Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download ""

Transkript

1 hkm Jeodezi, Jeoinformasyon ve Arazi Yönetimi Dergisi 2006/2 Sayý 95 Coðrafi Bilgi Teknolojilerinde Özgür Yazýlým O. Yalçýn YILMAZ 1 Özet Bilgisayar yazýlým ve donaným alanlarýnda son yýllardaki geliþmeler, coðrafi bilgi teknolojilerini de etkilemiþ ve bu sektörde kullanýlan yazýlýmlarýn nitelik ve nicelikleri hýzla artmýþtýr. Ancak bu yazýlýmlarýn lisans bedelleri kullanýcýlar üzerinde aðýr bir yük oluþturmaktadýr. Bu yayýnda yazýlým lisans bedellerini azaltma yöntemlerinden biri olan özgür yazýlýmýn coðrafi bilgi teknolojileri açýsýndan deðerlendirmesi yapýlmaktadýr. Bu amaçla 1984 yýlýnda Richard M. Stallman ýn baþlattýðý özgür yazýlým felsefesi ve tarihçesine kýsaca deðinildikten sonra yazýlým lisans sýnýflarý açýklanmýþtýr. Özgür yazýlým ile ilgili bazý bilgiler verilerek geliþimi ortaya konulmaya çalýþýlmýþtýr. Son olarak coðrafi bilgi teknolojilerinde yaygýn olarak kullanýlan GRASS özgür yazýlýmý ve onunla bütünleþik olarak çalýþan UMN/MapServer, QGIS, R, PostgreSQL yazýlýmlarý kýsaca tanýtýlmýþtýr. Anahtar Sözcükler Özgür yazýlým, yazýlým lisanslarý, coðrafi bilgi teknolojileri Abstract Free Software in Geoinformation Technologies Geoinformation technologies are heavily immensely affected by the recent developments in the fields of computer hardware and software, as a result, and the softwares used in this sector have increased both in quantity and quality. a rapid quality and quantity increase in this particular discipline can be witnessed in recent years. However, license fee still is maintains to be a big burden put on the shoulders of users. In the scope of this paper, free software integration, one of the efficient methods to minimize the cost of a software, to tackle this mishap is investigated in an attempt to go around this burden in terms of geographic information technologies. For this purpose, the philosophy and history of the open source phenomena, pioneered by R. M. STALLMAN in 1984 are summarized, and also the software license categories are given in this study. Some facts concerning the free software is are presented and their development processes are traced back to their introduction. Finally, a widely used geographic information technology free softwares called GRASS is presented briefly together with such as, UNM/mapServer, QGIS, R, PostgreSQL, which working with GRASS as integrated softwares under a widely used geographic information technology free software GRASS, are mentioned. Key words Free software, software licences, geoinformation technologies, 1. Giriþ Yazýlým ve donaným dünyasýnda son çeyrek yüzyýldaki hýzlý deðiþim ve geliþmeler sonucu, bilgisayar, günümüzde insanlarýn ev ve iþyerinde kullandýklarý en önemli yardýmcý araç olmuþtur. Bilgisayar ve baðlý disiplinlerdeki geliþmeler, diðer sektörlerde olduðu gibi coðrafi bilgi teknolojilerine de yenilikler getirmiþtir. Önceleri klasik yöntemlerle yapýlan iþlemler sayýsal ortama taþýnmýþ ve bilgisayar bu sektördekilerin adeta laboratuarý olmuþtur. Böylece bilgisayar olmadan yapýlmasý uzun zaman alan veya olanaksýz olan iþlemlerin kolaylýkla ve hýzlý bir þekilde yapýlmasýyla bu alanda yeni bir çaða geçilmiþtir. Ülkemizde de coðrafi bilgi alanýndaki çalýþmalar, öncelikle akademik alanda baþlamýþ ve çeþitlenerek geliþmiþtir. Ancak bu çalýþmalarda kullanýlan özel lisanslý yazýlýmlarýn bedelleri ve yenilenme zorunluluðu, özellikle sýnýrlý kaynaklara sahip üniversitelerimizdeki çalýþmalarý kýsýtlamýþ ve genelde teknoloji aktarýmýna yönelik olmasýna neden olmuþtur. Yazýlým bedellerinin yanýnda coðrafi veri teminindeki sýkýntýlar da çalýþmalarý yavaþlatan bir diðer faktör olmuþtur. Bunun sonucunda, 1980'li yýllarýn sonlarýnda ülkemizde coðrafi bilgi alanýnda baþlayan çalýþmalar, geçmiþte kullanýmý uzmanlýk isteyen bu konudaki yazýlýmlarýn, günümüzde bir hayli kullanýcý dostu da olmasýna raðmen bilimsel alanda ve uygulamada henüz ülke genelinde yaygýnlaþamamýþtýr. Coðrafi bilgi sektöründeki yazýlýmlar, ilk ortaya çýkýþlarýndan günümüze kadar nicelik olarak çeþitlenmiþ ve nitelik olarak da geliþtirilmiþlerdir. Günümüzde bu konudaki lider ticari yazýlým firma sayýsý 10'dan az olmasýna raðmen dünya çapýnda bu konularda yazýlým üreten firma sayýsý onlarcadýr. Daratech þirketi tarafýndan 2001 yýlýnda gerçekleþtirilen çalýþmaya göre; 9 lider þirket, dünya genelinde coðrafi bilgi sistemi yazýlým piyasasýnýn % 86'sýna sahiptir (Þekil 1) (THAIL ve CAMPINS 2004). Ticari yazýlým bedelleri, geçmiþ yýllara göre düþmesine raðmen yine de bir hayli yüksektir ve bu sektördeki harcamalarýn büyük bir kýsmýný oluþturmaktadýr yýlýnda dünya genelinde Coðrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ticaret hacmi 1.84 milyar dolar olup bunun %64'ü yazýlým giderleri olarak belirlenmiþtir (Þekil 2-3) (TARAFDAR vd. 2004). Özel lisanslý yazýlýmlarýn yüksek bedelle satýlmasý, baþta bilim dünyasý olmak üzere bu modern araçlarý kullanmak isteyenleri ve tüm sektörlerdeki ilgili çalýþmalarý olumsuz etkilemektedir. ¹ Ar.Gör.Dr., Ý.Ü. Orman Fakültesi, Ölçme Bilgisi ve Kadastro Anabilim Dalý, 34473, Bahçeköy-ÝSTANBUL -36-

2 Yýlmaz O. Y., Coðrafi Bilgi Teknolojilerinde Özgür Yazýlým hkm 2006/2 Sayý 95 Þekil 1: Dünya genelinde 2001 yýlý CBS yazýlým ticareti (THAIL ve CAMPINS 2004) Oysa günümüzde bilgi ve iletiþim teknolojilerini yoðun kullanan kurumlar, hýzla deðiþen dünya standartlarýný yakalayabilmek için giderek daha çok maddi kaynaða gereksinim duyarlar. Bu sorunun çözümü için bazý ülkelerde, özellikle eðitim kurumlarýnda, yaygýn olarak kullanýlan yazýlýmlarýn satýn alýnmasý ve lisans yenileme iþlemleri için birçok kurumun birleþerek oluþturduðu birlikler ile yazýlým masraflarýnda ciddi tasarruflar saðlanmaktadýr (CEZAYÝRLÝOÐLU 2002). Ne yazýk ki; henüz ülkemizde benzer bir oluþum bulunmamaktadýr. Þekil 2: Dünya CBS ticaret hacmi (TARAFDAR vd. 2004) Þekil 3: 2004 yýlý dünya CBS ticaretini oluþturan bileþenler (TARAFDAR vd. 2004) Ülkemizde bu yazýlýmlarýn pazar payýnda büyük yer tutan devlet kurumlarýndaki bilgi ve iletiþim eksikliði nedeniyle, kurum içinde ayný yazýlým tek kullanýcý lisansý ile tekrar tekrar satýn alýnmaktadýr. Bu da yetersiz olan kaynaklarýn, bu pahalý yazýlýmlarý satýn alýrken yapýlan hatalar nedeniyle gereðinden fazla harcanmasýna neden olmaktadýr. Öte yandan bir kurumdaki yazýlým masraflarýný azaltmanýn diðer çözümü ise, bu yazýnýn da ana temasýný oluþturan özgür yazýlým kullanmaktýr. Bilim ancak kolektif olarak geliþir ve bilgi paylaþýlmalýdýr diyen Richard M. Stallman'ýn 1984 yýlýnda öncülüðünü gerçekleþtirdiði özgür yazýlým akýmý, yazýlým masraflarýný düþürerek hatta sýfýrlayarak saðladýðý maddi yararýn yanýnda birçok faydayý da beraberinde getirmektedir. Özgür yazýlýmýn temelinde kullanýcýnýn bir yazýlýmý çalýþtýrma, kopyalama, daðýtma, inceleme, deðiþtirme ve geliþtirme özgürlükleri yatar. Daha kesin ve açýk bir ifadeyle, kullanýcýlara þu haklar tanýnmýþtýr (STALLMAN 2005a): Her türlü amaç için programý çalýþtýrma özgürlüðü (özgürlük 0). Programýn nasýl çalýþtýðýný inceleme ve kendi gereksinimleri doðrultusunda deðiþtirme özgürlüðü (özgürlük 1). Program kaynak koduna eriþim bunun için bir ön þarttýr. Yeniden daðýtma ve toplumla paylaþma özgürlüðü (özgürlük 2). Programý geliþtirme ve geliþmiþ haliyle topluma daðýtma özgürlüðü (özgürlük 3). Böylece yazýlým bütün toplum yararýna geliþtirilmiþ olur. Program kaynak koduna eriþim bunun için de bir ön þarttýr. Özgür yazýlým akýmý, diðer tüm alanlarda olduðu gibi coðrafi bilgi sektörüne de anlamlý katkýlar saðlamaktadýr. Bu yazýnýn hazýrlandýðý sýrada bu alandaki özgür yazýlým sayýsý 286 olarak belirlenmiþtir (FREEGIS web p.). Bunlar; temel CBS, uzaktan algýlama, internet haritacýlýðý, küresel konumlama sistemi, mobil coðrafi veri iþleme, projeksiyon dönüþümü, dosya-biçim dönüþümü, etkileþimli görüntüleme, görselleþtirme, sanal uçuþ gibi konulardaki yazýlým ve yazýlým eklentileridir. Bu yazýlýmlardan bazýlarý oldukça basit ve sýnýrlý iþleve sahipken, bazýlarý da özel lisanslý yazýlýmlar ile yarýþabilecek kapasite ve standartlara sahiptir ve sürekli geliþtirilmektedirler. Yazýlým konusundaki geliþmeler her ne kadar coðrafi veri konusunda görülmese de; bu sorunlarý yaþayan diðer ülkelerde artýk verilerin satýn alýnmasýnda ve paylaþýlmasýnda yazýlýmdakine benzer çözümler ile ayný verinin tekrarlý alýmlarý önlenmektedir. Öte yandan özgür yazýlým akýmýnýn benzeri veri paylaþýmýnda da kendini göstermiþ ve baþta arþiv uydu verileri olmak üzere dünya boyutunda çeþitli sayýsal veriler serbest eriþime açýlmýþtýr. Bu veriler bilimsel çalýþmalarýn önündeki veri engelini kýsmen de olsa kaldýran önemli bir adýmdýr. -37-

