde, 125 Hz ile Hz arasındaki değerlendirmeleri yapmak mümkündür. Analog odyometrelerin frekans aralıkları, çoğunlukla 125 Hz ile 8000 Hz arasında olduğu için, işitme takibinde Analog odyometre ile yapılan ölçüm sonrasında Yüksek Frekans Odyometresi ile de ölçüm yapılması gerekmektedir (Şekil- 2). Odyometrelerin ürettikleri ses şiddeti, işitme kaybı düzeyinin belirlenmesinde önemli bir etkendir. Günümüzde kullanılan odyometreler, tüm dünyada kabul edilen, ISO-1969 standartlarına göre işitme düzeyi (Hearing Level HL-) temel alınarak kalibre edilmişlerdir. Bu kalibrasyon gereksinimi, doğal ortamda bulunan herhangi bir sesin, fiziksel olarak şiddetinin ölçülmesinde kullanılan birimin, desibel, Ses Basınç Düzeyi (Sound Pressure Level-SPL-) cinsiden olmasından kaynaklanmaktadır. Daha önceki yıllarda kullanılan SPL değerler, işitmenin belirlenmesinde oldukça karışık grafikler kullanılmasından dolayı terkedilmiştir. Doğal ortamda bulunan sesin, insan kulağında hissedilmesi için belirli bir şiddette (db SPL cinsinden) olması gerekmektedir. Farklı frekanslarda, farklı değerleri bulunduğu için (Örneğin; 125 Hz de SPL cinsinden bir sesin, insan kulağı tarafından 0 db HL cinsinden hissedilmesi için 45,5 db SPL şiddetinde olması gerekmektedir) karmaşık bulunmuştur. İnsan kulağı tarafından farklı frekanslarda, hissedilen minimum ses şiddeti; işitme düzeyi olarak kabul edilmiş ve odyometrik sıfır kavramı ile odyometrelerin kalibrasyonu yapılarak, bu değerler sıfır desibel olarak belirlenmiştir. Günümüzde, db SPL cinsinden işitme eşiği veren odyogramlar, zaman zaman işitme cihazı uygulamalarında kullanılmaktadır (Şekil- 3).

3 Şekil- 3: İşitme Cihazı Adaptasyonunda Kullanılan SPL Odyogram Örneği Odyometreler tarafından belirlenen, işitme eşiklerinin gösterilmesi amacı ile kullanılan grafiklere odyogram adı verilir. Yaygın olarak kullanılan odyogramlarda, 125 Hz ile 8000 Hz arasındaki değerlendirmeler yer almaktadır (Şekil- 4). Yüksek frekans işitme eşiklerinin yer aldığı odyogramlar ise farklıdır (Şekil- 5). Şekil- 4: Odyogram

4 Şekil- 5: Yüksek Frekans Odyogramı Odyogramlarda işitme eşiği hakkında bilgi veren grafikler bulunmaktadır. Bu grafiklerde yer alan her sembol değişik anlam taşımaktadır (Şekil- 6). Şekil- 6: Odyogramda kullanılan sembollerin anlamı Sembollerden de anlaşılacağı gibi, işitme ölçümleri yapılırken farklı kullanılmaktadır. Bu yöntemler; yöntemler

5 1.Hava Yolu İşitme Eşikleri a. İşitme eşiği ortalaması 2.Kemik Yolu İşitme Eşikleri 3.Weber Testi 4.Serbest Alan İşitme Eşikleri 5.Konuşma Odyometresi Sonuçları b. Konuşmayı alma eşiği c. Konuşmayı ayırdetme oranı (Discrimination) d. En rahat ses seviyesi e. Rahatsız edici ses seviyesi 6.Elektroakustik İmpedansmetre Sonuçları a- Orta kulak basıncı ve Geçirgenlik(Compliance) miktarı b- Akustik refleks 7.Otoakustik Emisyonlar a-transient Otoacoustic Emissions ( TOAE) b-distortion Products Otoacoustic Emissions ( DPOAE) 8.İşitsel Uyarılmış Cevap Odyometresi (Auditory Evoked Response Audiometer) Yukarıda maddeler halinde gösterilen ölçüm metodlarını kısaca, şu şekilde açıklayabiliriz: 1. Hava Yolu İşitme Eşikleri: Standart kulaklıklar (TDH- 39) kullanılarak, dış kulak yolundan verilen işitsel uyarıların (Saf ses), işitilebildiği en düşük şiddet (İşitme eşiği) saptanarak tespit edilir. Hastaya verilen işitsel uyaranın rahat farkedilebilmesi için, 1000 Hz den başlanır. Standart ölçümlerde çoğunlukla, 125 Hz Hz arasındaki frekanslarda işitme eşikleri tespit edilir. Hava yolu işitme eşikleri, işitme sisteminin kulak kepçesi ile iç kulak arasındaki yapılarının ( dış kulak yolu ve orta kulak) değerlendirilmesi açısından son derece önemli bilgiler vermektedir. Şekil- 7 de, normal sınırlarda yer alan, sağ ve sol kulak hava yolu işitme eşikleri gösterilmektedir.

