TRB2 BÖLGE PLANI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "2014-2023 TRB2 BÖLGE PLANI"

Transkript

1 TRB2 BÖLGE PLANI (T A S L A K ) DOĞU ANADOLU KALKINMA AJANSI Temmuz 2013 BİTLİS HAKKARİ MUŞ - VAN

2 1

3 2

4 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... 3 KISALTMALAR... 4 HARİTA LİSTESİ... 7 YÖNETİCİ ÖZETİ... 8 BÖLGENİN TÜRKİYE VE DÜNYADAKİ KONUMU PLAN HAZIRLAMA YÖNTEMİ VE SÜRECİ PLAN UYGULAMA SÜRECİ, İZLEME VE DEĞERLENDİRME VİZYON, GELİŞME EKSENİ, HEDEF VE STRATEJİLER EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME YAŞANABİLİR MEKANLAR GÜÇLÜ TOPLUM MEKANSAL GELİŞME ŞEMALARI SEKTÖREL GZFT ANALİZLERİ KATILIMCI LİSTELERİ

5 KISALTMALAR AB ABD ADNKS ARDEB AR-GE AMATEM AUM BAP BBHB BDT BEP BGUS Bİ-KA BT CBS CSP CMDP ÇATOM ÇEMATEM ÇP DAKP DAKA DAP DHMİ DOKA DSİ EİE EMİTT ENH ETKB EU FKA Avrupa Birliği Amerika Birleşik Devletleri Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Araştırma Destek Programları Başkanlığı Araştırma-Geliştirme Alkol ve Madde Bağımlılığı Araştırma Tedavi Merkezi Araştırma ve Uygulama Merkezi Bilimsel Araştırma Projeleri Büyükbaş Hayvan Birimi Bağımsız Devletler Topluluğu Bölge Eylem Planı Bölgesel Gelişme Ulusal Strateji Bitlis Katı Atık Birliği Bilgi Teknolojisi Coğrafi Bilgi Sistemi Yoğunlaştırılmış Güneş Enerjisi Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı Çok Amaçlı Toplum Merkezi Çocuk ve Ergen Madde Bağımlılığı Kliniği Çalışma Programı Doğu Anadolu Kalkınma Programı Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı Doğu Anadolu Projesi Devlet Hava Meydanları İşletmesi Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı Devlet Su İşleri Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü Doğu Akdeniz Uluslararası Turizm ve Seyahat Fuarı Enerji Nakil Hatları Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Avrupa Birliği Fırat Kalkınma Ajansı 4

6 GES GIS GSİS GSKD GSYİH GZFT HACCP HES HEPA İDEP İMİB İŞGEM KENTGES KOBİ KOSGEB KP KSS KTB KUDAKA MİGEM MTA MYO NATO OECD OSB OVP PV REPA San-Tez SEGE SERKA SP STK SUKAP SS Güneş Enerjisi Santrali Coğrafi Bilgi Sistemi Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımı Gayrisafi Katma Değer Gayrisafi Yurtiçi Hasıla Güçlü - Zayıf Yönler; Fırsatlar Tehditler Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktaları Hidroelektrik Santral Hidroelektrik Enerji Potansiyeli Atlası İklim Değişikliği Eylem Planı İstanbul Maden ihracatçılar birliği İş Geliştirme Merkezi Kentsel Gelişme Stratejisi ve Eylem Planı Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı Kalkınma Planı Küçük Sanayi Sitesi T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kuzey Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı Maden İşleri Genel Müdürlüğü Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Meslek Yüksekokulu Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü İktisadi İşbirliği ve Gelişme Teşkilatı Organize Sanayi Bölgesi Orta Vadeli Program Fotovoltaik Rüzgar Enerjisi Potansiyel Atlası Sanayi Tezleri Programı Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Endeksi Serhat Kalkınma Ajansı Sindirilebilir Protein Sivil Toplum Kuruluşu Su ve Kanalizasyon Altyapı Projesi Sanayi Siteleri 5

7 TARMİS TEYDEB TEKMER TCDD TEDAŞ THY TUBİTAK TKB TR90 Bölgesi TRA1Bölgesi TRA2 Bölgesi TRB1 Bölgesi TRB2 Bölgesi TOBB TSBM TSE TTKKMB TÜGEM TÜİK UÇES URAK VANÇEB VANET YG-OG Tarım Makineleri İhtisas sanayi Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı Teknoloji Geliştirme Merkezi Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Türk Hava Yolları Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Artvin, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize ve Trabzon ilerini Kapsayan Düzey II Bölgesi Erzurum-Erzincan-Bayburt illerini Kapsayan Düzey II Bölgesi Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan illerini Kapsayan Düzey II Bölgesi Bingöl, Elazığ, Malatya ve Tunceli illerini kapsayan Düzey II Bölgesi Bitlis, Hakkâri, Muş ve Van illerini kapsayan Düzey II Bölgesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Toplam Sindirilebilir Besin Maddeleri Türk Standartları Enstitüsü Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü Türkiye İstatistik Kurumu Çevre ve Orman Bakanlığı AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi Uluslararası Rekabet Araştırma Kurumu Van Mahalli İdareleri Sürdürülebilir Çevre Yönetimi Birliği Van Et A.Ş Yüksek Gerilim- Orta Gerilim 6

8 HARİTA LİSTESİ Harita 1: TRB2 Bölgesinde Bulunan Sınır Kapıları Harita 2: TRB2 Bölgesinin Etki Alanı Harita 3 : Ekonomik İşbirliği Teşkilatına Üye olan Devletler Harita 4: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Haritası Harita 5: TRB2 BÖLGESİ KÜÇÜKBAŞ HAYVANCILIK YOĞUNLAŞMA HARİTASI Harita 6: TRB2 BÖLGESİ BÜYÜKBAŞ HAYVANCILIK YOĞUNLAŞMA HARİTASI Harita 7: TRB2 BÖLGESİ ARICILIK FAALİYETLERİNİN YOĞUNLAŞMA ALANLARI Harita 8: TRB2 BÖLGESİ MEYVECİLİK VE SEBZECİLİK FAALİYETLERİNİN YOĞUNLAŞMA ALANLARI Harita 9: TRB2 OSB ve KSS HARİTASI Harita 10: TRB2 ÜRETİM HARİTASI Harita 11: TRB2 İmalat Haritası Harita 12: 2013 İTİBARİYLE KİŞİ BAŞİNA DÜŞEN TOPLAM NAKDİ KREDİ HARİTASI (KAYNAK: BDDK) Harita 13: MADENCİLİK SEKTÖRÜ YATIRIM HARİTASI Harita 14: MADENCİLİK SEKTÖRÜ YATIRIM HARİTASI Harita 15: MADEN KAYNKALARI HARİTASI Harita 16: MADEN KAYNAKLARI HARİTASI Harita 17: MADENCİLİK SEKTÖRÜ YATIRIM HARİTASI Harita 18: YENİLENEBİLİR ENERJİ POTANSİYEL ATLASI Harita 19: LOJİSTİK MODLARI HARİTASI Harita 20: TRB2 BÖLGESİ SINIR KAPILARI VE KOMŞU İLLER Harita 21: TRB2 BÖLGESİ AR-GE VE YENİLİKÇİLİK HARİTASI Harita 22: TRB2 BÖLGESİ GİRİŞİMCİLİK MERKEZLERİ HARİTASI Harita 23: TRB2 BÖLGESİ KÜLTÜR-TARİH VE İNANÇ TURİZMİ KORİDORLARI HARİTASI Harita 24: TRB2 BÖLGESİ TURİZM ÇEŞİTLİLİĞİ POTANSİYELİ HARİTASI Harita 25: VAN GÖLÜ TURİZM GELİŞİM HARİTASI Harita 26: Atık Su Arıtma Tesisi Eylem Planı Harita 27: Ulaşım Koridorları Haritası Harita 28: AFET TÜRLERİ YOĞUNLUK HARİTASI Harita 29: SOSYAL DONATI GELİŞİM HARİTASI Harita 30: AFET TÜRLERİ YOĞUNLUK HARİTASI

9 YÖNETİCİ ÖZETİ TRB2 Bölgesi (Bitlis, Hakkâri, Muş, Van) Bölge Planı, 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanunu nun gerektirdiği üzere T.C. Kalkınma Bakanlığı koordinasyonunda Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı tarafından TRB2 Bölgesi nin mukayeseli üstün olduğu alanların, gelişme eksenlerinin, hedeflerin saptanıp; bu alan, eksen ve hedeflere hangi stratejilerle müdahale edilmesi gerektiğinin belirlenmesi amacıyla hazırlanmış temel politika belgesidir. Bölge Planı na dayanak oluşturan Mevcut Durum Analizi nin (MDA) hazırlanması sürecinde saha çalışmalarına, Ajans tarafından derlenen ve başta TÜİK olmak üzere kamu kurumlarından elde edilen verilere dayanarak yapılan analizlere, Bölge aktörlerinin fikir ve önerilerine, odak grup çalışmalarına, Bölge üniversiteleri ile toplantılara başvurulmuştur Bölge Planı, MDA çalışmalarından yola çıkılarak ve ulusal ölçekli planlarla da uyumlu olacak şekilde 2023 hedeflerine ulaşmada temel doküman olarak hazırlanmıştır. Şekil 1: TRB2 Bölge Planı Gelişim Senaryosu 8

10 Mevcut Durum Analizi'ne istinaden hazırlanan yukarıdaki diyagram ve bu diyagramın açıklaması hem Bölge Planı nın mantıksal çerçevesi hem de 2023 hedeflerine ulaşmak için yol haritası olacak şekilde tasarlanmıştır. Bölge Planı hazırlanırken; MDA sonuçları paylaşılarak, uygulanacak politikalardan doğrudan veya dolaylı etkilenebilecek herkesin, Bölge nin ekonomik, sosyal alanlardaki bütün aktörlerinin ve işbirliği yapılması muhtemel KOBİ-STK-Kamu Kurumu temsilcilerinin söz sahibi olmasına özen gösterilmiştir. Halk, sadece uygulanan politikalardan etkilenen edilgen bir özneden ziyade politikaları etkilemesi gereken başat aktör olarak görüldüğünden dört il merkezi ve ilçelerde doğrudan temsilin sağlandığı çeşitli çalıştaylar düzenlenmiştir. Ayrıca yine katılımcılıkta doğrudan temsilin sağlanabilmesi için sitesinde Bölge Planı nda işlenmek üzere görüş ve öneriler alınmış, sektörel anketler yapılmıştır. TRB2 Bölgesi Bölge Planı; Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme, Güçlü Toplum ve Yaşanabilir Mekânlar olmak üzere üç gelişme ekseninden oluşmaktadır: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme ile ulaşılmak istenen Bölge nin ekonomik yapısında kronikleşmiş sorunların çözülüp üretim faktörlerinin ve kaynakların Bölge nin mukayeseli üstünlüğünün bulunduğu alanlara aktarılmasını sağlamaktır. TRB2 Bölgesi nde 2008 verilerine göre tarım sektörünün gayri safi katma değerden (GSKD) aldığı pay %21,3 olup Türkiye ortalamasının (%8,5) yaklaşık 2,5 katıdır. Tarımda ilkel yöntemlerin kullanılmasına ve geçimlik ekonominin çok yaygın olmasına rağmen tarım sektörünün GSKD den bu kadar yüksek pay almasının sebebi başta sanayi olmak üzere diğer sektörlerin gelişmemiş olmasıdır. Endüstrileşememiş, katma değer yaratamayan, yeni yatırımları finanse edecek sermaye birikimini sağlayamayan ve verimsiz yöntemler dolayısıyla ihtiyaç duyulandan çok daha fazla kaynağı (toprak, sermaye, emek, girişimcilik) tüketen tarım sektörü Bölge nin geri kalmışlığının temel sebebidir. Tarım sektöründeki verimliliğin sağlanması ile oluşacak kaynak tasarrufu, diğer sektörlerin gelişmesi ve Bölge nin kalkınması için sıçrama tahtası fonksiyonu görecektir. Arazi toplulaştırmalarının yapılması, modern yöntemlerin uygulanması, sanayi sektörüyle entegrasyonun ve il bazlı uzmanlaşmaların sağlanması, geçimlik ekonomi politikalarından vazgeçilmesi tarımda profesyonel üretimi ve verimliliği artıracaktır. Böylelikle; tarımda ihtiyaç fazlası üretim faktörleri sanayi, madencilik, enerji ve turizm gibi sektörlere aktarılabilecektir. Kısaca; TRB2 Bölgesi için ekonomide yapısal dönüşümü amaçlayan hangi kalkınma program/politikası uygulanırsa uygulansın bu dönüşüm tarımla başlayıp tarımda verimlilik ve modernizasyon sonrası kaynakların diğer sektörlere kanalize olmasıyla devam edecektir. Ajans politikası olarak, halka rağmen kalkınmaktan ziyade halk için, halk ile birlikte kalkınma motivasyonu benimsendiğinden her bireyin kendisi ile ilgili en rasyonel kararı yine kendisinin vereceği 9

11 kabul edilmektedir. Bu yüzden, kırsal nüfusu kırda tutmaya veya kente göç etmesini sağlamaya yönelik program/politika belirlemekten çok kalkınmanın gerçekleşmesi için gerekli noktalara müdahalelerde bulunup göç konusunun doğal akışına bırakılması gerektiği düşünülmektedir. Tarım sektöründe meydana gelecek dönüşüm sonrasında, kırsal kesimde gizli işsizlik olarak tarif edilen talep fazlası emek arzının diğer sektörlerde iş bulmak amacıyla kent merkezlerine yönelecekleri öngörülmektedir. Bölge Planı nın Güçlü Toplum başlıklı gelişme ekseni, temel olarak sosyal uyumun sağlanmasını, sosyal ve beşeri sermayenin gelişmesini, her alanda fırsat eşitliğine ulaşılmasını, dezavantajlı kesimlerin ve ekonomik dönüşüm sonrasında kırdan kente göç eden nüfusun ekonomik ve sosyal hayata entegrasyonunun gerçekleştirilmesini amaç edinmektedir. Özellikle yapısal dönüşüm sonrasında bireylerin girişimcilik ve yenilikçilik kabiliyetlerinin geliştirilmesi, hayat boyu öğrenme programları sayesinde mesleki bilgi ve becerilerin kazandırılması suretiyle kalifiye eleman arzının artırılması, ekonomik ve toplumsal örgütlenme düzeyinin yükseltilmesi de yine Güçlü Toplum gelişme ekseninin önemli amaçlarındandır. Kısaca; Güçlü Toplum gelişme ekseni ekonomide meydana geleceği öngörülen yapısal dönüşümün sosyal ve kısmen ekonomik sonuçlarının insan odaklı olacak şekilde çözülmesi güdüsüyle hazırlanmış yol haritasıdır. Yaşanabilir Mekânlar gelişme ekseni TRB2 Bölgesi Bölge Planı nın üçüncü ve son gelişme eksenidir. Bölge illerinde nüfus sürekli artmakta olduğundan ve Bölge de orta vadede kırdan kente göçün artacağı öngörüldüğünden, başta kent merkezlerindekiler olmak üzere Bölge de sosyal donatıların yetersiz kalacağı düşünülmektedir. Kentsel katma değerin yüksek olması, yatırımcıları maliyetleri düşürme güdüsüyle çarpık yapılaşmaya sevk etmektedir. Kent merkezlerindeki rantın yüksek olması nedeniyle imar planlarında sosyal donatılara tahsis edilmiş alanlar, tadilat gerekçesiyle kullanım değişikliğine uğramaktadır. Yaşanabilir Mekânlar gelişme ekseninin amacı öncelikle projeksiyon hesaplamalarının yapılabilmesi için gerekli verilerin temin edilebileceği şekilde kamu kurumları ve yerel yönetimlerdeki kurumsal kapasitenin geliştirilmesidir. Bunun yanında sürdürülebilir çevre yönetiminin sağlanması, altyapı ve ulaşımın iyileştirilmesi, açık alanların mekânsal kalitelerinin dezavantajlı grupları da kapsayacak şekilde toplumun her kesimine hitap edecek düzeye yükseltilmesi Yaşanabilir Mekânlar gelişme ekseninin ulaşmayı amaçladığı diğer önemli hedeflerdendir. 10

12 11

13 BÖLGENİN TÜRKİYE VE DÜNYADAKİ KONUMU Bitlis, Hakkari, Muş ve Van illerinden oluşan TRB2 Bölgesi; tarihinden gelen geleneğiyle birlikte Anadolu coğrafyasına belli özellikler kazandırmıştır. Ayrıca; jeopolitik konumu ile çevresine önemli katkı sağlamaktadır. Urartu Medeniyeti'nde Güneş Şehri olarak başkentlik üstlenmiş Van şehri, Selçuklu Devleti'nde önemli bir çekim merkezi olan Ahlat, Anadolu nun Türklere açılmasını sağlayan bir kapı olarak bilinen Malazgirt gibi geçmişte önemli roller üstlenmiş merkezlerin bulunması ve uygarlaşmaya katkı veren İpekyolu Ticaret Yolu tecrübesini kapsayan birikimin varlığı; Bölge'nin geçmişteki önemli statüsüne işaret eden belli göstergeler olarak görülmektedir. Ancak; dünyada hızla değişen düzen, küreselleşme süreci ve bilgi çağına geçiş gibi değişimler yaşanırken; TRB2 Bölgesi'nin tarihsel birikimini tam anlamıyla harekete geçirmemiş, üzerinde bulunduğu medeniyetlerin mirasından yeterince faydalanamamış olması; ulusal ölçekteki sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde son sırada yer almasına neden olmuştur. BÖLGENİN TÜRKİYE DEKİ KONUMU: TRB2 Bölgesi, Türkiye yüzölçümünün % 5,58 ini ve nüfusunun % 2,75 ini oluşturmakta, ülkemizin Orta Doğu Anadolu sunda yer almaktadır. Bölge, kuzeyde Erzurum ve Muş, kuzeydoğuda Ağrı, batıda Bingöl, güneybatıda Diyarbakır, Batman Siirt, Şırnak güneyde, Irak doğuda İran ile komşudur. Geniş meralara sahip Bölge de, tarım ve hayvancılık başlıca geçim kaynağıdır. Bölge nin mikro-klima alanlarda sebze ve meyvecilik yapılabilmektedir. Ayrıca; arıcılık, endemik bitki çeşidi ve ballı bitki florası ile TRB2 Bölgesi'nde önemli bir geçim kaynağıdır. Şemdinli, Yüksekova, Bahçesaray, Çatak ve Hizan balı Bölge'de ve Türkiye de isimleri ile markalaşmış arıcılığın yoğunlukla yapıldığı alanlardır. Küçükbaş ve büyükbaş hayvan potansiyeli olarak Bölge Türkiye de ilk sıralarda gelmektedir. Bölge'nin tarım ve hayvancılık potansiyelini etkin bir şekilde değerlendirebileceği ve bu yolla ülke tarımına katkı sağlaması beklenmektedir. TRB2 Bölgesi maden bakımından önemli bir potansiyele sahiptir. Bölge'nin maden kaynakları içerisinde krom, bakır, kurşun, çinko, demir ve manganez gibi metalik; pomza, perlit, linyit, mermer, barit, fosfat, disten, asbest, kuvarsit, alçıtaşı, kireç taşı, kil ve çimento hammaddeleri gibi metalik olmayan madenler öne çıkmaktadır. Bölge deki toplam pomza rezervi m 3 olup, Türkiye rezervinin yaklaşık %60 ını oluşturmaktadır. Bununla birlikte; perlit rezervlerinde Türkiye dünya sıralamasında ilk sıradadır. Türkiye deki toplam perlit rezervi milyon ton olarak belirtilse de Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'nün (MTA) 1980 yılından sonra yaptığı çalışmalarda bu 12

14 rakamın milyon tondan daha fazla olabileceği belirtilmiştir. TRB2 toplam perlit rezervi milyon ton olup; Türkiye toplam rezervinin %51 ini oluşturmaktadır. Son yıllarda Bölge de çıkarılan çinko ve kurşun da Bölge madenciliği için önemli madenlerdendir. Diğer maden çeşitleri ve bunların rezerv durumları için madencilik araştırmaları yapılması önem arz etmektedir. TRB2 Bölgesi, sahip olduğu 842 tescilli kültür varlığı ve birçok arkeolojik ve doğal sit alanları, endemik bitki ve hayvan türleri, göl ve akarsuları, dağ ve yaylaları ile turizm kapasitesi yüksek bir merkezdir. Bu kapasite içinde, Van Gölü'nün Türkiye'nin en büyük gölü ve Nemrut Gölü'nün en büyük krater gölü olmasının önemli bir payı vardır. BÖLGENİN DÜNYA DAKİ KONUMU ve KÜRESEL GELİŞMELERDEN ETKİLENME DURUMU: TRB2 Bölgesi; Ortadoğu'ya, Kafkaslar'a ve Orta Asya'ya yakınlığı ve jeopolitik konumuyla Avrupa nın Asya'ya açılan kapısı durumundadır. Ayrıca Bölgenin; NABUCCO projesi yerine hayata geçirilmesi düşünülen TANAP, TAP gibi jeo-stratejik öneme sahip, uluslararası doğalgaz boru hatlarına yakın olması, gelişen bilgi ve iletişim teknolojileri sonucu tüm dünyanın da dikkatli bir şekilde takip ettiği Orta Doğu ülkeleriyle olan kültürel bağları gibi sebepler çerçevesinde değerlendirildiğinde önemli potansiyeli vardır. Bölgesel konumdan bahsetmek gerekirse; İran ve Irak ile sınır kapıları bulunan Bölge; Suriye, Afganistan, Pakistan, Azerbaycan, Gürcistan, Türkmenistan ve Ermenistan ülkelerine oldukça yakın bir coğrafyada yer almaktadır. Bölge'de İran ve Irak ülkelerine açılan ikisi faal olmak üzere toplamda 4 sınır kapısı mevcuttur. Bu durumun; karayolları üzerinden ulaşım ve lojistik hizmetlerinde Bölgenin ön plana çıkma ihtimalini doğurmasının yanında; sınır ticareti başta olmak üzere; faaliyetlerini destekleyecek nitelikte olması önemlidir. ihracat-ithalat 13

15 Harita 1: TRB2 Bölgesinde Bulunan Sınır Kapıları Türkiye nin ihracat yapısında Avrupa nın yanında Ortadoğu ve Orta Asya nın öneminin artması, dolayısıyla ticaret hacminin ve ekonomik işbirliği ortamlarının gelişmesi; TRB2 Bölgesinin kendi kaynaklarını yerinde ve etkin kullanmasını tetikleyecek nitelikteki gelişmeler olarak görülmektedir. Harita 2: TRB2 Bölgesinin Etki Alanı 14

