Egzersiz E itimi; Fonksiyonel De erlendirme Yöntemleri, Reçeteleme

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Egzersiz E itimi; Fonksiyonel De erlendirme Yöntemleri, Reçeteleme"

Transkript

1 Egzersiz E itimi; Fonksiyonel De erlendirme Yöntemleri, Reçeteleme Doç. Dr. P nar ERGÜN Atatürk Gö üs Hastal klar ve Gö üs Cerrahisi E itim Araflt rma Hastanesi, ANKARA Egzersiz tolerans nda azalma ve fonksiyonel bozulma kronik solunum hastal klar n n s k rastlan lan sonuçlar - d r. Bu güne kadar yap lan birçok çal flmada egzersiz e itiminin dispneyi azaltt, fonksiyonel kapasite, günlük yaflam aktivite düzey ve kalitesinde art fl sa lad gösterilmifltir (1). flte bu nedenlerle egzersiz kapasitesinin de erlendirilmesi ve egzersiz e itimi multidisipliner pulmoner rehabilitasyon programlar n n en önemli komponentlerini oluflturmaktad r. Egzersiz Kapasitesin De erlendirilmesi Pulmoner rehabilitasyon programlar nda hastan n de erlendirilmesinde kullan labilecek farkl egzersiz testleri ve protokolleri vard r. Uygulanacak testin seçiminde; hedefler ve hastan n durumu, program hedefleri ve tipi, laboratuvar olanaklar ve uygulay c tecrübesi, maliyet gibi faktörler göz önünde bulundurulmal d r (1). Kronik solunum hastal klar nda egzersiz kapasitesinin de- erlendirilmesi flu amaçlarla yap l r; 1. Program öncesi egzersiz kapasitesinin belirlenmesi, 2. Etkinli in de erlendirilmesinde bafllang ç verilerinin elde edilmesi, 3. Egzersiz reçetelendirilmesi, 4. Egzersize ba l hipoksemi varl n n ortaya konmas ve gere inde destek oksijen düzeyinin belirlenmesi, 5. Egzersizi k s tlayan nedenlerin ortaya konulmas 6. Altta yatan kardiyak anormalli in ortaya konulmas, 7. Egzersize ba l bronkospazm n ortaya konulmas (1,2). Solunumsal hastal olup bilinen veya flüphelenilen kardiyak problemi olmayan birçok olguda egzersiz testleri güvenle uygulanabilir. Kontraendikasyonlar (KE) relatif olarak azd r. Mutlak ve rölatif KE ler Tablo 1 de verilmifltir. KE ler öncelikle bilinen veya flüphelenilen kardiyovasküler hastal olan olgularda geçerlidir. Ancak primer pulmoner vasküler hastal k ya da kronik tromboembolik hastal a ba l pulmoner hipertansiyonda da yüksek düzeylerdeki egzersiz e itimi ciddi kardiyak aritmi ve ani ölümlere neden olabilece inden çok dikkatli olunmal d r (1). Fonksiyonel kapasitenin objektif de erlendirilmesinde T a b l o 1. KPET i kontraendikasyonlar. Mutlak KE ler stirahat EKG sinde yeni iskemik de ifliklik ki gün içerisinde geçirilmifl MI veya kardiyak olay Unstabil angina Hemodinamik bask lanmaya neden olan kontrol edilemeyen aritmiler Ciddi semptomatik Aort darl Akut pulmoner emboli fiüpheli veya bilinen dissekan anevrizma Akut ewnfeksiyon PaO 2 < 50 mmhg, PaCO 2 70 mmhg FEV 1 < %30 beklenen Göreceli KE ler Sol ana koroner arter darl Orta düzeyde kalp kapak hastal Elektrolit düzensizli i (hipokalemi, hipomagnezemi) Ciddi arteryel hipertansiyon (sistolik KB 200 ve/veya diyastolik KB 110) Tafliaritmi, bradiaritmi Hipertrofik kardiyomiyopati Egzersizle ata a girebilecek nöromusküler, kas-iskelet veya romatizmal hastal k Yüksek düzeyde AV blok Ventriküler anevrizma Kontrol edilememifl metabolik hastal k (diabetes mellitus, tirotoksikoz, miksödem) Kronik infeksiyöz hastal k (hepatit, A DS) Ortopedik engel 338

2 kullan lacak testlerden baz lar ileri teknoloji gerektiren ve bütün sistemlerin egzersizde etkilenimleri ile ilgili bilgi verebilen testler iken, baz lar ise düflük teknoloji gerektiren, uygulan m oldukça basit ve temel bilgi veren yöntemlerdir. Kullan mda olan en popüler egzersiz testleri komplekslikleri artan s rada olacak flekilde: 1. Merdiven ç kma, 2. Alt dakika yürüme testi (6 DYT), 3. Shuttle-walking (mekik yürüme) testi (SWT), 4. Kardiyak stres testi (Bruce protokolü), 5. Kardiyopulmoner egzersiz testi (KPET) (3). Egzersiz kapasitesinin de erlendirilmesinde kullan lacak ekipmanlar: Afla daki listede zamanl yürüme testleri ve KPET i için gerekli ekipmanlar s ralanm flt r. Zamanl yürüme testleri (6DYT, SWT); Test için uygu, sessiz önceden ölçülmüfl yürüme alanlar (6DYT: 30 m, SWT: 10 m lik koridor) Kan bas nc ölçer, Steteskop, Pulse oksimetre, Kronometre, Borg skalas, Yürüteç, sandelye, SWT de iflitilebilir sinyal sistemi, Acil yard m çantas ve e itimli personel. KPET için gerekli ekipman; Kalibre bisiklet ergometre ya da motorize treadmill, EKG, Ekspire edilen havada oksijen tüketimi (VO 2 ), karbondiyoksit üretimi (VCO 2 ), dakika ventilasyonu (VE) ve di- er derive de iflkenlerin ölçümü için ekipman, Solunum fonksiyonlar, dinamik hiper inflasyon de erlendirilmesi için spirometri. Pulmoner rehabilitasyon programlar nda a rl kl olarak kullan lan testler yürüme testleri ve kardiyopulmoner egzersiz testleridir. Yürüme testleri tipik olarak olarak fonksiyonel durumun de erlendirilmesinde, tedavi etkinli inin monitörizasyonunda ve prognoz tayininde kullan - l r. Birçok yürüme testi mevcut olup, a rl kl olarak kullan lan iki yöntem; 6 DYT ve SWT dir. 6 DYT pulmoner rehabilitasyonun etkinli inin de erlendirilmesinde yayg n olarak kullan lmaktad r Geçerli ve güvenilir sonuçlar n elde edilmesinde testin standardize edilmesi önemlidir. 6 DYT hastan n alt dakikal k bir periyodda önceden ölçülen düz zeminde yürüyebildi i kadar h zl yürümesi esas na dayan r. Bu test ile fonksiyonel kapasitenin submaksimal düzeyi saptanabilir; günlük yaflam aktivitelerinin ço u submaksimal düzeyde aktiviteler oldu undan, günlük yaflamdaki fonksiyonel kapasiteyi di- er testlere göre daha iyi yans t r. Yap lan çal flmalarda zamanl yürüme testlerinin hava yolu obstrüksiyonu, dispne ve yaflam kalitesi ile korele oldu u gösterilmifltir. Yürünen mesafenin kay t edilmesinin yan s ra hastan n istirahat için kaç kere durdu u ve istirahatte geçirilen toplam süre de kay t edilir. 6 DYT de yürünen mesafe ve yürünen süre kullan larak MET düzeyi hesaplanabilir. Bu bilgiden egzersiz reçetelendirilmesinde yararlan labilir (1,3-5). SWT 10 m lik bir düzlemde semptom s n rl yürüme mesafesinin de erlendirildi i bir testtir. Giderek h zlanan (incremental-swt) SWT de yürüme h z her dakika artar (0.17 m/saniye) ve iflitilebilir sinyallerle kontrol edilir. 12 düzeyden oluflur ve her biri için mekik say s artar. Test hastan n gereken h z yakalamak için çok nefessiz kalmas ya da sinyallerle belirlenen sürede meki i tamamlayamamas durumunda sonland r l r. SWT sonuçlar VO 2 max ile iyi korelasyon gösterir. SWT zamanl yürüme testinden çok bir dayan kl l k (endurans) testidir. Revil ve arkadafllar SWT de saptanan yürüme h z n (egzersiz yo unlu u) kullanarak endurans SWT yi gelifltirdiler. Incremental-SWT de maksimal kapasite ölçülürken, endurans testinde bu kapasiteyi kullanma gücü belirlenir (6). SWT s ras nda kalp h z, kan bas nc ve oksijen satürasyonu da monitörize edilebilir. Hem kardiyak hem de pulmoner rehabilitasyon programlar nda etkinlik de- erlendirilmesinde kullan labilecek bir testtir. SWT nin motivasyon ve ad mlama özelli inden daha az etkilendi- i, kronik solunum hastal klar nda egzersiz kapasitesiyle daha iyi kolerasyon gösterdi i, rehabilitasyon ve di er tedavi yaklafl mlar ile elde edilen fonksiyonel de iflimin gösterilmesinde daha hassas oldu u öne sürülmektedir (7-9). Maksimal egzersiz tolerans tipik olarak incremental maksimal egzersiz testi (IMET) ile treadmill (yürüme band ) veya bisiklet ergometre kullan larak laboratuvar koflullar nda belirlenebilir. Kol ergometresi alt ekstremite egzersizlerini yapamayan olgularda kullan labilir. Egzersiz kapasitesinin belirlenmesinde progresif multistage test protokolleri kullan l r. Treadmill ergometrede uygulanan yük, yürüme h z ve e imin de ifltirilmesiyle ayarlan r. Bisiklet ergometrede uygulanan yük pedal rezistans ve pedal çevirme h z ile ayarlan r. IMET de ifl yükü rampa veya incremental art fllarla hasta semptoms n rl maksimum egzersiz kapasitesine ulaflana kadar art r l r. Bu düzeydeki egzersize fizyolojik yan tlar EKG, kan bas nc, oksijen satürasyonunun monitörizasyonu, semptomlar ise Borg dispne skalas, visual analog skala ile derecelendirilebilir. IMET ye ekspire edilen gaz analizi ilave edilmesi ile kardiyopulmoner egzersiz testi 339