6 Şekil- 7: Normal sınırlarda hava yolu işitme eşikleri a. İşitme eşiği ortalaması: İşitme eşikleri saptandıktan sonra, 500 Hz, 1000 Hz ve 2000 Hz lerdeki işitme eşikleri toplanarak ortalamaları alınır. Saf ses ortalaması olarak da adlandırılır. Bu frekansların tercih edilme nedeni; günlük yaşamda kullandığımız konuşma seslerinin, daha çok bu frekanslar içinde yer almasıdır. Elde edilen saf ses ortalaması değeri işitme kaybının derecesini belirlemektedir (Tablo-1) Tablo-1: İşitme kaybı dereceleri Saf Ses Ortalaması (db) İşitme Kaybı Derecesi 0-15 db Normal işitme 16-40dB Çok hafif derecede işitme kaybı 41-55dB Hafif derecede işitme kaybı 56-70dB Orta derecede işitme kaybı 71-90dB İleri derecede işitme kaybı 91dB ve üzeri Çok ileri derecede işitme kaybı 2. Kemik Yolu İşitme Eşikleri: Mastoid kemik üzerine yerleştirilen ve odyometreden verilen saf sesi taşıyan, standart bir vibratör aracılığı ile yapılan bu ölçümde, uyaran doğrudan kemik yapı aracılığı ile iç kulağa iletilir. Elde edilen cevap, iç kulağın cevabıdır. Özellikle işitme kaybı tipinin belirlenmesi açısından son derece önemlidir. Hava yolu işitme eşikleri ile kemik yolu işitme eşikleri arasında 5 db i aşan farklar varsa ve kemik yolu işitme eşikleri normal sınırlarda yer alıyorsa, işitme kaybının iletim tipi işitme kaybı olduğu söylenebilir. Çünkü, iç kulak cevabı normal sınırlar arasında yer alırken, hava yolu işitme eşikleri, bu cevabın şiddet olarak üzerine çıkmıştır. Yani; sesin iç kulağa iletilmesi aşamasında bir sorun olduğu düşünülmelidir (Şekil- 8). Bu sorun, dış kulak yolunda, timpanik membranda veya orta kulak yapılarında olabilir. Sorunun tam lokalizasyonu, odyogramın tamamı incelenerek

7 tespit edilebilir. Hava yolu işitme eşikleri normal sınırların dışına çıkmış ve kemik yolu işime eşikleri, hava yolu işitme eşikleri ile çakışık (aynı) elde edilmişse, işitme kaybının sensörinöral işitme kaybı olduğu söylenebilir. Burada, iç kulak cevapları ile hava yolu cevapları aynı olduğu için, hava yolunda sesin iletimini olumsuz etkileyecek bir faktörden söz edilemez. İşitme kaybı, iç kulakta veya işitme sinirinde oluşan bir lezyondan kaynaklanmaktadır (Şekil- 9). Kemik yolu işitme eşikleri normal değerlerin dışına çıkmış ve hava yolu işitme eşikleri ile arasında 5 db i aşan aralık varsa, mikst tip işitme kaybı olarak tanımlanır (Şekil-10). Mikst tip işitme kaybında sorun, hem iç kulak veya işitme sinirinde, hem de sesin hava yolu ile taşınan kısımlarında, yani dış kulak yolunda, timpanik membrada veya orta kulak yapılarındadır. Ölçümler 500 Hz ile 4000 Hz arasındaki frekanslarda yapılır. Bu frekansların altında veya üzerindeki frekanslarda verilen uyaranın titreşim olarak algılanma riski olduğu için, bu aralıkta kemik yolu işitme eşiklerine bakılmaz. Şekil- 8: İletim tipi işitme kaybı örneği

8 Şekil- 9: Sensörinöral işitme kaybı örneği Şekil- 10: Mikst tip işitme kaybı örneği

9 3.Weber Testi: Bu test hem diapozon hem de odyometre ile yapılabilen bir testtir. Diapozonla yapılan weber testinde sınırlı bir şiddete çıkılabilmektedir, bu sebeple işitme kaybı olan hastalarda diapozonla yapılan weber testi sonuçları ya güvenilir olmamakta ya da sonuç alınamamaktadır. Bunun yanı sıra weber testi, yapılan odyolojik tetkik sonucunda elde edilen işitme kaybı tipinin desteklenmesinde de kullanılmaktadır. Daha düşük kemik yolu işitme eşiğinin üzerine 20 db eklenerek saf ses uyaranı verilen hastadan, sesi nereden duyduğunu yön olarak söylemesi istenir. Normal işitmede ve sensörinöral işitme kayıplarında weber işitme eşiğinin iyi olduğu tarafa lateralizedir ya da hasta, sesi ortadan duyduğunu ifade eder. İletim ve mikst tip işitme kayıplarında ise weber hava kemik aralığının daha fazla olduğu kulağa lateralizedir. 4.Serbest Alan İşitme Eşikleri: Çocuk test yöntemleri arasında tartışmasız, en önemli olanıdır. Kulaklık kullanımına şartlanamayan, çok küçük yaşlardaki veya ek sorunları (hiperaktif, mental retarde, otistik çocuklar gibi) bulunan çocukların, işitme eşiklerinin saptanması için, standartlara uygun olarak kalibrasyonu yapılmış odyometrelerle bağlantılı hoparlörler kullanılarak yapılan bir testtir. Çocuk, sessiz odada hoparlörlere 45 derecelik açı oluşturacak şekilde bir masada oturmakta, aile bireylerinden biri (anne veya baba) tedirgin olmaması için çocuğa eşlik etmektedir. Çocuk, masada bulunan oyuncaklarla oyun oynarken, beklemediği bir zamanda verilen işitsel uyaran karşısındaki tepkileri gözlemlenerek değerlendirme yapılır. Ölçüm hoparlörlerin bulunduğu odada kulaklık kullanmadan yapıldığı için, elde edilen cevaplar, iyi olan kulağın cevaplarıdır (Şekil- 11). Serbest alan cevapları, yalnızca küçük yaşlardaki çocukların işitme eşiklerinin saptanmasında kullanılmaz. İşitme cihazı kullanan kişilerin işitme cihazından elde ettikleri kazancı tespit etmek veya koklear implant uygulanmış kişilerin, implant kullanımından elde ettikleri kazancı görmek ve uygulanan konuşma programlarının sonuçlarını takip etmek amacı ile de kullanılmaktadır (Şekil- 12).