16 Küreselleşme süreci; sermayenin ve finans kaynaklarının mobilitesini bir taraftan artırırken; diğer taraftan dünya sistemini tek kutupluluk sisteminden çok kutupluluk sistemine yöneltmiştir. Mali ve Euro krizleriyle gündemde olan ancak Nobel ödülü sahibi ve bir barış projesi olarak görülen Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok konuda bu süreç; bölgeselleşme ve yerelleşme akımlarını ön plana çıkartmıştır. Türkiye nin dış politikasındaki iyi komşuluk ilişkileri kurma aracı ile bölgesel güç, küresel aktör olma hedefleri bu akım ile uyumlu görülmektedir. Özellikle sermayenin ve üretim ekseninin Batı dan Doğu ya kaydığı ancak yaşam kalitesi bakımından hala Batı nın belirli bir üstünlüğü olduğu bir dönemde Türkiye nin kendi konumunu reforme ederek kendi ekosistemine belli faydalar kazandırması gerekmektedir. Bu ekosistemde önemli bir payı Irak almaktadır. Amerikan İşgali sonrasındaki dönemde kendi bölgesel otoriteleriyle ve özellikle Arap Baharı sonrası gelişmelerle Irak-Türkiye ilişkilerinin geleceği Ortadoğu nun kaderi açısından önem teşkil etmektedir. Üzümlü ve Derecik Sınır kapılarının faaliyete geçmesinin yanında Irak Bölgesel Kürt Yönetimi Kalkınma Bakanlığı ile Türkiye Cumhuriyeti Kalkınma Bakanlığı arasında imzalanan Kalkınma İşbirliği Programları ile bölgeler arası işbirliğinin sürdürülebilir olması ve düzenin, güvenliğin bu yolla sağlanması açısından oldukça önemli olarak görülmektedir. Bu ekosistemde bir diğer önemli payı ise İran almaktadır. Bu iki köklü ülke;374 yıldır sınırlarını tam anlamıyla değiştirmemiştir. Türkiye nin İran ile etkin diplomasi kanallarını kullanarak iyi ilişkiler içerisinde olması sadece komşuluk sebebiyle değildir. Türkiye nin bu tavrı Uranyum Zenginleştirme Faaliyetleri, Füze kalkanı konusu, Suriye nin durumu gibi Transatlantik ülkeleri ile yaşanılan yüksek gerilimli gerginlikleri iyi ilişkiler kanalı ile yumuşatma işlevlerinden de anlaşılacağı üzere; Yurtta Sulh, Cihanda Sulh ilkesinin bir gereği olarak görülmektedir. İran yönetim sisteminde Dini Rehber in anayasadan kaynaklanan geniş yetkileri oldukça büyük bir idari alanı kapsamasına karşın; yeni seçilen Cumhurbaşkanı Ruhani nin ilk açıklamasında uranyum faaliyetleriyle ilgili şeffaflık durumunu belirtmesi, önemli bir değişim sürecinin ibareleri olarak görülebilir. Küreselleşme ve onun doğal sonucu olan bölgeselleşme; bölgesel düzeyde işbirliklerini de daha etkin hale getirmektedir. İran ve Orta Asya Cumhuriyetlerinin Türkiye ile ilişkileri değerlendirilirken Ekonomik İşbirliği Teşkilatı(EİT) ( Economic Cooperation Organization, ECO) bahsedilmesi gereken bir diğer yapıdır yılında kurulan uluslararası örgütün, gözlemci devlet statüsünde bulunan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti haricinde 10 üyesi bulunmaktadır. 15

17 Harita 3 : Ekonomik İşbirliği Teşkilatına Üye olan Devletler Türkiye, İran ve Pakistan kurucu üye statüsünde bulunmaktadır. Sovyetler Birliği'nin dağılması ve soğuk savaş sürecinin bitmesinin ardından bağımsızlıklarını kazanan Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Türkmenistan ile Afganistan ın da bu örgüte katılmasıyla; Ekonomik İşbirliği Örgütü km 2 alanı kapsayan bir bölgesel örgüt halini almıştır. Bu bölgesel örgütün temel amaçları; üye ülkelerin kalkınmalarına katkıda bulunmak, EİT Bölgesi içindeki ticari engelleri kaldırmak ve bölge içi ticareti geliştirmek ve EİT Bölgesi'nin küresel pazarlarla bütünleşmesini teşvik etmek, üye ülkeler arasındaki kültürel ve tarihi bağları güçlendirmektir. Bu amaçların uygulanması için yürütülecek faaliyetlerin gelişmesine ve uluslararası işbirliği seviyesinin yükselmesine paralel olarak; TRB2 Bölgesi nin kalkınma koridoru konumuna erişme fırsatını vermektedir. Bölgeselleşme, hükümetler arası kuruluşların popülaritesini artırırken bir diğer taraftan da ulusüstü yapıda olan organizasyonları ön plana çıkartmaktadır. Bu çerçevede, ülkemizde çağdaşlaşma projesi olarak görülen ve dünyanın müreffeh toplumlarını kendi sınırları içinde barındıran, insan haklarını temel kılavuz olarak belirlemiş, Ar-Ge ve yenilik çalışmaları ve teknoloji geliştirme anlamında öncü yapı Avrupa Birliği bu konuda en başarılı örneklerden birisini oluşturmaktadır. 31 Temmuz 1959 da başlayan Türkiye ile (şimdiki adıyla) Avrupa Birliği arasındaki entegrasyon süreci; 1963 Ankara Antlaşması ile önemli bir aşamaya gelmiş; 1970 Katma Protokol ile ekonomik anlamda Avrupa ile ortak gümrük tarifesine geçilmiş, 1995 yılında ise Gümrük Birliği Antlaşması olarak bilinen 1/95 sayılı Ortak karar ile Avrupa dışı ülkelere aynı gümrük tarifesini uygulama aşamasına geçilmiştir yılında Maastricht Antlaşmasının sonucunda bir birlik statüsüne bürünen bu organizasyon; 1999 Helsinki Zirvesi sonucu Türkiye yi aday ülke statüsüne kabul etmiştir. Toplamda 33 fasıldan oluşan tam üyelik müzakere süreci; 3 Ekim 2005 tarihinde başlamıştır. Toplamda, 14 fasıl açılmış sadece 1 16

18 fasıl(bilim ve Araştırma) geçici olarak kapatılmıştır. Bu 14 fasılın içerisinde 25 Haziran 2013 tarihinde açılan 22. Fasıl(Bölgesel Politikalar ve Yapısal Araçların Koordinasyonu) bölgesel kalkınma açısından oldukça değerli bir yere sahiptir. Zira bu fasıl, temel olarak bölgeler arasındaki sosyo-ekonomik farklılıkların azaltılmasına yönelik bütün çalışmaları ve AB'nin finansal aracı olan Yapısal Fonlara ilişkin genel hükümleri içeren çerçeve tüzük ve bu çerçeve tüzüğe bağlı olarak her bir yapısal fonu konu alan tüzüklerin uygulanması ve fonların kullanımına yönelik mekanizmanın oluşturulması çalışmalarını kapsamaktadır. Bu fasıl kapsamında yapılacak çalışmalar ile kalkınma ajanslarının daha etkin ve verimli kaynaklar kullanarak bölgesel kalkınmanın hızlandırılmasına hizmet etmesi sağlanacaktır. 17

19 PLAN HAZIRLAMA YÖNTEMİ VE SÜRECİ TRB2 Bölgesi Bölge Planı, özgün ve bütüncül bir yaklaşımla hazırlanmış ve hazırlık sürecinde yerel aktörlerin Plan'ın tamamında söz sahibi olmaları sağlanmıştır. Bugünün toplumunun ihtiyaçları karşılanırken gelecek nesillerin de kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme haklarından ödün verilmemesi adına kalkınmanın bütün boyutlarının -sosyal, ekonomik ve çevresel- eşzamanlı gelişiminin sağlanması gerektiğinden yola çıkılarak Bölge Planı'nda üç önemli gelişme ekseni -Güçlü Toplum, Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme, Yaşanabilir Mekanlar- oluşturulmuştur. Plan'da sosyal sorumluluk, eko-verimlilik, sürdürülebilir üretim ve tüketim, sağlık ve güvenlik, çevresel sürdürülebilirlik kavramlarının sistematik bir yaklaşım çerçevesinde hayata geçirilmelerinin insani bir yaşam için gerekliliği vurgulanarak sürdürülebilirlik politikası ana eksen haline getirilmiş; istikrarlılık, kapsayıcılık ve yol göstericilik unsurları Plan'ın tamamına hakim olmuştur. Bölge Planı'nın bütün bu unsurları içinde barındırması ve uzun vadeli bir bakış açısıyla hazırlanabilmesi için Bölge'nin mevcut durumunun ayrıntılı bir şekilde incelenmesi gerektiği belirtilerek, Mevcut Durum Analizi'nin mümkün olduğunca farklı sektörleri kapsayacak şekilde hazırlanması gerektiğine karar verilmiştir. Alınan bu kararla birlikte Planlama, Programlama ve Koordinasyon Birimi'nde çalışan uzmanların eğitim ve deneyimlerine göre çalışma grupları (sosyal yapı, enerji ve tabii kaynaklar, kentleşme, çevre, sanayi, dış ticaret, istihdam, AR-GE, tarım ve turizm) ve alt komisyonlar oluşturularak TRB2 Bölgesi Bölge Planı hazırlık sürecine başlanmıştır. Çalışma grupları, Plan'ın kurumsal düzeyde üst ölçekli planlarla uyumlu olabilmesi amacıyla ilgili kurumların stratejik planları, yatırım programları, sektör raporları ve mevzuatları incelenmiş böylelikle sektör bazında Mevcut Durum Analizi çerçevesi oluşturulmuştur. Bölge'nin ekonomik, sosyal ve çevresel ihtiyaçlarının daha iyi irdelenmesi ve Bölge halkına hitap edecek bir Plan oluşturulması için süreç boyunca katkıda bulunacak paydaşlar tespit edilmiştir. Tespit edilen paydaşlarla İl merkezlerinde yapılan geniş katılımlı çalıştaylar ve ilçelerde kurum ziyaretleri aracılığıyla görüşülmüş böylece Plan'ın katılımcılık ilkesi çerçevesinde hazırlanabilmesinin ön adımı atılmıştır. 18

20 Tablo 1: TRB2 Bölgesi Bölge Planı Kapsamında Düzenlenen Çalıştaylar Çalıştay Adı TRB2 BÖLGESİ BÖLGE PLANI İL ÇALIŞTAYLARI BİLGİ TOPLUMU ÇALIŞTAYI TRB2 BÖLGESİ KREDİ MODELLERİ GELİŞTİRME ÇALIŞTAYI TRB2 BÖLGESİ BÖLGE PLANI ÇALIŞTAYLARI Tarih Katılımcı Yer kurumlar Dört ilin kamu kurum ve kuruluşları, yerel yönetimler, akademisyenler, sivil toplum kuruluşları ve özel sektör çalışanları VAN VAN Dört ilin Milli Eğitim, Kültür ve Telekom Müdürlükleri, özel sektör çalışanları Banka Genel Müdürlükleri Çalıştay Çıktısı Sektörel GZFT analizleri, anketler TRB2 Bölgesi Bilgi toplumu ve telekomünikasyon sorunlarının belirlenmesi ve çözümü TRB2 Bölgesi için oluşturulacak ortak ve üst bir platformda, denetleyici, düzenleyici kuruluşlar, kanun koyucular, banka genel müdürleri gibi asıl aktörlerin katılımıyla krediye ulaşma sorununun araştırılması ve bu hususta hem arz hem de talep yönü araştırılarak yapılabilecek yenilik ve iyileştirmelerin belirlenmesi KALKINMAYA ÇOCUK GÖZÜYLE BAKIŞ ÇALIŞTAYI HAKKARİ MERKEZ YÜKSEKOVA BİTLİS MERKEZ TATVAN MUŞ MERKEZ MALAZGİRT VAN MERKEZ ERCİŞ İlköğretim Öğrencileri Mevcut Durum, Sorun ve Çözüm Önerileri içeren rapor ve anketler Planlama sürecinde toplumun her kesiminden insanın Plan'a katkıda bulunabilmesi amacıyla anket çalışmaları yapılmasına karar verilmiş dört ilde saha anket çalışmalarına ek olarak 16 Şubat 2013 tarihinde "Sen de söz sahibi ol" sloganıyla internet sitesi oluşturulmuş ve 19

21 hazırlanan sektörel anketler siteye yüklenmiş, Ajans'ın, valiliklerin ve yerel gazetelerin sitelerinde duyurusu yapılmıştır. Çalıştaylar ve anket sonuçları, kurum ve kuruluşlardan talep edilen veriler, üst ölçekli planlar ve paydaş görüşleri bütünleştirilerek Mevcut Durum Analizi yapılmıştır. Mevcut Durum Analizi'yle birlikte ortaya çıkan kolektif sonuçlar Bölge'nin potansiyellerini ve bu potansiyellerin hayata geçirilebilmesi için öncelik verilmesi gereken alanların tespit edilmesi sağlanmış sonuç olarak Bölge'nin kalkınma öncelikleri doğrultusunda hedefler belirlenerek gelişme eksenlerinin altında toplanmıştır. Bu hedeflere ulaşılabilmesi için gereken stratejiler tutarlı, üst ölçekli planlarla ilişkili ve birbirini tamamlayıcı bir şekilde oluşturulmuş ve bu stratejik amaçların sağlanabilmesi amacıyla imkan ve kaynaklar bakımından hayata geçirilebilme olanakları yüksek olan projeler belirlenmiştir. Son aşamada konsolidasyon çalışmaları yapılmış ve taslak Bölge Planı oluşturulmuştur. Taslak Bölge Planı çalışma grubu bazında ilgili kurumlarla paylaşılmış ve odak grup toplantıları yapılarak paydaşlardan gelen yorumlarla birlikte tekrar gözden geçirilmiştir. Bölge Planı 28 Haziran 2013 tarihinde Yönetim Kurulu tarafından onaylanmıştır. 20

22 Şekil 2: TRB2 Bölge Planı Süreci 21

23 PLAN UYGULAMA SÜRECİ, İZLEME VE DEĞERLENDİRME Plan Uygulama: Bölge Eylem Planı (BEP) ve İzleme ve Değerlendirme Bölge Planı nın uygulama sürecinde planlanan hedef ve stratejilerin gerçekleştirilebilmesi için iyi bir uygulama ve izleme-değerlendirme sisteminin hayata geçirilmesi önem arz etmektedir. İzleme, plan uygulamasının sistemli olarak takip edilmesi ve raporlanmasıdır. Değerlendirme ise, uygulama sonuçlarının amaç ve hedefler ile mukayese edilerek ölçülmesi ve söz konusu amaç ve hedeflere uygunluğunun tahlilidir. Bu çerçevede aşağıdaki diyagramda gösterildiği üzere Bölge Planı nın Bakanlık onayını müteakip 2014 yılından başlamak üzere 2023 yılına kadar iki yıllık Bölge Eylem Planları hazırlanacaktır. Bölge Eylem Planları; TRB2 Bölge Planı, Doğu Anadolu Projesi (DAP) Eylem Planı, Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi (BGUS) ve 10. Kalkınma Planı nın hedef ve öncelikleri dikkate alınarak hazırlanacak ve Ajansın yıllık Çalışma Programları için belirleyici olacaktır. Böylece Bölge Planı ile yıllık çalışma programlarının uyumlu hale getirilmesi sağlanacaktır. Bölge Eylem Planlarının hazırlık çalışmalarında Bölge deki, yatırımcı kuruluşlar ile diğer kamu kurumları, belediyeler, ticaret ve sanayi odaları, Kalkınma Kurulu ve Yönetim Kurulu üyelerinin görüş ve önerilerine azami düzeyde önem verilecektir. Bunun için Kalkınma Kurulu üyelerinden sektörel ihtisas komiteleri oluşturulacaktır. Kalkınma Kurulu Sektörel İhtisas Komiteleri Bölge Eylem Planlarının hazırlık, uygulama aşamalarında aktif görev alacaklardır. Bölge Eylem Planlarında belirtilen faaliyetlerin uygulanma süreçleri izlenecek ve iki yıllık dönemin son çeyreğinde ise faaliyetlerin gerçekleşme düzeyleri değerlendirilip raporlanarak Bakanlığa sunulacaktır. Bir sonraki eylem planı hazırlanırken bu raporlar dikkate alınacak, yeni eylem planı bu rapor sonuçlarına göre hazırlanacaktır. Planlama Programlama ve Koordinasyon Birimi, bu süreçlerin yönetilmesinden sorumlu olacak, çalışmalar hakkında Bakanlık, Kalkınma Kurulu ile Yönetim Kurulu üyelerini düzenli bir şekilde bilgilendirecektir. 22

24 Şekil 3: Bölge Planı Faaliyetleri Uygulama Eylem Planı Diyagramı 10. Kalkınma Planı Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi (BGUS) DAP Eylem Planı ( ) TRB2 Bölge Planı ( ) 2014 ÇP 2015 ÇP BPFUEP BEP BEP 2016 ÇP 2017 ÇP 2018 ÇP 2019 ÇP BEP BEP 2020 ÇP 2021 ÇP 2022 ÇP 2023 ÇP BEPÇP UEP İzleme Değerlendirme İzleme Değerlendirme İzleme Değerlendirme Bölge Eylem Planı Diyagramı 23

25 DAP Eylem Planı ile Düzey 2 Bölgeleri Arasında İşbirliği Süreci Bölge Planı hazırlıkları sürecinde DAP İdaresi, Serhat Kalkınma Ajansı (SERKA), Kuzey Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (KUDAKA), Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı (DOKA), Fırat Kalkınma Ajansı (FKA), Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA), planlama birimleri uzmanlarının katılımıyla Haziran 2013 tarihlerinde Van İli nde bir çalıştay gerçekleştirilmiştir. Çalıştayda hazırlanmakta olan dönemi TRB1, TRB2, TR90, TRA1, TRA2 bölgeleri bölge planları ile dönemi DAP Eylem Planı uyumluluğu üzerinde durulmuştur. Bu çerçevede TRB2 Bölge Planı uygulama sürecinde Düzey2 Bölgeleri Kalkınma Ajansları ve DAP İdaresi arasında daha yakın işbirliği sağlanacaktır. Bunu gerçekleştirmek üzere Uygulama Eylem Planı nda TRB2 nin etkileşim hinterlandı olan TRB1, TRA1, TRA2 bölge planları ve DAP Eylem Planı ile uyumlu olacak şekilde başta turizm ve tarım sektörleri olmak üzere, ulaşım ve dış ticaret alanlarında daha fazla işbirliğine dayalı entegre program ve projelere yer verilecektir. 24

26 25

27 VİZYON "Yeraltı ve yerüstü zenginlikleri ile beşeri sermayesini katılımcı bir anlayışla harekete geçirerek, 2023 yılında sosyal ve ekonomik refahını ülke ortalamasının üzerine çıkarmış ve bu refahtan her bireyin adil bir şekilde faydalandığı, doğayla barışık bir bölge olmak" 26

28 VİZYON, GELİŞME EKSENİ, HEDEF VE STRATEJİLER GELİŞME EKSENİ (I) : EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME HEDEF STRATEJİ 1. Yem Bitkilerinde Çeşitlilik ve Verimin Artırılması 2. Meraların Etkin Kullanılması 3. Sulu Tarım Arazilerinde Büyükbaş Hayvancılığın Geliştirilmesi 4. Hayvan Gen Kaynaklarının Korunması ve Irk Islahının Yapılması 5. Bölge'nin Sahip Olduğu Flora Zenginliğinin Korunarak Ekonomik Değer Kazandırılması 1. Tarımsal Üretimin Rekabet Gücünün Artırılması 2. Tarımda Kaynakların Etkin Kullanılması 3. İmalat Sanayiinde Rekabetçiliğin Artırılması 4. Madencilik Sektöründe Katma Değeri Yüksek Ürünlerin Üretilmesi ve Ürün Çeşitliliğinin 6. Havza Üretim Modeline Uygun Pazara Yönelik Üretimin Gerçekleştirilmesi 7. Sertifikalı Tohum, Fide ve Fidan Üretiminin ve Kullanımının Yaygınlaştırılması 8. Bal Dışı Arı Ürünlerinin Üretiminin Geliştirilmesi 9. Organik Tarımın Özendirilmesi 10. Sebzecilik ve Meyveciliğin Geliştirilmesi 11. Su Ürünlerinde Katma Değer Oluşturacak Faaliyetlerin Geliştirilmesi 12. Desteklemelerin Üretimde Etkinliği Sağlayacak Şekilde Yapılandırılması 1. Arazi Toplulaştırma 2. Mera Amenajmanının Yapılması 3. Nadas Alanlarının Azaltılması 4. Arazi Kullanım Planlarının Yapılması 5. Tarımda Etkin Sulama Yöntemlerinin Teşvik Edilmesi ve Altyapının İyileştirilmesi 1. Ortak Kullanım Alanlarının Üretim İhtiyaçlarını ve Yatırım Taleplerini Karşılayacak Şekilde Geliştirilmesi 2. Bölge'nin Karşılaştırmalı Üstünlüğe Sahip Olduğu ve Kümelenme Potansiyeli Taşıyan Sektörlerin Geliştirilmesi 3. KOBİ, STK ve Kamu Kurumları Arasındaki İşbirliğinin Geliştirilmesi 4. Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi 5. Bölge'de Finansal Araçların ve Tasarrufların Yatırım Amaçlı Kullanımının Arttırılması 1. Madencilik Sektöründe Faaliyet Gösteren İşletmelerin Cevher Türlerine Uygun Olarak Zenginleştirme Tesislerinin Kurulması 2. Çinko ve Kurşuna Yönelik İzabe Tesisinin Kurulması 27