3 hkm 2006/2 Sayý 95 Yýlmaz O. Y., Coðrafi Bilgi Teknolojilerinde Özgür Yazýlým Son yýllarda coðrafi bilgi teknolojileri, oldukça uzmanlýk isteyen bir iþten, toplum üzerinde geniþ etkisi ve doða ile etkileþimi olan teknolojiye doðru evrim geçirmiþtir. Günümüzde CBS uygulamalarý, basit yön bulmadan, doðal afetlerin yönetimi ve tahmini gibi kritik ve karmaþýk görevlere kadar geniþ bir yelpazede kullanýlmaktadýr. Artan küresel konumlama sistemi kullanýmý, coðrafi olarak tanýmlanmýþ veriye hýzlý eriþim, geniþleyen uzaktan algýlama ve eþ zamanlý izleme olanaklarý nedeniyle CBS teknolojisi birçok yeni disipline ve endüstriye girmiþ, bilgisayara dayalý altyapýlarýn bir parçasý olmuþtur. CBS'nin yazýlým bileþeni, mekansal verinin etkin bir þekilde kullanýmýnda önemli bir etkiye sahiptir. Yaygýn þekilde kullanýlan ticari sistemlerin yaný sýra, açýk kodlu ve özgür CBS yazýlýmlarý, geliþtirdikleri yeni yaklaþýmlar ve ticari yazýlýmlarý kullanmaya maddi imkaný olmayan veya kullanmak istemeyenlere sunduðu CBS olanaklþarý ile CBS'nin yaygýnlaþmasýnda önemli bir rol oynamaktadýr (MITASOVA ve NETELER 2004). 2. Yazýlým Lisans Kategorileri Yazýlým lisanslarý sýnýflandýrmasý farklý kaynaklarda deðiþik þekillerde yapýlmaktaysa da bu yazýda GNU 2 internet sitesindeki sýnýflandýrma alýnmýþtýr. Yazýlým lisanslarý, özgür yazýlým ve ticari yazýlým lisanslarý olmak üzere iki temel kategoriye ayrýlmaktadýr (Þekil 4). Özgür yazýlým ve açýk kaynak kodlu yazýlým, birbirinden farklýlýk göstermesine raðmen her ikisi de kullanýmý serbest yazýlým, kýsýtlamasýz yazýlým, kýsýtlamalý yazýlým ve genel kamu lisansý kapsamýndaki yazýlýmlarý kapsamaktadýr (STALLMAN 2005b). Þekil 4: Yazýlým lisans kategorileri (STALLMAN 2005b) Özgür yazýlým (Free software): Bütün kullanýcýlarýn kullaným, kopyalama, deðiþtirme, aynen ya da deðiþtirerek parayla satma, herkese ve her yerde daðýtma ve bedava verme özgürlüklerine sahip olduðu yazýlýmdýr. Açýk kaynak kodlu yazýlým (Open source software): open source terimi bazý kiþilerce az veya çok özgür yazýlým anlamýnda kullanýlmaktadýr. Ancak þu anda ayrý iki hareket olarak devam etmekte ve aralarýnda küçük farklýlýklar olmasýna raðmen her ikisi de birlikte projeler üretmektedir. 2 GNU's Not UNIX in yinelemeli bir kýsaltmasýdýr; guh-noo diye okunur Kullanýmý Serbest Yazýlým (Public domain software): Kullanýmý serbest yazýlým, telif hakký olmayan yazýlýmdýr. Eðer kaynak kodu kullanýmý serbest ise; kýsýtlamalý yazýlýmýn özel bir durumu söz konusudur. Bu durumda yazýlýmýn kopyasý veya deðiþtirilmiþ sürümü tam özgür olmayabilir. Kýsýtlamasýz yazýlým (Copylefted software): Yeniden daðýtacak kiþilere yeni bir kýsýtlama eklemesi hakký verilmeyen yazýlýmlardýr. Kýsýtlamalý Yazýlým (Non-copylefted software): Yazarýndan yeniden daðýtma ve deðiþtirme izni ile gelen ve ek kýsýtlamalar koyulabilen yazýlýmdýr. Genel Kamu Lisansý kapsamýndaki yazýlýmlar(gplcovered software): GNU Genel Kamu Lisansý (General Public Licence - GPL), bir programý özel birtakým kýsýtlamasýz daðýtým þartlarýna sahip lisans türüdür. GNU yazýlýmý (GNU software): GNU projesi altýnda üretilen yazýlýmlardýr. Firmaya özel yazýlým(proprietary software): Özgür ya da yarý özgür olmayan yazýlýmlardýr. Kullanýmý, yeniden daðýtýmý ve deðiþtirilmesi yasaklanmýþ veya izin alýnmasý gereken; ya da çok fazla sýnýrlandýrýldýðý için özgürce ve etkin olarak kullanýlamayan yazýlýmlardýr. Ücretsiz yazýlým (Freeware): freeware teriminin kabul edilmiþ açýk bir tanýmý yoktur. Ancak yeniden daðýtýmýna izin verilen ancak deðiþtirilmesine izin verilmeyen yazýlýmlardýr. Paylaþýmlý yazýlým (Shareware): Yeniden daðýtýmýna izin verilen ancak deneme süresinden sonra kullanmaya devam etmek isteyenlerin lisans ücreti ödemesi gereken yazýlýmlardýr. 3. Özgür Yazýlýmýn Kýsa Tarihçesi Özgür yazýlýmýn geliþimini kýsaca bilmek yararlý olacaktýr. 1960'lý ve 1970'li yýllarda yazýlým geliþtirme iþlerinin çoðu akademik ve þirket laboratuarlarýnda çalýþan kiþilerce sürdürülmekteydi. Bu kiþiler araþtýrma kültürünün doðasý gereði, yazdýklarý yazýlýmý bedava olarak vermeyi ve birbiriyle deðiþmeyi, beraberce veya tek baþlarýna deðiþtirme ve geliþtirmeyi normal görmekteydiler. Bu toplu davranýþ hacker culture-kod eþeleyici kültürü nün temel özelliði olmuþtur yýlýnda US Defence Advanced Research Project Agency (DARPA) ilk kýtalararasý, yüksek hýzlý bilgisayar aðý olan ARPANET'i kurdu. Bu að hacker larýn yazýlým kodu ve diðer bilgileri geniþ çapta, kolay ve ucuz olarak deðiþ-tokuþuna olanak tanýmýþtýr. Bu toplu hacker culture 1960 ve 1970'lerde MIT(Massachusett's Teknoloji Enstitüsü) Yapay Zeka Laboratuarý nda çalýþan bir grup programcý arasýnda oldukça kuvvetli bir þekilde sürmekteydi. 1980'lerde bu grup, MIT'in kendi hacker larýnca üretilen bazý yazýlým kodlarýný ticari bir firmaya satmasýyla büyük bir þok yaþamýþtýr. Bu firma, geliþtirilmesinde katkýlarý olan ve yeni öðrenme ve geliþtirme çalýþmalarýnda platform olarak kullandýklarý MIT hacker larý da dahil olmak üzere bu kaynak koda eriþimi yasaklamýþtýr. MIT'nün Yapay Zeka Labaratuarý nda çalýþan zeki programcý 3 açýk kaynak kodlu yazýlým geliþtirici topluluðunda hacker oldukça yetenekli ve kendini iþine adamýþ programcýlara söylenen pozitif bir terimdir. -38-

4 Yýlmaz O. Y., Coðrafi Bilgi Teknolojilerinde Özgür Yazýlým hkm 2006/2 Sayý 95 Richard Stallman, topluca geliþtirilen kaynak koda eriþimin yok olmasýna ve yazýlým dünyasýnýn özel lisanslý yazýlým geliþtirmeye yönelmesine üzülmüþtür ve bu uygulamayý yazýlým kullanýcýlarýnýn özgürce öðrenme ve üretme haklarýna karþý etik olarak yanlýþ bulmuþtur (KROGH ve HIPPEL 2003, ESCHER 2004). Stallman 27 Eylül 1983 tarihinde gönderdiði orijinal elektronik mektubuyla GNU çalýþmalarýný baþlatmýþ (STALLMAN 1983c), 1984 yýlýnýn Ocak ayýnda MIT'ten ayrýlarak çalýþmalarýna devam etmiþ ve 1985 yýlýnda Free Software Foundation (Özgür Yazýlým Vakfý) ný kurmuþtur. Bu akýmýn amacý; özgür olarak kullanýlacak Unix uyumlu bütün bir sistem oluþturmaktý. Bu þekilde baþlayan akým ile geliþtirilen uygulama yazýlýmlarý yanýnda Stallman 1990 yýlýnda bunlarý çalýþtýracak bir çekirdek yazdý(gnu Hurd). Ancak bu çekirdek henüz yeterince iþlevsel deðildi ve 1991 yýlý aðustosunda Linus Benedict Torvalds, Unix uyumlu bir çekirdek yazdý ve adýný Linux koydu yýlýnda bu çekirdek ile GNU sistemi birleþtirilerek günümüzde yaygýn olarak Linux diye bilinen tamamen özgür GNU/Linux sistemi ortaya çýkmýþtýr. Günümüzde yaklaþýk 400 civarýnda Linux daðýtýmý vardýr (DISTROWATCH web p.). Bu makalenin yazarý tarafýndan da tercih edilen ve en baþarýlý daðýtýmlardan olan Debian GNU/Linux, salt bir iþletim sisteminden daha fazlasýný saðlar; paket önceden derlenmiþ ve kuruluma hazýr olarak gelmektedir. Ayrýca 26 Nisan 2004'de onaylanan Debian Sosyal Sözleþmesi ile %100 özgür kalacaðýna imza atmýþtýr (DEBIAN web p.). 4. Özgür Yazýlýma Ait Bazý Veriler ve Deðerlendirmesi Özgür yazýlým sistemi olan Linux kullanýcý sayýsý baþlangýçta 1 iken 2003 yýlýnda bu sayý 'e ulaþmýþtýr(tablo 1). Kullanýcý sayýsýndaki bu artýþ çalýþmalarýn motivasyonunu arttýrmýþ ve hýzlandýrmýþtýr. Üretilen yazýlýmlarýn sunucu platformlarýnda da kullanýlabilmeye baþlanmasý, ticari firmalarca da tercih edilmesine ve hatta büyük donaným üreticilerince de desteklenmesinin giderek yaygýnlaþmasýna neden olmuþtur. Linus Torvalds Tarafýndan ilk yazýlan Linux çekirdeði satýr kod içerirken, 2003 yýlýndaki çekirdeði satýra ulaþmýþtýr. Tüm bu geliþmeler diðer geliþtiricilerin de katkýlarýyla olmaktadýr (BITZER 2004). Tablo 1. Linux'un geliþimi (BITZER, 2004) Yýl Sürüm Kullanýcý sayýsý kod satýr sayýsý , , ,000 40, ,000 80, , , , , ,500, , x 3,500, , x 7,500,000 1,500, ,000,000 1,800, ,000,000 3,380, ,400,000 5,100, ,420,000 6,000,000 Öte yandan Linux un, büyük iþletmelerin bilgisayar sistemlerinin kaçýnýlmaz parçasý olan sunucu iþletim sistemlerindeki payý; 1996 yýlýnda %6.5 iken 2003 yýlýnda %38'e ulaþmýþtýr (Tablo 2). Birçok ülkede devlet kurumlarý ve özel þirketler özgür yazýlýma geçmeyi uygun bulmuþ ve bu yenilikten yararlanma yolunu tercih etmiþlerdir. Ayrýca büyük bilgisayar firmalarý da özgür yazýlýmý desteklemektedir (BITZER. 2004) (Tablo 3). Tablo 2. Sunucu iþletim sistemleri pazar paylarý (%) (BITZER 2004) Ýþletim Sistemi WindowsNT Novell Linux Unix Diðer Tablo 3. Linux'u destekleyen iþletim sistemi üreticileri (BITZER 2004) Üretici Firmaya özel iþletim sistemi Linux desteði Apple Mac OS X Server V.10.3 Hayýr Compaq ULTRIX (formerly DEC) Evet OpenVMS OS Evet Hewlett Packard HP-UX11i V.1 Evet IBM AIX 5L V.5.2 Evet Microsoft Windows Server 2003 Hayýr Novell NetWare 6.5 Evet Siemens Reliant UNIX Evet SGI (Silicon Graphics) IRIX 6.5 Evet Sun Solaris 9 OS Evet Özgür yazýlýmýn tercih edilmesinde rol oynayan baþlýca faktörler ise þunlardýr: Açýk ve/veya deðiþtirilebilir kaynak kodu Düþük veya sýfýr lisans ücreti Daha iyi fiyat-performans oraný Yüksek performans Yüksek kararlýlýk Yetkisiz eriþime karþý daha iyi koruma Daha iyi iþlevsellik Çok sayýda uygulama potansiyeli Kurulu olan diðer bir yazýlýma entegre olabilmesi Donaným maliyetlerinde tasarruf Kurulum, entegrasyon ve þirket ihtiyaçlarýna uyarlama maliyetlerinde tasarruf Günlük iþlemler, yönetim ve destek maliyetlerinde tasarruf Kullanýcý eðitim maliyetlerinde tasarruf Kuruluþun bilgi teknolojileri servis saðlayýcýsýnýn tavsiyeleri Kuruluþta açýk kaynak kodlu yazýlýmýn özel amaçlar için kullanýmýyla edinilen bilgi, tecrübe ve çözümler Daha iyi fiyat-performans oraný -39-