10 Şekil- 11: Serbest alan işitme testinde elde edilen bir sonuç Şekil- 12: Koklear implant uygulanmış bir hastanın, değişik programlardan elde ettiği kazanç miktarı

11 5.Konuşma Odyometresi Sonuçları: İşitme kaybı olan bir kişinin, günlük yaşamında karşılaştığı fonksiyonel sorunları görmek açısından, son derece önemli olan konuşma testleri, odyolojik değerlendirmenin en önemli kısımlarından birisini oluşturmaktadır. Konuşma testleri yapılmamış bir odyogram, kesinlikle tamamlanmış kabul edilmemelidir. a- Konuşmayı Alma Eşiği (Speech Reception Threshold SRT): Kişinin, konuşma sesini anladığı en düşük şiddetin tespit edilmesi amacı ile uygulanan bir testtir. Kolay tekrar edilebilmesi için üç heceli kelime listeleri kullanılarak yapılan bu değerlendirmede, aynı zamanda saf ses kullanılarak yapılmış olan işitme eşiklerinin güvenilirliği de kontrol edilmektedir. Saf ses ortalaması ile konuşmayı alma eşiği arasında ±10 db lik bir farklılık kabul edilebilir bir farklılıktır. Bu şiddeti aşan farklılıklarda test güvenirliliği, fonksiyonel işitme kaybı veya hasta kooperasyonu tartışılmalıdır. b- Konuşmayı Ayırdetme Oranı (Speech Discrimination - SD): Fonetik olarak dengeli, tek heceli kelime listeleri ile yapılan bu test, hastanın en rahat duyduğu ses seviyesinde yapılır genellikle konuşmayı alma eşiğinin üzerine 40 db eklenerek bulunan ses seviyesi hastaya sorularak belirlenir. Kısa süreli bir uyarı içerdiği için, ayırdetmesi daha zordur. Ayırıcı tanı açısından oldukça önemlidir. Tek taraflı olarak, konuşmayı ayırdetme oranının ciddi düşüş gösterdiği durumlarda, işitme kaybı simetrik olarak elde edilmişse, retrokoklear patoloji açısından, hastanın ileri testlerinin yapılması gerekir (Şekil-13). Ayrıca hastanın iletişim yeteneği hakkında ciddi ipuçları verdiği için, işitme cihazına karar verme konusunda oldukça önemli bilgi vermekte ve tedavi yaklaşımını etkilemektedir. Şekil- 13: Konuşmayı ayırdetme oranının ciddi ölçülerde farklı olarak tespit edilmiş bir hastanın odyogramı

12 c. En Rahat Ses Seviyesi (Most Comfortable Loudness-MCL-): Hastanın, konuşma sesini en rahat duyduğu ses seviyesinin tespit edilmesidir. Özellikle koklear patolojisi olan ve yüksek şiddetli seslerden rahatsız olan hastalarda, dinamik işitme alanı daralmıştır. Bu hastalarda gürlük algısı (loudness) ciddi olarak bozulduğu için, gerek konuşmayı ayırdetme oranının tespiti için gereken uyaran şiddetinin belirlenmesinde, gerekse işitme cihazı seçiminde gerekli amplifikasyon miktarının tahmin edilmesinde, en rahat ses seviyesi önemli bir parametre olarak kullanılır. d. Rahatsız Edici Ses Seviyesi (Uncomfortable Loudness-UCL-) : Hastanın yüksek şiddetteki konuşma sesinden rahatsız olduğu eşiğin tespit edilmesini içerir. Özellikle koklear patolojisi bulunan hastalar için, diğer test parametreleri ile birlikte, çok önemli bir ayırıcı tanı kriteridir. Uygulaması oldukça kolay olan bu değerlendirmede, elde edilen sonuç, hasta tedavisini ve takibini önemli ölçüde etkilemektedir. Ayrıca işitme cihazı uygulaması sırasında, işitme cihazının maksimum çıkış gücünü ayarlamak için gereken ipuçlarını da vermektedir. 6. Elektroakustik İmpedansmetre Sonuçları: Odyolojik değerlendirmenin bütünü içinde ayırıcı tanının sağlanmasında en önemli ip uçlarını veren, objektif bir test aracıdır. Dış kulak yolundan gelen seslere, orta kulak yapılarının gösterdiği direncin ölçülmesi esasına dayanır. (Şekil- 14). Özellikle orta kulak patolojilerinin tanı, tedavi ve takibinde vazgeçilmez önemde olan bir değerlendirme yöntemidir. Ayrıca akustik refleks hakkında objektif bilgi vermesi bu ölçüm aracının değerini artırmaktadır. Elektroakustik impedansmetre ile elde edilen bazı sonuçların etkileri, aşağıda kısaca tartışılmaktadır. Şekil- 14: Elekroakustik impedansmetre a. Orta Kulak Basıncı ve Geçirgenlik(Compliance) Miktarı: İmpedansmetrik ölçümlerin yapılması için dış kulak yolu özel bir probe yardımı ile tıkanır. Bu probe içinde; (a) Basınç değişikliği yapabilmek için kullanılan, bir basınç pompası, (b) Dış kulak yoluna ses verebilmek (uyaran olarak yaygın olarak 226 Hz lik probe tone uyaran kullanılır) için kullanılan bir receiver ve (c) Dış kulak yoluna verilen sesin, orta kulak yapılarından geriye yansıyan kısmını