29 Artırılması 3. Rezervi Yüksek Madenler için Ar-Ge Çalışmalarının Yapılması 4. Maden Potansiyelinin Tespitine Yönelik Çalışmaların Yapılması 5. Madenciliğe Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi ve Rekabet Edebilirliğinin Artırılması 1. Madenciliğe Dayalı İhtisas OSB'lerin Kurulması 1. Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanımının Sağlanması 6. Bölge'nin Enerji Potansiyelinin Etkin Biçimde Kullanılması 7. Bölge'nin Lojistik Merkezi Haline Dönüştürülmesi 8. Dış Ticaretin Geliştirilmesi 9. Ar-Ge, Markalaşma ve Pazarlama Faaliyetlerinin Geliştirilmesi 10. Girişimcilik Kültürünün Geliştirilmesi 11. Bölge'nin Turizm Çeşitliliği Potansiyelinin Sektöre Kazandırılması ve Turizm Gelirlerinin 2. Enerji Altyapısının İyileştirilmesi 3. Bölge'nin Enerji Kaynaklarının Tespiti ve Değerlendirilmesi 4. Enerji Verimliliğinin Artırılması 5. Elektromekanik Sanayinin Gelişmesi 1. Lojistik için Önem Arz Eden Modların Altyapısının Geliştirilmesi 1. Bölge'de İhracata Yönelik İmalatın Geliştirilmesi 2. İhracatta Ülke Çeşitliliğinin Artırılması 3. Bölge'nin Dış Ticaret Hacminin Artırılması için Sınır Kapılarının Etkin Kullanımının Sağlanması 4. Sınır Ticaretinin TRB2 Bölgesi'nin Temel Tüketim ve Üretim İhtiyaçlarını Karşılayacak Şekilde Yeniden Düzenlenmesi 5. Sınır Ötesi Ticaret İşbirliğinin Geliştirilmesi 1. Ar-Ge ve Yenilik Konularında Farkındalığın Artırılması 2. Ar-Ge ve Yenilik Konularında Destek Mekanizmalarının Güçlendirilmesi 3. Yerel Ürünlerin Tescillerinin Sağlanması ve Markalaşma Bilincinin Yükseltilmesi ile Pazarlama Faaliyetlerinin Geliştirilmesi 4. Üniversite-Sanayi İşbirliğinin Geliştirilmesi 5. TRB2 Bölgesinin Komşu Ülkeler için Ar-Ge Üssü Haline Dönüştürülmesi 1. Girişimciliğin Özendirilmesi için Farkındalık Çalışmalarının Yürütülmesi 2. Girişimcilik Destek Mekanizmalarının Geliştirilmesi 1. Bölge'nin Turizm Potansiyellerinin Geliştirilmesi Yoluyla Turizm Faaliyetlerinin Bütün Yıla Yayılmasının Sağlanması 2. Kültür-Sanat-Spor ve Eğlence Alanlarında Etkinlik Sayısının Artırılması 28

30 Sürdürülebilir Bir Şekilde Artırılması 12. Van Gölü'nün Bütün Bileşenleriyle Turizme Kazandırılması 3. Bölge Halkının Turizm Bilincinin Artırılarak Sektöre Aktif Katılımlarının Sağlanması 4. Bölgesel Tabanlı Bir Pazarlama Programının Tanıtılması Yoluyla Bölgeye Olan Talebin Artırılması 1. Van Gölü Kıyısında Bulunan Kamu Kurum Binalarının Modernizasyonlarının Tamamlanarak Turistik Amaçlı Tesislere Dönüştürülmesi ve Tesis Sayısının Artırılması 2. Göl Kenarında Bulunan Sanayi İşletmelerine Gölden Uzak Yerler Tahsis Edilerek Kıyıdan Tahliyelerinin Sağlanması 3. Van Gölü Kıyılarında Halka Açık Alanların ve Eğlence Mekanlarının Sayılarının Artırılması 4. Göl Ulaşımının Daha Etkin Bir Hale Getirilmesi ve Gölde Turistik Amaçlı Turların Düzenlenmesi 29

31 1. Sürdürebilir Çevre Yönetiminin Sağlanması GELİŞME EKSENİ (II): YAŞANABİLİR MEKANLAR 1. Sürdürülebilir Atık Yönetiminin Sağlanması 2. Van Gölü Havzası'nın korunması 3. Hava Kalitesinin AB Standartlarına Uygun Hale Getirilmesi 4. Doğal Kaynakların Sürdürülebilir Yönetiminin Sağlanması 2. Kent ve Ulaşım Altyapısının İyileştirilmesi 3. Kamusal Açık Alanların ve Yaşam Ünitelerinin Mekansal Kalitesinin Artırılması 5. İklim Değişikliğiyle Mücadele Edilmesi 6. Hassas Ekosistemlerin ve Biyolojik Çeşitliliğin Korunması 1. Kanalizasyon ve Atık Su Arıtma Tesislerinin İhtiyacı Karşılayabilecek Seviyeye Getirilmesi 2. Temiz İçme Suyunun Herkese Ulaştırılması 3. E-Dönüşüm Sürecinin Desteklenmesi ve Telekomünikasyon Altyapısının İyileştirilmesi 4. TRB2 Bölgesi için En Uygun Demiryolu, Karayolu, Havayolu ve Çoklu Taşımacılık Altyapısını Oluşturmak 1. Afet Alanlarındaki Yapılaşmaların Kentsel Politika Araçları ile Dönüşümü 2. Genişletilmiş Projeksiyon Hesaplı Konut Üretiminin Artırılması 3. Çöküntü Alanlarında Kentsel Dönüşüm Projelerinin Uygulanması 4. Herkes için Kent Tasarımlarının Oluşturulması 4. Kentleşmenin Bileşenlerine İlişkin Tematik Planların ve Projelerin Hazırlanması 1. Afet Sakınım Planları Dahilinde Mikro Bölgeleme Çalışmalarının Yapılması, Afet Lojistik Merkezinin Kurulması ve Afet Bilgi Sisteminin Kurulması 2. Enerji Verimli Kent Formlarının Üretilmesi 3. Kıyı Plan Senaryolarının Hazırlanması 5. Kırda ve Kentte Sosyal Donatı Standartlarının Yakalanması 4. Kimliğe Sahip Şehirler Üretmeye İlişkin Plan Senaryolarının Hazırlanması 1. İl ve İlçe Merkezlerinde Gençlik ve Kültür Merkezlerinin Kurulması 2. Sağlık ve Sosyal Hizmet Altyapı Kapasitesinin Artırılması, Niteliğinin İyileştirilmesi ve Hizmete Erişilebilirliğinin Sağlanması 3. Eğitimde Kentsel Politika Araçları Kullanılarak Sosyal Donatı Standartlarına Uygun Projelerin Hazırlanması ve Uygulanması 4. Kent Merkezlerinde Sosyal Donatı Standartlarına Uygun Projelerin Hazırlanması ve Uygulanması 30

32 GELİŞME EKSENİ (III): GÜÇLÜ TOPLUM 1. İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi 2. Kurumsal Kapasitenin Arttırılması 1. Bölge Örgün Eğitiminde Okullaşma Oranının Artırılması 2. Mesleki ve Teknik Eğitim Kurumlarının Piyasa İşgücü Talepleriyle Uyumlu Hale Getirilmesi ve Kapasitelerinin Artırılması 3. Bölge Üniversitelerinin Bilimsel ve Deneysel Bilgi Altyapısının İyileştirilmesi 4. Bölge'de İşgücüne Katılım Oranının Yükselmesinin Sağlanması 5. Kalifiye Elemanın İstihdam Edilebilirliğinin Sağlanması 6. Üniversite, Kamu, STK ve Özel Sektör İşbirliğinde Çiftçi ve Üreticilere Yönelik Teorik ve Uygulamalı Eğitimlerin Sağlanması 7. Mesleki ve Teknik Eğitim Kurumlarında Uluslararası Geçerliliği Olan Programların Başlatılması 1. Bölge'de Hizmet Veren Kurumların Personel Kapasitesinin Nitelik ve Niceliksel Olarak İyileştirilmesi ve Aralarındaki Koordinasyonun Sağlanması 2. Kurumsal Hafıza Oluşturacak Sistemlerin Kurulması 3. Dernek, Birlik ve Kooperatiflerinin Etkinliğinin Artırılması 3. Örgütlenme ve Dayanışma Bilincinin Geliştirilmesi 4. Dezavantajlı Grupların Toplumla Bütünleşmesinin Sağlanması 1. Gönüllülük Bilincinin Geliştirilmesi ve Bu Yönde Destek Veren Platformların Oluşturulması 2. Ortak Çalışma ve İş Yapma Kültürünün Geliştirilmesi 3. Afet Yönetimi ile İlgili Kamuda ve Sivil Toplumda Farkındalığın Sağlanması 4. Kentlilik Bilincinin Sağlanması 5. Toplumsal Dayanışma ve Beraber Yaşama Bilincinin Geliştirilmesi 1. Dezavantajlı Grupların Bilgi ve Telekomünikasyon Altyapısına Erişilebilirliğinin Sağlanması 2. Sosyal Alanda Dezavantajlı Gruplara Yönelik Hizmetlerin Kalite ve Erişilebilirliğinin Artırılması 31

33 GELİŞME EKSENİ (I) EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME 32

34 EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Yeni teşvik sistemine altlık oluşturan SEGE 2011 raporuna göre sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasında Bitlis 76, Hakkâri 80, Muş 81 ve Van ise 75 inci sırada yer almıştır. Demografi, eğitim, sağlık, istihdam, rekabetçi ve yenilikçi kapasite, mali kapasite, erişilebilirlik ve yaşam kalitesinden müteşekkil 8 alt kategoriyi kapsayan ve büyük kısmı yıllarına ait 61 değişkenin kullanıldığı SEGE 2011 sonuçlarına göre hem sosyal hem de ekonomik açıdan TRB2 Bölgesi Türkiye nin en geri kalmış illerinden oluşmaktadır. Sosyal refahın artması öncelikle ekonomide yapısal dönüşüm ve büyümeyi gerektirdiğinden TRB2 Bölgesi nde ilk müdahale edilmesi gereken alan üretim faktörlerinin etkin ve sürdürülebilir şekilde kullanılması olacaktır. TRB2 Bölgesi nin tarım sektöründe öne çıkmasının sebebi Bölge'nin bu sektörde gelişmiş olmasından ziyade yüksek katma değer potansiyeli taşıyan sanayi sektöründe yeterince gelişmemiş olmasıdır. Geri kalmış bir sanayinin istihdam ve üretim kapasitesi de düşük olacağından üretim faktörleri başta tarım sektörü olmak üzere diğer sektörlere kanalize olmaktadır. Tarım sektörünün ihtiyacından fazla istihdamı içermesi gizli işsizliğe sebep olmakta ve dolayısıyla kaynakların etkin kullanılmaması sonucunu doğurmaktadır. Bütün bunlara rağmen TRB2 Bölgesi nin 2011 yılında toplam tarımsal üretim değeri yaklaşık 5,4 milyar TL olup bunun %74 ü canlı hayvan, %13 ü bitkisel üretim ve %13 ü hayvansal ürünlerin değerinden oluşmuştur. Bu istatistiklerden de anlaşılacağı üzere tarım sektöründe yaratılan değerin çok büyük kısmı canlı hayvan ve hayvansal ürünlerden sağlanmaktadır. Bitkisel üretim değerinin düşük olmasının sebebi Bölge nin topografik ve iklim özellikleri dolayısıyla ürün çeşitliliğinin olmamasıdır. Hayvancılık, çayır ve mera alanlarının Türkiye ortalamasının çok üzerinde olmasından dolayı maliyetlerin düşürülmesi ve rekabetçiliğin artırılması hususunda yüksek potansiyel taşımaktadır. Bitkisel üretim alanlarının Türkiye ortalamasının altında olması ve büyükbaş-küçükbaş hayvan sayısının fazla olması yem bitkisi arzının yetersizlik riskini beraberinde getirmektedir. Bu yüzden, Bölge nin yem bitkisi üretiminde kendi kendine yetebilmesi için yem bitkisi üretiminin bitkisel üretim içerisindeki payı hayvancılığın gelişimini destekleyecek şekilde artırılmalıdır. TRB2 Bölgesi nde üretim değeri çok yüksek olmasa da sebze ve meyve üretimi de yapılmaktadır. Bitlis, Bölge patates üretiminin %45 ini üreterek öne çıkarken sebzecilikte de 33

35 Bölge üretiminin %50 sini sağlayan Muş ön plandadır. Bir başka ekonomik faaliyet olan arıcılıkta ise Hakkâri ve Bitlis coğrafi özellikleri ve bitki örtüsü dolayısıyla mukayeseli üstünlüğe sahiptir. Tarımda katma değerin artırılması ve sanayi sektörüne aktarılabilecek sermaye birikiminin sağlanabilmesi için tarım ve sanayi sektörünün entegrasyonu zorunludur. Özellikle hayvancılıkta et ve süt entegre tesislerinin kurulması suretiyle katma değer yaratma yoluna gidilmesi gerekmektedir. Küçükbaş hayvancılıkta Düzey 2 Bölgeleri arasında ilk sırada olunmasına rağmen ilkel metodlar nedeniyle hayvancılık sadece geçimlik faaliyet olarak kalmıştır. Bölge kalkınmasının sağlanabilmesi için mutlaka genelde tarımda ve özelde ise hayvancılıkta geçimlik ekonomiden modern üretime geçişin sağlanması gerekmektedir. Tarıma dayalı sanayinin gelişmesiyle beraber özellikle imalat sanayiinde yatırıma dönüşecek sermaye birikimine ulaşılabilecektir. İmalat sanayiinde TRB2 Bölgesi nin öne çıkan ve düşükorta teknoloji gerektiren diğer metalik olmayan mineral ürünleri, giyim eşyaları ve tekstil ürünleri, ağaç-ağaç ürünleri ve mantar ürünleri, kauçuk-plastik ürünleri, makine ve teçhizat hariç-fabrikasyon metal ürünleri- alt sektörlere yoğunlaşılması önem arz etmektedir. Bu alt sektörlerin katma değer ve rekabetçiliğini geliştirecek şekilde kamu, STK ve özel sektör işbirliği, ihtisas OSB ve kümelenme faaliyetlerinin geliştirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte mevcut sanayi bölgelerinin daha fazla yatırım ve üretime imkân sağlayacak alt ve üst yapı yatırımlarının gerçekleştirilmesi için gerekli etüt çalışmaları yapılmalıdır. Ayrıca imalat sanayindeki işletmelerin büyük çoğunluğunu oluşturan mikro ve küçük işletmelerin istihdam ve üretim kapasitelerinin artırılabilmesi için finansmana erişimin kolaylaştırılması önem taşımaktadır. Nihayetinde bunların yapılmasıyla meydana gelecek arz artışı İran ve Irak a açılan sınır kapılarının etkin kullanılması suretiyle pazarlanabilecektir. Tarım ile beraber temel ekonomik faaliyetlerden kabul edilen ve sermaye birikiminin sağlanması hususunda önem taşıyan madencilik sektörü TRB2 Bölgesi nin öne çıktığı bir başka alandır. Madenciliğe yönelik teşvik ve desteklerin artması dolayısıyla özellikle son 5 yılda Bölge de madencilik faaliyetlerinde ciddi bir artış gözlenmektedir yılına kadar TRB2 Bölgesi nde toplam arama ruhsatı sayısı 87 iken yılları arasında bu sayı yaklaşık olarak % 175 artarak 240 a ulaşmıştır. Bütün bu olumlu gelişmelere rağmen Bölge de zenginleştirme ve izabe tesislerinin olmaması dolayısıyla madencilik alanında yeterince katma değer yaratılamamaktadır. Nitekim Bölge nin madencilik sektöründeki 34

36 ihracat değeri Türkiye nin aynı alandaki ihracat değerinin sadece %0,15 ine tekabül etmektedir. MTA raporlarına göre Türkiye nin madencilik sektöründeki en önemli partnerlerinden olan Çin ve Hindistan ın ithalatında önemli yer tutan çinko, krom, demir, bakır, mermer, traverten ve kireçli taşlarda TRB2 Bölgesi önemli rezervlere sahiptir. Madencilikte katma değer ve rekabet gücünün artırılabilmesi için öncelikle kesin rezerv tespitlerinin yapılması ve pomza, perlit, barit ve mermer gibi endüstriyel ham maddeler için Ar-Ge çalışmalarının yapılması ve üniversite-sanayi işbirliğinin sağlanması gerekmektedir. Üretim döngüsü devam ederken temel girdilerden olan enerji kaynağının sürekliliğinin sağlanması için gerekli yatırımların yapılması gerekmektedir. Elektrik dağıtımının daha etkin yapılabilmesi için şehir merkezlerinde havai hatlara göre enerji kalitesi daha yüksek olan yer altı hat şebekesi kapasitesinin artırılması önem arz etmektedir. Gerek kaçak enerji kullanımının yaratmış olduğu aşırı talep gerekse yıllanmış iletim hatları ve düşük güç-verimli transformatörler dolayısıyla elektrik kesintisi sık olup üretim sürecini sekteye uğratmaktadır. Bunun önlenebilmesi için denetimlerin sıklaştırılıp artan nüfusun talebini karşılayacak kapasite ve verimlilikte transformatör, iletim ve dağıtım hattı modernizasyonu yapılmalıdır. TRB2 Bölgesi elektrik kurulu gücü 153,884MWe termik, 268,832MWe HES olmak üzere toplam 422,716MWe (Türkiye kurulu gücünün %0,74'ü)'dir. Bölge; Zap Suyu, Murat Nehri, Engil Çayı, Zilan Deresi ve Karasu Irmağı gibi hidroelektrik santrali kurulumu için önemli olan su kaynaklarına sahip olup hali hazırda Türkiye HES kurulu gücünün (hidrolik akarsu) %5,5 ini oluşturmaktadır. Bölge'nin güneş enerjisinden elektrik üretme potansiyeli çok yüksektir. Bölge'de bulunan dört ilin de günlük ortalama radyasyon değerleri Türkiye ortalamasının üzerindedir. Hakkari, Türkiye'nin en yüksek güneşlenme süresine sahip olan ilidir. Van İli ise Karaman ve Antalya illerinden sonra en yüksek radyasyon değerine ve Hakkari İli'nden sonra en yüksek güneşlenme süresine sahip ilidir. Bölge'de 13 jeotermal saha bulunmaktadır. Bunların içinde Zilan, Nemrut ve Çaybağı kaynakları sanayi ve konut ısıtması için uygun akışkan sıcaklığına sahiptir. Ülkenin enerjide dışa bağımlılığı ve Türkiye nin enerji kullanımında %50 ile sanayinin ilk sırada olduğu göz önünde bulundurulduğunda yenilenebilir enerji kaynaklarının sanayide kullanılmasının özendirilmesi stratejik önem taşımaktadır. Özellikle tarım ve sanayide katma değerin ve ürün çeşitliliğinin artırılabilmesi için Ar- Ge ve yenilikçilik faaliyetlerine daha fazla odaklanılması gerekmektedir. Türkiye de Gayri Safi 35

37 Ar-Ge harcamalarının GSYİH ye oranı sadece %0,86 iken gelişmiş ülkelerde bu oran %3-4 arasındadır yılında hedeflenen, Ar-Ge harcamalarının GSYİH ye oranının %3 olabilmesi için TRB2 Bölgesi nde oldukça düşük seviyede olan Ar-Ge faaliyetlerinin geliştirilmesine ihtiyaç vardır. Ar-Ge ve yenilikçilik faaliyetlerinin faydaları kısa vadeden ziyade orta ve uzun vadede ortaya çıkması ve Bölge'deki firmaların yenilik üretimi konusundaki farkındalık seviyelerinin düşük olması gibi etkenler; Bölge'de faaliyet gösteren işletmelerin Ar-Ge çalışmalarını yeterince gerçekleştirmemesinin sebepleri arasındadır. Bu durumu; TRB2 Bölgesi nde yılları arasında sadece 3 patent, 12 faydalı model ve 4 endüstriyel tasarım tescilinin olması diğer bir açıdan kanıtlamaktadır. Ayrıca; ulusal ölçekte yürütülen San-Tez, TEYDEB, ARDEB, BAP gibi Ar-Ge ve Yenilik faaliyetlerini destekleme mekanizmalarına başvuru sayılarının oldukça düşük olması bu konulara duyulan ilginin de istenilen seviyede olmadığını göstermektedir. TRB2 Bölgesi nde girişimcilik kültürünün düşük olması da kalkınmayı engelleyen faktörlerden biridir. Yıllık kurulan işletme sayısında Bölge Türkiye ortalamasının üzerinde olsa da kapanan işletmelerin kurulan işletmelerden fazla olması dolayısıyla işletme sayısındaki artışta Türkiye ortalamasının altında kalmaktadır. Kapanan işletmelerin büyük kısmının son 5 yıl içerisinde kurulmuş olduğu görülecektir. Kapanma oranındaki fazlalık girişimcilerin işletmeyi kurmadan önce müşteri değer algısı ve pazar araştırması gibi ekonomik yaşam süresini artıran çalışmaları yapmamalarından kaynaklanmaktadır. Bu alanda girişimcilere KOBİ-STK-KAMU işbirliği ile gereken eğitim/danışmanlığın verilmesi/yapılması sayesinde daha uzun ömürlü işletmeler kurulabilecektir. Ayrıca yeni girişimcilerin başlangıç dönemlerinde korunmalarını ve gelişmelerini sağlayacak, içlerinde danışmanlık merkezlerinin de bulunduğu kuluçka ve hızlandırıcı merkezlerinin kurulması gerekmektedir. TRB2 Bölgesi doğa güzellikleri, tarihi derinlik ve çeşitliliği, endemik flora ve ornitolojisi ile turizm sektöründe ciddi potansiyel taşısa da bu alanda ekonomik değer yaratacak müteşebbislerden mahrum olunması, beşeri sermayenin gelişmemiş olması, özel sektör ve kamu kurumlarının eş güdümlü çalışmaması ve en önemlisi güvenlik sorunlarının sebep olduğu imaj problemi dolayısıyla turizmden alması gereken payı alamamaktadır. Çözüm sürecinin olumlu seyrinin devamıyla turizm alanında alt ve üstyapı yatırımlarının artacağı, 36

38 Bölge imajının düzeleceği ve nihayetinde özellikle Van ve Bitlis illerinin turizmde önemli varış noktaları olarak ön plana çıkacağı öngörülmektedir. Bununla birlikte tarihi ve turistik varlıkların bulundukları yerlerde çevre düzenlemelerinin yapılması, Van Gölü kıyısının ıslahı ve turizme kazandırılması, kış turizmi potansiyelinin geliştirilmesi Bölge nin cazibe merkezi olması bakımından önem arz etmektedir. Ayrıca komşu ülkelerdeki nüfusa hitap edecek tesis yatırımları ve yine komşu ülkelerle yapılacak sınır ötesi işbirlikleri sayesinde Bölge nin tanıtımı yabancı turist sayısının artırılmasını sağlayacaktır. Sonuç olarak TRB2 Bölgesi nde yatırımların ve tanıtımın etkin bir şekilde yapılması durumunda kış turizmi, doğa turizmi, kültür-tarih ve arkeoloji turizmi, inanç turizmi, su merkezli turizm ve dağcılık-tırmanmatrekking turizmi alanlarında rekabetçi güce kavuşacağı öngörülmektedir. Bu potansiyel turizm çeşitliliğinin fiziki altyapısının tamamlanarak arzlarının yapılması ve sektörde faaliyet gösteren bütün aktörlerin kapasitelerinin artırılması eş zamanlı olarak geliştirilmesi gereken hususlardır. Bölge nin var olan bütün potansiyelini harekete geçirebilmesi için en önemli üretim faktörlerinden biri olan emek arzının piyasa talebini karşılayacak düzey ve kalifikasyonda olması gerekmektedir. TRB2 Bölgesi nde işgücüne katılım oranı %45,8 olup Türkiye ortalamasının (%50) altındadır. Bu oranın düşük olmasının nedenlerinden biri de kadınların ekonomik faaliyetlere yeterince katılımının sağlanamamış olmasıdır. TRB2 Bölgesi nde kadınların işgücüne katılım oranı sadece %21,9 düzeyindedir. Bu oranın artırılmasının yanında kalifiye eleman yetiştirilmesi de önem arz etmektedir. TRB2 Bölgesi nin il ve ilçelerinde üretimde farklı sektör ve düzeyde uzmanlaşma söz konusudur. Kalifiye iş gücü yetiştirirken bu il ve ilçelerde öne çıkan sektörlere göre KOBİ-STK-KAMU işbirliği ile eğitim ve sertifikasyon programları düzenlenebilir. Ayrıca kırdan kente göç eden nüfusun da hem sosyal hem de ekonomik hayata adaptasyonu için hayat boyu öğrenme programlarının düzenlenmesi yararlı olacaktır. Özellikle istihdam alanında doğru tespitin yapılması ve sonrasında doğru politikaların uygulanabilmesi için mutlaka kayıt dışı istihdamın kontrol altına alınması gerekmektedir. Kayıt dışı istihdamın önlenmesi hem doğru istatistiklerin tutulmasını ve doğru müdahalelerin yapılmasını hem de işçi ve işveren arasında daha profesyonel bir ilişki kurulmasını sağlayacaktır. 37