5 hkm 2006/2 Sayý 95 Yýlmaz O. Y., Coðrafi Bilgi Teknolojilerinde Özgür Yazýlým Þekil 5: Özgür Yazýlým Geliþtiricilerinin Ülkeleri (GHOSH vd. 2002) Þekil 6: Geliþtiricilerin özgür yazýlýma katýlma ve devam etme nedenleri (GHOSH vd. 2002) -40-

6 Yýlmaz O. Y., Coðrafi Bilgi Teknolojilerinde Özgür Yazýlým hkm 2006/2 Sayý 95 Bu teknolojik geliþmeye katkýda bulunan en önemli faktör ise internet ve gönüllü program geliþtiricilerdir. Özgür yazýlým geliþtiricilerinin çoðunluðu Avrupa ülkelerinden olmakla birlikte diðer ülkelerden de katýlýmcýlar bulunmaktadýr (Þekil 5). Bu insanlarýn niçin kendilerini bu iþe adadýklarýna yönelik psikologlar, antropologlar, ekonomistler tarafýndan çeþitli araþtýrmalar yapýlmaktadýr (JULIEN 2002, O MAHONY 2002, LIN 2004, FROST 2005). Bu çalýþmalarda ve AB tarafýndan gerçekleþtirilen proje sonuçlarýnda birbirine yakýn sonuçlar ortaya çýkmaktadýr. Katýlanlar bu çalýþmalara genellikle sosyal amaçlarla katýlmakta, maddi amaçlar son sýrada yer almaktadýr( Þekil 6). 5.Özgür CBS yazýlýmlarý Son on yýlda CBS birçok yeni disipline girmiþ ve bilgisayara dayalý altyapýlarýn bir parçasý olmuþtur. Bu nedenle coðrafi bilgi teknolojilerinin de GNU/Linux sistem olarak bilinen açýk kaynak kodlu ve özgür yazýlým topluluðunca geliþtirilmeye baþlanmasý sürpriz deðildir (MITASOVA ve NETELER 2004). CBS'nde kaynak koda eriþimin özel bir önemi vardýr. Çünkü kullanýlan temel algoritmalar oldukça karmaþýktýr ve mekansal analiz ve modelleme sonuçlarýný büyük ölçüde etkiler. Sistemin iþlevselliðini tam olarak anlayabilmek için belirli bir fonksiyonuna göz atabilmek ve nasýl gerçekleþtiðini kontrol edebilmek önemlidir. Orta seviyedeki bir kullanýcý karmaþýk bir kaynak koddaki hatayý bulamazken, uzman seviyesindeki kullanýcýlar kaynak kodu test etme, analiz etme ve onarma yeteneklerine sahiptir. Daha uzman kullanýcýlar ise mevcut kodu kendi özel uygulamalarý için deðiþtirebilirler, ancak en baþtan yeni kod yazmayý tercih etmezler. Bu geliþtiricilerin farklý bilgi birikimi ve uzmanlýklarý, hýzlý ve daha etkin bir yazýlým geliþtirmeye katkýda bulunurlar (NETELER ve MITASOVA 2005). Özgür yazýlým çalýþmalarý coðrafi bilgi teknolojileri konusunda da önemli bir yol kat etmiþtir ve bugün yaklaþýk 286 program ve eklenti bu konuda üretilmiþtir. Burada bunlardan en baþarýlý olan ve en yaygýn olarak kullanýlan GRASS ve onunla entegre olarak çalýþan UMN/MapServer, QGIS, R, PostgreSQL yazýlýmlarý kýsaca tanýtýlacaktýr (Þekil 7) Coðrafi Kaynaklar Analiz ve Destek Sistemi (GRASS) Yaygýn olarak GRASS diye adlandýrýlan Geographic Resources Analysis Support System-Coðrafi Kaynaklar Analiz ve Destek Sistemi mekansal veri yönetim ve analizi, görüntü iþleme, grafik/harita üretimi, mekansal modelleme ve görselleþtirme için kullanýlan bir coðrafi bilgi sistemidir. Günümüzde birçok resmi kurum ve çevresel danýþma þirketlerinde olduðu gibi akademik ve ticari kurumlarda da kullanýlmaktadýr (GRASS web p.1). GRASS yýllarý arasýnda U.S. Army Corps of Engineers Construction Engineering Research Laboratory (CERL) tarafýndan askeri uygulamalarda arazi yönetim desteði saðlamak için geliþtirilmiþtir. 1980'lerin sonlarýndan itibaren GRASS geliþtirme çalýþmalarý koordinasyonu kâr amacý gütmeyen bir kuruluþ olan GRASS Inter-Agency Steering Committee(GIASC) tarafýndan yürütülmüþtür. CERL'in GRASS'a olan resmi sponsor desteðini çekmesiyle baþlayan ve takip eden geçiþ sürecinde GRASS, kullanýcý ve destekçilerinin büyük kýsmýný kaybetmiþtir. Daha sonra yeni bir geliþtirme ekibinin kurulmasýyla, 1999 yýlýnda GNU GPL (General Public Licence)'a adaptasyonu GRASS'ýn tarihçesinde bir dönüm noktasýdýr. Böylece GRASS GNU/Linux geliþtirme modelindeki Free Software Philosophy-Özgür Yazýlým Felsefesi ni benimsemiþtir (MITASOVA ve NETELER 2004, GRASS web p.2). GRASS yazýlýmýnýn geliþtirme, bakým, daðýtým, destek iþlemleri, ülkemizde de bir yansýsý olan (http://gps2.ins.itu.- edu.tr/grass/index.php) ve merkezi ITC-irst (http://grass.itc.- it) olan internet sitesi üzerinden gerçekleþtirilmektedir. Bu siteye kullanýcýlar tarafýndan gönderilen istek ve hata bildirimleri için yapýlmasý gerekli iþlemler geliþtiriciler tarafýndan yine internet aracýlýðýyla gerçekleþtirilmektedir. Gerekli doküman ve örnek verilerinde yer aldýðý sitede GRASS yazýlýmýnýn kararlý sürümünün yanýnda geliþtirme aþamasýndaki sürümünü de haftalýk veya anlýk olarak CVS (Concurrent Versioning System) aracýlýðýyla saðlamak mümkündür. Yine sitede yer alan elektronik posta arþivleri aracýlýðýyla, kullanýcýlarýn karþýlaþtýklarý birçok sorunun yanýtýný bulmak olanaklýdýr (Þekil 8). Þekil 7: GRASS yazýlýmý ve diðer yazýlýmlar ile entegrasyonu(grass Web P.6) Þekil 8: GRASS yazýlýmý internet tabanlý geliþtirme modeli (MITASOVA ve NETELER 2004) -41-