13 ölçmek amacı ile kullanılan bir mikrofon bulunur (Şekil- 15). Özel probe ile dış kulak yolu tıkandığı zaman timpanik membran, dış kulak yolu duvarları ve probe arasında kapalı bir alan oluşturulmaktadır. Ölçüm sırasında basınç pompası aracılığı ile dış kulak yolunun basıncı değiştirilir ve bu basınç değişikliği sırasında, dış kulak yoluna verilen sesin (probe tone) geçirgenlik miktarında meydana gelen değişiklik tespit edilir. Bu ölçüm sırasında ele edilen grafiğe timpanogram adı verilir (Şekil- 16). Timpanogram da elde edilen geçirgenlik grafiğinin tepe noktası, sesin maksimum geçirgenliğinin sağlandığı, yani orta kulak basıncı ile atmosfer basıncının dengelendiği basınç noktasıdır. Bu tepe noktasının oluştuğu basınç değeri, orta kulağın da basınç değerini vermektedir. Timpanogram ın değişik patolojilerde görülen farklı tipleri mevcuttur. Bunlardan en yaygın görülen bazıları, Şekil- 16A ve 16B de gösterilmiştir. Şekil- 15: İmpedansmetre probu nun içinde yer alan bölümler

14 A B Şekil- 16A 16B: Farklı timpanogram tipleri, [B şeklinde verilen timpanogramın alt kısmında yer alan ölçüm, 678 Hz Probe ton kullanılarak çizilmiştir(yüksek Frekans İmpedansmetresi)] b. Akustik Refleks: Elektroakustik impedansmetre ile yapılan değerlendirmeler arasında yer alan bu ölçümde, dış kulak yolundan verilen yüksek şiddetteki bir sesin (işitme eşiğinin db üzerinde), stapes kasında oluşturduğu reaksiyon tespit edilir. Bilindiği gibi,vücudumuzda sesle oluşturulan tek reaksiyon olan akustik refleks, yüksek şiddetlerde oluşan sese karşı, stapes kasının (m.stapedius) stapes kemikçiğini oval pencereden uzaklaştırarak, iç kulağın hasar görmesini engellemesidir. Oldukça karışık görülen bu refleks

15 mekanizması, işitme sinir yollarının normal olduğu durumlarda meydana gelir. Fizyolojik olarak iki ayrı refleks yolu bulunmaktadır. Bunlar; a) Kontralateral akustik refleks yolu b) İpsilateral akustik refleks yolu Koklea dan çıkan sinir fibrilleri birleşerek akustik siniri oluşturur. Akustik sinir, akustik kanaldan geçerek cochlear nucleus lara gelir. Bu nukleus grubunda, akustik sinir fibrilleri açılarak, nukleus bölümlerine girer. Akustik sinirden gelen aksiyon potansiyelleri bu bölgede işlemlenir ve daha sonra oluşan yeni bir aksiyon potansiyeli ile nukleus grubundan çıkan fibriller, kontralateral superior olivery complex e (SOC) gider (çok önemli bir bölümü konralateral, çok az bir bölümü de ipsilateral olarak yükselir). Gelen aksiyon potansiyel şiddetine bağlı olarak (işitme eşiğinin 80, 85 db üzerindeki bir sesin oluşturduğu aksiyon potansiyeli ise), SOC te bulunan ve 7. kranial sinirin motor nukleusuna uyaran taşıyan bir yolun aktifleşmesine neden olur. Bu durum, stapes kasının kasılması ile sonuçlanır ve stapes kemikçiği, oval pencereden uzaklaşır (Şekil- 17). 7. kranial sinirin motor nukleusları arasındaki anastomozdan dolayı, meydana gelen uyarı bilateral gerçekleşir ve her iki tarafta bulunan stapes kası kasılır. Ortaya çıkan kasılmanın dış kulak yoluna yansıması, impedansmetre ile tespit edilir (Şekil- 18) ve odyograma kaydedilir (Şekil- 19). Şekil- 17: Akustik refleks yolu

16 Şekil- 18: Akustik refleks ölçüm sonuçlarının impedansmetrik kaydı Şekil- 19: Akustik refleks eşiklerinin odyogramda gösterilmesi

17 7. Otoakustik Emisyonlar: Kokleanın, işitsel uyaran karşısında oluşturduğu reaksiyonu tespit etmek amacı ile kullanılan non-invasive bir test yöntemidir. Objektif, hızlı, ucuz ve güvenilirdir. Bilgisayar yazılımı ağırlıklı olması, çok değişik şekillerde kullanılmasına zemin hazırlamaktadır. Özellikle yeni doğan taramasında çok rahatlıkla kullanılması, otoakustik emisyonu (OAE), odyoloji kliniklerinin vazgeçilmez test araçları haline getirmiştir. Dış kulak yoluna yerleştirilen bir probe yardımı ile iç kulağa gönderilen spesifik ses uyaranlarının (klik, iki frekans özelliği taşıyan uyaran), iç kulakta oluşturduğu reaksiyon, özel olarak geliştirilmiş bir mikrofon tarafından kaydedilir. Ayrıca herhangi bir uyaran vermeksizin, kokleanın istirahat halindeki potansiyellerinin ölçüldüğü özel bir modu (Spontaneous Otoacoustic Emissions) bulunmaktadır. Objektif ve güvenilir bir test yöntemi olan OAE, işitme testi yapılamayan hastalarda, çok küçük çocuklarda, fonksiyonel işitme kaybında, retrokoklear patolojilerde ve ilaç ototoksitesinin takibi gibi değişik klinik alanlarda rahatlıkla kullanılmaktadır. Klinik kullanımda en çok tercih edilen otoakustik emisyon çeşitleri şunlardır; a. Transient Otoacoustic Emissions( TOAE): İç kulağa gönderilen klik uyarana karşı oluşan reaksiyon tespit edilir. Daha çok işitme taraması açısından kullanılan TOAE, 30 db e kadar olan işitme eşikleri hakkında bilgi vermektedir. 30 db i aşan işitme kaybında elde edilemediği için, tarama programlarında rahatlıkla kullanılabilmektedir (Şekil-20). A B C D Şekil-20: TOAE cevaplarının olduğu (A ve C) ve olmadığı (B ve D) iki kulaktan alınan cevaplar