39 Harita 4: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Haritası 38

40 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME HEDEF 1: Strateji 1: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Yem Bitkilerinde Çeşitlilik ve Verimin Artırılması Bölge de hayvancılık oldukça önemli bir yere sahiptir. Bölge nin canlı hayvan ve hayvansal ürün üretim değerinin, toplam tarımsal üretim içindeki payı 5,4 milyar TL ile %87 dir. Bunun %74 ü canlı hayvan değeri oluşturmaktadır. Bölge deki yem üretim ve ihtiyaç durumunu tespit etmek için yaptığımız çalışmada, Bölge de ihtiyaç duyulan ve üretilen yem kaynakları ilişkisi karşılaştırılmıştır. TRB2 Bölgesi nde toplam hayvan mevcudunun büyük baş hayvan birimi (BBHB) karşılığı dır. Buna göre, hayvanların yaşama ve verim payları dikkate alınarak yapılan hesaplamada, Bölge nin ton sindirilebilir protein (SP) ve ton toplam sindirilebilir besin maddeleri (TSBM) içeriğine sahip yıllık toplam ton yem kaynağına ihtiyaç duyduğu tespit edilmiştir. Bölge de üretilen toplam yem kaynakları (çayır, mera, yem bitkileri, dane yemler, bitkisel artıklar vb.) 3.5 milyon ton olup, bu yem kaynaklarının içerdiği toplam sindirilebilir protein (SP) miktarı 238 bin ton, toplam sindirilebilir besin maddeleri (TSBM) miktarı ise 2,3 milyon tondur. Temel yem kaynakları (çayır, mera ve yem bitkileri) baz alındığında ise toplam üretim 3 milyon ton olup, bu yem kaynaklarının içerdiği toplam sindirilebilir protein (SP) miktarı 237 bin ton, toplam sindirilebilir besin maddeleri (TSBM) miktarı ise 2 milyon tondur. Bütün yem kaynakları dâhil edildiğinde, TRB2 Bölgesi nde üretilen kaba yemler, hayvan varlığı ihtiyacından 0,4 milyon ton (%23) fazla olduğu halde, sadece temel yem kaynakları (çayır-mera ve yem bitkileri) ele alındığında 0,2 milyon ton, yani % 8 oranında bir fazlalık oluşmaktadır. Kaba yem olarak yalnızca çayır-mera ve yem bitkileri ele alındığında TRB2 ortalamasında kaba yem, SP ve TSBM fazlalığı görülmekle beraber Muş ve Bitlis illerinde önemli miktarda açık, göze çarpmaktadır. İller bazında değerlendirme yapıldığında, kaba yem, SP ve TSBM bakımından; Van ilinde sırayla %22, %29 ve %22 fazla, Muş ilinde aynı sıralama ile %14, %17 ve %13 açık, Hakkari ilinde %81, %84 ve %86 fazla, Bitlis ilinde %11, %10 ve %10 açık TRB2 illeri toplamında ise %9, %11 ve %10 fazla olduğu görülmektedir. Bölge mizde Bölge de üretilen temel kaba yem (çayır, mera ve yem bitkileri) miktarı ile SP ve TSBM miktarı Bölge ortalamasında hayvanların yaşama ve verim payı ihtiyaçlarını karşılamakla beraber, Muş ve Bitlis illerinde önemli açık bulunmaktadır. Başta kaba yem açığının olduğu İller olmak üzere, Bölge de hayvancılığın geliştirilmesi için silajlık mısır, fiğ ile nadas alanlarını değerlendirecek brom gibi kıraç şartlara dayanıklı alternatif yem bitkileri üretiminin teşvik edilerek, bitki artıklarının mümkün olduğu ölçüde hayvan beslemeden çıkarılması hedeflenmektedir. Besleme değeri yüksek olan silajlık mısır bölgedeki hayvancılık işletmeleri için önem arz etmektedir. Ayrıca Muş ilinde kaba yem yoğunlaşmasına gidilerek bölgenin kaba yem ihtiyacını büyük ölçüde karşılanması öngörülmektedir. 39

41 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 1: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 1: Yem Bitkilerinde Çeşitlilik ve Verimin Artırılması Üst Ölçekli Planlar 1) 5488 No lu Tarım Kanunu nun 6. Maddesi, Tarımsal üretimde verimlilik, ürün çeşitliliği, kalite ve rekabet gücünün yükseltilmesi. 2) 1734 sayılı Yem Kanunu Projeler 1) Bölge nin toprak ve iklimine uygun alternatif yem araştırmalarının yapılması 2) Muş ve Van illerinde silajlık mısır ekiminin teşvik edilmesi 3) Muş ilindeki kaba yem yoğunlaşmasının sağlanması Performans Göstergeleri 1) Alternatif yem ekim alanı 2) Üretim miktarı 3) Çeşit sayısı 40

42 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME HEDEF 1: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 2: Meraların Etkin Kullanılması Bölge, çayır - mera varlığı bakımından Düzey-2 bölgeleri içinde en önemli bölgedir. Meraların büyük kısmı düşük verimli olduğu için sığır yetiştiriciliğinden çok koyun yetiştiriciliğine uygundur. Bu meralardan en etkin yaralanma küçükbaş hayvancılık ile mümkündür. Diğer yandan daha sağlıklı süt, sağlıklı kırmızı et üretmek bakımından koyun ve keçi türünün diğer bütün hayvan türlerine göre önemli bir üstünlüğü vardır. Bölge de koyunculuk, meralardan kaynaklı rekabet üstünlüğü sağlayabilmektedir. Bu üstünlüğün sürdürülebilirliği meraların dengeli kullanılmasına bağlıdır. Koyun ve keçi yetiştiriciliği, ülkede yapılabilecek en ucuz maliyetli hayvancılık faaliyetidir. TRB2 Bölgesi, mevcut potansiyelinin değerlendirilmesi halinde küçükbaş hayvancılık için cazibe merkezi olabilecek konumdadır. Esasen geniş çayır ve meralar ile birlikte bölge insanının sosyo-kültürel faktörlere bağlı olarak hayvancılığa (özellikle koyun ve keçi yetiştiriciliğine) yatkınlığı, hayvancılık faaliyetlerinin tarımsal üretimde öne çıkmasını sağlamaktadır. Bölge de küçükbaş hayvancılık binlerce yıldır yapılan, yöreyle, coğrafyayla, kültürle entegre olmuş bir yetiştiricilik sistemidir. Küçükbaş hayvancılık bölge için çok önemli bir yere sahiptir yılında toplam adet küçükbaş hayvan mevcudu varken bu oran 2012 yılına dek %28 azalarak adet küçükbaşa gerilemiştir. Bugün için ülkemizin küçükbaş hayvan varlığının %14,4 ü TRB2 bölgesinde bulunmaktadır. TRB2 Bölgesi toplam meralarının ( hektar), 150 gün otlatma süresi ile otlatma kapasitesi yaklaşık büyükbaş hayvan birimi (BBHB) ne eşdeğerdir. Bu da yaklaşık 7-8 milyon koyun ve keçiye tekabül etmektedir. Bölge de meraların sadece küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinde değerlendirilmesi halinde mevcut küçükbaş hayvan sayısı yaklaşık % 55 in üzerine çıkabilir. Mera potansiyeli ve mevcut kullanım kapasitesi göz önünde bulundurulduğunda özellikle Van ve Hakkari illeri küçükbaş hayvan sayısı arttırılabilecek iller olarak görülmektedir. Küçükbaş hayvancılık için yüksek potansiyelli alt bölgelerde, küçükbaş hayvancılığın yaygınlaştırılması hedeflenmektedir. Bununla beraber mevcut hayvanların barınma ihtiyaçları giderilecek ve yem ihtiyaçlarının temini için yem ofislerin kurulacaktır. 41

43 Harita 5: TRB2 BÖLGESİ KÜÇÜKBAŞ HAYVANCILIK YOĞUNLAŞMA HARİTASI 42

44 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 1: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 2: Meraların Etkin Kullanılması Üst Ölçekli Planlar 1) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Stratejik Plan, Tarımsal Üretim ve Arz Güvenliği Projeler 1) Meraların fazla olduğu alanlarda küçükbaş hayvancılığın teşvik edilmesi. 2) Barınak koşullarının iyileştirilmesi 3) Yem Ofislerinin kurulması 4) Ticaret Borsaları bünyesinde Canlı Hayvan Borsaları kurulması Performans Göstergeleri 1) Üretilen küçükbaştan elde edilen et ve süt miktarı 2) Küçükbaş hayvan sayısı 43

45 44

46 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME HEDEF 1: Tarımsal Üretimin Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 3: Sulu Tarım Arazilerinde Büyükbaş Hayvancılığın Geliştirilmesi Bölge ekonomisinin en önemli ayağı olan hayvansal üretiminin gelişmesi, mevcut tarımsal kaynakların etkin kullanımından geçmektedir. Bu amaçla, TRB2 Bölgesi nin mevcut durum analizleri doğrultusunda bölge sınırları içinde sulu tarım arazilerinin yem bitkileri üretiminde değerlendirilerek maksimum yem bitkileri verimi hedeflenmelidir. Bölge nin 6-7 ay süren uzun kış dönemi boyunca hayvanların ihtiyacı olan kaba yemler, çayır otu ve yem bitkileri ile buğday ve arpa samanından oluşmaktadır. TRB2 Bölgesi genelinde üretilen kışlık temel kaba yem (çayır ve yem bitkileri) miktarı kış beslemesi döneminde (yedi ay) Bölge nin mevcut hayvan varlığının ihtiyacından fazladır. Ancak, Bölge genelinde meraların düşük verimli olması ve ağırlıklı olarak küçükbaş hayvancılıkta değerlendirilmesi nedeniyle, özellikle süt sığırcılığı işletmeleri, mera otlatması döneminde önemli ölçüde diğer kuru kaba yemlere de yer verdiğinden özellikle bazı bölge illerinde önemli ölçüde kaba yem açığı meydana gelmektedir. Bu açık, bir ölçüye kadar bitki artıkları ile de azaltılmaktadır. TRB2 Bölgesi meraları daha çok küçükbaş hayvancılığa uygundur. Bölge nin tüm küçükbaş dahil tüm hayvan varlığının beş ay süre ile sadece merada otlatılarak beslenmesi halinde meraların ihtiyaca cevap veremeyeceği ve yaklaşık büyükbaş hayvan biriminin (mevcut hayvan varlığının %17 si) beslenemeyeceği görülmüştür. Bu nedenle, bölgede ek kaba yemlere yer verildiği gibi meralar da 7-8 aya kadar otlatılarak verimsizleştirilmektedir. Mera varlığı, verimi ve amenajmanı gibi kriterler nedeniyle Bölge illerinde ve ilçelerinde meraların ihtiyacı karşılama durumu farklılık arz etmektedir. Özellikle Muş ve Bitlis illerinde mera açığı önemli bir husustur. Üretilen kaba yemlerin, düşük verim başta olmak üzere dönemsel kuraklık, girdi maliyetleri vb. nedenlerle maliyeti Bölge de yüksektir. Ayrıca uzun kış dönemi nedeniyle de kaba yemler işletmelerin maliyetlerini artırmaktadır. Büyükbaş işletmelerin sürdürülebilir kılınması yem ihtiyaçlarının temini ile mümkündür. Bunu sağlamak üzere bölgede yem ofislerinin kurulması sağlanacaktır. Bu nedenle, kaba yem açığının görüldüğü Muş ve Bitlis illeri başta olmak üzere bölge genelinde, sulu tarım arazilerinde yüksek verimli yem bitkisi yatırımlarının desteklenerek büyükbaş hayvancılıkta kümelenme sağlanacaktır. 45

47 Harita 6: TRB2 BÖLGESİ BÜYÜKBAŞ HAYVANCILIK YOĞUNLAŞMA HARİTASI 46

48 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 1: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 3: Sulu Tarım Arazilerinde Büyükbaş Hayvancılığın Geliştirilmesi Üst Ölçekli Planlar 1) Gıda, Tarım Hayvancılık Bakanlığı Stratejik Plan, Stratejik Amaçlar, Tarımsal üretim kaynaklarını koruyarak kaliteli tarım ürünlerine erişilebilirliği ve gıda güvenliğini sağlamak, Projeler 1) Büyükbaş hayvancılıkla ilgili olarak sulanan alanlarda kümelenmeye gidilmesi 2) Sulanan alanlarda yem bitkilerinin desteklenmesi 3) Yem Ofislerinin kurulması 4) Ticaret Borsaları bünyesinde Canlı Hayvan Borsaları kurulması Performans Göstergeleri 1) Sulanan arazilerdeki büyükbaş işletme sayısı (adet) 2) Sulanan alanlarda ekim yapılan yem bitkisi alanı (ha) 47

49 48

50 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME HEDEF 1: Strateji 4: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Hayvan Gen Kaynaklarının Korunması ve Irk Islahının Yapılması Bölge ye ait hayvan gen kaynaklarının korunması ve geliştirilmesi gerekmektedir. Bölgemizin önemli bir genetik değeri olan Van Norduz koyunu, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından koruma ve geliştirme; Karakaş ve Morkaraman koyun ırkları ise geliştirme çalışmaları kapsamına alınmıştır. TRB2 Bölgesi nde, özellikle büyük baş hayvancılık işletmelerinde en önemli sorun düşük verimdir. Bölge nin toplam tarımsal üretimi içinde, canlı hayvan ve hayvansal üretim değerinin payı %87 dir. Bu nedenle hayvancılıkta verim, üzerinde durulması gereken önemli bir husustur. Gerek bölgedeki işletmelerin hala ağırlıklı olarak yerli ırklarla hayvancılığa devam etmesi ve gerekse de bakım ve besleme koşullarının yetersiz olması nedeniyle et ve süt verimi olumsuz etkilenmektedir. TRB2 Bölgesi nde büyükbaş hayvan mevcudunun % 45 i yerli ırklardan oluşmaktadır. Yerli ırkların et ve süt verimleri, kültür ve melez ırklara göre daha düşüktür. Bölge de yerli ırk süt sığırlarının bir laktasyondaki süt verimi ortalama l, kültür melezinin l ve kültür ırkının ise l dir. Bu nedenle elde edilen süt verimini artırmak için süt sığırcılığında kültür ırkı tohumlaması yaygınlaştırılacaktır. Hayvancılıkta ırk ıslahı, verim artışını sağlayan önemli bir husustur. Bu nedenle, öncelikli hedef olarak yerli ırkların kendi içlerinde ıslahına çalışılması, akabinde ise kültür ırklar ile melezleme yapılarak bu sürecin hızlanması gerekmektedir. Bölge de yerli ırklarda genetik ıslah çalışmaları devam etmektedir. Ancak Bölge deki işletmelerin aile tipi küçük işletmeler olduğu, bölgedeki ıslah çalışmalarının uzun soluklu olacağı öngörülmektedir. Islah çalışmalarını hızlandırıcı etkiye sahip olan suni tohumlamanın Bölge de hızlandırılarak yaygınlaştırılması gerekmektedir. Ayrıca, ıslah organizasyonlarında kooperatif ve birliklerin işin içinde olması önem arz etmektedir. 49

51 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 1: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 4: Hayvan Gen Kaynaklarının Korunması ve Irk Islahının Yapılması Üst Ölçekli Planlar 1) Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Stratejik Plan, Üretimde verim ve kaliteyi artırmaya yönelik yöntem ve teknolojiler geliştirmek ve yaygınlaştırmak, 2) 5488 Tarım Kanunu, Madde 19, ç bendi, Hayvancılık destekleri 3) 2013/4463 karar sayılı Bakanlar Kurulu kararının, Hayvancılık desteklemeleri Projeler 1) Süt sığırcılığında suni tohumlamanın yaygınlaştırılması 2) Birliklere ıslah etkinliği ile ilgili görevler verilmesi Performans Göstergeleri 1) Van ve Muş illerinde kamu eli ile sonu tohumlama faaliyetleri yapıldı 2) Bölgede suni tohumlama konusunda 3) Kültür ırkı hayvan sayısı 4) Et ve süt verimlerinin artması 50

52 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME HEDEF 1: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 5: Bölgenin Sahip Olduğu Flora Zenginliğinin Korunması ve Bölge ye Ekonomik Değer Kazandırılması Bölge, sahip olduğu bitki tür ve çeşitliliği itibari ile Düzey-2 bölgeleri arasında önemli bir yere sahiptir. Bu biyo-çeşitlilik gıda, hayvancılık ve eczacılık vb. sektörler ile farklı etnobotanik kullanım alanları bakımından oldukça önemlidir. Flora zenginliğinin korunarak ticari faaliyetlere dönüştürülmesi kırsal alanda bulunan nüfus için önemli bir geçim kaynağı olma potansiyeline sahiptir. Bölgenin bu zenginliği, alternatif üretim faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi için önemli bir fırsat teşkil etmektedir. Bu hedefin gerçekleştirilmesi için gelecek nesillerin doğal kaynaklara olan ihtiyaçlarından ödün vermeden bunların sürdürülebilir kullanımı önemli bir araçtır. Bölge için önemli bir yere sahip olan biyolojik çeşitliliğin tespiti ve sınıflandırılması yapılarak ekonomik değere sahip bitkilerin AR-GE çalışmaları ile kültüre alınması ve sürdürülebilir kullanımı teşvik edilecektir. 51

53 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 1: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 5: Bölgenin Sahip Olduğu Flora Zenginliğinin Korunarak Ekonomik Değer Kazandırılması Üst Ölçekli Planlar 1) Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Stratejik Plan, Kırsal kalkınma; kırsal alanda yaşayan ve geçimini tarım sektöründen veya diğer kırsal gelir kaynaklarından sağlayan birey ve toplulukların yaşam şartlarını iyileştirmek Projeler 2) Ekonomik değere sahip bitkilerin tespit edilmesi 3) Kültüre alınan bitkilerin desteklenmesi Performans Göstergeleri 1) Kültüre alınan bitki çeşidi sayısı (adet) 2) Kayıt altına alınan yeni bitki çeşidi 52

54 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME HEDEF 1: Strateji 6: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Havza Üretim Modeline Uygun Pazara Yönelik Üretimin Gerçekleştirilmesi Ülkemizde uygulanan planlar, tarımsal üretimde önemli gelişmeler sağlamakla beraber, tarımın sosyal boyutunun gelişmesinde istenen düzeyde katkı sağlayamamıştır. TRB2 Bölgesi, birbirinden çok farklı agro ekolojik alt bölgelerden oluşmaktadır. Bölge çayır mera ve yem bitkileri üretim potansiyeli bakımından hayvansal üretimi ön plana çıkarmaktadır. Ancak küçükbaş hayvancılık, süt sığırcılığı, besi sığırcılığı, arıcılık gibi hayvansal üretimin alt alanlarında TRB2 Bölgesi iller, hatta ilçeler bazında birbirinden farklı avantaj ve dezavantajlara sahiptir. Bölge nin farklı agro ekolojik alt bölgelerden oluşması meyvecilik, sebzecilik gibi bitkisel üretim alanlarında da çeşitlilik sağlamaktadır. Bölge nin genelinde üretimi yapılan yaygın ürünlerin dışında incir, nar, fındık, kestane, çeltik, susam gibi farklı ürünler de yetişmektedir. Bölge, il ve ilçeler bazında, iklim ve topografya yapısı, çayır-mera özelikleri, işletme yapısı, arazi/parsel büyüklüğü, sulama imkanı vb. kriter bakımından çok farklı özellikler arz etmektedir. Ülkemiz genelinde dar kapsamlı olarak uygulanmakta olan Havza Bazlı Üretim ve Destekleme Modeli bölgesel çeşitliliği daha fazla ön plana çıkararak ve kapsamı genişletilerek uygulanması için bölgeye has kümelenme haritaları geliştirilecektir. Bölge de ise eğitim-yayım ve farklı yatırım teşvik araçları ile hem sektörün rekabet gücünü artıran hem de tarımın sosyal faydasını önemseyen bir kümelenme hedeflenmektedir. 53

55 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 1 : Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 6: Havza Üretim Modeline Uygun Pazara Yönelik Üretimin Gerçekleştirilmesi Üst Ölçekli Planlar 1) Tarım, Gıda ve Hayvancılık Bakanlığı, Stratejik Planı, Stratejik hedef 1, Tarımsal kaynakları korumak, iyileştirmek ve devamlılığını sağlanması 2) 2013/4463 karar sayılı Bakanlar Kurulu Kararı nın, 3. maddesi Projeler 1) Bölge için kümelenme haritalarının çıkarılması Performans Göstergeleri 1) Kümelenme strateji ve haritaları 54

56 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 1: Strateji 7: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Sertifikalı Tohum, Fide, Fidan Üretiminin ve Kullanımının Yaygınlaştırılması Bölge çapında yapılan çalıştaylardan ve bitkisel üretim istatistiklerinden alınan sonuçlar doğrultusunda, Bölge de bitkisel üretimde istenen verimin alınamadığı anlaşılmaktadır. Bölge için verimsizlik, temel bir problem olmakla birlikte en fazla hububat ve yem bitkileri alanında hissedilmektedir. Örneğin Bölgemiz, Düzey-2 Bölgeleri arasında hububat (140 kg/dekar) ve yonca (1071 kg/dekar) verimi bakımından sondan ikinci sırada yer almaktadır. TRB2 Bölgesi, sınır hattında olmasından ötürü sınırdan kaçak yollar ile bölgeye girişi yapılan verimsiz tohumlar, hayvancılık işletmelerinin en temel girdi kalemi olan yem verimine önemli ölçüde sekte vurmaktadır. Diğer taraftan hububat üretiminde üreticiler her yıl elde ettikleri mahsulü yine tohumluk olarak kullanmaktadır. Üreticilerin tohumluk kapasitesi düşük üretim materyalini yaygın olarak kullanması verimsizliğin en önemli nedenlerinden biridir. Bölge nin bitkisel üretiminde görülen en önemli sorunlardan biri düşük verim sorunudur. Sertifikalı tohumluk üretimi ve kullanımı yaygınlaştırılarak Bölge de verim ve üretim artışı hedeflenmektedir. 55