3 yöntemi oluflturulmufl olur (KPET). KPET de yukarda say lan verilere ilaveten oksijen tüketimi, karbondiyoksit üretimi ve anaerobik eflik ölçülebilir. Arter kan gaz ölçümü ile oksijenizasyon (örne in; alveoler-arteryal oksijen gradienti), karbondiyoksit düzeyi, ölü boflluk/tidal volüm oran (Vd/Vt) ve asit-baz dengesine ait veriler elde edilir. Solunum hastal klar nda ayr ca dinamik hiperinflasyon ve egzersize ba l bronkospazm hakk nda da bilgi edinilebilir. KPET Pulmoner rehabilitasyon uygulamalar nda: 1. Egzersiz program na herhangi bir KE olup olmad - n n gösterilmesi, 2. Egzersiz kapasitesinin belirlenmesi, 3. Egzersizi k s tlayan faktörlerin ortaya konulmas, 4. Egzersiz reçetelendirme, 5. Egzersiz s ras nda O 2 deste i gereklili inin belirlenmesi, 6. Pulmoner rehabilitasyon etkinli inin de erlendirilmesinde kullan r. Pulmoner rehabilitasyona aday olguda egzersiz kapasitesinin de erlendirilmesinde KPET: Kardiyopulmoner egzersiz testi kullan ld nda egzersiz kapasitesinin azald - n gösteren en iyi parametreler pik ifl yükü (Peak WR), pik VO 2 ve anaerobik efli in düflük VO 2 de erlerinde gözlenmesidir (10,11). Egzersiz k s tlanmas nda kullan - lan kriterler Tablo 2 de özetlenmifltir. Fonksiyonel Performans n De erlendirilmesi Olgular formal egzersiz testlerinin yan s ra ayn zamanda uygun ölçüm yöntemleri, anket ve sorgulama ile fonksiyonel durumlar içinde de erlendirilmelidir. Fonksiyonel de erlendirme gerektiren durumlar Tablo 3 te verilmifltir. Solunum kas fonksiyonlar n n de erlendirilmesi, ortopedik k s tlama veya egzersize kontraendikasyon oluflturacak herhangi bir durum olup olmad n n ortaya konulmas egzersiz reçetelendirilmesinde önemlidir (1). Egzersiz E itimi Egzersiz e itimi pulmoner rehabilitasyonun temel ö elerinden biridir ve KOAH l olgularda ve KOAH d fl birçok kronik solunum yetmezli inde kas fonksiyonlar n n iyilefltirilmesinde kullan lacak en uygun yaklafl md r. Daha önce de belirtildi i gibi egzersiz e itimi kronik solunum hastal olup egzersiz tolerans nda azalma, efor dispnesi ve/veya günlük yaflam aktivitelerinde azalma yaflan olgularda endikasyon oluflturur. Egzersiz e itimi sonras nda iskelet kas fonksiyonlar ndaki iyileflme, solunum fonksiyonlar nda herhangi bir iyileflme olmamas na ra men egzersiz kapasitesinde art flla sonuçlan r. Ayr ca, artm fl oksidatif kapasite iskelet kas etkinli inde art fla buda verilen ifl yükünün daha düflük alveoler ventilasyon düzeylerinde gerçeklefltirilmesine olanak sa lar. Tablo 2. Semptom s n rl incremental egzersiz testi s ras ndaegzersizi k s tlanmas gösteren parametreler. 1. Solunumsal s n rlanma Maksimal egzersizde VE/MVV > %80 PaCO 2 de art fl VD/VT de art fl Dinamik hiperinflasyon geliflmesi Egzersize ba l bronkospazm 2. Gaz de ifliminde bozulma Oksijen satürasyonunda düflme 3. Kardiyovasküler s n rlanma Egzersizde kalp h z > %80 beklenen maksimum kalp h z Kan bas nc nda düflme Ciddi aritmi Kardiyak semptomlar (örne in; gö üs a r s ) Hipertansif ya da hipotansif yan t Kondüsyonsuzluk 4. Di er Ortopedik Periferik vasküler Kas-iskelet Metabolik Motivasyonel- psikolojik T a b l o 3. Fonksiyonel de erlendirme gerektiren durumlar. Kas gücü ve dayan kl l Eklem a r s, hareket k s tl l Oksijen gereksinimi Dispne Egzersiz gereklili ini anlayamama Egzersiz korkusu Denge bozuklu u A r düzeyi ve lokalizasyonu Böylece dinamik hiperventilasyon azal r ve egzersiz dispnesinde azalma izlenir. Egzersiz e itim programlar kifliye özel egzersizi k s tlayan faktörleri göz önünde bulundurularak haz rlanmal d r (1). Kronik Solunum Hastal klar nda Egzersiz K s tlanmas nda Rolü Olan Faktörler Kronik solunum hastal olan olgularda solunumsal veya solunumsal olmayan birçok faktör birlikte ya da tek bafl na egzersiz k s tlanmas nda rol almaktad r (Tablo 4). 340