18 b. Distortion Products Otoacoustic Emissions ( DPOAE): Aynı anda iki frekans özelliğine sahip işitsel uyaran kullanılarak yapılan bu testte, kokleanın daha spesifik cevapları alınabilmektedir. TOAE a göre işitme kaybının daha fazla olduğu kulaklarda da yapılabilen DPOAE, kokleada meydana gelen hasarların erken dönemde tespitine olanak sağlamaktadır. Bu özelliğinden dolayı, özellikle ototoksik ilaç kullanımı veya gürültülü iş yerlerinde çalışan işçilerin takibi gibi, işitmenin monitorizasyonunda kullanılmaktadır (Şekil- 21). A B C Şekil 21: DPOAE cevaplarının olduğu (A ve B) ve olmadığı (C) iki kulaktan alınan cevaplar test sonuçları

19 8. İşitsel Uyarılmış Cevap Odyometresi (Auditory Evoked Response Audiometer): İşitme sisteminin, spesifik tipte (klik, logon, tone burst) işitsel uyarana cevabı olarak ortaya çıkan nöroelektrik aktivitesidir. Non-invasive bir ölçüm tekniği olması, kolay ve ucuz uygulanması değerini arttıran bir faktördür. Kullanım alanları oldukça fazladır. Bunlardan başlıcaları; (a) Kooperasyon güçlüğü olan hastalarda, (b) Objektif işitme eşikleri hakkında bilgi edinmede, (c) Lezyon varlığı veya eliminasyonunda, veya lokalizasyonunda ayırıcı tanı olarak, (d) Organik olmayan işitme kayıplarında veya bunlardaki olası bir kaybın saptanmasında ve e) Koma evrelerinin ve beyin ölümünün değerlendirmesinde kullanılmaktadır. İşitme sisteminde yer alan ve aksiyon potansiyeli oluşturan merkezlerde ( cochlea, cochlear nucleus, SOC, lateral lemniscus, inferior colliculus, medial geniculate body gibi) oluşan bu aksiyon potansiyelleri, yüzeyel elektrodlar kullanılarak kaydedilir. Kayıt alınması düşünülen bölgeye göre geliştirilen özel yaklaşımlar bulunmaktadır. Bunlar; i. Erken Latans Cevaplar a) Electrocochleography (ECochG) b) İşitsel Beyinsapı Cevapları ( Auditory Brainstem Response (ABR) ii. Orta Latans Cevaplar a) İşitsel Orta Latans Cevap ( Auditory Middle Latency Response (AMLR)) b) 40 Hz Cevabı iii. Geç Latans Cevaplar a) Geç Latans b) P 300 Cevabı Klinik ortamlarda en çok kullanılan kayıt yaklaşımı, erken latans cevaplardan, işitsel beyinsapı cevabıdır (ABR). Koklea çıkışından lateral lemniscus a kadar olan işitsel yolun taranmasına olanak veren bu yöntem, hastaya yaklaşımı önemli ölçülerde belirlemektedir (Şekil-22-23). Ayrıca, koklear patolojinin tanı ve takibinde kullanılan ECochG, kliniklerde sıklıkla kullanılan diğer bir yaklaşımdır (Şekil-24). Orta ve geç latans cevapları, daha çok santral patolojilerin ayırıcı tanısında kullanılmaktadır.

20 I L - Threshold III V I III V 2 10ms 500nV 70 dbspl 510(31) I III V 3 10ms 500nV 50 dbspl 516(43) V 4 10ms 500nV 40 dbspl 507(28) 5 10ms 500nV 30 dbspl 261(16) 6 10ms 500nV 35 dbspl 507(29) A 10 L - Threshold Ch B Şekil- 22: Normal İşiten Hastada, İşitsel Beyinsapı Cevaplarından Elde Edilen Dalgalar (A) ve Latensigram (B)Sonuçları

21 L - Threshold I III V 10ms 500nV 100 dbspl 621(74) ms 500nV 70 dbspl 506(57) 3 10ms 500nV 80 dbspl 579(64) I III V 4 10ms 500nV 90 dbspl 527(83) Şekil- 23: İşitme Kaybı Olan Hastada, İşitsel Beyinsapı Cevaplarından Elde Edilen Dalgalar KAYNAKLAR 1- Hall III J W and Muellar III H G (1998) Audiologists Desk Reference. Volume 1, Singular Publishing Group Inc., San Diego. 2- Katz J (1984) Handbook of Clinical Audiology. Williams and Wilkins, Baltimore. 3- Silman S and Silverman C A (1997) Auditory Diagnosis. Singular Publishing Group Inc., London. 4- Shames G H and Wiig E H (1990) Human Communication Disorders, Merill Publishing Comp., Columbus. 5- Musiek F E and Rintelmann W F (1999) Contemporary Perspectives in Hearing Assessment. Allyn and Bacon, Boston.