57 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 1 : Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 7: Sertifikalı Tohum, Fide, Fidan Üretiminin ve Kullanımının Yaygınlaştırılması Üst Ölçekli Planlar 1) 5488 sayılı Tarım Kanunu nun tarım politikalarının önceliklerini belirten 6. Maddesinin (a), Tarımsal üretimde verimlilik, ürün çeşitliliği, kalite ve rekabet gücünün yükseltilmesi. 2) 2013/4463 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gereği sertifikalı tohum, fide ve fidan üretimi ve kullanımı desteklenmektedir. 3) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Stratejik plan, Stratejik Hedef 2, Üretimde verim ve kaliteyi artırmaya yönelik yöntem ve teknolojiler geliştirmek ve yaygınlaştırması, Projeler 1) Sertifikalı tohum, fide ve fidan üretiminin desteklenmesi 2) Sertifikalı tohum, fide ve fidan kullanımının özendirilmesi Performans Göstergeleri 1) Tarımsal üretimde verim artışı (ton) 2) Sertifikalı tohum kullanım miktarı (ton) 56

58 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 1: Strateji 8: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Bal Dışı Arı Ürünlerinin Üretiminin Geliştirilmesi TRB2 Bölgesi arıcılık için önemli bir potansiyele sahiptir. Bölge, doğal florası bakımından çok zengin olup değişik ekolojilere sahiptir. Bölge doğasında, yılın büyük çoğunluğunda çiçeklenme olmaktadır. Ancak şimdiye kadar potansiyelden istenen düzeyde yararlanılamamıştır. Bunun nedenleri, ekonomik ölçüde arıcılık yapılamaması, modern üretim tekniklerinin kullanılmaması, verimi yüksek arı ırklarının bulunmamasıdır. Kaliteli olabilmesi için bilimsel ve teknolojik gelişmelerin yanında doğanın mevcut kaynaklarını en etkin bir biçimde kullanılması şarttır. Arıcılık, tarıma elverişli alanın yetersiz olduğu kırsal alanlarda gelir kaynaklarının çeşitlendirilmesi bakımından büyük önem arz etmektedir. Arazi varlığına bağlı olmadan faaliyetini devam ettiren arıcılık, özellikle gelir seviyesi düşük, az topraklı veya topraksız köylüler açısından önemli bir faaliyettir. Ayrıca fazla sermaye ve işgücü gerektirmediğinden atıl durumda bulunan aile işgücünü en etkin bir şekilde değerlendirip kısa zamanda gelir getirecek ve katma değer oluşturacak bir uğraşı olması bakımından sosyo-ekonomik bir önem taşımaktadır. Bal dışındaki diğer arı ürünleri üretimi çok azdır. Ülkemizde kovan başına bal verimi 14 kg, TRB2 Bölgesi nde 11 kg dir. Ülkemiz genelinde bal verimi dünya ortalamasının çok altındadır. Arıcılıkta önde olan ülkelerde ise bal verimi 20 kg/kovandır. Arıcılık işletmelerinin gelir seviyelerinin artırılması için bal tüketimi ve ihracatın artırılması çalışmalarına paralel olarak veriminin artırılması hedeflenmelidir. Ancak kısa vadede, bal harici arı ürünlerinin üretiminin yaygınlaştırılarak arıcılık işletmelerinin gelirlerinin artırılması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda bölge halkına bal dışı arı ürünleri hakkında gerekli bilgilendirme çalışmaları yapılarak, gerekli alet ekipman desteği sağlanacaktır. 57

59 Harita 7: TRB2 BÖLGESİ ARICILIK FAALİYETLERİNİN YOĞUNLAŞMA ALANLARI 58

60 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 2: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 8: Bal Dışı Arı Ürünlerinin Üretiminin Geliştirilmesi Üst Ölçekli Planlar 1) Kırsal Kalkınma Planı ( ), Tarım Dışı Gelir Getirici Faaliyetlerin Geliştirilmesi, Projeler 1) Bölge halkına bal dışı ürünlerin tanıtılması 2) Gerekli alet ekipman desteği verilmesi 3) DOKA, KUDAKA, FKA, DAKA ve SERKA Ajansları arasında gerek gezginci arıcılık faaliyetleri, gerekse arı ürünlerinin veriminin artırılmasına yönelik ortak platform kurulması Performans Göstergeleri 1) Üretilen bal dışı ürün miktarı 2) Alet-Ekipman sayısı 59

61 60

62 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 1: Strateji 9: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Organik Tarımın Özendirilmesi Son yıllarda tarım sisteminde hatalı uygulamalar sonucunda toprak ve su kaynakları önemli ölçüde kirlenmiştir. Tarımda çevreye duyarlı sürdürülebilir üretimi teşvik etmek ve güvenilir gıda temin etmek için iyi tarım ve organik tarım dünyada ve ülkemizde desteklenmektedir. Bölge nin toprak kirliliği, hastalık ve zararlılar bakımından diğer bölgelere göre temiz olması, meyvecilik ve sebzecilikte iyi tarım, organik tarım bakımından önemli fırsatlar sunmaktadır. Bölge nin florası oldukça zengindir. Doğada bir çok tıbbi, aromatik ve benzeri amaçla kullanılan bitki yetişmektedir. Bu bitkilerden, toplanması serbest ya da izne tabi olanların Doğadan Toplama şeklinde organik tarımda kullanılması mümkündür. Bölge nin sahip olduğu flora zenginliği özellikle organik arı ürünleri üretimi için önemli avantajlar sağlamaktadır. Bu çerçevede Bölge halkına sahip oldukları organik değerler tanıtılacak ve organik arı ürünleri desteklenecektir. Bu nedenle arıcılık, tıbbi ve aromatik bitkiler gibi alanlar başta olmak üzere Bölge de iyi tarım ve organik tarımın desteklenmesi gerekmektedir. 61

63 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 1: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 9: Organik Tarımın Özendirilmesi Üst Ölçekli Planlar 1) Gıda, Tarım Hayvancılık Bakanlığı Stratejik Plan,Stratejik Hedef 1, Tarımsal kaynakları korumak, iyileştirmek ve devamlılığını sağlamak. 2) 5488 Tarım Kanunu, madde 19, g bendi, Diğer destekleme ödemeleri 3) 2013/4463 Karar sayılı Bakanlar Kurulu Kararı nın, Organik tarım ve iyi tarım desteği Projeler 1) Organik tarım eğitim faaliyetlerinin yaygınlaştırılması 2) Organik bal üretiminin artırılması Performans Göstergeleri 1) Yapılan eğitim faaliyetlerin sayısı 2) Organik bal üretim miktarı (ton) 62

64 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 1: Strateji 10 : Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Meyvecilik ve Sebzeciliğin Geliştirilmesi Meyvecilik ve sebzecilik için turfanda üretim imkânı önemli bir avantajdır. Bölge, sahip olduğu farklı iklim özellikleri bakımından hem erken hem de geç turfanda üretim özelliliğine sahiptir. Örneğin Zap Vadisi nin aşağı kısmı Akdeniz iklimi ile karasal iklimin kesiştiği noktadır. Bunun yanında Bölge de birçok mikro klima alanı mevcut olup, özellikle meyvecilik ve sebzecilik için erken turfanda imkânı sağlamaktadır. Rakımı m yi aşan Van, Bitlis ve Muş illerinde ise geç turfanda özelliği ön plana çıkmaktadır. Bölge nin toprak kirliliği, hastalık ve zararlılar bakımından diğer bölgelere göre temiz olması, meyvecilik ve sebzecilikte iyi tarım, organik tarım bakımından önemli fırsatlar sunmanın dışında, konvansiyonel tarımda ise ilaç, gübre vb. girdi kullanımı maliyetleri bakımından rekabet üstünlüğü sağlamaktadır. TRB2 Bölgesi nin büyük bir kısmında örtü altı yetiştiriciliğinde ısıtma yapmadan yılın her ayında üretim yapmak mümkün değildir. Ancak Bölge nin sahip olduğu jeotermal kaynaklar seracılık için önemlidir. Bölge de bulunan 13 adet jeotermal sahanın büyük bir kısmında seracılık yapmak mümkündür. Tesis edilecek jeotermal ısıtmalı organize seracılık bölgeleri ile yılın her döneminde sebzecilik yapılması hedeflenmektedir. TRB2 Bölgesi ndeki meyve üretimi Türkiye toplam meyve üretimi içinde düşük düzeydedir. İllere göre meyve üretimi incelendiğinde en fazla meyve üretimi Hakkari de olup, bu ili sırasıyla Bitlis, Van ve Muş izlemektedir. Elma, kiraz, erik, üzüm ve ceviz bölgede en fazla yetiştiriciliği yapılan meyvelerdir. TRB2 Bölgesi ceviz üretimi açısından Türkiye nin toplam ceviz üretiminin %10 unu karşılamaktadır. TRB2 Bölgesi ceviz üretim miktarında Hakkari ilinin öne çıktığı görülmektedir. Ancak Bölge de ceviz üretimi genellikle tohumdan yetişmiş tiplerden karşılandığı için, standardizasyon problemi bulunmaktadır. Bu nedenle, standart çeşitlerle kurulu kapama ceviz bahçeleri tesislerinin teşvik edilmesi hedeflenmektedir. Yine Van ve Bitlis illeri sahip olduğu iklim özellikleri bakımından özellikle kiraz yetiştiriciliğinde geç hasat özelliğine sahiptir. Bölge de kiraz hasadı, ülkemizde kiraz hasadının bittiği döneme denk geldiği için pazarda avantaj sağlamaktadır. Son yıllarda kapama meyve bahçeleri tesisine yönelik uygulanan teşvikler meyveciliğin gelişmesine katkı sağlamıştır. Bununla beraber Kalkınma Ajansı nın bir önceki dönem uyguladığı Meyvecilik ve Sebzeciliğin Geliştirilmesi Mali Destek Programı kapsamında tesis edilen model bahçelerin yaygınlaştırılması bölgemiz için önem arz etmektedir. 63

65 Harita 8: TRB2 BÖLGESİ MEYVECİLİK VE SEBZECİLİK FAALİYETLERİNİN YOĞUNLAŞMA ALANLARI 64

66 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 1: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 10: Meyvecilik ve Sebzeciliğin Geliştirilmesi Üst Ölçekli Planlar 1) Gıda, Tarım Hayvancılık Bakanlığı Stratejik Plan,Stratejik Hedef 1, Tarımsal kaynakları korumak, iyileştirmek ve devamlılığını sağlamak. Projeler 1) Jeotermal ve yenilenebilir enerji ısıtmalı seracılığın desteklenmesi 2) Piyasa değeri yüksek meyvelerin yaygınlaştırılması 3) Model kapama meyve bahçelerin yaygınlaştırılması Performans Göstergeleri 1) Jeotermal enerji ile ısıtılan örtü alanı miktarı 2) Aşılanan veya ekilen meyve ağacı sayısı 3) Kapama meyve bahçe sayısı 65

67 66

68 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 1: Strateji 11 : Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Su Ürünlerinde Katma Değer Oluşturacak Faaliyetlerin Desteklenmesi Göl sayısı ve su hacmi bakımından en zengin bölgelerin başında Doğu Anadolu Bölgesi gelmektedir. Türkiye nin en büyük gölü olan Van Gölü (3.713 km2) TRB2 Bölgesi nde yer almaktadır. Ancak Van Gölü, sodalı özelliğe sahip olması nedeniyle sadece inci kefali balığının yaşamasına olanak sağlamaktadır. Gölde yıllık ton balık istihsali gerçekleştirmektedir. Bu durum Van Gölü civarında yaşayan yaklaşık kişinin geçimini inci kefali avcılığından temin etmesine olanak sağlamaktadır. Bölge de toplam 72 (faal ve yarı-faal) alabalık işletme tesisi bulunup toplam üretimleri tondur. Üretilen balıkların büyük bir kısmı ise bölge içinde tüketilmektedir. TRB2 Bölgesi nde yeni inşa edilmiş baraj göllerde (Sarımemet, Zernek, Koçköprü ve Alparslan) ağ kafes alabalık yetiştiriciliği başlamıştır. Yatırım aşamasında olan yetiştiricilerin de üretime başlaması ile TRB2 Bölgesi nde yıllık yaklaşık ton alabalık üretimi beklenmektedir. Bununla beraber, üretilen balığın özellikle yakın dış ülkelere pazarlanabilmesi işlenerek ve dondurularak katma değerinin arttırılması hedeflenmektedir. FKA, DOKA ve Ajansımızın su ürünleri alanında mutabık kaldığı alanlar ise Fırat Kalkınma Ajansının yetiştiricilik, Ajansımızın yavru alabalık üretimi ve Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansının ise alabalık yemi üretimi alanlarına yoğunlaşması gerektiği öngörülmüştür. Bölge deki su kaynakları, balık hastalıklarına neden olan patojen mikroorganizmalardan ari olup anaç, yumurta ve yavru yetiştiriciliği için uygundur. Bölge de yavru balık yetiştiriciliği geliştirilerek hem Bölge nin su ürünleri yetiştiriciliğinin çeşitlendirilmesi sağlanacak hem de Bölge nin arı su kaynaklarına bölge dışından getirilen hastalıklı yavru alabalık girişi önlenecektir. 67

69 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 1: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 11: Su Ürünlerinde Katma Değer Oluşturacak Faaliyetlerin Desteklenmesi. Üst Ölçekli Planlar 1) Gıda, Tarım Hayvancılık Bakanlığı Stratejik Plan, Tarımsal Üretim ve Arz Güvenliği 2) 5488 Tarım Kanunu, 19. madde, ç bendi, Tarımsal destekleme araçları, Hayvancılık destekleri 3) 2013/4463 karar sayılı Bakanlar Kurulu Kararı nın, 4. maddesi, 8. Bendi, Hayvancılık desteklemeleri, Su ürünleri yetiştiriciliği Projeler 1) Su kaynaklarının kalite kriterlerinin belirlenmesi 2) Ari su kaynaklarının korunması 3) Anaç, yumurta ve yavru yetiştiriciliğinin desteklenmesi 4) Su ürünleri işleme faaliyetlerinin desteklenmesi Performans Göstergeleri 1) Korumaya alınan su kaynağı sayısı 2) Yavru alabalık ve kuluçkahane sayısı 3) Su ürünleri işleme tesis sayısı 68

70 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 1: Strateji 12 : Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Desteklemelerin Üretimde Etkinliği Sağlayacak Şekilde Yapılandırılması Tarım sektörü sosyal ve ekonomik açıdan stratejik öneme sahip bir sektördür. Tarım Kanununu ile ülkemizin tarım politikalarının temel amacı; tarım sektörünün refah düzeyinin yükseltilmesi olarak ifade edilmektedir. Bu amacı sağlamak için tarımsal üretimin geliştirilmesi, üretici örgütlerinin geliştirilmesi, kırsal kalkınmanın sağlanması en önemli araçlar arasında belirtilmiştir. Tarımsal desteklemeler, tarım politikaları içinde önemli bir yer tutmaktadır. Ülkemizde tarımsal destekleme sistemi ve derecesi alt sektörler ve üretim bazında farklılık arz etmektedir. Tarımsal üretim, Bölge nin kırsal kalkınması için önemli bir araçtır. Ancak bir yandan işletmelerin küçük olması diğer yandan örgütlenme kapasitesinin düşük olması tarımsal üretim etkinliğinin önündeki önemli engellerdir. Dolaysıyla Yapılacak olan desteklemelerin organize hayvancılık modeli ile işletme ölçeğini artıracak nitelikte olması önem arz etmektedir. Ülkemizde verilen tarımsal desteklemeler tarımsal örgütlenmeyi ve işletme ölçeğini artırmayı teşvik etmektedir. Ancak, bölgemizde bu destekler istenen etkinliği sağlayamamıştır. Bölge üreticisinin tarımsal örgütlenme kapasiteleri; mevcut örgütlerin de özellikle idari ve teknik kapasiteleri düşüktür. Tarımsal örgütlerin idari ve teknik kapasitelerinin artırılmasına ve işletme ölçeklerinin artırılmasına yönelik ulusal ve yerel düzeyde destekleme mekanizmaları geliştirilerek üretimde etkinliğin sağlanması önem arz etmektedir. 69

71 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 2: Tarımsal Üretimdeki Rekabet Gücünün Artırılması Strateji 12: Desteklemelerin Üretimde Etkinliği Sağlayacak Şekilde Yapılandırılması Projeler 1) Organize hayvancılık bölgeleri modeli ile işletmelerin ölçeklerinin artırılması ve örgütlenmesi 2) İşletme ölçeğini büyüten yatırımcılara nitelikli personel istihdam desteği sağlanması 3) Tarımsal örgütlere idari ve teknik yardım sağlanması 4) Üreticilerin tarımsal örgütlenme konusunda bilinçlendirilmesi Performans Göstergeleri 1) Tesis edilen Tarıma Dayalı Organize Sanayi Bölgeleri Sayısı 2) Tesis edilen büyük işletme sayısı (Örneğin, büyükbaş hayvancılıkta 50 baş ve üzeri, küçükbaş hayvancılıkta 300 baş ve üzeri) 3) İstihdam edilen nitelikli personel desteği 4) Teknik ve idari destek verilen tarımsal örgüt sayısı 5) Eğitim verilen üretici sayısı 70

72 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 2: Strateji 1: Tarımda Kaynakların Etkin Kullanılması Arazi Toplulaştırması TRB2 Bölgesi ndeki tarımsal işletmelerin sahip oldukları arazi varlığı küçük ve çok parçalıdır. Bölge deki işletmelerin %81 nin sahip olduğu arazi 50 dekarın altındadır. İşletmelerin ortalama parsel sayısı 7 olup ortalama parsel sayısı da 7,1 dekardır. Bu durum, bitkisel üretimde üretim maliyetlerini artıran ve rekabet gücünü düşüren en önemli sebeplerden biridir. Bölge nin tarımsal üretim etkinliğinin artırılması için tarım arazilerinin toplulaştırılması hedeflenmektedir. Arazi toplulaştırması ile daha az zaman, işgücü ve sermaye kullanımı ile üretim faktörlerinden en iyi biçimde yararlanarak tarımsal üretimi ve tarım işletmelerinin verimliliğini artırmak ve kırsal kesimdeki nüfusun hayat standartlarını yükseltmek hedeflenmektedir. Bu amaçla, Tarım Reform Genel Müdürlüğü tarafından Muş ilinde Ha alanda Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri çalışmaları yürütülmektedir. Arazi toplulaştırmalarının Bölge nin diğer illerini (Hakkâri, Van ve Bitlis) kapsayacak şekilde genişletilmesi, Bölgenin tarımsal üretim gücünü geliştirecek ve kırsal kalkınmayı teşvik edecektir. 71

73 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 2: Tarımda Kaynakların Etkin Kullanılması Strateji 1: Arazi Toplulaştırması Üst Ölçekli Planlar 1) Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Stratejik Plan, Stratejik Hedef 12, Tarımsal altyapı hizmetlerini geliştirmek 2) 5488 Tarım Kanunu, Madde 6, j bendi, Toplulaştırma, arazi kullanım plânının yapılması ve ekonomik büyüklükteki tarım işletmelerinin oluşturulması. 3) Dokuzuncu Kalkınma Planı, sayfa 49, arazi toplulaştırma çalışmalarının hızlandırılması Projeler 1) Van, Bitlis ve Hakkâri illerinde arazi toplulaştırmalarının yapılması Performans Göstergeleri 1) Toplulaştırılan arazi miktarı (ha) 2) Arazi toplulaştırması yapılan yerleşim yeri sayısı (Adet) 3) Tarla içi geliştirme hizmetleri miktarı geliştirilen (Adet) 72

74 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 2: Strateji 2: Tarımda Kaynakların Etkin Kullanılması Mera Islah ve Amenajmanının Yapılması TRB2 Bölgesi, toplamda hektar mera alanı ile Bölge nin hayvancılık için gerekli olan yem ihtiyacının %43,3 ünü sağlamaktadır. TRB2 Bölgesi, çayır mera varlığı ile hayvancılık için önemli potansiyele sahiptir. Ancak meraların önemli bir kısmı erken ve aşırı otlatma nedeniyle verimsizleşmiştir. Diğer taraftan meraların amaç dışı kullanımı ve mera tecavüzleri bölgede yaygın görülen sorunlardır. Mevcut verim durumları ile bölge meraları, 150 gün otlatma süresi baz alınarak bölgenin mevcut hayvan varlığının ( BBHB) ihtiyaçlarını karşılamaktan uzaktır. Bölge nin tüm hayvan varlığının 150 gün boyunca sadece meralardan otlatılarak yem ihtiyacının karşılanması halinde; Hakkari illerinde mera fazlalığı; Van, Muş ve Bitlis illerinde ise mera açığı görülmektedir. TRB2 Bölgesi ortalaması ele alındığında ise BBHB (%27) nin mera kapasitesinden fazla olduğu görülmektedir. Bu nedenle Bölge için meraların iyileştirilmesi öncelikli olarak ele alınması gereken bir konudur. Bu amaçla, Bölge de meraların tespit, tahdit ve tahsis işlemlerinin tamamlanması; mera ıslah ve amenajman çalışmaları ile meraların etkin kullanımının sağlanması hedeflenmektedir. Bu amaçla, çiftçilerin katılımı ile Kalkınma Ajansları, üniversiteler ve İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlükleri işbirliğinde pilot ıslah ve amenajman projeleri gerçekleştirilmesi hedeflenmektedir. Ayrıca Bölge de bilinçli mera kullanımı ile ilgili eğitim ve yayım çalışmaları desteklenecektir. 73

75 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 2: Tarımda Kaynakların Etkin Kullanılması Strateji 2: Mera Islah ve Amenajmanının Yapılması Üst Ölçekli Planlar 1) Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Stratejik Plan, Stratejik Hedef 1, Tarımsal kaynakları korumak, iyileştirmek ve devamlılığını sağlamak. 2) 5488 Tarım Kanunu, Madde 19, f bendi, Çevre amaçlı tarım arazilerini koruma programı destekleri 3) Dokuzuncu Kalkınma Planı, sayfa 78, meraların ıslahının ve kullanımının düzenlenmesine Projeler 1) Mera tespit, tahdit ve tahsis çalışmalarının tamamlanması 2) Bölgede pilot mera ıslah ve amenajman projelerinin uygulanması 3) Bilinçli mera kullanımı ile ilgili eğitim ve yayım çalışmaları yürütülmesi Performans Göstergeleri 1) Tespit, tahdit ve tahsis edilen mera alanı (ha) 2) Kurulan mera yönetim birliği sayısı (adet) 3) Uygulanan mera ıslah ve amenajman projesi sayısı 4) Islah edilen mera alanı (ha) 5) Eğitim verilen çiftçi sayısı ve eğitim süresi 6) Yayım etkinliği adedi 74