4 Tablo 4. Kronik solunum hastal klar nda egzersizi k s tlayan ned e n l e r. Azalm fl ventilatuar fonksiyonlar Hipoksemi ve hiperkarbi Kardiyak fonksiyonlarda azalma Kaslardaki güçsüzlük Beslenme problemleri Kardiyopulmoner nedenler en önemlilerinden kabul edilmekle birlikte, iskelet kas disfonksiyonunun egzersiz k - s tl l gelifliminde anahtar rolü oynad yap lan çal flmalarla ortaya konmufltur (12-14). KOAH l olgular n %40-45 inde egzersiz k s tl l ndaki ana semptom bacak a r - s d r. KOAH da iskelet kas disfonksiyonu kas kitlesinde ve gerginli inde azalma, yavafl kas lan kaslarda ve oksidatif endurans kas fibrillerinde atrofi, fiber kapilarizasyonu, oksidatif enzim kapasitesi ve kas endurans nda azalma ile karakterizedir (15,16). stirahat ve egzersiz kas metabolizmalar bozulmufl olup, düflük egzersiz yo unluklar nda egzersiz intolerans ve laktik asidoz geliflimi söz konusudur (17-19). KOAH da sistemik inflamasyon, malnütrisyon, yafllanma, serbest oksijen radikalleri düflük anabolik hormon seviyeleri, kortikosteroid iliflkili miyopati ve hipoksi gibi birçok faktör iskelet kas disfonksiyonu gelifliminden sorumludur (20,21). Hastal kla iliflkili geliflen bu tablolar kondüsyonzuslu a neden olur. Kondüsyonsuzluk gelifliminde hastan n dispne hissi nedeniyle daha sedanter bir yaflam tarz n benimsemesi de etkin rol oynar. Bu inaktivite kondüsyonsuzlu un ileri boyutlara gelmesine ve artm fl efor dispnesine neden olur. KPET nin Egzersizi K s tlayan Faktörlerin Ortaya Konulmas ndaki Rolü Egzersiz k s tl l n n fizyolojik temelleri multifaktöryeldir. Sa l kl kiflilerde egzersiz genellikle kardiyak at m hacmindeki k s tlama ile iliflkilidir. Farkl klinik durumlar için KPET i s ras nda egzersize yan t s kl kla birçok faktörden etkilenmesi ve bu faktörlerden baz lar n n overlap yapmas nedeniyle net de ildir. Ancak farkl klinik durumlarda farkl paternler geliflebilmektedir. Tablo 5 te egzersize kardiyopulmoner yan t paternleri verilmifltir. Egzersiz Program Oluflturulmas ve Egzersiz Reçeteleme Pulmoner rehabilitasyonda egzersiz e itimi hem alt ve hem de üst ekstremite endurans, germe ve endikasyonu olan olgularda solunum kas e itimini içermelidir. Süre, s kl k, egzersiz modu ve yo unluk kiflinin bafllang ç egzersiz test verileri, kondüsyon tablosu ve hastal n n ciddiyeti göz önünde bulundurularak reçetelenmelidir. KPET ve Egzersiz Reçetelenmesi Yo unluk aral ve üst limiti öncelikle hastan n egzersize tolerans ndan ve güvenlik faktörlerinden etkilenir. KPET nin egzersiz yo unlu unun reçetelendirilmesinde de önemi büyüktür. KPET ile saptanan pik ifl yükü ve pik VO 2 ve kalp h z n n yan s ra egzersiz testi sonunda semptomlar n fliddetinin belirlenmesi de egzersiz yo- unlu unun saptanmas nda kullan l r. Cooper C B. egzersiz reçetelendirilmesinde bafllang çta hedef egzersiz yo- unlu unun baz VO 2max n %40 n referans alarak pik ifl yükü, kalp h z ve dispne skorlamas n n bir iliflki içinde birlikte kullan larak belirlenebilece i önerisini getirmifltir (22). Maksimal, incremental egzersiz testleriyle birlikte periferal ölçümler, spesifik k s tlay c lar n ortaya Tablo 5. Farkl hastal klarda KPET paterleri. AT % VO 2 beklenen VE O 2 pulse Nab z peak V O 2 m a x rezervi VE/VO 2 SaO 2 VO 2 /HR r e z e r v i KKY Düflmez, yok Pulmoner, yok vasküler hastal k KOAH N/ölçülemez, yok Düflebilir N, AH N, N, N, Gö üs Duvar Hastal klar N/ölçülemez N Kondüsyonsuzluk N, N, Düflmez N 341

5 konulmas nda kullan l r. Tablo 6 da egzersizi k s tlayan nedenler ve egzersiz reçetelendirilmesindeki rolleri özetlenmifltir. Bu faktörlerden herhangi birinin varl hasta güvenli i ve monitörizasyon gereklili inin ortaya konmas nda yol göstericidir. Egzersiz yo unlu u: aerobik egzersiz reçetelendirilmesinde klinik anlaml de iflim ve optimal sonucun elde edilmesine olanak sa layacak hedef egzersiz yo unlu u önemlidir. Endurans e itimi yüksek veya düflük yo unluklarda uygulanabilir. Yüksek yo unluktaki egzersiz e itimi (örne in; %60-80 W max ) VO 2max da art fl, anaerobik efli e daha yüksek VO 2 de erlerinde ulafl m, kalp h z nda azalma, kas kapillerizasyonunda ve oksidatif enzim kapastesinde artma gibi fizyolojik kazan mlar hedefleniyorsa dikkate al nmal d r. Bu kazan mlar egzersiz endurans nda da daha büyük art fllar beraberinde getirir. Ancak tüm hastalar n yüksek yo unkuktaki egzersizleri tolere etmeleri söz konusu de ildir. Kendi maksimumlar ndaki egzersizi tolere eden ologular n da zamanla tolere edebildikleri egzersiz yo unluklar n n artt gösterilmifltir. Aral kl egzersiz e itimi yüksek ve düflük yo- unlu un alterne edilmesi ya da yüksek yo unluktaki egzersizin belli istirahat süreleri ile uygulanmas esas na dayanan, sürekli yüksek yo unlukta egzersizi tolere edemeyen olgularda reçetelenebilecek yaklafl mlard r. Egzersiz reçetelendirilmesinde ak lda tutulflmas gereken önemli bir nokta egzersiz tolerans nda art fl elde edilmesi için fizyolojik parametrelerde de art fl n mutlaka gerekmedi idir. Düflük yo unluktaki aerobik egzersizlerde de egzersiz endurans nda (Treadmill, yürüme, bisiklet) önemli düzelmeler sa lanabilir. Daha da ötesi birçok çal flmada transkütanöz nöromuskuler elektrik stimülasyonunun alt ekstremite kas gerginli i ve egzersiz endurans nda klasik kardiyovasküler egzersiz e itimi olmaks z n art fl sa lad ve ciddi hastal olup konvansiyonel egzersizleri yapamayan ya da bunun için isteksiz olan olgularda kullan labilece i gösterilmifltir. Egzersiz süre-s kl : Pulmoner rehabilitasyo programlar nda gözetimli egzersiz süre ve s kl haftada üç-befl kez, dakika/seans ve 4-12 hafta aras ndaki periodlarda de iflim göstermektedir. Uzun süreli programlarda kazan mlar daha belirgin ve etkiler daha kal c d r. Egzersiz modu: Pulmoner rehabiltasyon hastalar nda farkl birçok egzersiz modu kullan labilir. En faydal yak- Tablo 6. Egzersizi k s tlayan mekanizmalar ve egzersiz protokollerine etkileri. Egzersiz k s tlanmas Ventilatuar k s tlanma Ventilatuar yetmezlik Gaz de iflim bozukluklar Kardiyovasküler k s tlanma Kondüsyonsuzluk Semptomatik k s tlanma Egzersiz protokolüne etkileri Ventilatuar kapasiteyi art rmak Solunum sistemi mekanikleri düzeltmek Respiratuar kas gücünü art rmak Ventilatuar ihtiyac azaltmak Etkili solunum sa lamak (Vd/Vt yi art rmak) Destek O 2 ile desatürasyonu azaltmak Laktik asidozisi, kondüsyonu art rarak azaltmak Ekspiratuar ak m h z n art rmak Bronkodilatör tedavi Solunum h z n azaltmak Solunum teknikleri Panik atak kontrolü Hipoksemi ve hiperkapniyi önlemek Destek oksijen Asiste ventilasyon Kardiyovasküler monitörizasyon EKG kontrolü Kan bas nc takibi Medikasyon Kondüsyonu iyilefltirmeye yönelik egzersizler Metabolik efli in üstünde egzersiz yapt rmak Psikoterapi Desensitizasyon, Panik kontrolü 342