ÇOK AMAÇLI SALONLARDA SES DÜZENİ TASARIMI: HATAY SAMANDAĞ VE K.K.T.C DOĞU AKDENİZ ÖRNEKLERİNİN İNCELENMESİ

ÇOK AMAÇLI SALONLARDA SES DÜZENİ TASARIMI: HATAY SAMANDAĞ VE K.K.T.C DOĞU AKDENİZ ÖRNEKLERİNİN İNCELENMESİ T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI YATIRIM VE İŞLETMELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÇOK AMAÇLI SALONLARDA SES DÜZENİ TASARIMI: HATAY SAMANDAĞ VE K.K.T.C DOĞU AKDENİZ ÖRNEKLERİNİN İNCELENMESİ UZMANLIK TEZİ Tolga KAMACI

Detaylı

İÇİNDEKİLER Sayfa ŞEKİL LİSTESİ... iv TABLO LİSTESİ...vii SEMBOL LİSTESİ... viii KISALTMA LİSTESİ... x ÖZET... 1 GİRİŞ...

İÇİNDEKİLER Sayfa ŞEKİL LİSTESİ... iv TABLO LİSTESİ...vii SEMBOL LİSTESİ... viii KISALTMA LİSTESİ... x ÖZET... 1 GİRİŞ... İÇİNDEKİLER Sayfa ŞEKİL LİSTESİ... iv TABLO LİSTESİ...vii SEMBOL LİSTESİ... viii KISALTMA LİSTESİ... x ÖZET... 1 GİRİŞ... 2 BÖLÜM 1 1 GÜNEŞ... 4 1.1 Güneş Enerjisi... 4 1.2 Türkiye de Güneş Enerjisi Potansiyeli...

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 6, Sayı 2, 2005 199 İŞ ÖLÇÜMÜ TEKNİKLERİNDEN ZAMAN ETÜDÜ ÜZERİNE BİR UYGULAMA

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 6, Sayı 2, 2005 199 İŞ ÖLÇÜMÜ TEKNİKLERİNDEN ZAMAN ETÜDÜ ÜZERİNE BİR UYGULAMA C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 6, Sayı 2, 2005 199 İŞ ÖLÇÜMÜ TEKNİKLERİNDEN ZAMAN ETÜDÜ ÜZERİNE BİR UYGULAMA Hüdaverdi BİRCAN * ve Gülseren İSKENDER ** Özet Bu çalışmada, Cumhuriyet Üniversitesi

Detaylı

FIRAT KALKINMA AJANSI İÇ DENETİM REHBERİ

FIRAT KALKINMA AJANSI İÇ DENETİM REHBERİ FIRAT KALKINMA AJANSI İÇ DENETİM REHBERİ 1 GİRİŞ Bu rehber, Fırat Kalkınma Ajansında iç denetim faaliyetlerinin, 3 Ağustos 2009 tarih ve 27308 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kalkınma Ajansları Denetim

Detaylı

DİŞ HEKİMLERİNİN SAĞLIĞINI TEHDİT EDEN ETMENLER VE İŞLE İLİŞKİLİ SAĞLIK SORUNLARI

DİŞ HEKİMLERİNİN SAĞLIĞINI TEHDİT EDEN ETMENLER VE İŞLE İLİŞKİLİ SAĞLIK SORUNLARI T.C. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı DİŞ HEKİMLERİNİN SAĞLIĞINI TEHDİT EDEN ETMENLER VE İŞLE İLİŞKİLİ SAĞLIK SORUNLARI BİTİRME TEZİ Stj. Diş Hekimi Gökay ÜSTDAL Danışman Öğretim

Detaylı

ĐNSAN KAYNAĞI SEÇĐMĐNDE ÇOK ÖLÇÜTLÜ KARAR VERME YÖNTEMLERĐ: ETKĐLEŞĐMLĐ BEKLENTĐ DÜZEYĐ YAKLAŞIMI

ĐNSAN KAYNAĞI SEÇĐMĐNDE ÇOK ÖLÇÜTLÜ KARAR VERME YÖNTEMLERĐ: ETKĐLEŞĐMLĐ BEKLENTĐ DÜZEYĐ YAKLAŞIMI ĐNSAN KAYNAĞI SEÇĐMĐNDE ÇOK ÖLÇÜTLÜ KARAR VERME YÖNTEMLERĐ: ETKĐLEŞĐMLĐ BEKLENTĐ DÜZEYĐ YAKLAŞIMI Yrd. Doc. Dr. Gökhan OFLUOĞLU Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Đ.Đ.B.F. Đşletme Bölümü, Arş. Gör. Ozan

Detaylı

ĠSTATĠSTĠKSEL ARAġTIRMALARDA ÖLÇME YÖNTEMLERĠ VE ÖLÇEK TÜRLERĠ

ĠSTATĠSTĠKSEL ARAġTIRMALARDA ÖLÇME YÖNTEMLERĠ VE ÖLÇEK TÜRLERĠ ĠSTATĠSTĠKSEL ARAġTIRMALARDA ÖLÇME YÖNTEMLERĠ VE ÖLÇEK TÜRLERĠ Ġlke Aktuğ BUZKAN, Rifat Mert GÜLMEZ, Duygu KARACAN, Ezgi SÜMER, Mustafa TAġDEMĠR DanıĢman: Kumru Didem ATALAY ÖZET Araştırmalar, doğadaki

Detaylı

Baş Makale: Farklı Engel Gruplarının İletişim Özellikleri ve Öğretmenlere Öneriler