7 hkm 2006/2 Sayý 95 Yýlmaz O. Y., Coðrafi Bilgi Teknolojilerinde Özgür Yazýlým GRASS yazýlýmý, Intel X86 da dahil olmak üzere birçok bilgisayar mimarisini ve Unix-Linux türevleri, Mac OSX ve MS Windows iþletim sistemlerinde çalýþabildiði gibi avuç içi bilgisayarlar üzerinde çalýþan sürüme de sahiptir (GRASS web p.3). Bu da kullanýcýlara istedikleri platformda çalýþma özgürlüðü getirmektedir. Ayrýca diðer birçok özgür yazýlýmda olduðu gibi mesaj ve menü dosyalarý yerel dillere çevrildiði için programýn kullanýcý anadilinde kullanýlmasý da saðlanmaktadýr. Bu yöndeki çalýþmaya bu yazýnýn yazarý tarafýndan girilmiþ ve yazýlýmýn mesajlarýnýn çoðunluðu Türkçe'ye çevrilmiþ ve bu dil dosyalarý sitedeki yerini almýþtýr. Günümüzde yaygýn bilinen birçok raster ve vektör veri alýþveriþine olanak saðlayan yazýlýmýn sahip olduðu 350'nin üzerindeki program ve araç ile temel raster-vektör analizler yapýlabildiði gibi görüntü iþleme, sayýsal arazi modeli analizleri ve üç boyutlu görselleþtirme iþlemleri gerçekleþtirilebilmektedir. Bu fonksiyonlardan bazýlarý Tablo 4'de görülmektedir. Bunun yaný sýra modelleme uygulamalar (havza analizleri, güneþ radyasyonu, orman yangýn simülasyonu, erozyon simülasyonu, vd.) için geliþtirilen modüller ve eklentiler ile yapýsý daha da zenginleþen yazýlým, ODBC ile birçok veritabaný yazýlýmýna, PostgreSQL'e ise doðrudan baðlantý desteði saðlamaktadýr. Vektör topoloji'si istenirse eþ zamanlý kullanýlarak gerekli topolojik temizleme ve düzeltme iþlemleri sayýsallaþtýrma esnasýnda yapýlarak hýz ve kolaylýk saðlanýr. Öznitelikler ve geometrik veriler kendi orijinal formatý haricinde PostgreSQL veritabanýnda da depolanýp iþlenebilmektedir(grass web p.3) (þekil 9). Tablo 4. GRASS yazýlýmýnýn bazý fonksiyonlarý (GRASS Web P.4) Fonksiyon sýnýfý mekansal verinin entegrasyonu raster veri iþleme vektör veri iþleme nokta veri iþleme görüntü iþleme görüntüleme modelleme ve simülasyonlar Fonksiyon Çeþitli formatlardaki verilerin alýnmasý ve verilmesi, koordinat sistemleri dönüþümü ve projeksiyonlar, raster, vektör ve nokta veri arasýnda dönüþümler, mekansal enterpolasyon. geniþ harita algoritmalarý, yüzey, topoðrafya ve havza analizleri, korelasyon, kovaryans analizleri, uzaklýk/yakýnlýk, en kýsa yol, tampon, görünürlük, güneþlenme, peyzaj ekoloji ölçümleri, uzman sistem(bayes mantýðý). sayýsallaþtýrma, çakýþtýrma, mekansal otokorelasyon. çok boyutlu, çok öznitelikli veri modeli, özet istatistikler, nokta tampon analizleri, çok deðiþkenli mekansal enterpolasyon ve yüzey analizleri, voronoi poligonu, üçgenleme. çok bantlý uydu verilerinin iþlenmesi ve analizleri, görüntü rektifikasyonu ve ortofoto üretimi, temel ve kuramsal bileþen analizleri, yeniden sýnýflandýrma ve kenar belirginleþtirme, radyometrik düzeltme. raster, vektör ve nokta verinin büyütme/küçültme ve, kaydýrma özelliklerini içeren 2D gösterimi, deðiþik yüzeylerin vektör ve nokta verisiyle beraber 3D gösterimi, 2D ve 3D animasyonlar, kaðýt postscript haritalar. hidrolojik, erozyon ve kirletici yayýlýmý, yangýn. zamansal veri desteði hacim verisi iþleme diðer açýk kaynak kodlu yazýlýmlarla baðlantý raster, vektör ve nokta veri için zaman desteði. 3D harita algoritmasý, hacim enterpolasyonu ve analizleri, hacim gösterimi. R-stats, gstat, PostgreSQL, UMN/MapServer, Vis5D, GPS araçlarý, GDAL. Þekil 9. GRASS vektör veri yönetimi yapýsý (GRASS Web P.5) Birden fazla katmanda gösterilmesi gereken objeler multilayerfeatures özelliði sayesinde farklý katmanlarda depolanabilir ve öznitelikleri farklý tablolara baðlanabilir. NVIZ (n dimensional visualization- n boyutlu görüntüleme) modülü ile 3 boyutlu görselleþtirme ve hacim görselleþtirme olanaklarý saðlayan yazýlým, 2GB' den büyük dosyalarý da iþleyebilme özelliðine sahiptir. Ayrýca büyük miktarda veri ile çalýþmayý gerektiren çalýþmalarda yine bazý özgür yazýlýmlar ile bilgisayar kümelemesi yapýlarak (Birden fazla bilgisayar kullanarak) tek bilgisayar ile yapýlamayacak iþlemler gerçekleþtirilebilmektedir. Ýnternet sitesinde yer alan kullaným kýlavuzlarý ve diðer belgelerin yanýnda elektronik posta arþivi ve 8 ülkedeki kullanýcý grubu ile kullanýcý sorunlarý ivedilikle çözülmektedir. Ayrýca 6 defa Ýtalyan ve 2 defa Alman kullanýcý topluluklarý toplantýlarýna ve 2004 yýlýnda uluslararasý gerçekleþtirilen Free and Open Source Software for Geoinformatics: GIS- GRASS User Conference 2004 de sunulan çok çeþitli uygulamalara ait bildirilerden bazýlarý internet sitesinde mevcuttur. 5.2.UMN/MapServer MapServer, tam donanýmlý bir CBS sistemi olmadýðý gibi böyle bir iddiasý da olmayan, mekansal veriyi (haritalar, görüntüler ve vektör veriler) internetten sunumu amaçlayan açýk kaynak kodlu bir yazýlýmdýr. MapServer ilk olarak Minnesota Üniversitesi'nin NASA ve Minnesota Doðal Kaynaklar Birimi ile ortaklaþa gerçekleþtirdiði ForNet projesi ile geliþtirilmiþtir. Þu anda ise NASA tarafýndan desteklenen TerraSIP projesi altýnda Minnesota Üniversitesi ve arazi yönetim birliðince sürdürülmektedir (MAPSERVER web p.). -42-

8 Yýlmaz O. Y., Coðrafi Bilgi Teknolojilerinde Özgür Yazýlým hkm 2006/2 Sayý 95 Özellikleri þunlardýr; Geliþmiþ kartoðrafik çýktý, Ölçekten baðýmsýz obje çizimi ve uygulama yapma, Obje etiketleme, Tümüyle özelleþtirilebilir þablon, Truetype font, Harita elemanlarý (ölçek, referans harita ve lejand) otomasyonu, Mantýksal ya da düzenli ifadeler kullanarak konusal haritalama, popüler betikleme ve geliþtirme araçlarýný (PHP, Phtyon, Perl, Rubby, Java, ve C#) destekleme, Karýþýk platform (linux, Windows, Mac OS X, Solaris, ve diðerleri) desteði, Çeþitli raster ve vektör formatlarýný beraber destekleme, TIFF/GeoTIFF, EPPL7 ve GDAL ile desteklenen diðer birçok format, ESRI shapefiles, PostGIS, ESRI ArcSDE, Oracle Spatial, MySQL ve OGR ile desteklenen diðerleri, OGC(Open Geosaptial Consortium)'un internet belirtimleri, WMS(sunucu/istemci), deðiþim iþlenemeyen WFS (sunucu/istemci), WMC, WCS, Filter Encoding, SLD,GML, Harita projeksiyon desteði PostgreSQL PostgreSQL, Kaliforniya Üniversitesi Berkeley Bilgisayar Bilimleri Bölümü'nde geliþtirilen POSTGRES, Version 4.2'yi temel alan bir nesne-iliþkisel veritabaný yönetim sistemi (ORDBMS)'dir. POSTGRES birçok ticari yazýlýmda daha sonra kullanýlan kavrama öncülük etmiþtir. PostgreSQL, bu orjinal Berkeley kodunun azaltýlmýþ bir açýk kaynak kodlu halidir. SQL standartlarýnýn geniþ bir bölümünü destekler ve birçok modern özellik sunar:(postgresql Web P.) karmaþýk sorgulamalar, yabancý anahtarlar, tetikler, pencereler, deðiþimsel bütünlük, çoklu versiyon koþut zamaný kontrolü. Ayrýca PostgreSQL kullanýcý tarafýndan çeþitli yöntemlerle geniþletilebilir. Örneðin aþaðýdaki yeni objeleri ekleyebilir: veri tipleri, fonksiyonlar, operatörler, kitlesel fonksiyonlar, indeksleme metodlarý, yordamsal dil. Liberal lisansý nedeniyle PostgreSQL nin herkes tarafýndan özel, ticari veya akademik herhangi bir amaç için kullanýmý, deðiþtirilmesi ve daðýtýmý serbesttir. Coðrafi objelerin özniteliklerini saklayabildiði gibi grafik verilerini de bu veritabaný yönetim yazýlýmýnda depolamak olanaklýdýr QGIS Quantum GIS(QGIS) açýk kaynak kodlu bir coðrafi bilgi sistemidir. QGIS projesi 2002 yýlýnda baþlamýþtýr. Þu anda birçok Unix platformunda, Windows ve OS X üzerinde çalýþmaktadýr. QGIS kullanýmý kolay bir CBS olmayý amaçlamaktadýr. Baþlangýçtaki amacý CBS verisi görüntüleyicisi olmaktýr. QGIS birkaç raster ve vektör veriyi desteklemekle beraber yeni destekler, eklenti yapýsýný kullanarak kolaylýkla eklenebilir. QGIS istendiði zaman denenebilmesi ve deðiþtirilebilmesinin yanýnda kullanýcýlarýn daima programa ücretsiz olarak eriþebileceðini garanti etmektedir (QGIS Web P.). QGIS yaygýn olarak kullanýlan birçok CBS özellik ve fonksiyonlarýna sahiptir. Temel özellikler aþaðýda listelenmiþtir: Postgis aracýlýðýyla mekansal olarak kullanýlabilen PostgreSQL tablolarý desteði, ESRI shape dosyalarý ve OGR'nin desteklediði vektör formatlarý destekleme, GRASS entegrasyonu, görüntüleme, düzeltme ve analiz, Vektör katmanlarýn anýnda projeksiyonu, harita düzenleyici, obje özellikleri belirleme, öznitelik tablosu görüntüleme, obje seçme, obje etiketleme, proje kayýt ve onarma, GDAL'ýn desteklediði raster formatlarý destek, vektör sembolojisini deðiþtirme R R, istatistiksel hesaplama ve grafik için bir dil ve çevredir. Bell Laboratuvarlarýnda geliþtirilen S dil ve çevresinin benzeri olan bir GNU projesidir. R, geniþ bir istatistik( doðrusal ve doðrusal olmayan hesaplama, klasik istatistik testleri, zaman serileri analizi, sýnýflandýrma, kümeleme,...) ve grafik teknikleri saðlar ve geniþletilebilir bir yapýsý vardýr. R, Özgür Yazýlým Vakfý'nýn GNU Genel kamuya açýk lisansýyla geliþtirilen bir özgür yazýlýmdýr. Birçok Unix ve benzeri platformda, Windows ve Mac OS X üzerinde çalýþabilmektedir. R, veri iþleme, hesaplama ve grafik gösterim olanaklarýna sahip entegre bir yazýlýmdýr. Aþaðýdaki özelliklere sahiptir: etkin veri iþleme ve depolama olanaðý, matrislerdeki dizileri hesaplamak için iþleticiler, veri analizleri için geniþ, tutarlý ve entegre araç koleksiyonu, veri analiz ve gösterimi için grafik olanaklar, iyi geliþtirilmiþ, basit ve etkin programlama dili. 6. Sonuç: Coðrafi Bilgi Teknolojileri, mekansal bilgi gerektiren disiplinlerde yeni bir çað baþlatmýþtýr. Bu teknolojiyi verimli þekilde kullanabilen kurumlar, iþlerini daha saðlýklý, teknik ve -43-

9 hkm 2006/2 Sayý 95 Yýlmaz O. Y., Coðrafi Bilgi Teknolojilerinde Özgür Yazýlým hýzlý bir þekilde gerçekleþtirmektedir. Ülkemizde çeþitli kuruluþlarda sürmekte olan e-devlet kapsamýndaki bu çalýþmalar henüz istenen seviyeye ulaþmamýþtýr. Coðrafi bilgi teknolojilerine dayalý bir sisteme geçiþte en büyük engel hiç þüphesiz ki bu teknolojiyi oluþturan bileþenlerdir. Personelin bu teknolojiye bakýþý ve kullanabilirliði, sistemin baþarýsýný etkileyecek en önemli faktördür. Sistemdeki diðer darboðaz ise yazýlým ve donaným masraflarýdýr. Yazýlým masraflarý giderler içinde büyük paya sahiptir. Ýlk alým bedellerinin yüksekliði ve sürekli güncelleme için gerekli bedeller maliyeti yükseltmektedir. Ayrýca standart yazýlýmlar ile yapýlamayan sektöre özel iþlemler için bedeli karþýlýðýnda ya varsa uygun ek modüller alýnmasý gerekecek ya da ticari bir firma tarafýndan yazýlýma eklentiler yapýlacaktýr. Yazýlým masraflarýný azaltmanýn çözümlerinden biri ilk bölümde de belirtildiði gibi kurum bazýnda yazýlým lisansý alýmýna gidilmesi, diðeri ise daha saðlýklý ve kalýcý olacak özgür yazýlým kullanýmýdýr. Bunlarý beraber kullanmak da melez bir çözüm olabilir. Özgür yazýlýmdan yararlanýlmasý durumunda, yazýlým masraflarý neredeyse sýfýr olacaktýr. Böylece bu maddi kaynak diðer bileþenlerde kullanýlabilir ve özgür yazýlýmýn diðer faydalarý yanýnda ekonomik bir karar verilmiþ olur. Yazýlýma, sektöre özgü eklenti ve deðiþiklikler yapmak gerektiðinde belirli bir firmaya baðlý kalýnmayacak, program geliþtirme bilgisi olan herhangi biri bu iþleri yerine getirebilecektir. Ülkemizde, coðrafi bilgi teknolojileri alanýndaki özgür yazýlým kullanýmýnýn yaygýnlaþmasý önündeki engellerin baþýnda, yazýlýmlarýn bedelsiz olmasý nedeniyle kullanýcýlarýn yazýlým yeteneklerinden þüphe duymasý ve ticari yazýlým firmalarýnýn ilgili kurumlarda yaygýnlaþma çabalarýdýr. Özgür yazýlýmýn ülkemizde de yaygýnlaþabilmesi için bu yazý hazýrlanmýþtýr. Ayrýca TÜBÝTAK tarafýndan desteklenen TOVAG nolu Alaçam Daðlarý'ndaki Karaçam Ormanlarýnýn Yükseltiye Göre Beslenme-Büyüme Modelleri ve Odunun Teknolojik Özellikleri baþlýklý projesinde de gerekli tüm coðrafi bilgi iþlemleri sadece söz konusu yazýlýmlarla gerçekleþtirilmekte ve bir sýkýntý yaþanmamaktadýr. Bu yazýlýmlar ile gerçekleþtirilecek çalýþmalarýn artmasý, ülkemize ve ilgili sektörlere yeni kazanýmlar saðlayacaktýr. Kaynaklar BITZER J. : Commercial versus open source software: the role of product heterogeneity in competition, Economic Systems, sayý 28, 2004, , Elsevier B.V.. CEZAYÝRLÝOÐLU S. : Biliþim Harcamalarý, internet adresi: eriþim: DEBIAB web. p.: DISTROWATCH web. p.: ESCHER T. : Political Motives of Developers for Collaboration on GNU/Linux, internet adresi: son eriþim: FROST J.J. : Some Economic & Legal Aspects of Open Source Software, internet adresi: son eriþim: GHOSH R. A., RUEDIGER G., BERNHARD K. and GREGORIO R.: Free/Libre and Open Source Software: Survey and Study" GRASS web. p.1: GRASS web. p.2: GRASS web. p.3: GRASS web. p.4: GRASS/GrassSixTutorialGeometryManagement, GRASS web. p.5: GRASS web. p.6: KROGH G. ve HÝPPEL E.: Special issue on open source software development, Research Policy, sayý 32, 2005, s , Elsevier B.V. LIN Y.: Hacking Practices and Software Development: A Social Worlds Analysis of ICT Innovation and the Role of Free/Libre Open Source Software, son eriþim: MAPSSERVER web.p.:http://mapserver.gis.umn.edu/, MITASOVA H. ve NETELER M.: GRASS as Open Source Free Software GIS: Accomplishments and Perspectives, Transactions in GIS, Cilt 8 Sayý 2, 2004, s , Blackwell Publishing, Inc. NETELER M. ve MITASOVA H.: Open Source GIS: A GRASS GIS Approach, Second Edition, ebook ISBN: , Springer Science + Business Media, Inc., 2005 O MAHONY S.B.: The Emergence Of A New Commercial Actor: Community Managed Software Projects, internet adresi:http:// opensource.mit.edu/onlinepapers.php,ay, 2002., POSTGRESQL web.p.:http://www.postgresql.org/docs/8.1/interactive/ preface.html#intro-whatis, QGIS web.p.:http://qgis.org/releases/userguide.pdf, R web. p.: STALLMAN R.M.a: Initial Announcement, STALLMAN R.M.b Categories of Free and Non-Free Software, internet adresi:http://www.gnu.org/philosophy/categories.html, STALLMAN R.M.c : The Free Software Definition,: philosophy/free-w.html, TARAFDAR A., DHAWAL K., MÝSHRA S. ve SENGUPTA R.: Setting benchmarks?, internet adresi:http://www.gisdevelopment.net/ magazine/years/2004/dec/setting.htm, THAIL I.T. ve CAMPINS M. : Mapping the Geospatial Community, Part One, internet adresi: geospatialsolutions/articlearticledetail.jsp?id=101550, JULLIEN N., CLEMENT-FONTAINE ve DALLE J-M. : RNTL project. New Economic Models, New Software, Industry Economy, internet adresi:

Motor kademeleri ile otomasyon seviyeleri arasýnda akýllý baðlantý Akýllý Baðlantý Siemens tarafýndan geliþtirilen SIMOCODE-DP iþlemcilerin prozeslerinin hatasýz çalýþmasýný saðlamak için gerekli tüm temel

Detaylı

Fiskomar. Baþarý Hikayesi

Fiskomar. Baþarý Hikayesi Fiskomar Baþarý Hikayesi Fiskomar Gýda Temizlik Ve Marketcilik Ticaret Anonim Þirketi Cumhuriyetin ilanýndan sonra büyük önder Atatürk'ün Fýndýk baþta olmak üzere diðer belli baþlý ürünlerimizi ilgilendiren

Detaylı

KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için

KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için NEDEN KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için SAP Business One çözümünü seçmelerinin nedeni 011 SAP AG. Tüm haklarý saklýdýr. SAP Business One müþterileri SAP'ye olan güvenlerini gösteriyor.000+

Detaylı

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði, üyeler arasýndaki haberleþme aðýný daha etkin hale getirmek için, akademik çalýþmalar yürüten bilim insaný, antrenör, öðretmen, öðrenci ve ilgili

Detaylı

Profesyonel DÝJÝTAL VÝDEO KAYIT VE TRANSFER SÝSTEMLERÝ Real-Time Kayýt Gerçek Zamanlý Kayýt / Yüksek Performans Hýzlý Kurulum / Kolay Yedekleme Geliþmiþ Fonksiyonlarý Üstün Yazýlým Özellikleri Günliðiniz

Detaylı

Bir Hastane Bilgi Sistemi Çaðrý Merkezine Gelen Ýsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açýsýndan Analizi

Bir Hastane Bilgi Sistemi Çaðrý Merkezine Gelen Ýsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açýsýndan Analizi Bir Hastane Bilgi Sistemi Çaðrý Merkezine Gelen Ýsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açýsýndan Analizi Yrd. Doç. Dr. Kemal TURHAN a, Neslihan KALAYCI b, Serbülent ÜNSAL b, Vildan KAYIKÇI

Detaylı

Modüler Proses Sistemleri

Modüler Proses Sistemleri Ürünler ve Hizmetlerimiz 2011 Modüler Proses Makineleri Modüler Proses Sistemleri Proses Ekipmanlarý Süt alým tanklarý Süt alým degazörleri Akýþ transfer paneli Vana tarlasý Özel adaptör Tesisat malzemeleri

Detaylı

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR...

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR... ARA DEPOLAMA www. ekovar.com info@ ekovar.com Hilal Mah. 50. Sokak, 4. Cad. No: 8/8 Yýldýz - Çankaya / ANKARA Tel : +(90) 312 442 13 05 +(90) 312 442 11 43 Faks : +(90) 312 442 13 06 Tehlikeli Atýk Çözümünde

Detaylı

BÝMY 16 - TBD Kamu-BÝB XI Bütünleþik Etkinliði

BÝMY 16 - TBD Kamu-BÝB XI Bütünleþik Etkinliði BÝMY 16 - TBD Kamu-BÝB XI Bütünleþik Etkinliði Türkiye Biliþim Derneði, biliþim sektöründe çalýþan üst ve orta düzey yöneticilerin mesleki geliþimi ve dayanýþmalarýný geliþtirmek amacýyla her yýl düzenlediði

Detaylı

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler 3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler Beþ tipin saðladýðý üç büyük avantaj: Uyumlu, güçlü, ekonomik Devre-kesicileri günümüzde, trafolarýn, enerji nakil hatlarýnýn, kablolarýn, kondansatörlerin, reaktör

Detaylı

Finans Dünyasında Linux ve Özgür Yazılımlar

Finans Dünyasında Linux ve Özgür Yazılımlar Finans Dünyasında Linux ve Özgür Yazılımlar volkan.uygun@ozguryazilim.com.tr Linux Nedir? Bir işletim sitemidir Linus Torvalds, Minix yerine Temmuz 91 başladı 5 ekim 91 de 0.02 sürümünü yayınladı 1991-0.02

Detaylı

ÖDEME YÖNETÝMÝ SFS FÝNANSAL SÝSTEM ÇÖZÜMLERÝ Tahsilat Sorununa Kesin Çözüm S Ý G O R T A Þ Ý R K E T Ý B A N K A A C E N T E SÝGORTA ÜRÜNLERÝ TAHSÝLATINDA EN ÝLERÝ TEKNOLOJÝ Poliçe / Tahakkuk - Ýptal Zeylname

Detaylı

KOBÝ'lere AB kapýsý. Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi

KOBÝ'lere AB kapýsý. Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi 12 1 KOBÝ'lere AB kapýsý Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi 2 3 Projenin amacý nedir Yurt dýþýna açýlmak isteyen yerli KOBÝ'lerin, Lüksemburg firmalarý

Detaylı

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ IPA Cross-Border Programme CCI No: 2007CB16IPO008 BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ SINIR ÖTESÝ BÖLGEDE KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLÝ ÝÞLETMELERÝN ORTAK EKO-GÜÇLERÝ PROJESÝ Ref. ¹ 2007CB16IPO008-2011-2-063, Geçerli sözleþme

Detaylı

Fiilen 1987, resmen ise 1992 Yýlýnda Adapazarý nda kuruldu. Kýsa sürede büyüyerek dünyanýn önde gelen Alçak Gerilim Þalt Cihazlarý üreticileri arasýnda yerini aldý. 25. 000 m 2 si kapalý alan olmak üzere

Detaylı

4691 sayýlý Teknoloji Geliþtirme Bölgeleri Kanunu kapsamýnda kurulan ULUTEK TEKNOLOJÝ GELÝÞTÝRME BÖLGESÝ, Uludað Üniversitesi Görükle Kampüsü içerisinde 471.000 m2 alanda hizmet vermektedir. 2006 yýlýnda