76 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 2: Strateji 3: Tarımda Kaynakların Etkin Kullanılması Nadas Alanlarının Daraltılması Yıllık yağışı 500 mm den az olan ve sulama imkânı olmayan karasal iklim kuşağına sahip bölgelerde geleneksel tahıl-nadas sistemi uygulanmaktadır. Bölge nin yaklaşık ha alanında bu sistem ile üretim yapılmaktadır. Hem bu sistemde Bölge de en çok üretimi yapılan buğday veriminin 140 kg/dekar gibi düşük bir düzeyde olması hem de arazilerin bir yıl değerlendirilmemesi Bölge için önemli bir kayıptır. Bu nedenle, Bölge de nadas alanlarının daraltılması çalışmaları oldukça önemlidir. Tek yıllık baklagiller, yem bitkileri ile yemeklik dane baklagillerin üretilebilmesi için Bölge deki nadas alanları büyük bir potansiyele sahiptir. Otlak ayrığı, bazı yumak çeşitlerinin de nadas alanlarında ekilmesi mümkündür. Yem bitkileri nadas yerine yetiştirildiğinde ortalama 250 kg/da kuru ot elde edilebilir (Kendir ve Tahtacıoğlu, 2001). Buna göre Bölge de ha nadas alanının tek yıllık yem bitkileri ekiminde değerlendirilmesi halinde ton kuru ot elde edilebilecektir. TRB2 Bölgesi nde kaynakların etkin kullanılması amacıyla nadas alanlarının daraltılması hedeflenmektedir. 75

77 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 2: Tarımda Kaynakların Etkin Kullanılması Strateji 3: Nadas Alanlarının Daraltılması Üst Ölçekli Planlar 1) Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Stratejik Plan, Stratejik Hedef 1, Tarımsal kaynakları korumak, iyileştirmek ve devamlılığını sağlamak. Projeler 1) Nadas alanlarında tek yıllık baklagil yem bitkileri, yemeklik dane baklagiller ile uygun buğdaygil yem bitkileri ekiminin yaygınlaştırılması 2) Nadas alanlarının daraltılması amacıyla doğrudan ekim makineleri kullanımının yaygınlaştırılması 3) Nadas alanlarının daraltılmasında kullanılacak bitkisel ürünlerin tarımı ile ilgili eğitim faaliyetlerin gerçekleştirilmesi Performans Göstergeleri 1) Üretime açılan nadas alanları miktarı (ha) 2) Doğrudan ekim makineleri ile ekilen alan (ha) 3) Alınan doğrudan ekim makineleri sayısı (adet) 4) Eğitim verilen çiftçi sayısı (kişi) 5) Gerçekleştirilen demonstrasyon sayısı (adet) 76

78 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 2: Strateji 4: Tarımda Kaynakların Etkin Kullanılması Arazi Kullanım Planlarının Yapılması Bölge, coğrafi yapısı itibarı ile sınırlı miktarda tarım arazisine sahiptir. Bu nedenle tarım arazilerinin korunması ve etkin kullanımı, Bölge için daha büyük bir önem kazanmaktadır. Bölge de tarım arazilerinin teknik ve ekonomik kullanımı ve korunması, mevcut kullanım durumunun tespit edilmesi gerekmektedir. Bu amaçla koruma-kullanma dengesi gözetilerek efektif arazi kullanım haritaları çıkarılacaktır. Bununla; bitkisel üretimde verimin arttırılması, üreticilerin ürün çeşitliliğine ve daha fazla gelir getirici ürünlere yönelmesi ve hatalı arazi kullanımlarının önlenmesi hedeflenmektedir. Ayrıca, arazi kullanım planı dikkate alınarak yol, yerleşim yeri tesisi, kanal vb. altyapı hizmetleri için yerler önerilecektir. Böylece tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı da azalacaktır. Tarımsal arazi kullanım sınıflaması, üretim planlaması, etkin destekleme sistemi oluşturulması ve kırsal kalkınma planları etkinliğinin sağlanması adına önemli bir araçtır. 77

79 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 2: Tarımda Kaynakların Etkin Kullanılması Strateji 4: Arazi Kullanım Planlarının Yapılması Üst Ölçekli Planlar 1) Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Stratejik Plan, Stratejik Hedef 1, Tarımsal kaynakları korumak, iyileştirmek ve devamlılığını sağlamak. 2) 5488 Tarım Kanunu, madde 6, j bendi, Toplulaştırma, arazi kullanım plânının yapılması ve ekonomik büyüklükteki tarım işletmelerinin oluşturulması. Projeler 1) Arazi kullanım planının hazırlanması 2) Toprak haritalarının hazırlanması Performans Göstergeleri 1) Arazi kullanım planı çıkarılan yerleşim yeri sayısı ve arazi miktarı 2) Sayısallaştırılan parsel ve arazi miktar 78

80 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 2: Tarımda Kaynakların Etkin Kullanılması Strateji 5: Tarımda Etkin Sulama Yöntemlerinin Teşvik Edilmesi ve Altyapının İyileştirilmesi Yerkürenin yaşam kaynağı olan suyun, dünya üzerinde en yaygın kullanımı %70 ile tarım alanıdır. Ülkemizde de bu oran % 72 dir. Küresel iklim değişikliklerinden kaynaklanan olası su sıkıntısını önlemek için, su kaynaklarının etkin sulama teknikleri ile su kullanım oranının düşürülmesi gerekmektedir. Tarımda üretim, verim ve kalite önemli ölçüde suya bağlıdır. Bölge nin tarım arazilerinin %.58 i sulanabilir nitelikte olduğu halde sulanamamaktadır. Bunun en önemli nedeni sulama alt yapı hizmetlerinin yetersizliğidir. Sulanan arazi oranının artırılması tarla bitkilerinde verimi artıracağı ve girdi maliyetini düşüreceğinden Bölge, tarımsal faaliyetler için önem arz etmektedir. Bölge deki sulanabilecek olan arazinin sadece %44 ü hali hazırda sulanabilmektedir. Toplam sulanan arazi miktarının Türkiye ortalaması %57 dir. Yapımı devam eden Alparslan-2 Barajı tamamlandığında hektarlık alan sulanabilecektir. Bölge nin, meraları zayıf olan bazı ilçelerinde yağışlara bağlı olarak sık sık su baskınları meydana gelmektedir. Meydana gelen su baskınları ile her yıl tarım alanlarında önemli zararlar oluşmaktadır. Yağış sularını toplayan göletlerin yapılması ile hem yağış sularının sulamada kullanılması hem de su baskınlarının tarım alanlarında oluşturduğu zararın giderilmesi sağlanacak. Bu amaçla sulama göletlerinin yapılması, toplu sulama sistemlerinin yaygınlaştırılması, yeni sulama sahalarının tesis edilmesi hedeflenmektedir. Sulama altyapısının eksikliği, Bölge nin büyükbaş hayvancılık potansiyelinin yeterince kullanılmamasına sebep olmaktadır. Bölgede sulanabilir araziler içinde sulanan arazi miktarının artırılması amacıyla altyapı çalışmalarının geliştirilmesi yanında çiftçide etkin sulama bilincinin geliştirilmesi hem bitkisel üretimde verimin arttırılmasını hem de Bölge de yaygın olmayan ancak katma değeri daha yüksek meyve ve sebze tarımının Bölge de gelişimine imkân sağlayacaktır. Bu nedenle, yağış sularının göletler ile toplanması, salma sulamadan vazgeçirilerek basınçlı sulama sistemlerinin yaygınlaştırılması hedeflenmektedir. Bölge de yaygın olarak kullanılan salma sulama modeli, sulanan alanlarda su israfına neden olmakta ve toprağın yapısına zarar vermektedir. Bunun yerine tarla arazilerinde basınçlı sulama sistemlerinin kullanılması konusunda gerekli bilinçlendirme ve destekleme çalışmaları yürütülecektir. Ayrıca, su kaynaklarının etkin kullanmasını sağlayan sulama ekipmanı desteklenecektir. 79

81 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 2: Tarımda Kaynakların Etkin Kullanılması Strateji 5: Tarımda Etkin Sulama Yöntemlerinin Teşvik Edilmesi Ve Altyapının İyileştirilmesi Üst Ölçekli Planlar 1) Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Stratejik Plan, sayfa 63, Tarımsal Altyapı ve Kırsal Kalkınma 2) Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Stratejik Plan, sayfa 41, Tarımsal ve sosyal altyapı hizmetlerini geliştirmek, kırsal kalkınma ve refahı sağlayarak kırsal alanların cazibesini artırmak. 3) Dokuzuncu Kalkınma Planı, sayfa 47, Bölgesel Gelişme Politikasının Merkezi Düzeyde Etkinleştirilmesi Projeler 1) Sulama göletleri yapılması 2) Basınçlı sulama sistemlerinin yaygınlaştırılması 3) Sulama ile ilgili çiftçilere eğitim verilmesi 4) Yeni sulama sahalarının tesisi Performans Göstergeleri 1) Gölet sayısı 2) Basınçlı sulama sistemleri, alt yapı hizmeti karşılanan arazi miktarı 3) Tesis edilen tarla içi basınçlı sulama sistemi sayısı 4) Basınçlı sulama sistemleri ile sulanan alan 5) Verilen eğitim sayısı ve süresi 6) Sulamaya açılan arazi miktarı 7) Yapılan kanal miktarı 80

82 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 3: Strateji 1: İmalat Sanayiinde Rekabetçiliğin Artırılması Ortak Kullanım Alanlarının Üretim İhtiyaçlarını ve Yatırım Taleplerini Karşılayacak Düzeye Getirilmesi TRB2 Bölgesi nin imalat sanayindeki rekabetçiliğinin arttırılması için öncelikle sanayi bölgelerinin üretim yapabilecek ve yatırımcı çekebilecek şekilde geliştirilmesi gerekmektedir. Enerji altyapısı kalitesi, üretimi kesintiye uğratmayacak şekilde arttırılmalıdır (özellikle Muş, Bitlis ve Hakkâri KSS leri için). Ayrıca; maliyeti azaltıp rekabet gücünü artırmak için Bölge nin öne çıktığı yenilenebilir enerji kaynaklarının üretimde daha fazla kullanılması özendirilmelidir. Hem bölge içinden hem de bölge dışından yatırımcının çekilebilmesi için sanayi bölgelerinde (OSB, SS vb.) çalışma koşullarının iyileştirilmesi gerekmektedir. Ham maddeye ve pazara erişimin kolaylaşması için ulaşım altyapısı kalitesi artırılmalıdır. Bunun yanında; ham maddeye ve pazara ulaşım maliyetinin düşürülebilmesi için başta OSB ler olmak üzere sanayi bölgelerinin demiryolu bağlantılarının sağlanması hususu etüt edilmelidir. Özellikle Muş İli nde ulaşım sorununun çözülmesiyle kapasitesinin çok altında firmayı barındıran OSB ye olan yatırım talebi önemli oranda artacaktır. Van OSB nin doluluk oranı %100 dür. Özellikle yeni teşvik paketinin de etkisiyle artan yeni yatırım talebi sebebiyle ek etap çalışmaları başlatılmıştır. Üretimin sekteye uğramaması ve yatırımların başka yerlere kaymaması için bu etap çalışmaları hızlandırılmalıdır. Altyapısının %35 i tamamlanan Bitlis OSB nin 2014 sonuna kadar bitmesi öngörülmektedir. OSB nin tamamlanmasıyla beraber Bitlis ve Tatvan ın geçiş güzergâhlarında olmalarından dolayı hem iç dinamikler hem de dış yatırımcılar sayesinde üretim ciddi şekilde artacaktır. Erciş te OSB arazisi belirlenmekle beraber henüz altyapı çalışmalarına başlanmamıştır. Bölge sanayisinin verimliliğinin ve katma değerinin artırılmasında önemli yer tutan OSB ve KSS lerdeki altyapı-üstyapı eksikliklerinin giderilmesi ve yer tahsisinde bürokrasinin azaltılmasıyla yatırımda ve üretimde önemli sıçramalar olacağı öngörülmektedir. Özellikle ara eleman ihtiyacının karşılanabilmesi için sanayi bölgeleri idaresi, özel sektör ve ilgili kamu kurumları platform oluşturup ortak politikalar belirlemelidirler. Bütün bu eksiklerin giderilmesiyle beraber TRB2 Bölgesi coğrafik konumunun da sağladığı avantajla rekabetçilikte ciddi şekilde öne çıkacaktır. Kümelenme potansiyelinin de artırılması için yatırımların sanayi bölgelerinde yapılması özendirilmelidir. Orta vadede Bölge de ihtisas OSB lerin ve Tek Durak Ofisleri (one-stop shop ) mantığının yerleştirilmesi gerekmektedir. 81

83 Harita 9: TRB2 OSB ve KSS HARİTASI 82

84 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 3: İmalat Sanayiinde Rekabetçiliğin Artırılması Strateji 1: Ortak Kullanım Alanlarının Üretim İhtiyaçlarını ve Yatırım Taleplerini Karşılayacak Şekilde Geliştirilmesi Üst Ölçekli Planlar 1) 9. KP Madde: 99, 159, 197, 203, 331, 369, 378, 379, 423, 463, 519, 541, ) Sanayi Stratejisi Belgesi Madde: 80p, 91, 95, 271b, 279d 3) OVP: A. Rekabet Gücünün Artırılması-9. Sanayi ve Hizmetlerde Yüksek Katma Değerli Üretim Yapısına Geçiş Sağlanması, Madde: 7 4) Stratejik Plan: Alt Amaç 1.2 Projeler 1) Malazgirt/TARMİSS te Tarım Makineleri Üretimine Yönelik Ortak Kullanım Atölyesi Projesi 2) Bitlis te Madencilik İhtisas OSB Projesi 3) Van da Tekstil Yan Sanayisine Yönelik İhtisas Sanayi Sitesi Projesi Performans Göstergeleri 1) OSB ve SS sayısı 2) OSB ve SS lerin alanlarındaki artış 3) Sanayi bölgelerindeki istihdam artışı 4) İhtisas OSB ve İhtisas SS sayısı 83

85 84

86 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 3: İmalat Sanayiinde Rekabetçiliğin Artırılması Strateji 2: Bölgenin Karşılaştırmalı Üstünlüğe Sahip Olduğu ve Kümelenme Potansiyeli Taşıyan Sektörlerin Geliştirilmesi 2008 verilerine göre imalat sanayinin Türkiye toplam Gayri Safi Katma Değeri nden aldığı pay 27,2 iken aynı oran TRB2 Bölgesi için sadece 15,8 dir. Bölge de imalat sanayinin GSKD deki payının artması için karşılaştırmalı üstünlüğün olduğu sektörlere yoğunlaşılması gerekmektedir. Bunun yanında hem katma değeri artırmak hem de ortak maliyetleri azaltıp rekabet gücünü yükseltebilmek için kümelenme politikaları benimsenmelidir. Genç nüfusun yüksek olması dolayısıyla emek-yoğun sektörlerde TRB2 Bölgesi avantajlı konumdadır. Sadece gıda ürünleri ile diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı, imalat sanayindeki toplam istihdamın %56 sını ve cironun %80 ini oluşturmaktadır. Bu alt sektörler özellikle istihdam ve ciro göz önünde bulundurulduğunda öncelikli sektörlerdir. Bunların yanında giyim eşyalarının ve tekstil ürünlerinin imalatı, ağaç-ağaç ürünleri ve mantar ürünleri imalatı, kauçuk-plastik ürünlerin imalatı, makine ve teçhizat hariç-fabrikasyon metal ürünleri imalatı da bölgenin yatırım yapılabilecek diğer öne çıkan alt sektörleridir. TRB2 Bölgesi -öne çıktığı sektörler de dâhil- kendi yan sanayisi ve ara mal üretimini sağlama hususunda yetersiz kaldığından başta Gaziantep, Konya ve Bursa olmak üzere bölge dışı ekonomilere bağımlıdır. Bu bağımlılık dolayısıyla TRB2 Bölgesi nin ulusal bazda rekabetçiliği gelişmemiştir. Ulusal düzeyde rekabet edebilir duruma gelebilmek için öne çıkan ve orta-üst teknoloji gerektiren sektörlerdeki teknoloji kullanımının artırılarak katma değerin ve ürün çeşitliliğinin artırılması gerekmektedir. Üretimde teknoloji payının artırılması ve/veya teknoloji kullanımı yüksek olan sektörlerin teşviki ve geliştirilmesi TRB2 Bölgesi için stratejik öncelik olmalıdır. Bölge nin jeoekonomisi de büyümede avantaj sağlayabilecek başka bir husustur. TRB2 Bölgesi doğuda İran ve güneyde Irak ile sınıra ve sınır kapılarına sahiptir. TRB2 Bölgesi ve komşu ülkelerin arztalep hususundaki uyumluluk da bu komşuluğun Bölge kalkınmasında önemli yer tutabileceğini göstermektedir. Batı ekonomisi orta-üst teknoloji içeren sektörlere yönelirken düşük-orta sektör olan tekstil; teşvik paketi, ucuz işgücü ve dış pazara yakın olunması dolayısıyla doğuya yönelmiştir. Tekstil sektöründeki hareketlenme Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı kapsamında Van/Kurubaş Bölgesi nde yapılacak olan Tekstilkent Projesi ne de gerekçe oluşturmuştur. Kümelenme olanağı sağlayacak tekstil sektörü sayesinde Bölge nin hem istihdamda hem de genel ekonomik büyümede ilerleme sağlayacağı öngörülmektedir. Başta mukayeseli üstünlüğü olan sektörler olmak üzere üretimde katma değer, çeşitlilik ve verimliliğin artırılıp maliyetlerin düşürülebilmesi için dikey ilişkide olan firmaların işbirliği ve yatay ilişkide olan firmaların da rekabet/işbirliğini sağlayacak kümelenme faaliyetlerinin geliştirilmesi gerekmektedir. 85

87 TRB2 ÜRETİM HARİTASI Harita 10: TRB2 ÜRETİM HARİTASI 86

88 Gelişme Ekseni: Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Hedef 3: İmalat Sanayinde Rekabetçiliğin Artırılması Strateji 2: Bölgenin Karşılaştırmalı Üstünlüğe Sahip Olduğu ve Kümelenme Potansiyeli Taşıyan Sektörlerin Geliştirilmesi Üst Ölçekli Planlar 1) 9. KP Madde: 197, 202, 476, 541, ) Sanayi Stratejisi Belgesi madde: 67, 279a, b, 303, 304, 305 3) OVP: A-Rekabet Gücünün Artırılması -1) İş ortamının iyileştirilmesi madde: 3, 6) Ar-Ge ve Yenilikçiliğin Geliştirilmesi madde: 3, D. Bölgesel Gelişme ve Bölgesel Gelişmişlik Farklarının Azaltılması- Yerel Dinamiklere ve İçsel Potansiyele Dayalı Gelişmenin Sağlanması Madde 2, 4) Stratejik Plan: Hedef 1.9, Stratejik Amaç 1 5) 61. Hükümet Programı Projeler 1) Malazgirt/TARMİSS te Tarım Makineleri İmalatı Kümelenme Projesi 2) Muş İli nde Et ve Süt Ürünleri Ambalajlama Projesi 3) Van İli nde Yapı Elemanları İhtisas OSB ve/veya Kümelenme Projesi Performans Göstergeleri 1) Tarıma dayalı üretim yapan firma sayısı 2) Kümelenme olan sektör sayısı 3) GSKD de imalat sanayinin payı 87

89 88

90 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 3: Strateji 3: İmalat Sanayiinde Rekabetçiliğin Artırılması KOBİ, STK ve Kamu Kurumları Arasındaki İş Birliğinin Geliştirilmesi TRB2 Bölgesi nde imalat sanayindeki yerel birimlerin yaklaşık %93 ü mikro ve küçük ölçekli işletmelerden oluşmaktadır. Büyük ölçekli işletmelerin oranı ise %1 in altındadır. Mikro ve küçük ölçekli KOBİ ler ölçek ekonomisinden yararlanamadıklarından maliyetleri düşürememektedirler. Bunun yanında KOBİ ler Ar-Ge, yenilikçilik gibi getirisi orta ve uzun vadede sağlanan faaliyetlere girme konusunda isteksiz davranmaktadırlar. KOBİ ler ölçek ekonomisinden yararlanabilmek için iş birliği yapmaya özendirilmelidirler. TRB2 Bölgesi ndeki KOBİ lerin en önemli sorunu üretim ve istihdam kapasitelerini artıramamalarıdır. Bölge de her işletmede ortalama olarak sadece 3,25 kişi istihdam edilirken bu oran Türkiye genelinde 8,66 kişidir. Üretim kapasitesinin düşüklüğüne verimlilikteki düşüklük de eklenince işletmenin rekabet gücüyle beraber beklenmedik durumlar karşısında dayanıklılığı da azalmaktadır. Bölgede imalat sanayinin GSKD inin, rekabet gücünün artırılması ve işsizliğin düşürülmesi için üretim kapasitesini ve/veya kapasite kullanım oranını artırıcı politikaların benimsenmesi gerekmektedir. Bunun gerçekleşebilmesi için yeni pazarlara girmekten ziyade pazarını korumaya çalışan KOBİ lere STK ve kamu kurumları tarafından rehberlik yapılmalıdır. Yeni pazarlara ulaşan KOBİ ler artan talebi karşılayabilmek için üretim kapasitesini ve/veya kapasite kullanım oranını artıracaktır. KOBİ yöneticilerinin önemli bir bölümü profesyonel olmadığından yeni pazarlara açılabilmeleri zordur. STK ve ilgili kamu kurumları özellikle yatay ve dikey üretim ilişkisinde olan KOBİ lerin ortak tedarik ve pazarlama ağ/stratejileri belirlemelerini sağlamalıdırlar. Böylelikle KOBİ ler ölçek ekonomisi sayesinde maliyetlerini azaltmış olup yeni pazarlara da açılabileceklerdir. Ar-Ge ve yenilikçilikte de KOBİ lerin ortak tavır tutunmaları maliyetleri düşürecektir. Maliyetlerin düşmesi dolayısıyla çıktılar orta veya uzun vadede olsa da KOBİ ler inovatif çalışmalara istekli olacaklardır. Bölge halkı kültürel altyapısından dolayı ticarette risk almaktan kaçınmaktadır. Bu yüzden öncelikle sonuçları görmeli veya en azından kestirebilmelidirler. Kamu kurumları ve STK ların büyüme potansiyeli olan KOBİ temsilcilerinin başarılı işletme ve projeleri görebilecekleri fuarlar organize etmeleri veya fuar gezileri düzenlemeleri KOBİ lerin vizyonlarını geliştirip yeni yatırımların önünü açacaktır. TRB2 Bölgesi nde KOBİ yöneticilerinin tamamına yakını aynı zamanda işletmenin sahibi olup profesyonel değildirler. Bu yüzden, başta ortak kullanım alanlarında olmak üzere mali/idari ve pazarlama konularında danışmanlık merkezlerinin kurulması gerekmektedir. Ayrıca bu yöneticilere yönelik olmak üzere STK ve/veya kamu kurumları tarafından teknik destek verilmesi KOBİ lerin profesyonelleşmesi için önem arz etmektedir. 89