Baş Makale: Farklı Engel Gruplarının İletişim Özellikleri ve Öğretmenlere Öneriler FARKLI ENGEL GRUPLARININ İLETİŞİM ÖZELLİKLERİ VE ÖĞRETMENLERE ÖNERİLER 1 Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi 2006, 7 (2) 1-23 Baş Makale: Farklı Engel Gruplarının İletişim

Detaylı

Otizm Tarama Projesi Sonuç Raporu

Otizm Tarama Projesi Sonuç Raporu Otizm Tarama Projesi Sonuç Raporu TC Sağlık Bakanlığı Tohum Otizm Vakfı Nisan, 2008 İstanbul ÖZ Bu projede; Adana, Bursa, Gaziantep, İzmir ve Kocaeli ndeki sağlık ocaklarına ve AÇSAP merkezlerine rutin

Detaylı

GIDA GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ EL KİTABI

GIDA GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ EL KİTABI Sayfa No: 1/30 GIDA GÜVENLİĞİ TS EN ISO 22000 GIDA GÜVENLİĞİ STANDART ŞARTLARINA UYGUN OLARAK HAZIRLANMIŞTIR. İnönü Üniversitesi Turgut Özal Tıp Merkezi TEL : (0) 422 3410660-70 FAKS : (0) 422 341 07 28

Detaylı

Öğretmen Adaylarının Çalışma Yaprağı Geliştirme ve Kullanma Uygulaması İle Bu Uygulamaya Yönelik Görüşlerinin Değerlendirilmesi

Öğretmen Adaylarının Çalışma Yaprağı Geliştirme ve Kullanma Uygulaması İle Bu Uygulamaya Yönelik Görüşlerinin Değerlendirilmesi Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Educational Sciences: Theory & Practice - 12(1) Kış/Winter 241-270 2012 Eğitim Danışmanlığı ve Araştırmaları İletişim Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. www.edam.com.tr/kuyeb

Detaylı

UZUN YOL ARAÇ SÜRÜCÜLERİNDE MADDE KULLANIMI, MADDEYE ERİŞEBİLİRLİK VE MADDE TESTLERİNE BAKIŞ AÇISI

UZUN YOL ARAÇ SÜRÜCÜLERİNDE MADDE KULLANIMI, MADDEYE ERİŞEBİLİRLİK VE MADDE TESTLERİNE BAKIŞ AÇISI T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ ADLİ TIP ENSTİTÜSÜ SOSYAL BİLİMLER ANABİLİM DALI Danışman: Prof. Dr. M. Fatih YAVUZ UZUN YOL ARAÇ SÜRÜCÜLERİNDE MADDE KULLANIMI, MADDEYE ERİŞEBİLİRLİK VE MADDE TESTLERİNE BAKIŞ

Detaylı

KÜLTÜREL YOZLAŞMAYA NEDEN OLAN BİR UNSUR OLARAK TELEVİZYON

KÜLTÜREL YOZLAŞMAYA NEDEN OLAN BİR UNSUR OLARAK TELEVİZYON KÜLTÜREL YOZLAŞMAYA NEDEN OLAN BİR UNSUR OLARAK TELEVİZYON Kamil ŞAHİN Özet Kültürel yozlaşma, genellikle ekonomik ve siyasi güç açsından diğer toplumlardan daha geride bulunan ve diğer toplumlar ve onların

Detaylı

İçindekiler GİRİŞ Öğrenim çıktıları IFRS for SMEs Hükümlere giriş HÜKÜMLER VE ÖRNEKLER Bu bölümün kapsamı Muhasebe politikalarının seçimi ve uygulanması Muhasebe politikalarının tutarlılığı Muhasebe politikalarındaki

Detaylı

BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU

BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU PİYASA ANALİZİ ÇALIŞMALARI - VII VERİ AKIŞ ERİŞİMİNİ İÇEREN TOPTAN GENİŞBANT ERİŞİM PİYASASI Kamuoyu Görüşlerini İçeren Doküman BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU Ocak 2010, ANKARA Ref: 2010.T.12.2

Detaylı

İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ ALANINDA TEMEL BİLGİLER

İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ ALANINDA TEMEL BİLGİLER İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ ALANINDA TEMEL BİLGİLER Baskı: 500 adet, Ekim 2011 Yayımlayan: TMMOB adına TMMOB İstanbul İl Koordinasyon Kurulu Sekreterya: Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi Adres:

Detaylı

BİR ATÖLYEDE ORANLARLA İŞGÜCÜ VERİMLİLİK (WPMR) MODELİNİN TASARIMI VE UYGULAMASI

BİR ATÖLYEDE ORANLARLA İŞGÜCÜ VERİMLİLİK (WPMR) MODELİNİN TASARIMI VE UYGULAMASI BİR ATÖLYEDE ORANLARLA İŞGÜCÜ VERİMLİLİK (WPMR) MODELİNİN TASARIMI VE UYGULAMASI Doç.Dr. Emin KAHYA 1 Kadri KARABÖCEK 2 ÖZET Bu çalışmada, orta ölçekli bir işletmenin Mekanik İşler Atölyesi nde, işçi ve

Detaylı

Coşkun Can Aktan (ed.), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayınları, 2002. YOKSULLUK:

Coşkun Can Aktan (ed.), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayınları, 2002. YOKSULLUK: Coşkun Can Aktan (ed.), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayınları, 2002. YOKSULLUK: TERMİNOLOJİ, TEMEL KAVRAMLAR VE ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ 1. GİRİŞ Coşkun Can Aktan ve İstiklal