6 lafl m günlük yaflam aktivitelerini direkt etkileyen kaslar n çal flt r lmas d r. Bu tipik olarak hem alt hem de üst ekstremite kas gruplar n n çal flt r lmas n içerir. Alt ekstremite kaslar n n çal flt r ld modaliteler dayan kl l kta ve dengede art fla, bunlarda günlük yaflam performans nda düzelmeye katk sa lar. Endurans e itiminde a rl kl tercih edilen egzersiz modu; treadmill ergometre (%37), bisiklet ergometre (%23) ve her ikisinin birlikte (%40) kullan m d r. Treadmill in tercih edilme nedeni hastalar n daha kolay adapte olmalar n n yan s ra, günlük yaflam aktiviteleri ile daha uyumlu olmas ndand r. Artirit, eklem deformitesi veya morbid obez olgularda bisiklet ergometre kas iskelet sistemine daha az yük bindirmesi nedeniyle tercih edilmesi gereken egzersiz modudur. Bisiklet ergometre ayn zamanda monitörizasyon kolayl da sa lar. Üst ekstremite kas gruplar n n çal flt r lmas da faydal d r. Orta-ciddi KOAH olan olgular, özellikle de hiperinflasyon nedeniyle diyafragma mekanik dezavantaj olanlar üst ekstremite kas kullan - m n gerektiren günlük yaflam aktivitelerinde güçlük yaflarlar. Kollar n kald r lmas yüksek metabolik ve ventilatuar gereksinim do urur ve kol hareketini içeren aktivelerde solunum düzensizli ine neden olur. Solunum paterninde yaflanan bu de iflikliklerin nedeni aksesuar solunum kaslar n n inspirasyona destek vermek yerine kol hareketlerine yönelik kullan m ndan kaynaklan r. Üst ekstremite kaslar n n çal flt r lmas kas endurans nda, gerginli inde art fla, kol kaslar n kullan m n gerektiren hareketlerin daha düflük metabolik gereksinimle yap labilmesine ve hastan n kendini iyi hissetmesine olanak sa lar. Sonuç olarak üst ekstremite egzersizleri, alt ekstremite egzersizleri ile birlikte rutin olarak uygulanmal d r. Güçlendirme egzersizleri: Ventilatuar gereksinimin azalt lmas nda kullan labilecek yaklafl mlardan biri de güçlendirme egzersizleridir. Küçük kas gruplar n n a rl klarla tekrarlayan flekilde çal flt r lmas esas na dayanan bir yöntemdir. Bu tedavi modalitesinin yafll larda ve kronik kalp yetmezli i olan olgularda tek bafl na ya da KO- AH da endurans egzersizi ile birlikte uyguland nda perferik kas gücünde art fl sa lad yap lan çal flmalarla gösterilmifltir. Güçlendirme egzersizleri iki-üç kez/8 set halinde, her biri maksimum denemenin %70 i olacak flekilde, a rl k çal flmas olarak uygulan r. Solunum kas e itimi; KOAH l olgularda inspiratuar kas e itimi, inspiratuar kas zay fl olan olgularda egzersiz e itimine ilave edilmesi önerilen bir yaklafl md r. Son y llarda yay nlanan bir metaanalizde PR programlar na eklenen inspirasyon kas egzersizlerinin istirahat ve egzersizde ortaya ç kan dispneyi belirgin olarak olarak azaltt gösterilmifltir.. Bu amaçla maksimum inspiratuar ve ekspiratuar ölçümler yap larak solunum kas zay fl tespit edilen olgularda inspiratuar kas e itimi reçetelendirilmelidir. Solunum kas e itim tipleri; ak m direçli e itim (çap giderek küçülen bir aç kl ktan solunum yap lmas ), eflik yükleme e itimi (maksimal inspiratuar bas nc n belli bir yüzdesindeki bas nçda inspirasyon yap lmas ) ve isokapnik hiperventilasyondur. Rehberlerde resistif inspiratuar kas e itiminin haftada dört-befl gün Pimax n fiekil 1. Pulmoner rehabilitasyon programlar nda izlenecek yaklafl mlar. 343

7 %30-35 i yo unlu unda günde iki kez 15 er dakika olacak flekilde uygulanmas önerilmektedir (1,23,24). Sonuç olarak pulmoner rehabilitasyonda baflar l olman n yolu, aday n gereksinimine uygun program haz rlanmas ndan geçmektedir. Bunu için de öncelikle k s tl l n nereden kaynakland n bilmek ve hangi komponentlerin uygulanmas gerekti ini saptamak önemlidir. fiekil 1 de pulmoner rehabilitasyon program haz rlan rken izlenebilecek yaklafl mlar verilmifltir. KAYNAKLAR 1. AACVPR Guidlines for pulmonary rehabilitation programs. 3 rd ed Wasserman K, Hansen JE, Sue DY, Casaburi R, Whipp BJ. Prin - ciples of exercise testing and interpretation: Including patho - logy and clinical applications. 3 rd ed. Philadelphia: Lippincott Williams Wilkins, 1999: ATS statement: Guidlines for six-minute walk test. Am J Res - pir Crit Care Med 2002; 166: Solway S, Brooks D, Lacasse Y, Thomas S. A Qualatatif Syste - mik overview of the measurewment properties of functional walk tests used in the cardiorespiratory domain. Chest 2001; 119: Ambrosino N. Field tests in pulmonary disease. Thorax 1999; 54: Singh SJ, Morgan MDL, Scott S. Developmentof shuttle wal - king test of disability in patients with chronic airways obs - truction. Thorax 1992; 47: Steele B. Time walking tests of exercise capacity in chronic cardiopulmonary illness. J Cardiopulm Rehabil 1996; 16: Morales FJ, Montemayer T, Martinez A. Shuttle versus 6-mi - nute walk test in prediction of outcome in chronic heart fa - ilure. Int Cardiol 2000; 76: Revil SM, Morgan MDL, Singh SJ. The endurans shuttle walk: A new field test fort he assessment of endurance capacity in COPD. Thorax 1999; 54: Cassaburi R, Kukafka D, Cooper CB. Improvement in exercise tolerance with combination of tiotropium and pulmonary re - habilitation in patients with COPD. Chest 2005; 127: Cassaburi R, Porszasz J, Burns, et al. Physiologic benefits of exercise training in rehabilitation patients with severe chro - nic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1997; 155: Casaburi R. Skeletal muscle dysfunction in chronic obstructi - ve pulmonary disease. Med Sci Sports Exerc 2001; 33: ATS/ERS. Skeletal muscle dysfunction in chronic obstructive pul - monary disease. Am J Respir Crit Care Med 1999; 159: Baarends EM, Schols AMWJ, Mostert R, Wouters EFM. Peak exercise respons in relation to tissue depletion in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Eur Respir J 1997; 10: Bernard S, LeBlanc P, Whittom F. Peripheral muscle weakness in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1998; 158: Jacobsson P, Jordfelt I, Brundin A. Skeletal muscle metabo - lites and fiber types in patients with advanced COPD with and without chronic respiratory failure. Eur Respir J 1990; 3: Gosselik R, Troosters T, Decramer M. Peripheral muscle we - akness contributes to exercise limitation in COPD. Am J Res - pir Crit Care Med 1996; 153: Hamilton AL, Killian KJ, Summers E, Jones NL. Muscle strength, symptoms intensity and exercise capacity in patients with cardiorespiratory disorders. Am J Respir Crit Care Med 1995; 152: Polkey MI. Muscle metabolism and exercise tolerance in COPD. Chest 2002; 121: Debigare R, Cote CH, Maltais F. Peripheral muscle wasting in chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Ca - re Med 2001; 164: Wouters EFM, Creutzberg EC, Schols AMWJ. Systemic effects in COPD. Chest 2002; 121: Cooper CB. Exercise in chronic pulmonary disease: aerobic exercise prescription. Medicine science in sports exercise 2001: ATS/ERS Statement on Pulmonary Rehabilitation. Am J Respir Crit Care Med 2006; 173: Weiner P, McConell A. Respiratory muscle training in chronic obstructive pulmonary disease: Inspiratory, expiratory, or both? Curr Opin Pulm Med 2005; 1:

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI Doç.Dr.Mitat KOZ Fiziksel Uygunluk Test Sonuçları Klinik Egzersiz Test Sonuçları Fiziksel Uygunluk Test Sonuçlarının Yorumlanması Bireyler arası karşılaştırmalar

Detaylı

EGZERSİZ TESTLERİ TİPLERİ ve KPET ENDİKASYON ve KONTRENDİKASYONLARI. Dr. Füsun Öner Eyüboğlu Başkent Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı

EGZERSİZ TESTLERİ TİPLERİ ve KPET ENDİKASYON ve KONTRENDİKASYONLARI. Dr. Füsun Öner Eyüboğlu Başkent Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı EGZERSİZ TESTLERİ TİPLERİ ve KPET ENDİKASYON ve KONTRENDİKASYONLARI Dr. Füsun Öner Eyüboğlu Başkent Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Statik Testlerin tanıda kısıtlayıcı özellikleri: İstirahat

Detaylı

FERİK KASLARIN EGZERSİZ

FERİK KASLARIN EGZERSİZ KOAH DA PERİFER FERİK KASLARIN EGZERSİZ EĞİTİMİ Doç.. Dr. Alev GÜRGG RGÜN Ege Üniversitesi Tıp T p Fakültesi Göğüs G Hastalıklar kları Anabilim Dalı KOAH Nefes darlığı Azalmış aktivite Depresyon Sosyal

Detaylı

PULMONER REHABİLİTASYON ÜNİTESİ NASIL YAPILANDIRILMALI

PULMONER REHABİLİTASYON ÜNİTESİ NASIL YAPILANDIRILMALI PULMONER REHABİLİTASYON ÜNİTESİ NASIL YAPILANDIRILMALI Doç. Dr. PINAR ERGÜN Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim Araştırma Hastanesi PULMONER REHABİLİTASYON ve EVDE BAKIM MERKEZİ Pulmoner

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

PULMONER REHABİLİTASYONDA HASTA SEÇİMİ, DEĞERLENDİRMEDE ALAN TESTLERİ Doç.Dr. Pınar ERGÜN Pulmoner rehabilitasyon (PR), kronik solunum hastalığı olan olgularda standart medikal tedaviye rağmen egzersiz

Detaylı

EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ REÇETESİ? Egzersiz reçetesi bireylere sistematik ve bireyselleştirilmiş fiziksel aktivite önerileri yapılmasıdır. EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL

Detaylı

Doç. Dr. Alev GÜRGÜN

Doç. Dr. Alev GÜRGÜN KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞINDA PULMONER REHABİLİTASYON: PROGRAMLAR & YAŞANAN ZORLUKLAR Doç. Dr. Alev GÜRGÜN Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı İZMİR Pulmoner Rehabilitasyonun

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD.

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. Rehabilitasyonun Tanımı Fizyolojik veya anatomik yetersizliği

Detaylı

GARD Türkiye Projesi PULMONER REHABİLİTASYON

GARD Türkiye Projesi PULMONER REHABİLİTASYON GARD Türkiye Projesi PULMONER REHABİLİTASYON Pulmoner Rehabilitasyon; ERS/ATS Pulmoner rehabilitasyon kronik solunum hastalığı olup semptomatik ve sıklıkla günlük yaşam aktiviteleri azalmış olgularda kanıta

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Kardiyopulmoner egzersiz testleri

Kardiyopulmoner egzersiz testleri JCEI / 2014; 5 (3): 504-509 Journal of Clinical and Experimental Investigations doi: 10.5799/ahinjs.01.2014.03.0448 DERLEME / REVIE ARTICLE Kardiyopulmoner egzersiz testleri Cardiopulmonary exercise testing

Detaylı

GARD Türkiye Projesi. Kronik solunum hastalıkları Evde Sağlık Hizmetleri

GARD Türkiye Projesi. Kronik solunum hastalıkları Evde Sağlık Hizmetleri GARD Türkiye Projesi Kronik solunum hastalıkları Evde Sağlık Hizmetleri KBYM Triaj Bilgilendirme Eğitim İleri teknoloji hastaneleri 2. Basamak hastane Evde bakım I. basamak Acil Servisler Özel bakım kuruluşları

Detaylı

Aslında egzersiz kısıtlanması multifaktöriyeldir; bu faktörlerden birisi baskın etken iken, diğer faktörler de kısıtlanma fizyopatogenezine katkıda bu

Aslında egzersiz kısıtlanması multifaktöriyeldir; bu faktörlerden birisi baskın etken iken, diğer faktörler de kısıtlanma fizyopatogenezine katkıda bu PULMONER REHABLİTASYONA ADAY HASTALARIN DEĞERLENDİRİLMESİNDE KARDİOPULMONER EGZERSİZ TESTLERİ Doç.Dr. Öznur AKKOCA YILDIZ Ankara Üniversitesi, Göğüs Hastalıkları AD Aerobik egzersiz en azından birkaç dakikalığına

Detaylı

Pulmoner Rehabilitasyon ve mlanması

Pulmoner Rehabilitasyon ve mlanması Pulmoner Rehabilitasyon ve Evde Bakımın n Tanımlanmas mlanması Prof. Dr. Müzeyyen M Erk İ.Ü.Cerrahpaşa a Tıp T p Fakültesi Göğüs s Hastalıklar kları AD Konunun Planı Tanım Amaç, endikasyonlar PR nun komponentleri

Detaylı

LABAROTUVAR DONANIMI VE METODOLOJİ. Doç. Dr. Fadıl Özyener Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı

LABAROTUVAR DONANIMI VE METODOLOJİ. Doç. Dr. Fadıl Özyener Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı LABAROTUVAR DONANIMI VE METODOLOJİ Doç. Dr. Fadıl Özyener Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı Egzersiz Testleri Kardiyo Pulmoner Egzersiz Testleri Yürüme/Mekik Testleri Kardiyo-Pulmoner

Detaylı

PULMONER REHABİLİTASYON. Doç. Dr. Pınar Ergün drpinarergun@gmail.com

PULMONER REHABİLİTASYON. Doç. Dr. Pınar Ergün drpinarergun@gmail.com PULMONER REHABİLİTASYON Doç. Dr. Pınar Ergün drpinarergun@gmail.com Pulmoner rehabilitasyon (PR) Avrupa Solunum Araştırmaları Derneği (ERS) ve Amerika Toraks Derneği (ATS) tarafından kronik solunum hastalığı

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

Kardiyopulmoner egzersiz testleri

Kardiyopulmoner egzersiz testleri Gaye ULUBAY, Füsun ÖNER EYÜBOĞLU Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, Ankara. ÖZET Solunumsal ve kardiyak fonksiyonları değerlendirmek için istirahatte yapılan ölçümlerin

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

Aort Kapak Darlığı Dr.Mustafa SAÇAR Tarihçe

Aort Kapak Darlığı Dr.Mustafa SAÇAR Tarihçe Aort Kapak Darlığı Dr.Mustafa SAÇAR 17.03.2008 Tarihçe v 1914: Tuffier Dijital yolla aort kapak dilatasyonu v 1952: Bailey LV den dilatör ile yaklaşım v 1954: Gibbon KALP AKCİĞER MAKİNASI Aortik valvotomi

Detaylı

Orta ve Şiddetli Obstrüksiyonu Olan KOAH lı Hastalarda Altı Dakikalık Yürüme Testini Belirleyen Faktörler

Orta ve Şiddetli Obstrüksiyonu Olan KOAH lı Hastalarda Altı Dakikalık Yürüme Testini Belirleyen Faktörler Orta ve Şiddetli Obstrüksiyonu Olan KOAH lı Hastalarda Altı Dakikalık Yürüme Testini Belirleyen Faktörler Sema SAVCI, Deniz İNAL İNCE, Hülya ARIKAN Hacettepe Üniversitesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Detaylı

Göğüs ağrılarının ayırıcı tanısı. Prof. Dr. Zeki Öngen İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı

Göğüs ağrılarının ayırıcı tanısı. Prof. Dr. Zeki Öngen İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Göğüs ağrılarının ayırıcı tanısı Prof. Dr. Zeki Öngen İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Göğüs ağrısı ile ne sıklıkta karşılaşıyoruz? Göğüs ağrısı ile ne sıklıkta karşılaşıyoruz? İngiltere

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

FUTBOL HAZIRLIK DÖNEMİ DAYANIKLILIK ANTRENMANI. Hasan ÇAKMAK Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hareket ve Antrenman Bilimleri

FUTBOL HAZIRLIK DÖNEMİ DAYANIKLILIK ANTRENMANI. Hasan ÇAKMAK Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hareket ve Antrenman Bilimleri FUTBOL HAZIRLIK DÖNEMİ DAYANIKLILIK ANTRENMANI Hasan ÇAKMAK Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hareket ve Antrenman Bilimleri DAYANIKLILIK Sporda dayanıklılık "Uzun süre devam eden yüklenmelerde

Detaylı

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ AKTS. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori. Uygulama. (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 2 - - 2 EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ FTR

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ AKTS. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori. Uygulama. (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 2 - - 2 EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ FTR EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar AKTS EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ FTR 203 Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin Türü Zorunlu Dersin öğrenme ve Yüz yüze öğretme teknikleri Dersin

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMİ HASTALARINDA EVDE SAĞLIK UYGULAMALARI

SOLUNUM SİSTEMİ HASTALARINDA EVDE SAĞLIK UYGULAMALARI SOLUNUM SİSTEMİ HASTALARINDA EVDE SAĞLIK UYGULAMALARI Yrd. Doç. Dr. Sibel KÜÇÜK Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Solunum Sistemi Hastalıklarında Evde Bakımın Amacı Progresyonu önlemek,

Detaylı

APAH: konjenital kalp hastalığı. Prof. Dr. Sanem Nalbantgil Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji AD 2015 ADHAD 2. PAH OKULU

APAH: konjenital kalp hastalığı. Prof. Dr. Sanem Nalbantgil Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji AD 2015 ADHAD 2. PAH OKULU APAH: konjenital kalp hastalığı Prof. Dr. Sanem Nalbantgil Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji AD 2015 ADHAD 2. PAH OKULU Klinik Sınıflama 2009 Eisenmenger Sendromu ve sistemik komplikasyonlar European

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname Teknik Alan BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Buluş, böbreküstü bezi yetmezliğinin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

Zeynep Atam Tafldemir 1, fiermin Börekçi 1, Tunçalp Demir 1, Sema Umut 1. ARAfiTIRMA

Zeynep Atam Tafldemir 1, fiermin Börekçi 1, Tunçalp Demir 1, Sema Umut 1. ARAfiTIRMA Cerrahpafla T p Dergisi 2009; 40(4): 129-135 ISSN: 1300-5227 ARAfiTIRMA Kronik Obstrüktif Akci er Hastal nda Solunum Fizyoterapisi ve Beslenmenin Solunum Fonksiyon Testleri, Efor Kapasitesi ve Yaflam Kalitesi

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

Türk Toraks Derneği. Akut Bronşiyolit Tanı, Tedavi ve Korunma Uzlaşı Raporu Cep Kitabı. Cep Kitapları Serisi. www.toraks.org.tr

Türk Toraks Derneği. Akut Bronşiyolit Tanı, Tedavi ve Korunma Uzlaşı Raporu Cep Kitabı. Cep Kitapları Serisi. www.toraks.org.tr Türk Toraks Derneği Türk Toraks Derneği Cep Kitapları Serisi Akut Bronşiyolit Tanı, Tedavi ve Korunma Uzlaşı Raporu Cep Kitabı www.toraks.org.tr Editörler HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Münevver Erdinç Ege Üniversitesi

Detaylı

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, sarkopeni nin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu Günümüzde sarkopeni,

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG

RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG ÜÇLENDİRME ÇALIŞMALARI Doç.. Dr. Ercan ÖZGAN Düzce Üniversitesi YAPILARDA OLU AN R SKLER N NEDENLER GENEL OLARAK 1. Tasar m ve Analiz Hatalar 2. Malzeme Hatalar 3. çilik Hatalar

Detaylı

ACİL SERVİSTE ŞOK YÖNETİMİ

ACİL SERVİSTE ŞOK YÖNETİMİ ACİL SERVİSTE ŞOK YÖNETİMİ Yrd. Doç. Dr. Z. Defne DÜNDAR Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fak. Acil Tıp AD. KONYA ŞOK Sistemik doku perfüzyonu bozulduğu ve dokulara oksijen sunumunun azaldığı klinik

Detaylı

DR. ERGÜN ÇİL. www.erguncil.com

DR. ERGÜN ÇİL. www.erguncil.com DR. ERGÜN ÇİL www.erguncil.com TAŞİARİTMİLER BURSA TABİP ODASI 2014 2 TAŞİARİTMİLER BURSA TABİP ODASI 2014 3 DR. ERGÜN ÇİL www.erguncil.com Taşiaritmiler: Dar QRS li ( 0.08 sn) taşikardi Sinüzal taşikardi