Detaylı

OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ

OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ com Hakkýmýzda Firma Hakkýnda Otomasyon sektörünün önde gelen firmalarýndan olan ECM ENDÜSTRÝYEL OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ, kurulduðu tarihten bu yana uzmanlaþtýðý her alanda, ülkemizde

Detaylı

0.2-200m3/saat AISI 304-316

0.2-200m3/saat AISI 304-316 RD Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip hava kilidleri her türlü proseste çalýþacak rotor ve gövde seçeneklerine sahiptir.aisi304-aisi316baþtaolmaküzerekimya,maden,gýda...gibi

Detaylı

I. Oturum: GNU/LINUX A GİRİŞ

I. Oturum: GNU/LINUX A GİRİŞ Son Kullanıcılar İçin GNU/Linux Eğitimi - I. Gün 20 Kasım 2011 1 Tarihçe Özgür Yazılım Hareketi Linux un Ortaya Çıkışı ; Açık Kaynak Hareketi Olgunluk Dönemi 2 Temel Özgürlükler Açık Kaynak 3 Dağıtım Ne

Detaylı

Profesyonel DÝJÝTAL VÝDEO KAYIT VE TRANSFER SÝSTEMLERÝ M5000 / M1000 / S2000 SERÝSÝ Gerçek Zamanlý Kayýt / Yüksek Performans Güçlü Að Baðlantýsý / Kolay Kullaným Güvenliðiniz için biraraya gelen mükemmel

Detaylı

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. KONSOLÝDE BÜTÇE ÝLE ÝLGÝLÝ ORANLAR (Yüzde)

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. KONSOLÝDE BÜTÇE ÝLE ÝLGÝLÝ ORANLAR (Yüzde) V KAMU MALÝYESÝ 71 72 KAMU MALÝYESÝ Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. A. KONSOLÝDE BÜTÇE UYGULAMALARI 1. Genel Durum 1996 yýlýnda yüzde 26.4 olan

Detaylı

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi,

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi, ... /... / 2008 Sayýn Makina Üreticisi, Firmamýz Bursa'da 1986 yýlýnda kurulmuþtur. 2003 yýlýndan beri PVC makineleri sektörüne yönelik çözümler üretmektedir. Geniþ bir ürün yelpazesine sahip olan firmamýz,

Detaylı

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme - 1 8 Konuþmayý Yazýya Dökme El yazýnýn yerini alacak bir aygýt düþü XIX. yüzyýlý boyunca çok kiþiyi meþgul etmiþtir. Deðiþik tasarým örnekleri görülmekle beraber, daktilo dediðimiz aygýtýn satýlabilir

Detaylı

Araþtýrma Hazýrlayan: Ebru Kocamanlar Araþtýrma Uzman Yardýmcýsý Gýda Ürünlerinde Ambalajýn Satýn Alma Davranýþýna Etkisi Dünya Ambalaj Örgütü nün açýklamalarýna göre dünyada ambalaj kullanýmýnýn %30 unu

Detaylı

Mart 2010 Otel Piyasasý Antalya Ýstanbul Gayrimenkul Deðerleme ve Danýþmanlýk A.Þ. Büyükdere Cad. Kervan Geçmez Sok. No:5 K:2 Mecidiyeköy Ýstanbul - Türkiye Tel: +90.212.273.15.16 Faks: +90.212.355.07.28

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

DÝJÝTAL VÝDEO KAYIT VE TRANSFER SÝSTEMLERÝ TEKNOLOJÝ / KALÝTE / PERFORMANS BLW-406NTC-S 6 Kanal Video, 4 Kanal Ses Giriþi Real-Time ve Hýzý (400 fps) Her bir kamera için farklý ayarlanabilir kayýt hýzý,

Detaylı

Simge Özer Pýnarbaþý

Simge Özer Pýnarbaþý Simge Özer Pýnarbaþý 1963 yýlýnda Ýstanbul da doðdu. Ortaöðrenimini Kadýköy Kýz Lisesi nde tamamladý. 1984 yýlýnda Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü nü bitirdi.

Detaylı

maybesan makina sanayi ltd. þti. BETON SANTRALÝ EKÝPMANLARI hakkýmýzda Amacýmýz: Tam müþteri memnuniyeti Uygun ve yüksek teknoloji Kaliteli ürün yelpazesi Vizyonumuz: Geleceði bugün birlikte yaþamak için,

Detaylı

BUSINESS SOURCE PREMIER

BUSINESS SOURCE PREMIER BUSINESS SOURCE PREMIER ELEKTRONÝK TELÝF HAKLARI http://bll.epnet.com/html/terms.html KAPSAM Business Source Premier veritabaný iþletme, ekonomi, finans, muhasebe, maliye, uluslararasý iliþkiler ve ilgili

Detaylı

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen.

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen. Gesundheitsamt Freie Hansestadt Bremen Sozialmedizinischer Dienst für Erwachsene Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung Yardýma ve bakýma muhtaç duruma

Detaylı

TexArt Tekstil Üretim Yönetim Sistemi TexArt, iplik üretimi, dokuma kumaþ, örme kumaþ üretimi ve her türlü boya ve terbiye tesisleri için tasarlanmýþ bir iþ çözümü yazýlýmýdýr. Hýzla deðiþen dünyamýzda

Detaylı

Girne Mah. Küçükyalý Ýþ Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/Ýstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik.

Girne Mah. Küçükyalý Ýþ Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/Ýstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik. Girne Mah. Küçükyalý Ýþ Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/Ýstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik.com www.ozenelektronik.com.tr mobydic 5000 Benzinli+LPG Egzoz

Detaylı

OTOMATÝK BETON BLOK ÜRETÝM TESÝSÝ NHP

OTOMATÝK BETON BLOK ÜRETÝM TESÝSÝ NHP OTOMATÝK BETON BLOK ÜRETÝM TESÝSÝ NHP 520 Profesyonellik detaylarda gizli... Kolay ve pratik kalýp deðiþimi için tasarlanmýþ açýlýr makina gövdesi, kalýp deðiþtirme için gereken zamaný kýsaltmaktadýr.

Detaylı

ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI

ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI MEMUR PERSONEL ÞUBE MÜDÜRLÜÐÜ GÖREV TANIMI Memur Personel Þube Müdürlüðü, belediyemiz bünyesinde görev yapan memur personelin özlük iþlemlerinin saðlýklý bir

Detaylı

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana Ballorex Venturi Çift Regülatörlü Vana Isýtma ve soðutma sistemlerinin balanslanmasý Precision made easy Ballorex Venturi ýsýtma ve soðutma sistemlerini balanslamasýný saðlayan olan yeni jenerasyon çift

Detaylı

Yeni zirvelere doðru, mükemmellikle... ÝNÞAAT, TAAHHÜT VE MÜHENDÝSLÝK GÜÇLÜ BAÞLADI GÜCÜNE GÜÇ KATARAK DEVAM EDÝYOR! Deðerlerimiz Vizyonumuz Mevcut kültür, iþ ahlaký ve deðerlerini muhafaza ederken, tüm

Detaylı

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 MALÝYE DERGÝSÝ Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 Sahibi Maliye Bakanlýðý Strateji Geliþtirme Baþkanlýðý Adýna Doç.Dr. Ahmet KESÝK Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Doç.Dr. Ahmet KESÝK MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER Yayýn

Detaylı

ÖNSÖZ. Güzel bahar günlerini ve sýcacýk anlarý birlikte paylaþmak dileðiyle

ÖNSÖZ. Güzel bahar günlerini ve sýcacýk anlarý birlikte paylaþmak dileðiyle ÖNSÖZ Biliþim Sektörünün deðerli çalýþanlarý, sektörümüze katký saðlayan biliþim dostlarý, Bilindiði üzere Türkiye Biliþim Derneði, Biliþim Sektörünün geliþmesi amacýyla tam 38 yýldýr çalýþmalarýna aralýksýz

Detaylı

Akýlcý Çözümler Üretiyoruz Finansal Yönetim ve Excel Eðitimleri Pratik, bütün öðretmenlerin en iyisidir. Publius Syrus EÐÝTÝMÝN AMACI MS Excel, günümüzde, iþ hayatýnda yoðun þekilde kullanýlan, vazgeçilmez

Detaylı

Nokia Araç Kiti CK-100 9210124/1

Nokia Araç Kiti CK-100 9210124/1 Nokia Araç Kiti CK-100 9210124/1 2008 Nokia. Tüm haklarý saklýdýr. Nokia, Nokia Connecting People, Navi ve Nokia Original Accessories logosu Nokia Corporation ýn tescilli ticari markalarýdýr. Burada adý

Detaylı

AÇIK KAYNAK KODLU YAZILIMLAR İLE WEB TABANLI CBS (COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ) TASARIMI

AÇIK KAYNAK KODLU YAZILIMLAR İLE WEB TABANLI CBS (COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ) TASARIMI TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası 10. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı 28 Mart - 1 Nisan 2005, Ankara AÇIK KAYNAK KODLU YAZILIMLAR İLE WEB TABANLI CBS (COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ) TASARIMI

Detaylı

Özgür Yazılım ve GNU/Linux'a Giriş

Özgür Yazılım ve GNU/Linux'a Giriş Özgür Yazılım ve GNU/Linux'a Giriş Adil Güneş AKBAŞ adil.akbas [at] linux.org.tr 7 Nisan 2016 Turgut Özal Üniversitesi Özgür Yazılım Nedir? İngilizce: Free Software Free as in free speech, not as in free

Detaylı

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ 2013-2014-2015 BÜTÇE TEKLİFLERİ

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ 2013-2014-2015 BÜTÇE TEKLİFLERİ TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ 2013-2014-2015 BÜTÇE TEKLİFLERİ TBMM 2011 MALİ YILI KESİN HESABI, 2012 YILI BÜTÇE UYGULAMALARI VE 2013-2015 DÖNEMİ BÜTÇE TEKLİFLERİ Saygıdeğer Başkan, Plan ve Bütçe Komisyonunun

Detaylı

15 Tandem Takým Tezgahlarý ndan Ýhtiyaca Göre Uyarlanabilen Kitagawa Divizörler Kitagawa firmasýnýn, müþterilerini memnun etmek adýna, standartý deðiþtirmesi yeni bir þey deðil. Bu seferki uygulamada,

Detaylı

GPE Birinci Basamakta Bilgisayar Kullanýmý Eðitim Modülü'nün ve Eðitici Ekibin Geliþimi

GPE Birinci Basamakta Bilgisayar Kullanýmý Eðitim Modülü'nün ve Eðitici Ekibin Geliþimi GPE Birinci Basamakta Bilgisayar Kullanýmý Eðitim Modülü'nün ve Eðitici Ekibin Geliþimi TTB-GPE Birinci Basamakta Bilgisayar Kullanýmý Modülü Eðitici Ekibi* Bu yazýda; TTB-GPE tarafýndan yürütülen Birinci

Detaylı

Baðlantý Adaptör Kablosu DKU-5 Hýzlý Kurulum Kýlavuzu

Baðlantý Adaptör Kablosu DKU-5 Hýzlý Kurulum Kýlavuzu Yayýnlanan elektronik kullaným kýlavuzu için "Nokia Kullaným Kýlavuzu Þartlar ve Koþullar, 7.Haziran.1998" geçerlidir ( Nokia User s Guides Terms and Conditions, 7th June, 1998.) Baðlantý Adaptör Kablosu

Detaylı

HD kalitesinde tamamen ücretsiz Türkçe anlatýmlý Solid Edge 2D Drafting eðitim videolarý

HD kalitesinde tamamen ücretsiz Türkçe anlatýmlý Solid Edge 2D Drafting eðitim videolarý HD kalitesinde tamamen ücretsiz Türkçe anlatýmlý Solid Edge 2D Drafting eðitim videolarý BDT Yazýlým tarafýndan hazýrlanan Solid Edge Türkiye Teknik Destek sitesi üzerinde yayýnlanan HD kalitedeki Türkçe

Detaylı

Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri ndeki Bilgi Sistemlerinin Birlikte Çalýþabilirliði

Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri ndeki Bilgi Sistemlerinin Birlikte Çalýþabilirliði Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri ndeki Bilgi Sistemlerinin Birlikte Çalýþabilirliði Pýnar YILDIRIM a, Aydýn BAKIR b a Hacettepe Üniversitesi, Ankara b Tepe Teknolojik Servisler A.þ., Ankara Interoperability

Detaylı

Ballorex Dynamic. Basýnç Baðýmsýz Kontrol Vanasý. Precision made easy

Ballorex Dynamic. Basýnç Baðýmsýz Kontrol Vanasý. Precision made easy Ballorex Dynamic Basýnç Baðýmsýz Kontrol Vanasý Precision made easy Dinamik balanslama ile toplam debi kontrolü Precision made easy Ballorex Dynamic yeni nesil basýnçtan baðýmsýz balans ve kontrol vanasýdýr.