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ UYGULAMALARININ YAPISAL EŞİTLİK MODELİ İLE ANALİZİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ UYGULAMALARININ YAPISAL EŞİTLİK MODELİ İLE ANALİZİ T. C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI SAYISAL YÖNTEMLER BİLİM DALI DOKTORA TEZİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ UYGULAMALARININ YAPISAL EŞİTLİK MODELİ İLE ANALİZİ ERGÜN EROĞLU

Detaylı

ÖRGÜTLERDE İŞ TATMİNİNİ ETKİLEYEN DEMOGRAFİK FAKTÖRLER VE VERİMLİLİK: KARAMAN GIDA SEKTÖRÜNDE BİR UYGULAMA

ÖRGÜTLERDE İŞ TATMİNİNİ ETKİLEYEN DEMOGRAFİK FAKTÖRLER VE VERİMLİLİK: KARAMAN GIDA SEKTÖRÜNDE BİR UYGULAMA T.C. KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ÖRGÜTLERDE İŞ TATMİNİNİ ETKİLEYEN DEMOGRAFİK FAKTÖRLER VE VERİMLİLİK: KARAMAN GIDA SEKTÖRÜNDE BİR UYGULAMA Hazırlayan Serhat Sefa TOR İşletme

Detaylı

ROAD TRAFFIC NOISE AND LEVELS OF EFFECTS BY NOISE IN THE CITY OF NIGDE

ROAD TRAFFIC NOISE AND LEVELS OF EFFECTS BY NOISE IN THE CITY OF NIGDE Niğde Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, Cilt 7 Sayı1-2, (2003), 15-29 NİĞDE MEKEZİNDE YOL TRAFİK GÜRÜLTÜSÜ VE GÜRÜLTÜDEN ETKİLENME SEVİYELERİ L. GÜREMEN 1 ve C. T. ÇELİK 2 1 Niğde Üniversitesi

Detaylı

OTEL İŞLETMELERİNDE İLİŞKİSEL PAZARLAMA ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR ARAŞTIRMA

OTEL İŞLETMELERİNDE İLİŞKİSEL PAZARLAMA ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR ARAŞTIRMA OTEL İŞLETMELERİNDE İLİŞKİSEL PAZARLAMA ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR ARAŞTIRMA Mehmet Oğuzhan İLBAN Balıkesir Üniversitesi Gönen Meslek Yüksekokulu Murat DOĞDUBAY Balıkesir Üniversitesi Turizm İşletmeciliği

Detaylı

Sevil Imanova ENDÜSTRI. Bakü - 2010. Qafqaz Üniversitesi Yayınları. Bakü - 2010

Sevil Imanova ENDÜSTRI. Bakü - 2010. Qafqaz Üniversitesi Yayınları. Bakü - 2010 Sevil Imanova ENDÜSTRI Qafqaz Üniversitesi Yayınları Bakü - 2010 Qafqaz Üniversitesi Yayınları Bakü - 2010 Sevil İMANOVA ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Bakü - 2010 QAFQAZ ÜNİ VERSİ TESİ YAYINLARI YAYIN

Detaylı

ölçme ve değerlendirme

ölçme ve değerlendirme kpss 2015 konu anlatımlı ayrıntılı çözümlü örnekler uyarılar pratik bilgiler çıkmış sorular ve açıklamaları ÖSYM tarzına en yakın özgün sorular ve açıklamaları ölçme ve değerlendirme 2014 kpss de 68 soru

Detaylı

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ TEMEL ELEKTRİK ELEKTRONİK 1 ANKARA 2007 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen

Detaylı

FARKLI MÜZİK TÜRLERİNDE EĞİTİM GÖREN ÖĞRENCİLERİN SESLERİNİN AKUSTİK ANALİZ İLE KARŞILAŞTIRILMASI

FARKLI MÜZİK TÜRLERİNDE EĞİTİM GÖREN ÖĞRENCİLERİN SESLERİNİN AKUSTİK ANALİZ İLE KARŞILAŞTIRILMASI TC. SAĞLIK BAKANLIĞI TAKSİM EĞİTİM ve ARAŞTIRMA HASTANESİ KBB, BAŞ ve BOYUN CERRAHİSİ KLİNİĞİ KLİNİK ŞEFİ : Doç. Dr. MEHMET KÜLEKÇİ FARKLI MÜZİK TÜRLERİNDE EĞİTİM GÖREN ÖĞRENCİLERİN SESLERİNİN AKUSTİK

Detaylı

FİZİK ÖĞRETİMİ YAZARLAR

FİZİK ÖĞRETİMİ YAZARLAR FİZİK ÖĞRETİMİ YAZARLAR Y Doç Dr Salih Çepni Doç Dr Alipaşa Ayas Dr Derek Johnson Prof Dr M. Fuat Turgut Panel Üyeleri Prof Dr Mehmet Ali Çorlu Prof Dr Ömer Ergin Prof Dr Nevzat Kavcar Prof Dr Mustafa

Detaylı

Operasyonel Risk Kapsamında Bankalararası Veri Gereksinimi ve Paylaşım Esasları: Operasyonel Risk Dış Veri Tabanı

Operasyonel Risk Kapsamında Bankalararası Veri Gereksinimi ve Paylaşım Esasları: Operasyonel Risk Dış Veri Tabanı Bankacılar Dergisi, Sayı 58, 2006 Operasyonel Risk Kapsamında Bankalararası Veri Gereksinimi ve Paylaşım Esasları: Operasyonel Risk Dış Veri Tabanı Giriş Bu çalışmada, Basel II metni dikkate alınarak operasyonel

Detaylı