91 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 3: İmalat Sanayiinde Rekabetçiliğin Artırılması Strateji 3: KOBİ, STK ve Kamu Kurumları Arasındaki İş Birliğinin Geliştirilmesi Üst Ölçekli Planlar 1) 9. KP Madde: 541, 575, 665, 669, 671 2) Sanayi Stratejisi Belgesi Madde : 80n, 204, 272, 279b, 293, 305, 316, 3) OVP: A. Rekabet Gücünün Artırılması- 1)İş ortamının iyileştirilmesi Madde: 3, 6) Ar-Ge ve Yenilikçiliğin Geliştirilmesi Madde 1, Madde: 3, D. Bölgesel Gelişme Ve Bölgesel Gelişmişlik Farklarının Azaltılması- Yerel Dinamiklere ve İçsel Potansiyele Dayalı Gelişmenin Sağlanması Madde 2 4) Stratejik Plan: Stratejik Amaç 1. Projeler 1) İlgili kurum ve kuruluşların etkin katılımı ile illerde yatırım ve danışmanlık platformları oluşturulması 2) KOBİ-STK-Kamu Kurumlarının gerekli verilerinin bulunduğu ortak veritabanı oluşturulması. 3) Başarılı kobilerin büyüme, ölçek ekonomisi ve pazarlama konusunda bilgilendirilip fizibilite çalışması yaptırılması. 4) Kobiler için bölge kültürüne uyumlu düzenli eğitim merkezi oluşturulması ve uzaktan eğitim sistemi kurulması Performans Göstergeleri 1) Büyük ölçekli işletme sayısı ve toplam işletme sayısına oranı 2) Kobilerin istihdam sayılarındaki artış 3) İşletmelerin kapasite kullanım oranları 4) STK ların kobi üye sayıları 90

92 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 3: Strateji 4: İmalat Sanayiinde Rekabetçiliğin Artırılması Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi TRB2 Bölgesi her ne kadar tarım ve hayvancılık bölgesi olarak görülse de ilkel yöntemler kullanıldığından verimlilik, olması gerekenin çok altındadır. Bunun yanında tarım ve hayvancılık ile sanayi arasındaki entegrasyon sağlanamadığından tarıma dayalı sanayi gelişememektedir. Küçükbaş hayvancılıkta -Gürpınar ilçesi başta olmak üzere- Van ili ( küçükbaş) öne çıkmaktadır. Muş ise hem büyükbaş hem de küçükbaş hayvancılıkta ( büyükbaş, küçükbaş) ön plandadır. Güvenlik sorunuyla beraber yaylaların yasaklanması hayvancılığı çok olumsuz etkilemiş olsa da çözüm süreci sayesinde TRB2 Bölgesi hak ettiği düzeye ulaşacaktır. Hayvancılıkta girdi maliyetlerinin dönemsel olarak çok dalgalanması, yetiştiricileri zor durumda bırakmaktadır. Maliyetlerdeki artışlardan etkilenmemek için üretimdeki katma değer artırılmalıdır. Özellikle Van ve Muş illerinde hem entegre et ve süt tesislerinin hem de hayvancılığa dayalı ürün paketleme tesislerinin özendirilmesi ve geliştirilmesi gerekmektedir. Van ilinde bulunan ve 563 dönümlük arazi ve m 2 kapalı alana sahip olan VANET A.Ş. entegre et tesisi ve mücavir alanı hayvansal üretime dayalı kümelenme potansiyeli taşımaktadır. Yem bitkilerinde ve şeker pancarında Muş ilinin çok büyük potansiyeli vardır. Muş ilinde bitkisel üretimdeki zenginlik, tarım makineleri üretimini de tetiklemiştir. Özellikle Malazgirt teki İhtisas Küçük Sanayi Sitesi henüz sadece sektörel yığılma durumunda olsa da kamu kurumlarının ve STK ların müdahil olmalarıyla beraber kümelenmeye ulaşabilecek kapasiteye sahiptir. Van İli nde ise Erciş ilçesi şeker pancarında ve Gevaş meyvecilikte öne çıkmaktadır. Bitlis ilinde Ahlat ilçesi başta olmak üzere patates üretimi çok gelişmiştir. Patatesin katma değerini artıracak (cips vb.) tesisleşmelere gidilip başta komşu ülkeler (özellikle Irak) olmak üzere alternatif pazarların araştırılması gerekmektedir. Tarım ve hayvancılıktaki en büyük problem bu alandaki kişilerin ortak hareket etme alışkanlıklarının olmamasıdır. Kooperatifleşmeye gidilip ortak hareket edilebildiği takdirde ölçek ekonomisi sayesinde verimlilik artacaktır. Verimliliğin artmasıyla artı değer ve sonrasında sanayi entegrasyonu sağlanabilecektir. Bölge ekonomisinin geri kalmasının en önemli sebebi tarım ve hayvancılıktaki verimsiz uygulamalardır. Çalışan verimliliği ve katma değeri çok az olduğundan tarım ve hayvancılık sadece geçimlik faaliyet olarak kalmıştır. Çalışan verimliliğinin düşüklüğü gerekenden fazla çalışanın istihdam edilmesine sebep olup sanayi sektörüne yönelecek işgücünü azaltmaktadır. Ayrıca katma değerin çok düşük olması sanayi yatırımına dönüşecek sermaye birikiminin oluşmasını engellemektedir. Bu yüzden mutlak surette TRB2 Bölgesi nde öncelikle tarım ve hayvancılığa dayalı sanayinin gelişmesini sağlayacak politikaların benimsenmesi gerekmektedir. 91

93 Harita 11: TRB2 İmalat Haritası 92

94 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 3: İmalat Sanayiinde Rekabetçiliğin Artırılması Strateji 4: Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi Üst Ölçekli Planlar 1) 9. KP Madde: 98, 99, 350, 501,677 2) Sanayi Stratejisi Belgesi Madde: 91, 304, 305, 307 3) OVP: A: Rekabet Gücünün Artırılması-8) Tarımsal Yapının Etkinleştirilmesi Madde 6, 4) GTHB Stratejik Plan Stratejik Hedef 13. 5) 61. Hükümet Programı Projeler 1) VANET A.Ş. ve mücavir alanında hayvansal üretime dayalı kümelenme projesi. 2) Muş İli ve Gürpınar/VAN ilçesinde Organize Hayvancılık Bölgesi projesi. 3) Ahlat/BİTLİS ilçesinde patates işleme tesisi projesi. 4) Hayvansal yan ürün üretim tesisleri Performans Göstergeleri 1) Tarıma dayalı üretim yapan firma sayısı 2) Büyükbaş ve küçükbaş hayvan sayısı 3) Kırsal alandaki işletme sayısı 4) Tarımsal üretim miktarı 93

95 94

96 GELİŞME EKSENİ: EKONOMİK DÖNÜŞÜM VE BÜYÜME Hedef 3: Strateji 5: İmalat Sanayiinde Rekabetçiliğin Artırılması Bölgede Finansal Araçların ve Tasarrufların Yatırım Amaçlı Kullanımının Arttırılması Bölge de üretim ve yatırımın az olmasındaki nedenlerin başında finansal kaynakların etkin ve verimli kullanılmaması gelmektedir. Bu sorunu ortadan kaldırmak için öncelikli olarak üretici ve girişimcilerin sahip olduğu tasarrufları yatırım amaçlı olarak kullanımı teşvik edilmelidir. Bölgedeki işletmelerde profesyonel yönetim anlayışının olmaması ile beraber finansman yönetimi de zayıftır. Bu zayıflığın giderilmesiyle işletmelerin yatırıma ayırdığı finansman da artacaktır. Bu sebeple bölge işletmelerine finansman yönetimi konusunda gerekli eğitimler verilmeli, yetkinlik kazandırılmalıdır. Böylelikle işletmeler kaynaklarını gayrimenkul, altın, döviz gibi basit rant unsurları yerine iş geliştirme, kapasite artırma gibi faaliyetlere aktaracaktır. İşletmelerdeki kurumsal kapasite yetersizliğinin bir sonucu olarak finansmana ulaşım imkânları konusunda da bilgi yetersizliği vardır. Bu yetersizlik sonucu girişimciler de iş kurmak istediklerinde finansal kaynak bulmada güçlük çekmektedirler. Finansal araçlara ulaşımın kolaylaşması için kalkınmada öncelikli sektörler belirlenip bu sektörlere yönelik finansal araçlar geliştirilmesi gerekmektedir. Finansmana erişimdeki bir diğer engel olan teminat konusunda da Kredi Garanti Fonu etkin olarak kullanılmalı, proje kredileri oluşturulmalı, öncelikli sektörlere özel destekler ve teşvikler artırılmalıdır. Bu teşvik ve destekler ülke geneli olmak yerine bölgelerin ve illerin hatta ilçelerin mukayeseli üstünlüklerine göre hazırlanmalıdır. Teşvik, destek veya kredi almış, bunlarla iş kurmuş veya kapasite artırmış işletme ve girişimcilerin öne çıkan sorunlarından bir diğeri de yeterli işletme sermayelerinin olmamasıdır. Bu durumdaki işletmelere, makul şartlar altında işletme sermayesi veya hammadde, malzeme gibi üretim için öncelikli kalemlerde destek ve/veya uzun vadeli, düşük faizli kredilerin verilmesi işletmeler açısından daha faydalı olacaktır. Bölgenin üstünlükleri arasında yer alan, komşu ülkelerle sınırda bulunmasının sonucu olarak ihracata yönelik teşvik, destek ve kredi modelleri geliştirilmesi gerekmektedir. Ayrıca komşu ülkelere yapılan ihracat sonucu ödeme güvenilirliği için gerekli protokollerin oluşturulması önem arz etmektedir. Tecrübesinden yararlanılabilmesi ve ihracatın geliştirilebilmesi için bölgede Türk Eximbank temsilciliğinin açılması gerekmektedir. 95

97 Harita 12: 2013 İTİBARİYLE KİŞİ BAŞİNA DÜŞEN TOPLAM NAKDİ KREDİ HARİTASI (KAYNAK: BDDK) 96

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 SUNUM AKIŞI Bölge Planı Hazırlık Süreci Paydaş Analizi Atölye Çalışmalarının Gerçekleştirilmesi Mevcut Durum Analizi Yerleşim Yapısı ve Yerleşmeler Arası İlişki Analizi

Detaylı

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 İÇERİK Amaç, Vizyon Hazırlık Süreci İnovasyona Dayalı Mevcut Durum Stratejiler Kümelenme ile ilgili faaliyetler Sorular (Varsa) İNOVASYON & KÜMELENME

Detaylı

Türkiye de Son Dönem Bölgesel Gelişme Politikalarının Değerlendirilmesi ve Gelecek Gündemi. Bölgesel Gelişme ve Yapısal uyum Genel Müdürlüğü

Türkiye de Son Dönem Bölgesel Gelişme Politikalarının Değerlendirilmesi ve Gelecek Gündemi. Bölgesel Gelişme ve Yapısal uyum Genel Müdürlüğü Türkiye de Son Dönem Bölgesel Gelişme Politikalarının Değerlendirilmesi ve Gelecek Gündemi Bölgesel Gelişme ve Yapısal uyum Genel Müdürlüğü İçerik Bölgesel Gelişme Politikasının Unsurları Stratejik Kurumsal

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 1 Adana Gelecek Stratejisi Konferansı Çalışmanın amacı: Adana ilinin ekonomik, ticari ve sosyal gelişmelerinde

Detaylı

2014-2023 Dönemi TRB2 Bölgesi Bölge Planı

2014-2023 Dönemi TRB2 Bölgesi Bölge Planı 2014-2023 Dönemi TRB2 Bölgesi Bölge Planı MART 2014 0 HAZIRLAYANLAR Bölge Planı Koordinatörü M. Emin ÇAKAY (PPKB Başkanı) Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Ekseni Ali KILIÇER (Madencilik ve Altyapı PPKB Uzmanı)

Detaylı

2014-2023 Dönemi TRB2 Bölgesi. Bölge Planı

2014-2023 Dönemi TRB2 Bölgesi. Bölge Planı 2014-2023 Dönemi TRB2 Bölgesi Bölge Planı Mayıs 2014 2. Revizyon 0 HAZIRLAYANLAR Bölge Planı Koordinatörü M. Emin ÇAKAY (PPKB Başkanı) Ekonomik Dönüşüm ve Büyüme Ekseni Ali KILIÇER (Madencilik ve Altyapı

Detaylı

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr ANKARA KALKINMA AJANSI www.ankaraka.org.tr TÜRKİYE'NİN En Genç Kalkınma Ajansı Ankara Kalkınma Ajansı bölge içi gelişmişlik farklarını azaltmak, bölgenin rekabet gücünü artırmak ve gelişimini hızlandırmak

Detaylı

EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER 2014

EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER 2014 EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER 214 SOSYAL YAPI EĞİTİM İŞGÜCÜ EKONOMİK DIŞ TİCARET BANKACILIK TURİZM SOSYAL YAPI GÖSTERGELERİ YILLAR VAN TÜRKİYE 199 637.433 56.473.35 2 877.524 67.83.524 21 1.35.418 73.722.988

Detaylı

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ Öncelikler ve İhtisaslaşma Organizasyon ve Eşgüdüm Yaşam Kalitesinin Artırılması Sürdürülebilir Kalkınma Bilgi Toplumuna Dönüşüm Rekabet Gücünün

Detaylı

KONYA İLİ NEDEN YATIRIMLARI İÇİN SANAYİ SEKTÖRÜ

KONYA İLİ NEDEN YATIRIMLARI İÇİN SANAYİ SEKTÖRÜ KONYA İLİ SANAYİ SEKTÖRÜ YATIRIMLARI İÇİN 10 NEDEN KONYA BİR YATIRIM CENNETİ HALİNE GELMEKTEDİR KONYA İLİ SANAYİ SEKTÖRÜ YATIRIMLARI İÇİN10 NEDEN 1. Genç ve Nitelikli İnsan Kaynağı 2. Stratejik Konum 3.

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ MENDERES SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ MENDERES SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ MENDERES SONUÇ RAPORU Tarih: 27 Aralık 2010 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 35 Katılımcı listesindeki Sayı: 30 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji KASIM 2014 KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BAYINDIR SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BAYINDIR SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BAYINDIR SONUÇ RAPORU Tarih: 4 Ocak 2011 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 65 Katılımcı listesindeki Sayı: 62 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR Mart 215 Hikmet DENİZ i İçindekiler Tablo Listesi... iii Grafik Listesi... iii 1. Giriş... 1 2. Türkiye'de Teşvik Belgesine Bağlı Yatırımlar... 1 3. Yatırımların Bölgesel

Detaylı

Yaşanabilir Bir Şehir için İzmir Bölge Planı Hedefleri. H.İ.Murat ÇELİK, PMP Birim Başkanı

Yaşanabilir Bir Şehir için İzmir Bölge Planı Hedefleri. H.İ.Murat ÇELİK, PMP Birim Başkanı Yaşanabilir Bir Şehir için İzmir Bölge Planı Hedefleri H.İ.Murat ÇELİK, PMP Birim Başkanı Yaşanabilir Şehirler Sempozyumu 1. İZKA 2. İzmir Bölge Planı 3. Yaşanabilir Şehir Hedefleri İçerik 1.

Detaylı

EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015

EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015 EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015 GİTES NİÇİN GEREKLİ? Sorunlar; Emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar ve artışlar, Dünya girdi kaynaklarının geleceğine yönelik belirsizlikler, Girdi tedarik

Detaylı

Bağımsız Değerlendirici İlanı

Bağımsız Değerlendirici İlanı Bağımsız Değerlendirici İlanı Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı tarafından TR61 (Isparta, Antalya, Burdur) Düzey 2 Bölgesinde 2011 yılı ve takip eden yıllarda yürütülecek mali destek programlarına başvuruda

Detaylı

T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Proje Uygulama Başkanlığı

T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Proje Uygulama Başkanlığı Proje Teklif Çağrısı Son Başvuru Tarihi İller Program Bütçesi (TL) Başvuru Yapabilecek Kişi/Kurum/Kuruluşlar Ayrıntılı Bilgi Ahiler Sektörel Rekabet Edebilirlik Mali Destek İnternet üzerinden son başvuru

Detaylı

AB ve Türkiye Sivil Toplum Diyaloğu - IV Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Hibe Programı

AB ve Türkiye Sivil Toplum Diyaloğu - IV Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Hibe Programı AB ve Türkiye Diyaloğu - IV Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Avrupa Birliği Bakanlığı, Katılım Öncesi AB Mali Yardımı kapsamında finanse edilen diyalog sürecini desteklemeye devam etmektedir. Diyaloğu-IV

Detaylı

SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ

SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ DEVLET DESTEKLERİ 1- AJANSIN MALİ DESTEKLERİ 2- DEVLETİN YATIRIM TEŞVİKLERİ 3- DEVLETİN HİZMETLER SEKTÖRÜNE VE İHRACAT A YÖNELİK TEŞVİKLERİ İller arası Sosyo Ekonomik

Detaylı

TEMİZ ÜRETİM (EKO-VERİMLİLİK) ALANINDA YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR & ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ KONUSUNDA ÜSTLENİLEBİLECEK ROLLER

TEMİZ ÜRETİM (EKO-VERİMLİLİK) ALANINDA YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR & ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ KONUSUNDA ÜSTLENİLEBİLECEK ROLLER T.C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI VERİMLİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMİZ ÜRETİM (EKO-VERİMLİLİK) ALANINDA YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR & ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ KONUSUNDA ÜSTLENİLEBİLECEK ROLLER KALKINMA AJANSLARI

Detaylı

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Bulgaristan a ihracat yapan 585 firma bulunmaktadır. 31.12.2013

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ ANTALYA NıN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 ANTALYA GENEL BİLGİLER Nüfus Antalya: 2.158.265 Türkiye: 76.667.864 KOBİ Sayısı

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ KİRAZ SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ KİRAZ SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ KİRAZ SONUÇ RAPORU Tarih: 20 Aralık 2010 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 55 Katılımcı listesindeki Sayı: 50 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

Müjgan Şan. Bilişim Enstitüleri, Ulusal Girişimler ve Proje Finansman Araçları

Müjgan Şan. Bilişim Enstitüleri, Ulusal Girişimler ve Proje Finansman Araçları Bilişim Enstitüleri, Ulusal Girişimler ve Proje Finansman Araçları Devlet Planlama Teşkilatı Yönetim Bilgi Merkezi Dairesi Başkanlığı Bilgi Yöneticisi Neden? Bilişim Enstitüleri (BE) ile DPT çalışmaları

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ NEVŞEHIR GENEL BİLGİLER Nüfus Nevşehir: 285.460 Türkiye: 76.667.864 Okur Yazarlık Oranı (6+Yaş) Nevşehir: %95 Türkiye: %93

Detaylı

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU Şekil 1 Kırşehir Sanayi Rekabetçilik Eksenleri İş Yapma Düzeyi Yenilikçilik potansiyeli Girişimcilik Düzeyi Teşviklerden yararlanma

Detaylı

Türkiye de Kırsal Kalkınma Politikaları ve Geleceği

Türkiye de Kırsal Kalkınma Politikaları ve Geleceği 2023 Vizyonu Çerçevesinde Türkiye Tarım Politikalarının Geleceği Çalıştayı Türkiye de Kırsal Kalkınma Politikaları ve Geleceği Dr. Yurdakul SAÇLI Kalkınma Bakanlığı İktisadi Sektörler ve Koordinasyon Genel

Detaylı

AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları

AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları Y. Doç. Dr. Tamer Atabarut Boğaziçi Üniversitesi Yaşamboyu Eğitim Merkezi Müdürü atabarut@boun.edu.tr Avrupa 2020 Stratejisi: Akıllı, Sürdürülebilir

Detaylı

Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığığ Ülke ve Kamu Kurumları Düzeyinde Strateji Yönetimi Anıl YILMAZ Stratejik t Planlama l Dairesi i Bşk. ODTÜVT Yönetim ve Mühendislik Günleri 2 Mart 2008 Gündem Ülkesel

Detaylı

2011 Teklif Çağrısı Bilgilendirme Sunumları Program Amaç ve Öncelikleri. 14 Temmuz 2011 ANKARA

2011 Teklif Çağrısı Bilgilendirme Sunumları Program Amaç ve Öncelikleri. 14 Temmuz 2011 ANKARA 2011 Teklif Çağrısı Bilgilendirme Sunumları Program Amaç ve Öncelikleri 14 Temmuz 2011 ANKARA Gündem 2011 Teklif Çağrısı Kapsamı Mali Destek Programları Bütçeler ve Destek Oranları Turizm Potansiyelinin

Detaylı

Mardin Batman Siirt Şırnak

Mardin Batman Siirt Şırnak Savurkapı Mahallesi Nusaybin Caddesi No: 31 Meydanbaşı Mevki, Mardin T: (+90 482) 212 11 07 F: (+90 482) 213 14 95 info@dika.org.tr www.dika.org.tr Mardin Batman Siirt Şırnak Mardin Yatırım Destek Ofisi

Detaylı

%25 - %90 6-12 19/02/2014 gen@istka.org.tr. %25 - %90 6-12 18/02/2014 evk@istka.org.tr 200.000 1.500.000 200.000-10.000.000 25.000.