Detaylı

Tekstil, Kaðýt, Plastik Ambalaj, Baský ve Matbaa Sektörleri için komple silindir üretimi ve kaplamasý,

Tekstil, Kaðýt, Plastik Ambalaj, Baský ve Matbaa Sektörleri için komple silindir üretimi ve kaplamasý, ARTIPOL Genel Tanitim 1995 yýlýndan itibaren, poliüretan elastomer malzemesi konusunda hizmet veren Artýpol Poliüretan & Kauçuk Ýmalat Ýthalat Ýhracat Sanayi ve Ticaret Limited Þirketi, 2001 yýlýndan itibaren

Detaylı

..T.C. DANýÞTAY SEKiziNCi DAiRE Esas No : 2005/1614 Karar No : 2006/1140

..T.C. DANýÞTAY SEKiziNCi DAiRE Esas No : 2005/1614 Karar No : 2006/1140 ..T.C. Davacý Davalý : Trabzon Baro Baþkanlýðý Trabzon Barosu Adliye Sarayý : 1- Maliye Bakanlýðý 2- Baþbakanlýk -TRABZON Davanýn Özeti: Karaparanýn Aklanmasýnýn Önlenmesine Dair 4208 sayýlý Kanunun Uygulanmasýna

Detaylı

Akýlcý Çözümler Üretiyoruz Türev Ürünlere Ýliþkin Eðitimler EÐÝTÝMÝN AMACI Kýyýyý gözden kaybetmeye cesaret edemeyen insan yeni okyanuslar keþfedemez. Andre Gide Bu eðitimde katýlýmcýlara, VOB ürünlerin

Detaylı

verter Dört mevsim daha konforlu, ekonomik ve uzun ömürlü tesisler için.. verter A member of the Uygulama Teorisi: Benzeþim Kurallarý: Debi Basýnç Güç Q 1 Q 2 = n 1 n 2 H 1 n 1 = H 2 ( n2 P 1 n 1 = P 2

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta Mikro Dozaj Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta ve aðýr hizmet tipi modellerimizle Türk

Detaylı

hkm Jeodezi, Jeoinformasyon ve Arazi Yönetimi Dergisi 2005/2 Sayý 93 www.hkmo.org.tr Mobil GIS: Gezici Coðrafi Bilgi Sistemleri ve Uygulamalarý Tahsin YOMRALIOÐLU 1, Fatih DÖNER 2 Özet Coðrafi Bilgi Sistemleri

Detaylı

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Yargýtay Kararlarý T.C Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Davalý þirketin ayný il veya diðer illerde baþka iþyerinin

Detaylı

BETONSA GÜVENCESÝYLE KENDÝLÝÐÝNDEN YERLEÞEN HAZIR BETON! VÝSKOBETON VÝSKOTEMEL VÝSKOKAT VÝSKOPERDE VÝSKOBETON Viskobeton, BETONSA nýn geleneksel betona göre birçok üstünlüðe sahip olan kendiliðinden yerleþen

Detaylı

rm o f t a l ip j o l o n ek gýda T a d ý G m için ya þ a i ye Türk u ulusal GIDA TEKNOLOJÝ PLATFORMU y a þ a m i ç i n g ý d a Kaynak: 2010 Envanteri (TGDF) Gýda Sektörü 73.722.988 nüfus Hane halký gýda

Detaylı

ARI ARITMA WATER & WASTEWATER TREATMENT TECHNOLOGY

ARI ARITMA WATER & WASTEWATER TREATMENT TECHNOLOGY ARI ARITMA WATER & WASTEWATER TREATMENT TECHNOLOGY Industrýal Treatment Endustrýyel Arýtma Industrýal Treatment Endustrýyel Arýtma The roots of our products and systems based on our R&D department using

Detaylı

ASKÝ 2015 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU

ASKÝ 2015 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU T.C. AYDIN BÜYÜKÞEHÝR BELEDÝYESÝ SU VE KANALÝZASYON ÝDARESÝ GENEL MÜDÜRLÜÐÜ TEMMUZ 215-1 215 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU KURUMSAL MALÝ DURUM VE BEKLENTÝLER RAPORU SUNUÞ 518 Sayýlý Kamu

Detaylı

Jeoloji Mühendisleri için ArcGIS Eğitimi

Jeoloji Mühendisleri için ArcGIS Eğitimi Jeoloji Mühendisleri için ArcGIS Eğitimi http://facebook.com/esriturkey https://twiter.com/esriturkiye egitim@esriturkey.com.tr Kursun Süresi: 4 Gün 24 Saat Jeoloji Mühendisleri için ArcGIS Eğitimi Genel

Detaylı

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz!

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! Asýlsýz iddia neden ortaya atýldý? Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! 19 Haziran 2004 tarihinde, Ovacýk Altýn Madeni ile hiçbir ilgisi olmayan Arsenik iddialarý ortaya atýlarak madenimiz

Detaylı

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý NOT : Bu bölüm önümüzdeki günlerde Prof.Dr. Hüner Þencan ýn incelemesinden sonra daha da geliþtirilerek son halini alacaktýr. Zaman kaybý olmamasý için büyük ölçüde- tamamlanmýþ olan bu bölüm web e konmuþtur.

Detaylı

Depo Modüllerin Montajý Öncelikle depolarýmýzý nerelere koyabileceðimizi iyi bilmemiz gerekir.depolarýmýzý kesinlikle binalarýmýzda statik açýdan uygun olamayan yerlere koymamalýyýz. Çatýlar ve balkonlarla

Detaylı

Özgür Yazılım Proje Yönetimi

Özgür Yazılım Proje Yönetimi Özgür Yazılım Proje Yönetimi Hakan Uygun İçerik Özgür Yazılım Nedir? Proje Yönetimi Özgür Yazılım Farkı Sorular Özgür Yazılım Nedir? Açık Kaynak Kodlu Yazılım Özgür Yazılım Bedava Yazılım Korsan Yazılım

Detaylı

verter Suya güç veren biziz.. A member of the Uygulama Alanlarý: (l/s) Q 100 Sarfiyat Tekstil Fabrikalarý Hotel, Ýþ Merkezi, Site, Tatil Köyleri v.b. 80 60 Çalýþma Aralýklarý Gýda ve Ambalaj Tesisleri

Detaylı

Dosya Gýda Ambalajlarýnda Ýnovasyon: Bilginin Ekonomik ve Toplumsal Faydaya Dönüþtürülmesi Kaynak: Ambalaj Literatürü Kütüphanesi yayýnlarý, ASD - Ambalaj Binasý, ÝSTANBUL Hazýrlayan: Aslýhan Arýkan, ASD

Detaylı

TAM OTOMATÝK BETON BLOK ÜRETÝM TESÝSÝ NFP

TAM OTOMATÝK BETON BLOK ÜRETÝM TESÝSÝ NFP TAM OTOMATÝK BETON BLOK ÜRETÝM TESÝSÝ NFP 1236 Profesyonellik detaylarda gizli... Üç parçadan oluþan vibre tablasý, üzerindeki her biri 6000 d/d.'lýk 6 vibrasyon motoru sayesinde yüksek frekanslý vibrasyon

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 11. Çocuk Geliþimi ve Çocuklarýn Karþýlaþtýðý Riskler Eþitsizliðin nesiller arasý geçiþinin bugün Türkiye nin en genç neslini ciddi ölçüde etkilediði

Detaylı

Organizatör Firma Cebeci Cad. No:54 Akatlar 34335 Ýstanbul Tel:0212 351 68 48 (pbx) Faks:0212 351 59 33 E-Posta: tculha@grem.com.tr BAHÇEÞEHÝR ÜNÝVERSÝTESÝ BEÞÝKTAÞ KAMPÜSÜ 11-12 Haziran 2008 SUNUM DOSYASI

Detaylı

Tom PROBERT MapInfo Pro Global Üretim Müdürü. Büyük Veri ve (potansiyel) etkiler

Tom PROBERT MapInfo Pro Global Üretim Müdürü. Büyük Veri ve (potansiyel) etkiler Tom PROBERT MapInfo Pro Global Üretim Müdürü Büyük Veri ve (potansiyel) etkiler Kasım 2015 Tamamı ile Veri Hakkında! Kesinlik Yönetim Kalite Kaynak Doğruluk Entegrasyon Para Strateji Entegrasyon Kalite

Detaylı

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr.

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. V KAMU MALÝYESÝ 73 74 KAMU MALÝYESÝ Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. A. KONSOLÝDE BÜTÇE UYGULAMALARI 1. Genel Durum 2000 yýlýnda uygulamaya konulan

Detaylı

IP Kamera Ýzleme ve Yönetim Sistemleri High Definition IP Tabanlý Güvenlik Çözümleri ! Tüm ZAVIO ürünlerde cep telefonundan izleme desteði F210A IP Kamera F312A Wireless, IR IP Kamera 4mm, F2.0 lens, 0,5

Detaylı

: Av. Funda Kahveci - Ayný adreste

: Av. Funda Kahveci - Ayný adreste ..~~ - T.C. ünüçüncü DAiRE Esas No : '2011/665 ~;:-} Qavc1cý ve Yürütmenin i Qg[durulmasýný isteyen ~~Türkiye Radyo Televizyon Kurumu Genel Müdürlüðü (TRT). ~"... Vekili i: Av. Metehan Battal Aydýn Or-An,

Detaylı

Efe Çiftci Çankaya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Kasım 2012 CENG 191 Computer Engineering Orientation Özel Sunumu

Efe Çiftci Çankaya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Kasım 2012 CENG 191 Computer Engineering Orientation Özel Sunumu Efe Çiftci Çankaya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Kasım 2012 CENG 191 Computer Engineering Orientation Özel Sunumu Sunum İçeriği Linux'tan Önce... Linus Torvalds Kimdir? Linux'un Ortaya Çıkışı

Detaylı

ORTAKLAR SERMAYE PAYI HÝSSE

ORTAKLAR SERMAYE PAYI HÝSSE ÝZULAÞ GÖREV TANIMI 1990 yýlýnda kurulan Ýzulaþ'ýn hedefi Ýzmir kent içi ulaþým hizmetleri, otopark iþletmeciliði, araç bakým onarým üniteleri kurup iþletmek, petrol daðýtým taþýmacýlýðý, kara - deniz

Detaylı

7. ÝTHÝB KUMAÞ TASARIM YARIÞMASI 2012

7. ÝTHÝB KUMAÞ TASARIM YARIÞMASI 2012 7. ÝTHÝB KUMAÞ TASARIM YARIÞMASI 2012 KÝMLER KATILABÝLÝR? Yarýþma, Türkiye Cumhuriyeti sýnýrlarý dahilinde veya yurtdýþýnda okuyan T.C. vatandaþlarý veya K.K.T.C vatandaþý, 35 yaþýný aþmamýþ, en az lise

Detaylı

VERÝ TABANLARININ E-TÝCARET UYGULAMALARINDA KULLANILMASI MNS SÝGORTA ÞÝRKETÝ OTOMASYONU

VERÝ TABANLARININ E-TÝCARET UYGULAMALARINDA KULLANILMASI MNS SÝGORTA ÞÝRKETÝ OTOMASYONU ÝSTANBUL ÜNÝVERSÝTESÝ MÜHENDÝSLÝK FAKÜLTESÝ ELEKTRÝK-ELEKTRONÝK DERGÝSÝ YIL CÝLT SAYI : 2001-2002 : 1 : 1 ( 41 48 ) VERÝ TABANLARININ E-TÝCARET UYGULAMALARINDA KULLANILMASI MNS SÝGORTA ÞÝRKETÝ OTOMASYONU

Detaylı

DÜNYANIN GELECEÐÝ ÝÇÝN ÇEVREYE VE ÇOCUKLARA SAHÝP ÇIKALIM ÇEVRE TEÞVÝK ÖDÜLÜ 2007 Hakkýmýzda Þafak Makina Yedek Parça San. & Tic. A.Þ. 1955 yýlýnda Sayýn Fethi ÇATALAY tarafýndan Ýstanbul da kurulmuþtur.

Detaylı

ArcGIS Platformu Yazılım Geliştirme Çözümleri

ArcGIS Platformu Yazılım Geliştirme Çözümleri 19. Esri Kullanıcıları Konferansı 22-23 Ekim 2014 ODTÜ, Ankara ArcGIS Platformu Yazılım Geliştirme Çözümleri Mehmet BURSALI Amaç Esri Ürün ve Teknolojileri kullanarak oluşturulan yazılım geliştirme çözümleri

Detaylı

2009 FAALÝYET RAPORU ÝÇÝNDEKÝLER Yönetim Kurulu Baþkaný nýn Mesajý...1-2 Ýcra Kurulu Baþkaný nýn Mesajý...3-4 Yönetim...5-8 LOGO Hakkýnda...9-10 Ýnsan Kaynaklarý...11 Ortaklýðýn Faaliyet Gösterdiði Sektör

Detaylı

VIII MALÝ PÝYASALAR 125

VIII MALÝ PÝYASALAR 125 VIII MALÝ PÝYASALAR 125 126 MALÝ PÝYASALAR Para ve sermaye piyasalarýndan oluþan mali piyasalara iliþkin geliþmeler aþaðýdadýr. I. PARA PÝYASALARI Kýsa vadeli fonlarýn arz ve talebinin karþýlaþtýðý piyasalarýn

Detaylı

FAST FASHION ON TIME DockArt Tekstil ve Hazýr Giyim Üretim Yönetimi için tasarlanmýþ bir iþ çözümü yazýlýmýdýr. DockArt iþinizi tasarýmdan, geliþtirmeye, üretimden, sevkiyata kadar bütün aþamalarýnda yönetmek

Detaylı

Turquaz. Açık kodlu muhasebe yazılımı http://www.turquaz.com. Turquaz Proje Grubu

Turquaz. Açık kodlu muhasebe yazılımı http://www.turquaz.com. Turquaz Proje Grubu Turquaz Açık kodlu muhasebe yazılımı http://www.turquaz.com Turquaz Proje Grubu Konu Başlıkları 1. Turquaz Proje Grubu 2. Programın fikri 3. Geliştirme aşaması 4. Programın içeriği 5. Yapılacaklar 6. Dizayn

Detaylı

Týp Biliþiminde Veri Ambarý ve Veri Madenciliði Uygulamasý

Týp Biliþiminde Veri Ambarý ve Veri Madenciliði Uygulamasý Týp Biliþiminde Veri Ambarý ve Veri Madenciliði Uygulamasý Selda DÜZGÜNOÐLU a, Adnan YAZICI b, Ünal YARIMAÐAN a a Hacettepe Üniversitesi, b ODTÜ, Ankara Application of Data Warehouse and Data Mining in

Detaylı

Açık Kaynak Kodlu Yazılım

Açık Kaynak Kodlu Yazılım Temel Kavramlar İşletim Sistemi Bilgisayar kullanıcısı ile bilgisayarı oluşturan donanım arasındaki iletişimi sağlayan, aynı zamanda diğer uygulama yazılımlarını çalıştırmaktan sorumlu olan sistem yazılımıdır.

Detaylı

1. ÝTHÝB TEKNÝK TEKSTÝL PROJE YARIÞMASI

1. ÝTHÝB TEKNÝK TEKSTÝL PROJE YARIÞMASI Yarýþmanýn Amacý 1. ÝTHÝB 1.ÝTHÝB Teknik Tekstiller Proje Yarýþmasý, Ýstanbul Tekstil ve Hammaddeleri Ýhracatçýlarý Birliði'nin Türkiye Ýhracatçýlar Meclisi'nin katkýlarýyla Türkiye'de teknik tekstil sektörünün

Detaylı

Sürüm 1.0 Temmuz 2008. Ofis Son Ýþlemci LX. Kullaným Kýlavuzu

Sürüm 1.0 Temmuz 2008. Ofis Son Ýþlemci LX. Kullaným Kýlavuzu Sürüm 1.0 Temmuz 2008 Ofis Son Ýþlemci LX Kullaným Kýlavuzu Microsoft, MS-DOS, Windows, Windows NT, Microsoft Network ve Windows Server, Amerika Birleşik Devletleri'nde ve/veya diğer ülkelerde Microsoft

Detaylı

MERİÇ GÜVENLİK. PLAKA TANIMA SÝSTEMÝ Çalýþma Prensibi ÇALIÞMA PRENSÝBÝ SÝSTEM MONTAJ

MERİÇ GÜVENLİK. PLAKA TANIMA SÝSTEMÝ Çalýþma Prensibi ÇALIÞMA PRENSÝBÝ SÝSTEM MONTAJ Çalýþma Prensibi ÇALIÞMA PRENSÝBÝ Görüntüleme-Plaka Tanýma : Kamera aracý görüntüler, resmini çeker ve plakayý tanýmlar. Kayýt : Araç görüntüleri,plaka,resim,geçiþ tarih,geçiþ saat,güzergah(gidiþ/geliþ)

Detaylı

CBS Arc/Info Kavramları

CBS Arc/Info Kavramları Arc/Info Kavramları Prof.Dr. Emin Zeki BAŞKENT Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi (ESRI) Environmental Systems Research Institute Dünyadaki 50 büyük yazılım şirketinden birisidir Pazarın 1/3

Detaylı

ArcGIS ile Su Yönetimi Eğitimi

ArcGIS ile Su Yönetimi Eğitimi ArcGIS ile Su Yönetimi Eğitimi http://facebook.com/esriturkey https://twitter.com/esriturkiye egitim@esriturkey.com.tr Kursun Süresi: 5 Gün 30 Saat ArcGIS ile Su Yönetimi Genel Bir platform olarak ArcGIS,

Detaylı

10-00 20-00 MEÞGULÝYET PANOSU. TEKNÝK TANITIM ve KULLANIM KILAVUZU

10-00 20-00 MEÞGULÝYET PANOSU. TEKNÝK TANITIM ve KULLANIM KILAVUZU DSS DSS 10-00 20-00 07/2004 TEKNÝK TANITIM ve KULLANIM KILAVUZU Dikkat Edilecek Hususlar: Cihazınızı kullanmadan önce bu kılavuzu dikkatle okuyunuz ve gerektiğinde tekrar kullanmak üzere saklayınız. Cihazınızın

Detaylı

3T, metal iþleme sektöründe marka fuarlar arasýnda 3T Uluslararasý Metal Ýþleme, Kalýp, Otomasyon Teknolojileri ve Yan Sanayi Ürünleri Fuarý 15-18 Mayýs 2008 tarihleri arasýnda Ýzmir Kültürpark Uluslararasý

Detaylı

17-19 Aralýk 2010 Miracle Resort Hotel, Antalya 17-19 Aralýk 2010 - Miracle Resort Hotel, Antalya Deðerli Meslektaþýmýz, Kanser tedavisindeki hýzlý deðiþim ve geliþme farklý alanlarda uzmanlaþmýþ hekimlerin

Detaylı

hkm Jeodezi, Jeoinformasyon ve Arazi Yönetimi Dergisi 2007/2 Sayý 97 www.hkmo.org.tr Büyük Ölçekli Verilerde Yol Eksenlerinin Üçgenleme Yöntemiyle Otomatik Olarak Oluþturulmasý Hüseyin Zahit SELVÝ 1, Öztuð

Detaylı

Brain Q RSC/2 Termostat

Brain Q RSC/2 Termostat Brain Q RSC/2 Termostat Kullaným Kýlavuzu . Kod No: A.2.3.15 Kitap Baský Tarihi: 121206 Revizyon No: 121206 Brain Q RSC/2 Termostat 06 Kullaným Kýlavuzu . Ýçindekiler Kontrol Seviyesi Gösterge ve Çalýþtýrma

Detaylı

Linux İşletim Sistemi. EnderUnix Çekirdek Takımı Üyesi afsin ~ enderunix.org www.enderunix.org/afsin

Linux İşletim Sistemi. EnderUnix Çekirdek Takımı Üyesi afsin ~ enderunix.org www.enderunix.org/afsin Afşin Taşkıran EnderUnix Çekirdek Takımı Üyesi afsin ~ enderunix.org www.enderunix.org/afsin Özgür / Serbest Yazılım? İlk defa Richard Stallman tarafından ortaya atılmıştır. http://www.stallman.org/ Özgür

Detaylı

Satýþ Noktasý Satýþlarýnýzý garsonlar ya da kasiyer aracýlýðý ile Ürünleri belli gruplar altýnda toplayabilir, resimli menüler aracýlýðý ile dokunmatik ekranlarla ya da el terminalleriyle satýþ Menüler

Detaylı

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý ve Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý 2010 içindekiler Orta Karadeniz Kalkýnma Ajansý Kalkýnma Ajanslarýnýn Kuruluþ Amaçlarý Vizyonumuz Misyonumuz Orta Karadeniz

Detaylı