Detaylı

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi KİHG/İŞL-005 19.08.2009 07.08.2012 2 1/8 GÜNCELLEME BİLGİLERİ Güncelleme Tarihi Güncelleme No Açıklama 11.11.2009 1 Belge içeriğinde ve belge numarasında değişiklik yapılması 07.08.2012 2 Komite, başlık,

Detaylı

Kronik Obstrüktif Akci er Hastal nda Solunum Kaslar Egzersizlerinin ve Aerobik Egzersiz Program n n Yaflam Kalitesi Üzerine Etkileri

Kronik Obstrüktif Akci er Hastal nda Solunum Kaslar Egzersizlerinin ve Aerobik Egzersiz Program n n Yaflam Kalitesi Üzerine Etkileri 14 Orijinal Makale / Original Article Kronik Obstrüktif Akci er Hastal nda Solunum Kaslar Egzersizlerinin ve Aerobik Egzersiz Program n n Yaflam Kalitesi Üzerine Etkileri Effects of Ventilatory Muscle

Detaylı

DAYANIKLILIK ÖLÇÜMÜ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

DAYANIKLILIK ÖLÇÜMÜ DOÇ.DR.MİTAT KOZ DAYANIKLILIK ÖLÇÜMÜ DOÇ.DR.MİTAT KOZ 1 İndirekt Kalorimetri- Oksijen Tüketim Hızı VO 2 Egzersiz yapan bireyin oksijen tüketim hızının (VO 2 ) ölçümünden enerji tüketimi hesaplanabilir. Buna indirekt kalorimetri

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

CPAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. www.uykubozuklugu.com

CPAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. www.uykubozuklugu.com CPAP TEDAVİSİ Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi www.uykubozuklugu.com UZUN DÖNEMDE Hipertansiyon Felç Aritmiler İnfarktüs KISA DÖNEMDE Yaşam Kalitesinde kötüleşme

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

Kardiyomyopatiler. Dilate kardiyomiyopati. Dr. Faruk Güngör. Spesifik Kardiyomiyopatiler. Dilate kardiyomiyopati

Kardiyomyopatiler. Dilate kardiyomiyopati. Dr. Faruk Güngör. Spesifik Kardiyomiyopatiler. Dilate kardiyomiyopati Kardiyomyopatiler Dr. Faruk Güngör Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı Kardiyomiyopati Kalbin yapısını doğrudan değiştiren ve miyokard fonksiyonunda bozulmaya yol açan bir grup hastalıktır

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ Deneyde dolu alan tarama dönüşümünün nasıl yapıldığı anlatılacaktır. Dolu alan tarama

Detaylı

GENEL ANTRENMAN Antrenmanla gelişimi amaçlanan özellikler:

GENEL ANTRENMAN Antrenmanla gelişimi amaçlanan özellikler: GENEL ANTRENMAN Antrenman fizik ve moral güç ile teknik ve taktik becerilerin artırılması için yapılan fiziksel ve psikolojik yüklenmelerdir. Diğer bir ifade ile antrenman, sporcuların en yüksek sportif

Detaylı

Kronik Solunum Hastalıklar Vücut Kompozisyon anormallikleri ve Nutrisyonel destek. Solunumsal rehabilitasyon- Evde Bakım m Merkezi

Kronik Solunum Hastalıklar Vücut Kompozisyon anormallikleri ve Nutrisyonel destek. Solunumsal rehabilitasyon- Evde Bakım m Merkezi Kronik Solunum Hastalıklar klarında Vücut Kompozisyon anormallikleri ve Nutrisyonel destek Doç.Dr. Pınar P Ergün Atatürk Göğüs G s Hastalıklar kları ve Göğüs G s Cerrahisi Merkezi/ Solunumsal rehabilitasyon-

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

T.C. PAMUKKALE ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAKÜLTESĠ FĠZĠKSEL TIP VE REHABĠLĠTASYON ANABĠLĠM DALI

T.C. PAMUKKALE ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAKÜLTESĠ FĠZĠKSEL TIP VE REHABĠLĠTASYON ANABĠLĠM DALI T.C. PAMUKKALE ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAKÜLTESĠ FĠZĠKSEL TIP VE REHABĠLĠTASYON ANABĠLĠM DALI FAZLA KĠLOLU VE OBEZ KRONĠK OBSTRÜKTĠF AKCĠĞER HASTALIĞI OLAN BĠREYLERDE SÜREKLĠ VEYA ARALIKLI BĠSĠKLET ERGOMETRĠSĠ

Detaylı

MERSİN SAHİL YÜRÜYÜŞ BANDI ve EGZERSİZ

MERSİN SAHİL YÜRÜYÜŞ BANDI ve EGZERSİZ Dr.Abdullah Arıcıoğlu İç Hastalıkları Uzmanı MERSİN MERSİN SAHİL YÜRÜYÜŞ BANDI ve EGZERSİZ Mersin sahil yürüyüş bandı, Hilton Otelinden Mezitli Babil kavşağına kadar 8.5 kilometre uzunluğundadır. Bu uzunluğun

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

Yeni Anket Verisi Girişi

Yeni Anket Verisi Girişi Yeni Anket Verisi Girişi lara ait kimlik verileri kesinlikle başka bir alanda paylaşılmayacaktır. ya ait özel veriler, sadece bilimsel çalışma merkezinin kendisi tarafından görüntülenebilecektir. proje

Detaylı

RİSK ANALİZİ VE. İşletme Doktorası

RİSK ANALİZİ VE. İşletme Doktorası RİSK ANALİZİ VE MODELLEME İşletme Doktorası Programı Bölüm - 1 Portföy Teorisi Bağlamında Risk Yönetimi ile İlgili Temel Kavramlar 1 F23 F1 Risk Kavramı ve Riskin Ölçülmesi Risk istenmeyen bir olayın olma

Detaylı

NEFES DARLIĞI İLE BAŞ EDEBİLME YÖNTEMLERİ. Doç.Dr. Sevgi Özalevli DEÜ. Fizik Tedavi ve Reh. YO., İzmir

NEFES DARLIĞI İLE BAŞ EDEBİLME YÖNTEMLERİ. Doç.Dr. Sevgi Özalevli DEÜ. Fizik Tedavi ve Reh. YO., İzmir NEFES DARLIĞI İLE BAŞ EDEBİLME YÖNTEMLERİ Doç.Dr. Sevgi Özalevli DEÜ. Fizik Tedavi ve Reh. YO., İzmir 1 Sunu İçeriği Nefes Darlığı = Dispne, Tanım, Nedenleri Dispne Tedavisi, Farmakolojık Olmayan Yöntemler

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ LİSANSÜSTÜ UZAKTAN EĞİTİM YÖNERGESİ

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ LİSANSÜSTÜ UZAKTAN EĞİTİM YÖNERGESİ AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ LİSANSÜSTÜ UZAKTAN EĞİTİM YÖNERGESİ Afyonkarahisar 2012 İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM... 1 AMAÇ, KAPSAM, DAYANAK ve TANIMLAR... 1 Amaç... 1 Kapsam... 1 Dayanak... 1 Tanımlar...