%25 - %90 6-12 19/02/2014 gen@istka.org.tr. %25 - %90 6-12 18/02/2014 evk@istka.org.tr 200.000 1.500.000 200.000-10.000.000 25.000. Program Adı / Kodu Afetlere Hazırlık Mali Destek Programı ISTKA/2014/AFK Verimli ve Temiz Enerji Mali Destek Programı (İşletmeler) ISTKA/2014/EVI Verimli ve Temiz Enerji Mali Destek Programı ISTKA/2014/EVK

Detaylı

2011 de KOBİ ye BAKK. 2011'de

2011 de KOBİ ye BAKK. 2011'de 2011'de 2011 de KOBİ ye BAKK Bilindiği üzere, Avrupa Birliği ve Ülkemiz arasındaki mali işbirliği kapsamında, Bakanlığımızın IPA Katılım Öncesi Yardım Aracı altında sorumlu olduğu Bölgesel Rekabet Edebilirlik

Detaylı

SİVAS TA ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER. Yrd. Doç. Dr. Tahsin KARABULUT

SİVAS TA ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER. Yrd. Doç. Dr. Tahsin KARABULUT SİVAS TA ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER SİVAS İMALAT SANAYİİNDE ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER Ülkemizin en önemli sorunlarından birisi sanayimizin niteliğine ve niceliğine ilişkin sağlıklı bir envanterin bulunmamasıdır. Bu

Detaylı

Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanımı ve Enerji Verimliliğinin Arttırılması Projesi

Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanımı ve Enerji Verimliliğinin Arttırılması Projesi Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanımı ve Enerji Verimliliğinin Arttırılması Projesi Dr. Muhyettin SĐRER Saha Koordinatörü GAP Bölge Kalkınma Đdaresi Başkanlığı / Birleşmiş

Detaylı

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum Politika ve Strateji Geliştirme Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti Ozon Tabakasının Korunması İklim Değişikliği Uyum 1 Birleşmiş Milletler İklim değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve ilgili uluslararası

Detaylı

Serkan VALANDOVA Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü Bölgesel Rekabet Edebilirlik Dairesi Başkanı

Serkan VALANDOVA Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü Bölgesel Rekabet Edebilirlik Dairesi Başkanı Serkan VALANDOVA Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü Bölgesel Rekabet Edebilirlik Dairesi Başkanı Gündem Yaklaşım/İlkeler Planlama Uygulama Güncel Çalışmalar

Detaylı

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 KOBİ lere Yönelik Destekler -Kalkınma Ajansları -KOSGEB -TÜBİTAK -Bilim Sanayi

Detaylı

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ Bayram HOPUR Entegre Projeler Uygulama Şube Müdürü Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü www.cem.gov.tr 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu- 29.04.2013 İstanbul ULUSAL

Detaylı

2010-2013 İzmir Bölge Planı Seferihisar İlçe Bilgilendirme Toplantısına Hoşgeldiniz

2010-2013 İzmir Bölge Planı Seferihisar İlçe Bilgilendirme Toplantısına Hoşgeldiniz 2010-2013 İzmir Bölge Planı Seferihisar İlçe Bilgilendirme Toplantısına Hoşgeldiniz 2 Aralık 2010 PPKB Kalkınma Ajansları Belli bir coğrafi alanın, sektörel ve genel kalkınma problemlerini belirleyip,

Detaylı

TR83 Bölgesi nde Ar-Ge ve İnovasyon ile Yenilenebilir Enerji Anket Sonuçları

TR83 Bölgesi nde Ar-Ge ve İnovasyon ile Yenilenebilir Enerji Anket Sonuçları TR83 Bölgesi nde Ar-Ge ve İnovasyon ile Yenilenebilir Enerji Anket Sonuçları Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı gelecek dönemdeki çalışmalarına yol vermesi amacıyla 128 paydaşın katılımı ile TR83 Bölgesi nde

Detaylı

KTÜ STRATEJİK PLAN 2014-2018 10. KALKINMA PLANI 2014-2018

KTÜ STRATEJİK PLAN 2014-2018 10. KALKINMA PLANI 2014-2018 10. KALKINMA PLANI KTÜ STRATEJİK PLAN 10. Kalkınma Planında Yer Alan Politikalarla Örtüşen Hedef ve Faaliyetlerimiz Nitelikli İnsan, Güçlü Toplum Yenilikçi Üretim, İstikrarlı Yüksek Büyüme Yaşanabilir

Detaylı

21- BÖLGESEL POLİTİKA VE YAPISAL ARAÇLARIN KOORDİNASYONU

21- BÖLGESEL POLİTİKA VE YAPISAL ARAÇLARIN KOORDİNASYONU 21- BÖLGESEL POLİTİKA VE YAPISAL ARAÇLARIN KOORDİNASYONU I- ÖNCELİKLER LİSTESİ ÖNCELİK 21.1 Topluluk standartlarına uygun hukuki ve idari çerçeve ile bölgesel politikaların programlanması, yürütülmesi,

Detaylı

DOĞU VE GÜNEYDOĞU EKONOMİ VE KALKINMA ZİRVESİ, CİZRE BULUŞMASI ÇÖZÜM SÜRECİNİN EKONOMİK ETKİLERİ SENARYOLARI

DOĞU VE GÜNEYDOĞU EKONOMİ VE KALKINMA ZİRVESİ, CİZRE BULUŞMASI ÇÖZÜM SÜRECİNİN EKONOMİK ETKİLERİ SENARYOLARI DOĞU VE GÜNEYDOĞU EKONOMİ VE KALKINMA ZİRVESİ, CİZRE BULUŞMASI ÇÖZÜM SÜRECİNİN EKONOMİK ETKİLERİ SENARYOLARI 25 Haziran 2013 Baz Senaryo Çalışması için İncelenen İller Çözüm sürecinin ekonomik etkileri

Detaylı

T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Proje Uygulama Başkanlığı

T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Proje Uygulama Başkanlığı Kalkınma Proje Teklif Çağrısı Son Başvuru Tarihi İller Program Bütçesi (TL) Başvuru Yapabilecek Kişi/Kurum/Kuruluşlar Ayrıntılı Bilgi 5 dönemde gerçekleştirilmektedir. Batı Karadeniz 2. Dönem: 3 Haziran-28

Detaylı

BÖLGESEL TURİZM GELİŞTİRME KOMİTELERİ BİLGİ NOTU

BÖLGESEL TURİZM GELİŞTİRME KOMİTELERİ BİLGİ NOTU Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi İnovasyona Dayali Turizm Stratejisi ve Eylem Planı BÖLGESEL TURİZM GELİŞTİRME KOMİTELERİ BİLGİ NOTU TRA1 / 2012 Her hakkı saklıdır. ÖNSÖZ Bu doküman, Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ ÖDEMİŞ SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ ÖDEMİŞ SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ ÖDEMİŞ SONUÇ RAPORU Tarih: 3 Ocak 2011 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 75 Katılımcı listesindeki Sayı: 66 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

KONYA İLİ TARIM SEKTÖRÜ YATIRIMLARI İÇİN NEDEN

KONYA İLİ TARIM SEKTÖRÜ YATIRIMLARI İÇİN NEDEN KONYA İLİ TARIM SEKTÖRÜ YATIRIMLARI İÇİN 10 NEDEN KONYA TAM BİR FIRSAT KAPISI KONYA İLİ TARIM SEKTÖRÜ YATIRIMLARI İÇİN 10 NEDEN 1. Genç ve Nitelikli İnsan Kaynağı 2. Stratejik Konum 3. Yatırımcılara Tahsis

Detaylı

2016 TD BAŞVURU REHBERİ DEĞİŞİKLİĞİ

2016 TD BAŞVURU REHBERİ DEĞİŞİKLİĞİ 2016 TD BAŞVURU REHBERİ DEĞİŞİKLİĞİ 23/02/2016 tarih ve 2016/2 sayılı Yönetim Kurulu kararınca 2016 Teknik Destek Programı Başvuru Rehberinde aşağıdaki değişiklik yapılmıştır. ÖNCEKİ HALİ 1. 2016 TEKNİK

Detaylı

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Mayıs 2013 - Düzce 1

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Mayıs 2013 - Düzce 1 Mayıs 2013 - Düzce 1 İçerik Giriş Kamu Üniversite Sanayi İşbirliğinde En Somut Ara Yüzler: Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Ülkemizde Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin Bölgesel

Detaylı

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER Technical Assistance for Implementation Capacity for the Environmental Noise Directive () Çevresel Gürültü Direktifi nin Uygulama Kapasitesi için Teknik Yardım Projesi Technical Assistance for Implementation

Detaylı

Kaynak: KGM, Tesisler ve Bakım Dairesi, 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi. Harita 16 - Türkiye 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi

Kaynak: KGM, Tesisler ve Bakım Dairesi, 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi. Harita 16 - Türkiye 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi ULAŞIM Kara taşımacılığı 2023 hedeflerinde büyük merkezler otoyollarla bağlanırken, nüfusu nispeten küçük merkezlerin bu otoyollara bölünmüş yollarla entegre edilmesi hedeflenmektedir. Harita 16 ve Harita

Detaylı

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü. İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi AĞRI İL RAPORU

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü. İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi AĞRI İL RAPORU T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi AĞRI İL RAPORU KALKINMA AJANSLARI Kalkinma Bakanligi - IDAD 1 / 14 A. BEŞERİ VE SOSYAL GÖSTERGELER

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği. Yeni Teşvik Sistemi. 4. Bölge Teşvikleri

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği. Yeni Teşvik Sistemi. 4. Bölge Teşvikleri Yeni Teşvik Sistemi 4. Bölge Teşvikleri Ekim 2013 İçerik Yeni Teşvik Sistemi Amaçları Yeni Teşvik Sistemi Uygulamaları Genel Teşvikler Bölgesel Teşvikler Büyük Ölçekli Ya>rımlar Stratejik Ya>rımlar 4.

Detaylı

AB Destekli Bölgesel Kalkınma Programları

AB Destekli Bölgesel Kalkınma Programları T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü AB Destekli Bölgesel Kalkınma Programları Aralık 2004 AB Bölgesel Programları Dairesi Başkanlığı

Detaylı

ANKET ÇALIŞMASI SONUÇLARI

ANKET ÇALIŞMASI SONUÇLARI Bölge Planı hazırlık çalışmaları kapsamında 29.04.2013-31.05.2013 tarihleri arasında Ajans web sayfasından yayınlanarak uygulanan elektronik anket çalışmasının sonuçları aşağıdadır. Önem Performans Analizi

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Stratejik Yatırımların Teşviki KDV İstisnası ü ü ü ü. Bölgesel Teşvik Uygulamaları

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Stratejik Yatırımların Teşviki KDV İstisnası ü ü ü ü. Bölgesel Teşvik Uygulamaları UYGULAMALAR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 15.06.2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi 4 farklı uygulamadan oluşmaktadır: 1- Genel Teşvik Uygulamaları 2- Bölgesel

Detaylı

TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ NDE AR-GE

TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ NDE AR-GE TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ NDE AR-GE Süfyan EMİROĞLU Genel Müdür Sanayi Genel Müdürlüğü İlaç Temel Araştırma Merkezi (İTAM) Projesi Açılış Toplantısı, İstanbul 11 Nisan 2013 AR-GE ve İNOVASYON YENİ VEYA İYİLEŞTİRİLMİŞ

Detaylı

T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Proje Uygulama Başkanlığı

T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Proje Uygulama Başkanlığı Proje Teklif Çağrısı Son Başvuru Tarihi İller Program Bütçesi (TL) Başvuru Yapabilecek Kişi/Kurum/Kuruluşlar Ayrıntılı Bilgi İnternet üzerinden son başvuru tarihi: Mardin Batman KOBİ tanımına uyan işletmeler

Detaylı

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI

KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI Koordinatör Teknoloji Bakanlığı Öncelikli Dönüşüm Programları, 16/02/2015 tarihli ve 2015/3

Detaylı

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi VAN İL RAPORU

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi VAN İL RAPORU T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi VAN İL RAPORU KALKINMA AJANSLARI Ülkemizde ajanslar; kalkınmanın ülke sathında dengeli olarak

Detaylı

PROJE KAYNAKLARI KAYNAK 5: ANKARA KALKINMA AŞANSI DESTEK PROGRAMLARI 1

PROJE KAYNAKLARI KAYNAK 5: ANKARA KALKINMA AŞANSI DESTEK PROGRAMLARI 1 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü PROJE KAYNAKLARI KAYNAK 5: ANKARA KALKINMA AŞANSI DESTEK PROGRAMLARI 1 Ankara Kalkınma Ajansı tarafından sağlanan destekler; teknik destek ve

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİNE UYUM DANIŞMA VE YÖNLENDİRME KURULU 2015 YILI 1. TOPLANTISI 11 MART 2015

AVRUPA BİRLİĞİNE UYUM DANIŞMA VE YÖNLENDİRME KURULU 2015 YILI 1. TOPLANTISI 11 MART 2015 AVRUPA BİRLİĞİNE UYUM DANIŞMA VE YÖNLENDİRME KURULU 2015 YILI 1. TOPLANTISI 11 MART 2015 ANA EYLEM 2: YENİLİK ve İYİ UYGULAMALARIN DEĞİŞİMİ İÇİN İŞBİRLİĞİ Yenilik ve İyi Uygulamaların Değişimi için İşbirliği;

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ ALİAĞA SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ ALİAĞA SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ ALİAĞA SONUÇ RAPORU Tarih: 29 Aralık 2010 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 55 Katılımcı listesindeki Sayı: 44 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 5 Dağıtılan

Detaylı

KALKINMA AJANSLARI ve

KALKINMA AJANSLARI ve KALKINMA AJANSLARI ve 13 MART 2012 ANKARA Mustafa Zati Uzman Sunum Planı Neden Kalkınma Ajansları Dünya da Kalkınma Ajansları Türkiye de Kalkınma Ajansları Ankara Kalkınma Ajansı Kalkınma Ajansları Destekleri

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı BURSA 21/05/2015 1 SUNUM PLANI 1. Yeni Teşvik Sisteminin Hazırlık Süreci

Detaylı

ÇARŞAMBA TİCARET BORSASI 2015 YILI YILLIK İŞ PLANI

ÇARŞAMBA TİCARET BORSASI 2015 YILI YILLIK İŞ PLANI KONU Tahmini Maliyet (TL) Başlama Tarihi Bitiş Tarihi Sorumlu Kişi İşbirliği Yapılacak Kurumlar ve Kişiler Performans 1.1.1.1 2013 yılında istihdam edilmesi planlanan basın ve halkla ilişkiler personelinin

Detaylı

08 Kasım 2012. Ankara

08 Kasım 2012. Ankara 08 Kasım 2012 Ankara KOBİ ler ve KOSGEB Türkiye de KOBİ tanımı KOBİ tanımı 250 den az çalışan istihdam eden, Yıllık bilanço veya net satış hasılatı 25 milyon TL yi geçmeyen işletmeler Ölçek Çalışan Sayısı

Detaylı

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Daha kapsayıcı bir toplum için sözlerini eyleme dökerek çalışan iş dünyası ve hükümetler AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Avrupa da önümüzdeki

Detaylı

Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı

Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı Sakarya Ticaret Borsası Sakarya da Tarım ve Hayvancılık Sektör Analizi ve Öneriler Raporu Projesi 1. Proje fikrini oluşturan sorunları nasıl

Detaylı

Sosyal Kalkınmada Kalkınma Ajanslarının Rolü: İZKA Deneyimi

Sosyal Kalkınmada Kalkınma Ajanslarının Rolü: İZKA Deneyimi Sosyal Kalkınmada Kalkınma Ajanslarının Rolü: İZKA Deneyimi Dr. Ergüder CAN İzmir Kalkınma Ajansı Genel Sekreteri -19 Kasım 2009- Kalkınma Politikalarındaki Değişim Yönetimden Yönetişime Merkeziyetçi yaklaşımdan

Detaylı

ÜSİMP 2013 Altıncı Ulusal Kongresi, 09-10 Mayıs 2013, Düzce Üniversitesi

ÜSİMP 2013 Altıncı Ulusal Kongresi, 09-10 Mayıs 2013, Düzce Üniversitesi Yrd.Doç.Dr. Altan Özkil Atılım Üniversitesi Sav. Tekno. Uyg. ve Arşt. Merkezi Müdürü Prof.Dr. Hasan AKAY Atılım Üniversitesi Rektör Yardımcısı ÜSİMP 2013 Altıncı Ulusal Kongresi, 09-10 Mayıs 2013, Düzce

Detaylı

TR42 DOĞU MARMARA KALKINMA AJANSI 2014 YILI MALİ DESTEK PROGRAMLARI BİLGİ NOTU

TR42 DOĞU MARMARA KALKINMA AJANSI 2014 YILI MALİ DESTEK PROGRAMLARI BİLGİ NOTU Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 2014 Yılı Mali Destek Programları 2014 Yılı Mali Destek Programları kapsamında 6 farklı mali destek Programı 11 Kasım 2013 tarihinde ilan edilmesi planlanmaktadır. Toplam 25.100.000

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ DIYARBAKıR ın İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 DIYARBAKıR GENEL BİLGİLER Nüfus Diyarbakır: 1.607.437 Türkiye:76.667.864 KOBİ

Detaylı

Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar. Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013

Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar. Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013 Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013 Havza Rehabilitasyonu Planlaması İÇERİK Tanımlar (Havza, Yönetim ve Rehabilitasyon)

Detaylı

AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası

AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası OTP harcamalarının AB bütçesinin önemli bölümünü kapsaması, bu politikayı bütçe tartışmalarının da odak noktası yaparken, 2014-2020 Mali Çerçeve içinde tarım, kırsal

Detaylı

İSTANBUL KALKINMA AJANSI

İSTANBUL KALKINMA AJANSI İSTANBUL KALKINMA AJANSI 2012 Yılı 2. Dönem MALİ DESTEK PROGRAMLARI - Bilgi ve İletişim Teknolojileri - Yaratıcı Endüstriler - Sosyal İçerme - Afetlere Hazırlık Program Adı / Kodu Program Bütçesi (Tl)

Detaylı

TÜRKİYE 81 İL SANAYİ DURUM RAPORU

TÜRKİYE 81 İL SANAYİ DURUM RAPORU TÜRKİYE 81 İL SANAYİ DURUM RAPORU İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ EKİM 2014 / ANKARA 1 44 MALATYA 1.İLİN SANAYİ YAPISI Malatya da tarıma dayalı sanayi sektöründe; şeker fabrikası, kayısı

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU 18-20 Haziran 2009 İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ 1 İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) üyesi 57 ülkeye yönelik düzenlenen İslam Ülkelerinde Mesleki ve Teknik Eğitim Kongresi 18-20 Haziran

Detaylı

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. B A Ş B A K A N L I K YENİ TEŞVİK K SİSTEMS STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI MEVCUT TEŞVİK SİSTEMİ Genel Teşvik Uygulamaları Bölgesel Teşvik Uygulamaları Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki KDV

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ TORBALI SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ TORBALI SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ TORBALI SONUÇ RAPORU Tarih: 16 Aralık 2010 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 25 Katılımcı listesindeki Sayı: 20 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

KALKINMA BAKANLIĞI DESTEKLERİ DOĞU KARADENİZ KALKINMA AJANSI

KALKINMA BAKANLIĞI DESTEKLERİ DOĞU KARADENİZ KALKINMA AJANSI KALKINMA BAKANLIĞI DESTEKLERİ Bu çalışmada Kalkınma Bakanlığı desteklerinin derlenmiş listesi bulunmaktadır. Derlenen bilgiler ilgili kurum sitelerinden alıntıdır. DOĞU KARADENİZ KALKINMA AJANSI İçindekiler

Detaylı

Türk Sanayii için Ufuk 2020. Prof. Dr. Mehmet ÇELİK TÜBİTAK Başkan V.

Türk Sanayii için Ufuk 2020. Prof. Dr. Mehmet ÇELİK TÜBİTAK Başkan V. Türk Sanayii için Ufuk 2020 Prof. Dr. Mehmet ÇELİK TÜBİTAK Başkan V. 6 Mayıs 2015 2023 Yılı Ulusal Hedeflerimiz Ar-Ge Harcamaları / GSYİH Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri Özel Sektör Ar-Ge Harcamaları

Detaylı

İHRACAT VE YENİLİKÇİLİK MALİ DESTEK PROGRAMI

İHRACAT VE YENİLİKÇİLİK MALİ DESTEK PROGRAMI 1 2 İHRACAT VE YENİLİKÇİLİK MALİ DESTEK PROGRAMI Programın Amacı İşletmelerin ihracat ve yenilikçilik yeteneklerini geliştirerek TRB1 Bölgesi'nin rekabet gücünün artırılmasına katkı sağlamaktır. 3 İHRACAT

Detaylı

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 HÜKÜMETİN YAPISI VE BAKANLIKLAR EKONOMİ YÖNETİMİ; REFORMLAR İLE HIZLI EKONOMİK

Detaylı

T.C. DİCLE KALKINMA AJANSI (Tigris Development Agency) KALKINMA KURULU TOPLANTISI KARAR TUTANAĞI TOPLANTI TARİHİ: 02/07/2013 TOPLANTI NO : 2013/1

T.C. DİCLE KALKINMA AJANSI (Tigris Development Agency) KALKINMA KURULU TOPLANTISI KARAR TUTANAĞI TOPLANTI TARİHİ: 02/07/2013 TOPLANTI NO : 2013/1 KALKINMA KURULU TOPLANTISI KARAR TUTANAĞI TOPLANTI TARİHİ: 02/07/2013 TOPLANTI NO : 2013/1 Dicle Kalkınma Ajansı 2013 yılı 1 inci Olağan Kalkınma Kurulu, 25.01.2006 tarih ve 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

DOKAP EYLEM PLANI (2014-2018)

DOKAP EYLEM PLANI (2014-2018) RİZE DOKAP EYLEM PLANI (2014-2018) Eylem TURİZM VE ÇEVRESEL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK TURİZM TÇS 1.6 Bölgenin yat ve kruvaziyer turizmi potansiyelini değerlendiren etüd-proje çalışmaları yapılacaktır. Artvin,

Detaylı

Gayri Safi Katma Değer

Gayri Safi Katma Değer Artıyor Ekonomik birimlerin belli bir dönemde bir bölgedeki ekonomik faaliyetleri sonucunda ürettikleri mal ve hizmetlerin (çıktı) değerinden, bu üretimde bulunabilmek için kullandıkları mal ve hizmetler

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ DİKİLİ SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ DİKİLİ SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ DİKİLİ SONUÇ RAPORU Tarih: 11 Ocak 2011 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 70 Katılımcı listesindeki Sayı: 62 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ MALATYA NIN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 MALATYA GENEL BİLGİLER Nüfus; Malatya: 762.538 Türkiye:76.667.864 Sosyo Ekonomik

Detaylı

T.C. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı Mehmet TEZYETİŞ OSTİM Hizmet Merkezi Müdürü

T.C. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı Mehmet TEZYETİŞ OSTİM Hizmet Merkezi Müdürü KOSGEB T.C. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı Mehmet TEZYETİŞ OSTİM Hizmet Merkezi Müdürü KOSGEB VE KURULUŞ AMACI KOSGEB, 1990 yılında 3624 sayılı Kanun ile

Detaylı

BSTB: Kümelenme Destek Programı

BSTB: Kümelenme Destek Programı BSTB: Kümelenme Destek Programı ULUSLARARASI REKABETÇİLİĞE GİDEN YOLDA KÜMELENME: ADANA-SAĞLIK TURİZMİ KÜMELENME TOPLANTISI 11/12/2012 1 Küme ne değildir? Net bir tanım yapmak mümkündür ancak bu yönde

Detaylı

KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI

KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI 1. Programın Amacı ve Kapsamı 2013 yılı itibarıyla yaklaşık 105 milyar TL ile GSYH nin yaklaşık yüzde 7 si olarak gerçekleşen

Detaylı