Detaylı

OBEZİTE-HİPOVENTİLASYON SENDROMU

OBEZİTE-HİPOVENTİLASYON SENDROMU OBEZİTE-HİPOVENTİLASYON SENDROMU Dr. Gökhan Kırbaş Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Bozuklukları Merkezi TORAKS DERNEĞİ UYKU BOZUKLUKLARI ÇALIŞMA GRUBU MERKEZİ KURSLAR

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

KOAH da dinamik hiperinflasyonun egzersiz dispnesi, egzersiz kapasitesi ve yaşam kalitesine etkisi

KOAH da dinamik hiperinflasyonun egzersiz dispnesi, egzersiz kapasitesi ve yaşam kalitesine etkisi KOAH da dinamik hiperinflasyonun egzersiz dispnesi, egzersiz kapasitesi ve yaşam kalitesine etkisi Eylem Sercan ÖZGÜR 1, Sibel ATIŞ 1, Arzu KANIK 2 1 Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları

Detaylı

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri ÖNEMLİ! İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kilonuza dikkat ediniz. Ani bir kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) durumuna karşı yanınızda her zaman birkaç adet şeker bulundurunuz. Mutlaka egzersiz

Detaylı

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma)

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma) .Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Kanama ve Tromboza E ilim Sempozyum Dizisi No: 36 Kas m 2003; s. 185-189 Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil

Detaylı

Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması. Dr. Ahmet U. Demir

Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması. Dr. Ahmet U. Demir Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması Dr. Ahmet U. Demir Solunum fizyolojisi Bronş Ağacı Bronş sistemi İleti havayolları: trakea (1) bronşlar (2-7) non respiratuar bronşioller (8-19) Gaz değişimi: respiratuar

Detaylı

DİSPNE. Dr.Mehmet Okumuş Ankara Eğ. Arş. Hastanesi Acil Tıp Kliniği

DİSPNE. Dr.Mehmet Okumuş Ankara Eğ. Arş. Hastanesi Acil Tıp Kliniği DİSPNE Dr.Mehmet Okumuş Ankara Eğ. Arş. Hastanesi Acil Tıp Kliniği Anlatım Planı Dispne tanımı Ayırıcı tanılar Dispne tanısında kullanılan tetkikler Özet Dispne nedir? Yoğunluğu değişken solunum konforu

Detaylı

SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR

SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR ÖĞRENİM HEDEFLERİ SFT parametrelerini tanımlayabilmeli, SFT ölçümünün doğru yapılıp yapılmadığını açıklayabilmeli, SFT sonuçlarını yorumlayarak olası tanıyı

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Türk Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi

Türk Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi Sağlam M, Arıkan H, Vardar Yağlı N, İnal İnce D, Çalık Kütükçü E, Savcı S, Akdoğan A, Tokgözoğlu L. Pulmoner Arteryel Hipertansiyonda İnspiratuar Kas Kuvvetini Belirleyen Faktörler: Dispne Ve Fonksiyonel

Detaylı

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU 2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU I- 2008 Mali Yılı Bütçe Sonuçları: Mali Disiplin Sağlandı mı? Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan 2008 mali yılı geçici bütçe uygulama sonuçlarına

Detaylı

Tarifname KRONİK YORGUNLUK SENDROMUNUN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname KRONİK YORGUNLUK SENDROMUNUN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname Teknik Alan KRONİK YORGUNLUK SENDROMUNUN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Buluş, kronik yorgunluk sendromunun tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NA GİRİŞ KOŞULLARI : Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokullarının veya Yüksekokul ve Fakültelerin Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Detaylı

NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas

NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas Çiftlik hayvanlar yeti tiricili inde yem kalitesinin belirleyici etkisi vard r. Ancak, yüksek kaliteli yem besicilik maliyetlerini önemli

Detaylı

Hazırlayan ekip : Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Çalışma Grubu. Üyeler - Dr.Baktash Morrad - Dr.Ayşe Hüseyinoğlu - Dr.

Hazırlayan ekip : Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Çalışma Grubu. Üyeler - Dr.Baktash Morrad - Dr.Ayşe Hüseyinoğlu - Dr. Genç Kardiyologlar Grup Sorumlusu - Prof.Dr.Oktay Ergene Bilimsel İçeriğin Değerlendirilmesi, Son Düzenleme - Prof.Dr. Recep Demirbağ Düzenleme, Gözden Geçirme - Uz.Dr.Rida Berilğen - Uz.Dr.Barış Düzel

Detaylı

Türk Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi

Türk Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi DOI 10.7603/s40680-013-0001-6 Sağlam M, Savcı S, Vardar Yağlı N, Çalık E, Arıkan H, İnal İnce D, Boşnak Güçlü M, Bayrakçı Tunay V, Çöplü L. Relationship between obesity and respiratory muscle strength,

Detaylı

Daha fazla seçenek için daha iyi motorlar

Daha fazla seçenek için daha iyi motorlar Daha fazla seçenek için daha iyi motorlar Kollmorgen, Universal Robots'un daha hafif ve daha güçlü olmasını sağlıyor Altı eksenli robotlar; örneğin, işleme ve üretim tesislerinde kullanılmaktadır. Bu robotlar,

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 142

Detaylı

BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol

BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol 1. Giriş Bu yazıda, Bursa daki (ciro açısından) en büyük 250 firmanın finansal profilini ortaya koymak amacındayız.

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl Altan ÇET NKAL MESS fl Sa l ve Güvenli i Uzman Geliflen yeni yönetim anlay fllar, hiyerarflik yap - lanmadan

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

SPORCULARDA KARDİYAK SEBEPLİ ANİ ÖLÜMLER

SPORCULARDA KARDİYAK SEBEPLİ ANİ ÖLÜMLER SPOR HEKİMLİĞİ ANABİLİM DALI SPORCULARDA KARDİYAK SEBEPLİ ANİ ÖLÜMLER DOÇ.DR.ERDEM KAŞIKCIOĞLU 1 35 yaşın altındaki sporcularda ani ölüm nedenleri 2% 1% 2% 4% 2% 2% 35% 3% 3% 3% 4% 5% 24% 10% Hipertrofik

Detaylı

KONGENİTAL KALP HASTALIKLARINDAN KORUNMA. Doç. Dr. Kemal Nişli İTF Pediatrik Kardiyoloji

KONGENİTAL KALP HASTALIKLARINDAN KORUNMA. Doç. Dr. Kemal Nişli İTF Pediatrik Kardiyoloji KONGENİTAL KALP HASTALIKLARINDAN KORUNMA Doç. Dr. Kemal Nişli İTF Pediatrik Kardiyoloji Doğumsal kalp hastalığının sıklığı % 0.9 Ciddi anomali % 0.3 Her yıl 1.2 milyon kalp hastası bebek dünyaya gelmekte

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

Kaynaştırma Uygulamaları Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ. eskemre@gmail.com

Kaynaştırma Uygulamaları Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ. eskemre@gmail.com Kaynaştırma Uygulamaları Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ eskemre@gmail.com Kaynaştırma Özel Gereksinimli Bireylerin Eğitim Ortamları Tam zamanlı genel eğitim sınıfı Öğretmene danışmanlık sağlandığı tam zamanlı

Detaylı

İçindekiler. 2. Zaman Verilerinin Belirlenmesi 47

İçindekiler. 2. Zaman Verilerinin Belirlenmesi 47 İçindekiler 1. Süreç Verileri Yönetimine Giriş 1 1 Giriş 3 2 Temel Bilgiler 5 2.1 Refa ya göre süreç yönelimli zaman verileri yönetimi anlayışı 5 2.2 Standart süreçte veriler 8 2.2.1 Yönetim verileri 9

Detaylı

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI Portal Adres NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI : www.cayyolu.com.tr İçeriği : Gündem : http://www.cayyolu.com.tr/haber/nijerya-dan-gelen-yolcuda-ebolaya-rastlanmadi/96318 1/3 SAGLIK IÇIN EGZERSIZ

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı