Elma Yetiştiriciliği Alanında Çalışanların Tarım İlaçları Konusunda Bilgi, Tutum ve Davranışları*

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Elma Yetiştiriciliği Alanında Çalışanların Tarım İlaçları Konusunda Bilgi, Tutum ve Davranışları*"

Transkript

1 Araştırma/Research Article TAF Prev Med Bull 2010; 9(6): Elma Yetiştiriciliği Alanında Çalışanların Tarım İlaçları Konusunda Bilgi, Tutum ve Davranışları* [The Knowledge, Attitude and Behaviour of Employees Agriculture Area about Pesticide] ÖZET AMAÇ: Bu araştırmanın amacı, elma yetiştiriciliği alanında çalışan bireylerin yaşadığı hanelerde pestisit ile zehirlenme sıklığını belirlemek, ilaçlama yapan bireylerin tarım ilaçları ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarını değerlendirmektir. YÖNTEM: Araştırma Isparta da elmacılığın yoğun olarak yapıldığı Eğirdir ve Gelendost ilçelerine bağlı altı köyde gerçekleştirildi. Sosyodemografik özelliklerini ve tarım ilaçlarının doğru kullanımı ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarını değerlendirmek üzere hazırlanmış anketler kullanılarak veriler toplandı. Son bir yıl içinde tarım ilacı ile zehirlenme pestisit zehirlenme sıklığı belirlendi. BULGULAR: Araştırma grubunda son bir yıl içinde tarım ilacı ile zehirlenme sıklığı %1,3 olarak belirlendi. Zehirlenme olgularının %75 i 15 yaş altındaydı. Araştırma grubunun %71 inde ilaçlama ve sonrasında sağlık şikâyetleri görülmekteydi. Çiftçilikle geçimini sağlayan bireylerde şikâyet görülme sıklığı diğerlerinden yüksekti. Bireylerin ilaçlama sırasında kişisel koruyucu önlemlere yeterince dikkat etmedikleri, eldiven, maske, özel giysi ve çizme giymeden ilaçlama yaptıkları, önerilen dozun üzerinde ilaç kullandıkları, ilaçlama sonrası hasat öncesi beklenmesi gereken süreye uymadıkları belirlendi. SONUÇ: İlaçlamada aktif çalışan bireylerin tarım ilaçlarının önerilen dozda kullanımı, tarım ilacı kalıntılarının çevreye, ürüne ve dolaylı olarak insana verebileceği zararlar, koruyucu önlemler konusunda düzenli eğitimlerinin gerekliliği ortaya çıkmıştır. SUMMARY AIM: The aims of this study were; to determine incidence of pesticide intoxication among individual who live in homes with farmers and to evaluate the knowledge, attitude and behavior of employees agriculture area about pesticide. METHOD: The study was conducted in six villages in Egirdir and Gelendost districts where the most commonly apple produced and pesticide applied. In addition, the data were collected using the questionnaire prepared to evaluated sociodemographic status, individual pesticide application, information about pesticides. The incidence of pesticide intoxication was determined during the last year. RESULTS: The prevalence of pesticide poisoning was defined as 1.3% in the research group in the past year. Seventy five of poisoning cases were under 15 years. The various symptoms and complaints were seen in 71% of the research group during application or then. Those were determined that personal protective measures were not careful enough, and gloves, masks, special clothing and boots were not worn during spraying, and pesticide application was made more than the recommended dose, and the time required to wait were not followed after application and before harvest. CONCLUSION: Individuals who apply the pesticides should be educated systematically about the recommended dosages, some harmful effects substance to environment, products and to human health, together with protection methods. Günferah Şahin 1 Ersin Uskun 2 Recep Ay 3 Serdal Öğüt 4 1 Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, 2 Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD, 3 Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü, 4 Süleyman Demirel Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Kan Merkezi, Isparta Anahtar Kelimeler: Tarım İlaçları, Pestisit, Bilgi, Tutum ve Davranış. Key Words: Pesticides, Knowledge, Attitudes and Behavior. Sorumlu yazar/ Corresponding author: Ersin Uskun Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Morfoloji Binası, Doğu Kampus, Isparta, Türkiye. *Bu çalışma Süleyman Demirel Üniversitesi Araştırma Projeleri Yönetim Birimi tarafından 1566 YL 07 proje numarası ile desteklenmiştir. GİRİŞ Dünya nüfusu artmaya devam ederken, diğer taraftan bu nüfusu beslemek için tarım yapılacak alanlar gittikçe azalmaktadır. Bu azalmanın başlıca sebepleri, çoğu verimli tarım alanının yerleşim ve sanayi bölgesi olarak kullanılması, tarım alanlarına yakın, yerleşim ve sanayi bölgelerinden bırakılan evsel ve endüstriyel atıkların, verimli sahaları tarım yapılamaz hale getirmeleri, küresel ısınma nedeniyle oluşan kuraklık ve çölleşmedir. Küresel ısınmanın önüne geçilmesi için gerekli çevreyi koruyucu tedbirler alınması dünyanın ve canlıların geleceği için önemlidir. Bu arada giderek artan dünya nüfusunu beslemek için sınırlı tarım yapılabilen alanlardan en yüksek verimi almak bir gereklilik olarak karşımıza çıkmaktadır. Bitkisel üretimi sınırlayan hastalık, zararlı ve yabancı otların zararından bitkileri korumak, bu yolla tarımsal üretimi artırmak ve kalitesini yükseltmek amacıyla yapılan tüm işlemlere 633

2 bitki koruma ya da tarımsal mücadele denmektedir artırılması ile ilgili çabalarda insan ve çevre sağlığına zarar verilmemelidir. Tarımsal savaşım sırasında yapılan uygulamaların, bilimsel verilere dayalı olarak, mevcut sağlık risklerini ve korunma yöntemlerini bilerek, bireylerin kendilerini ve çevredeki diğer canlıları korumayı önceleyerek uygun yöntemlerle gerçekleştirilmesi gerekliliği açıktır. Elma yetiştiriciliği alanında çalışan bireylerin tarımsal uygulamalar ve sağlık riskleri ile ilgili bilgi, tutum ve davranışları bu bağlamda önem kazanmaktadır. Zira uygulamaları yapan bu grubun tarımsal üretimi artırmak amacıyla yaptığı başta tarım ilacı ile ilgili uygulamaların, doğru yöntem ve dozda kullanılmaması, korunma tedbirlerine uyulmaması durumunda, çevrenin pestisit ve kalıntıları ile kirlenmesi, bu kirliliğin canlılara besin zinciri ve benzeri yollarla ulaşması ve sağlık riskleri oluşturması kaçınılmazdır yılı verilerine göre Türkiye nin elma üretimi 2,5 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Isparta ili Türkiye elma üretiminin %19,4 ünü karşılayarak ilk sırada yer almaktadır. Isparta ilinin toplam meyvelik alanı hektar olup, elmanın meyvelik alan içindeki payı %56 dır (3,4). Bölgedeki yoğun tarımsal üretim, yoğun tarım ilaçları kullanımını da beraberinde getirmiştir. Türkiye de tarım ilaçları kullanımına, pestisit gruplarına göre bakıldıgında; en önelmis grubun %47 ile insektisit oldugu, bunu %24 ile herbisitlerin izledigi, fungusitlerin ise %16 payı oldugu gözlenir (1). Elma üretiminde önemli bir yere sahip Isparta da özellikle elma üretiminde en çok kullanılan pestisit grubu fungusitlerdir (3). İnsektisitler ikinci ve akarisitler ise üçüncü sırada gelmektedir. Yörede yaygın kullanılan fungisitler: diniconazole, bakır sülfat, penconazole, propineb, captan, trifloxystrobin, metalik bakır; yaygın kullanılan insektisitler: deltamethrin, thiacloprid, endosülfan, cypermethrin, methidathion, diazinon, methyl-parathion, chlorpyrifos, phosalone, carbosulfan ve yaygın kullanılan akarisitler: fenpyroximate, propargite dir (5). Kullanılan maddelerin sağlık üzerine değişik etkileri görülebilir. Bu etkiler etkileinimin türüne göre akut veya kronik olabilir. Pestisitlerin akut etkileri irritasyondan, dermatite, sistemik emilişe bağlı olarak ölüme kadar değişmektedir. Solunum ve kardiyovasküier sistem hastalığı olanlar pestisit etkilenimine daha duyarlıdırlar. Astımı veya şiddetli alerjisi olanlar da daha yüksek tepki düzeyine sahiptir. Pestisit etkileniminde kişilerde görülen kronik etkilenim sonuçları kanser, doğum defektleri, nörotoksisite, nörodavranışsal bozukluklar, nörofizyolojik değişiklikler, üreme ve fertilite üzerindeki istenilmeyen etkiler olarak sıralanmaktadır (6). Kullanılan her bir kimyasal madde için değişik belirtiler bildirilebilmektedir. Örneğin; metil (1,2). Ancak ürünün miktarının ve kalitesinin parathionun akut etkilenim belirtileri çarpıntı, baş dönmesi, baş ağrısı, kalp durması ve sonunda ölüm iken kronik etkilenimde DNA hasarı ve genotoksisite görülebilmektedir (7,8). Başka bir madde dichlorvos un lipit ve protein metabolizmasını etkilediği, akciğerlerde dispne, diyafram kasında elektromiyografik değişiklikler oluşturduğu, hücreler arası kalsiyum metabolizmasını değiştirerek sinir fonksiyon bozukluklarına neden olduğu bildirilmektedir (9). Bir diğer madde chlorpyrifos akut etkilenimde mide bulantısı, baş dönmesi, respirator sistemde paralizi ve ölümle seyredebilmekte, kronik etkilenimde ise nörotoksik, hepatotoksik ve nefrotoksik etkiler göstermektedir (10-12). Bu araştırma elma yetiştiriciliği alanında çalışan bireylerin yaşadığı hanelerde pestisit ile zehirlenme sıklığını belirlemek, ilaçlama yapan bireylerin tarım ilaçları ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarını değerlendirmek amacıyla planlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM Araştırma evreni ve veri toplama araçları Kesitsel tipte yapılan çalışmanın evrenini; Isparta ilinde meyvecilikle uğraşan ve ilaçlamada aktif çalışan bireyler oluşturmaktadır. Isparta ilinde elmacılığın en fazla yapıldığı iki ilçe olan (3) Eğirdir ve Gelendost ta bulunan altı köyde (Serpil, Balkırı, Eyüpler, Yenice, Afşar ve Köke de) yaşayan, hanelerin (n: 916), yarısına ulaşılması hedeflenerek sistematik örnekleme ile birer hane atlanarak (n: 458, %50) ilaçlama ve elma yetiştiriciliği alanında çalışan birey olup olmadığı sorgulandı. Elma yetiştiriciliği alanında çalışan ve aktif ilaçlama yapan bireylerin bulunduğu hanelerden (n: 180, %39,3), araştırmaya katılmayı kabul eden 112 hanede yaşayan tüm bireylerin (n: 388) sosyodemografik özellikleri (yaş, cins, medeni durum, eğitim durumu vb.) ve tarım ilacı ile son bir yıl içinde zehirlenme görülme sıklığı belirlendi. Okul çağında olmayan altı yaş altı bireylerin eğitim durumu okuryazar değil (OYD) olarak, öğrenci olanlarınki ise okumakta oldukları aşama dikkate alınarak gruplandırıldı. Evlenme yaşında olmayan on beş yaş altı bireylerin medeni durumu bekâr olarak gruplandırıldı. Araştırmaya katılmayı kabul eden hanelerde elma yetiştiriciliği alanında çalışan ve aktif ilaçlama yapan 136 bireye yüz yüze görüşme yöntemi ile veriler toplandı. Bireylere sosyo-demografik özelliklerini değerlendirmek üzere yöneltilen soruların yanı sıra, Tarım İlacı Kullanımı Tutum ve Davranış Değerlendirme Formu ve Tarım İlacı Bilgi Düzeyi Değerlendirme Formu uygulandı. 634

3 Tarım ilacı kullanımı tutum ve davranışı araştırmacılar tarafından hazırlanan ve 36 adet ifade içeren likert tipi Tarım İlacı Kullanımı Tutum ve Davranış Değerlendirme Formu ile değerlendirildi. İfadeler her zaman, sıklıkla, bazen, nadiren ve hiç biçiminde işaretlenebilmekte, doğru (olumlu) tutum ve davranış içeren ifadelere (Tablo 5 de görülen 2, 5, 6, 9, 11-16, 18-20, 22, 24-26, 29, 33, 34 ve 35 numaralı ifadeler); her zaman: 5, sıklıkla: 4, bazen: 3, nadiren: 2, hiç: 1 puan verilerek, yanlış (olumsuz) tutum ve davranış içeren ifadelere ise (Tablo 5 de görülen 1, 3, 4, 7, 8, 10, 17, 21, 23, 27, 28, 30, 31, 32 ve 36 numaralı ifadeler) her zaman: 1, sıklıkla: 2, bazen: 3, nadiren: 4, hiç: 5 puan verildi. Her ifadenin puanı toplanarak, her birey için tarım ilaçları tutum ve davranış puanı hesaplandı. Tutum ve davranış değerlendirmesinde alınabilecek en yüksek puan 180, en düşük puan 36 idi. Tarım ilacı kullanımı tutum ve davranış puanının yüksek olması olumlu tutum ve davranışın göstergesi olarak kabul edildi. İlaçlamada aktif çalışan bireylerin tarım ilaçları ile ilgili bilgi düzeyleri araştırmacılar tarafından hazırlanan ve 15 sorudan oluşan Tarım İlacı Bilgi Düzeyi Değerlendirme Formu ile değerlendirildi. Bilgi düzeyi değerlendirme formunda her doğru cevap için bir puan verilerek bireylerin toplam bilgi puanı hesaplandı. Alınabilecek en yüksek puan 15, en düşük puan sıfırdı. Bilgi puanın yüksek olması ilaçlama bilgi düzeyinin yüksek olduğunun göstergesiydi. Verilerin Değerlendirilmesi Araştırma verileri bilgisayar ortamında ve SPSS 15.0 (Statistical Package for Social Science, Inc., Illinois, USA) paket programı kullanılarak değerlendirildi. İstatistik analizlerde tanımlayıcı istatistikler, kategorik verilerin analizinde ki-kare testi, iki bağımsız grubun ortalamalarının karşılaştırılmasında parametrik koşullarda t testi, nonparametrik koşullarda Mann Whitney-U testi, üç ve daha fazla grupta ortalamaların karşılaştırılmasında nonparametrik koşullarda Kruskal- Wallis testi kullanıldı. Üç ve daha fazla grubun olduğu ortalamaların karşılaştırılmasında, farkın kaynaklandığı grubu belirlemek üzere yapılan ikili karşılaştırmalarda Tip 1 hatayı önlemek üzere Bonferroni düzeltmesi yapıldı ve p değeri (0.05) yapılan ikili karşılaştırma sayısına bölünerek anlamlılık düzeyi belirlendi. Ancak p değeri Bonferroni düzeltmesi yapılsa bile 0.01 in altında alınamayacağından en küçük anlamlılık değeri p<0.01 olarak alındı. Diğer analizlerde anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edildi. Etik Bu araştırmada Helsinki Deklerasyonu Prensipleri ne uygun olarak çalışılmış, araştırmaya katılmayı kabul eden bireylere araştırmanın amacı, verilerin bilimsel amaçlı kullanacağı ile ilgili bilgiler verildikten sonra, yazılı onayları (bilgilendirilmiş olurları) alınmıştır. Çalışma için ayrıca Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Etik Kurulu ndan tarih ve 16 sayı ile onay alınmıştır. BULGULAR Araştırma bölgesinde ulaşılan 458 haneden 180 inde (%39,3) elma yetiştiriciliği alanında çalışan ve ilaçlama yapan bireyler bulunmaktaydı. Bu hanelerden araştırmaya katılmayı kabul eden 112 sinde toplam 338 birey yaşamaktaydı. Bu bireylerin yaş ortalaması 26,7±16,9 (min: 0, maks: 77), %50,3 ü kadın, %46,6 sı ilkokul mezunu, %60,8 i evliydi (Tablo-1). Araştırma grubunun yaş gruplarına göre dağılımı Tablo-1 de görülmektedir. Tablo 1. Aktif ilaçlama yapılan hanelerde yaşayan bireylerin tanımlayıcı özellikleri. Özellikler Sayı % Yaş grupları , , ,7 46 ve üstü 59 15,2 Cinsiyet Kadın ,3 Erkek ,7 Eğitim Durumu OYD 64 16,5 İlkokul-Ortaokul ,6 Lise 66 17,0 Üniversite 15 3,9 Medeni Durum Evli ,8 Bekar ,2 Dul 4 1,0 İlaçlamada aktif çalışma durumu Evet ,1 Hayır ,9 Toplam ,0 635

4 Tablo 2. İlaçlamada aktif çalışan bireylerin tanımlayıcı özellikleri. Özellikler Sayı % Tutum puanı (ort±ss) Bilgi Puanı (ort±ss) Cinsiyet Kadın 12 8,8 106,3±8,8 6,1±1,2 Erkek ,2 107,4±16,3 7,4±1,7** Eğitim Durumu İlkokul- Ortaokul ,5 106,5±15,5 7,1±1,5 Lise 29 21,3 106,5±16,2 7,4±1,5 Üniversite 7 5,1 122,1±9,9* 10,4±0,8*** Medeni Durum Evli ,4 107,2±16,0 7,3±1,7 Bekar ,6 108,2±14,0 6,9±2,0 Meslek Çiftçi 89 65,4 105,8±16,3 7,2±1,6 Diğer 47 34,6 110,2±14,4 7,6±1,8 Ekonomik durum Düşük 44 32,4 104,8±12,2 7,0±1,6 Orta 92 67,6 108,5±17,1 7,4±1,7 Kronik hastalık durumu Var 32 23,5 104,8±16,7 6,9±1,8 Yok ,5 107,9±15,5 7,3±1,6 Sürekli bir ilaç kullanma durumu Var 25 18,4 105,7±15,1 6,9±1,7 Yok ,6 108,8±15,5 7,3±1,6 Sağlık değerlendirmesi Çokiyi-İyi 94 69,1 107,7±14,2 7,3±1,6 Orta-kötü 42 30,9 106,5±18,9 7,2±1,9 Ailede kanser hastalığı varlığı Var 37 27,2 106,4±13,9 7,1±1,4 Yok 99 72,8 108,0±16,4 7,3±1,7 Toplam ,0 107,3±15,8 7,3±1,7 Ort±ss: ortalama±standart sapma 1 Okuryazar olmayan bir kişi bu gruba dâhil edilmiştir. 2 Dul olan bir kişi bu gruba dâhil edilmiştir. *p<0.05, **p<0.01, ***p<0.001 Son bir yıl içinde tarım ilacı ile zehirlenme olgusu beş kişide görülmüştü (%1,3). Zehirlenmelerin üçünün kaza ile ikisinin ise suisit amaçlı olduğu belirlendi. Son bir yıl içinde zehirlenme görülen beş olgudan biri hastanede yatarak, üçü acilde, tedavi görmüştü. Bir olgu tedavi için sağlık kurumuna başvurmamıştı. Zehirlenme görülen olgularının yaş ortalaması 11,8±8,4 (min: 3-maks: 22) idi ve bir kişi dışında tamamı 15 yaş altındaydı. Araştırmada elma yetiştiriciliği alanında çalışan ve ilaçlama yapan bireylerin yaş ortalaması 37,1±12,5 (min: 15, maks: 77), %91,2 si erkek, %55,9 u ilkokul mezunu, %90,4 ü evli, %63,9 u orta düzeyde ekonomik duruma sahipti. Yüzde 23,5 inde kronik bir hastalık bulunmakta ve %18,4 ü sürekli bir ilaç kullanmaktaydı (Tablo-2). Yüzde 3,5 inde akciğer hastalıkları, %8,5 inde kalp hastalıkları, %1,4 ünde psikiyatrik hastalıklar, %1,4 ünde mide hastalıkları, %8,7 sinde diğer hastalıklar (diyabetes mellitus, kronik böbrek yetmezliği, karaciğer yetmezliği, migren, romatizma, guatr, talasemi, hepatit B taşıyıcı) bulunmaktaydı. 636

5 Tablo 3. İlaçlamada aktif çalışan bireylerin ilaçlama ile ilgili özellikleri. Özellikler Sayı % İlaçlamanın yapılış şekli Ort±ss: ortalama±standart sapma AD: İstatistik açıdan farklılık anlamlı değil TAF Preventive Medicine Bulletin, 2010: 9(6) Tutum puanı (ort±ss) Bilgi Puanı (ort±ss) Yalnız pompa/atomizer 58 42,6 110,6±17,3 7,6±1,6 Yalnız traktör 14 10,3 98,9±9,5 6,5±0,9 El ve pompa/atomizer 33 24,3 103,6±11,4 6,8±1,5 Traktör ve pompa 31 22,8 108,9±17,4(AD) 7,7±2,0(AD) İlaçlama esnası veya sonrası sağlıkla ilgili şikâyetinin olma durumu Var 98 72,1 107,2±16,1 7,3±1,6 Yok 38 27,9 107,5±14,9 7,3±1,8 Toplam ,0 107,3±15,8(AD) 7,3±1,7(AD) İlaçlama yapan bireylerin %27,2 sinin (n: 37) akrabaları arasında kanser tanısı alan sağ/ölmüş birey bulunmaktaydı. Birden fazla sayıda akrabasına kanser tanısı konmuş dört birey bulunmaktaydı. Kanser tanısı alanların %40,5 inde akciğer (n: 15), %10,8 inde (n: 4) gastrointestinal sistem, %13,5 i (n: 5) meme kanseri bulunduğu belirtildi. Diğer sistemlere ait kanser türleri, kolon (n: 3), beyin (n: 3), deri (n: 3), kemik (n: 2), kemik iliği (n: 2), karaciğer (n: 1), mide (n: 1), burun (n: 1), ve rahim (n: 1) kanseriydi. İlaçlama yapan bireyler yılda ortalama 19,4±10,0 (min: 4, maks: 50) dönüm araziyi ilaçlamaktaydı. Yüzde 42,6 sı yalnız pompa/atomizer kullanarak, %10,3 ü yalnız traktörle, %24,3 ü hem el hem pompa/atomizer kullanarak, %22,8 i traktör ve pompa ile ilaçlama yapmaktaydı. Bireylerin %72,1 i (n: 98) ilaçlama sırasında ya da hemen sonrasında sağlıkla ilgili bir şikâyeti olduğunu belirtti (Tablo-3). En sık görülen şikâyetler baş ağrısı (%39,7), halsizlik (%37,5) ve göz yanmasıydı (%36,8) (Tablo-4). Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, kusma belirtileri akut intoksikasyon belirtileri olarak değerlendirilerek, bu belirtilerden herhangi birinin görüldüğü bireyler akut intoksikasyon vakası olarak değerlendirildi. Araştırma grubunda akut intoksikasyon sıklığı %44,0 olarak belirlendi. Tarım ilaçlarını kullanım tutum ve davranış puanı ortalama 107,3±15,8 (min: 73, maks: 143), tarım ilaçları bilgi puanı ortalama 7,3±1,7 (min: 4, maks: 12) idi. Bilgi puanı arttıkça tutum davranış puanının arttığı belirlendi (r: 0.468, p<0.001). Bireylerin ilaçlama ile ilgili tutum ve davranışlarının değerlendirilmesinde kullanılan ifadeler ve bu ifadelere verilen cevaplar Tablo-5 de görülmektedir. Tablo 4. İlaçlama yapan bireylerde ilaçlama sırasında veya sonrasında görüldüğü belirtilen sağlıkla ilgili şikâyetler İlaçlama sırasındaki şikâyetler (Birden fazla seçenek işaretlenmiştir) Sayı % Baş ağrısı 54 39,7 Halsizlik 51 37,5 Göz yanması 50 36,8 Yorgunluk 25 18,4 Öksürük 19 14,0 Nefes darlığı 17 12,5 Kas ve eklem ağrıları 16 11,8 Kaşıntı 11 8,1 İştahsızlık 10 7,4 Bulantı 9 6,6 Bulanık görme 3 2,2 Uyku hali 7 5,1 Deri ile ilgili diğer şikâyetler 3 2,2 Kusma 2 1,5 İlaçlama yapan bireylerin yarısı (n: 68) ilaç seçimini her zaman/sıklıkla kendi deneyimlerine göre yaptığını, %31,6 sı ilaç bayisinin önerisine uyduğunu, %13,2 si ilaç seçiminde ilacın ucuz olmasının önemli olduğunu belirtti. Grubun %44,9 u her zaman/sıklıkla ilaç dozunu kendi bilgilerine göre belirlediğini, %30,9 u ilaç bayisinin önerisine uyduğunu ifade etti. 637

6 Tablo 5. İlaçlamada aktif çalışan bireylerin ilaçlama ile ilgili tutum ve davranışları. İfadeler Her zaman- Sıklıkla Bazen Nadiren- Hiç Sayı % Sayı % Sayı % 1. İlaç seçimini kendi deneyimlerime göre yaparım , ,2 12 8,8 2. İlaç seçimini ilaç bayisinin önerisine göre yaparım , , ,9 3. İlaç seçimini komşu/akraba önerisine göre yaparım. 6 4, , ,2 4. İlaç seçerken ucuz olması önemlidir , , ,5 5. İlaç seçerken emniyetli olmasına dikkat ederim , , ,3 6. İlaç dozunu ambalajındaki etiket bilgisine göre belirlerim , , ,4 7. İlaç dozunu kendi bilgime göre belirlerim , , ,2 8. İlaç dozunu komşu/akraba önerisine göre belirlerim. 7 5, , ,4 9. İlaç dozunu ilaç bayisinin önerisine göre belirlerim , , ,2 10. İlacı hazırlarken ve ilaçlama yaparken yanımda birileri olur , , ,3 11. Meyve üzerindeki ilaç kalıntılarının yıkamakla kaybolacağını düşünürüm , , ,9 12. İlaçların meyvede kalıntı bırakacağını düşünürüm. 11 8, , ,5 13. İlaçlama esnasında ilaçların temasından kaçınmak için eldiven giyerim , , ,2 14. İlaçlama esnasında maske takarım. 12 8, , ,9 15. İlaçlama esnasında özel iş tulumu giyerim. 13 9, , ,1 16. Yalnız ilaçlama yaparken giydiğim ayrı bir giysim var , , ,1 17. Günlük elbiselerimle ilaçlama yaparım , , ,7 18. İlaçlama esnasında çizme giyerim. 6 4, , ,5 19. İlaçlama sonrası ellerimi yıkarım 83 61, ,1 12 8,9 20. İlaçlama esnasında bir şey yiyip içmemeye dikkat ederim , , ,5 21. İlaçlama sırasında sigara içerim , , ,2 22. Önerilen ilaç dozuna tamamen uyarım , , ,0 23. Tavsiye edilen ilaç dozunun üstüne çıktığım olur , , ,0 24. İlaçlama yaparken bal arıları ve balıkları dikkate alırım , , ,6 25. İlaçlama yaparken çevredeki evcil hayvanları gözlerim , , ,7 26. İlaçlama yapmadan önce hava durumunu değerlendiririm , ,6 12 8,9 27. Boş ilaç kaplarını toprağa gömerim , , ,8 28. Boş ilaç kaplarını çevreye bırakırım. 12 8, , ,0 29. Boş ilaç kaplarını poşetleyip çöp kutusuna atarım. 11 8, , ,3 30. Boş ilaç kutularını başka amaç için kullanırım. 10 7, , ,1 31.Boş ilaç kaplarını yakarım , ,0 11 8,1 32. Hasattan hemen önce ilaçlama yaparım , , ,8 33. Ürünü hasat ederken bekleme süresine uyarım , , ,2 34. Tüketeceğim ürünlerde bekleme süresine uyarım , , ,1 35. Sebze ve meyveleri bol suyla yıkarım , , ,4 36.Sebze ve meyveleri kabuğuyla yerim , ,6 3 2,3 638

7 Grubun %23,5 i her zaman/sıklıkla ilaçlama sırasında eldiven, %8,8 i maske taktığını, %9,6 sı özel iş tulumu, %4,4 ü çizme giydiğini, %26,0 sı günlük giysileri ile ilaçlama yaptığını belirtti. Yüzde 61,0 ı ilaçlama sonrası her zaman/sıklıkla ellerini yıkamakta, %41,9 u ilaçlama sırasında bir şeyler yiyip içmemeye dikkat etmekteydi. Akut intoksikasyon belirtileri görülen bireylerle görülmeyen bireyler arasında maske takma, eldiven giyme, özel iş tulumu kullanma, ilaçlama sonrası el yıkama ve ilaçlama sırasında bir şeyler yiyip içme bakımından istatistiksel açıdan anlamlı farklılık belirlenmedi (tüm karşılaştırmalar için p>0.05). Grubun %53,7 si her zaman/sıklıkla önerilen ilaç dozuna tamamen uymaktaydı. Yüzde 18,4 ü her zaman/sıklıkla tavsiye edilen ilaç dozunun üstüne çıktığını, %31,6 sı bal arıları ve balıkları hiç dikkate almadığını ya da nadiren dikkate aldığını, %39,7 si çevredeki evcil hayvanları dikkate almadığını ya da nadiren dikkate aldığını, %8,9 u ilaçlama yapmadan önce hava durumunu kontrol etmediğini ya da nadiren kontrol ettiğini belirtti. Grubun %8,8 i boş ilaç kaplarını her zaman/sıklıkla çevreye bıraktığını, %7,4 ü başka amaç için kullandığını, %18,4 ü toprağa gömdüğünü, %8,1 i poşet içine koyduktan sonra çöp kutusuna attığını ifade etti. Grubun %32,4 ü hasattan hemen önce her zaman/sıklıkla ilaçlama yaptığını, %27,2 si ilaçlama sonrası hasat için gerekli bekleme süresine uymadığını belirtti (Tablo-5). İlaçlama yapan bireylerin tanımlayıcı ve ilaçlama ile ilgili özelliklerine göre tarım ilacı bilgi, tutum ve davranış puanlarının dağılımı Tablo-2 ve 3 de görülmektedir. Bilgi puanı ortalamaları erkeklerde kadınlara göre daha yüksekti (p<0.01). Eğitim durumuna göre bilgi puanı ve tutum ve davranış puanı ortalamaları istatistik olarak anlamlı farklıydı (sırasıyla, p<0.05 ve p<0.001). Her iki puan ortalamasında da farkı oluşturan grup üniversite mezunlarıydı. Bonferroni düzeltmesi yapılarak yapılan ikili karşılaştırmalarda üniversite mezunu olanların bilgi puanı ortalamalarının hem ilkokulortaokul hem de lise mezunu olanlardan anlamlı biçimde yüksek olduğu belirlendi (sırasıyla p<0.01 ve p<0.01). Tutum ve davranış puanları bakımından üniversite mezunu olanların ortalamalarının hem ilkokul-ortaokul hem de lise mezunu olanlardan anlamlı biçimde yüksek olduğu belirlendi (sırasıyla p<0.001 ve p<0.001). İlaçlama sırasında ya da sonrasında sağlıkla ilgili şikâyeti olanların yaş ortalaması (38,7±12,5) (min: 16, maks: 77), şikâyeti olmayanlardan (33,3±11,9) (min: 15, maks: 62) yüksekti (p<0.05). İlaçlama sonrası şikâyet görülme sıklığı, ilkokul- ortaokul mezunu olanlarda (%78,0, p<0.05), çiftçilerde (%80,9, p<0.01), kronik hastalığı olanlarda (%90,6, p<0.01), sürekli ilaç kullananlarda (%92,0, p<0.01), ailede kanser öyküsü olanlarda (%83,8, p<0.05) daha yüksekti (Tablo-6). Tablo 6. İlaçlama sırasında ya da sonrasında sağlıkla ilgili şikâyeti olan bireylerin tanımlayıcı özelliklerine göre dağılımı. Özellikler Şikâyeti Şikâyeti var yok Sayı % Sayı % Cinsiyet Kadın 8 66,7 4 33,3 Erkek 90 72, ,4 Eğitim Durumu İlkokul- Ortaokul ,0* 22 22,0 Lise 16 55, ,8 Üniversite 4 57,1 3 42,9 Medeni Durum Evli 91 74, ,0 Bekar ,8 6 46,2 Meslek Çiftçi 72 80, ,1 Diğer 26 55,3** 21 44,7 Ekonomik durum Düşük 30 68, ,8 Orta 68 73, ,1 Kronik hastalık durumu Var 29 90,6 3 9,4 Yok 68 66,0** 35 34,0 Sürekli bir ilaç kullanma durumu Var 23 67,3 2 8,0 Yok 70 92,0** 34 32,7 Sağlık değerlendirmesi Çok iyi-iyi 60 63, ,2 Orta-Kötü 38 90,5** 4 9,5 Ailede kanser hastalığı varlığı Var 31 83,8 6 16,2 Yok 67 67,7* 32 32,3 İlaçlamanın yapılış şekli Yalnız pompa/atomizer 42 72, ,6 Yalnız traktör 11 78,6 3 21,4 El ve pompa/atomizer 22 66, ,3 Traktör ve pompa 23 74,2 8 25,8 Toplam 98 72, ,9 1 Okuryazar olmayan bir kişi bu gruba dâhil edilmiştir. 2 Dul olan bir kişi bu gruba dâhil edilmiştir. *p<0.05, **p<

8 İlaçlama sırasında ve sonrasında şikâyeti olanların yıl içinde ilaçladıkları ortalama arazi büyüklüğü (19,2±10,0) (min: 4, maks: 50), şikâyeti olmayanlarınkinden (19,9±10,1) (min: 6, maks: 50) farklı bulunmadı. İlaçlama sonrası şikâyeti olanların bilgi ve tutum puanı ortalamaları (sırasıyla, 107,2±16,1 [min: 74, maks: 138] ve 7,3±1,6 [min: 4, maks: 11]) şikâyeti olmayanlardan (sırasıyla, 107,5±14,9 [min: 73, maks: 143] ve 7,3±1,8 [min: 4, maks: 12]) farklı bulunmadı (sırasıyla, p>0.05 ve p>0.05). TARTIŞMA Bu çalışmada Isparta ili Eğirdir ve Gelendost ilçelerinin köylerinde elma yetiştiriciliği alanında çalışılan ve ilaçlama yapılan hanelerde tarım ilaçları ile son bir yıl içinde zehirlenme sıklığı, elma yetiştiriciliği alanında çalışılan ve ilaçlama yapan bireylerin tarım ilacı kullanımı tutum ve davranışları ve tarım ilacı bilgi düzeyleri belirlenmiştir. Pestisitlerin bilinçsiz ve denetimsiz kullanımının insan sağlığına ve çevreye olumsuz etkileri (13) yanı sıra, intihar amaçlı tarım ilacı içilmesi olgularına da ülkemizde sıkça rastlanmaktadır (13-17). Dünya da her yıl yaklaşık kişi organofosfat bileşikleri ile zehirlenmektedir(18). Amerika Zehir Kontrol Merkezleri Birliği nin 2007 raporuna göre zehirlenmeye maruz kalan olguların %3,9 u pestisit zehirlenmesidir(19). Bu araştırmada tarım ilacı ile zehirlenme sıklığı %1,3 olarak belirlendi. Zehirlenmelerin %60'ı kaza ile gerçekleşmişti ve vakaların %75 i 15 yaşın altındaydı. Ülkemizde 0-14 yaş grubunda ölüme yol açan sebepler arasında binde 2 ile zehirlenmeler 20. sırada yer almaktadır. Sağlık Bakanlığı Hıfzıssıhha Merkez Başkanlığı Zehir Araştırma Müdürlüğü verilerine göre tüm zehirlenme olgularında pestisitlerin üçüncü sırada yer aldığı bildirilmiştir (20). Isparta da yapılmış bir çalışmada acil servise başvuran zehirlenme olgularının % 9.4 ünün pestisit zehirlenmesi olduğu ve 1-67 yaş arasında olmak üzere hemen her yaş grubundan bireyde görüldüğü belirlenmiştir (21). Tarım ilacının bir evde kullanılıyor dolayısıyla o evde bulunuyor olması, kaza ile ya da suisit amaçlı alım riskini artırmaktadır. Tarım ilaçları ile zehirlenmelerden korunmak için bu maddeler yiyecek veya içecek kaplarının içinde bulundurulmamalı ve çocukların ulaşamayacağı yerlerde saklanmalıdır. Türkiye de nüfusun %41 i kırsal kesimde yaşamakta ve iktisaden faal nüfusun yaklaşık yarısı tarımla uğraşmaktadır (22). Ülkemiz gibi pek çok gelişmekte olan ülkede tarım sektörü önemli sosyal sorunların doğduğu ve giderek büyüdüğü bir kesimdir (23). Tarım işçilerinin sosyal, ekonomik ve barınma sorunlarının analizinin yapıldığı bir çalışmada, tarım işçilerinin yaş arasında genç ebeveynlerden oluştuğu, erkeklerde daha iyi olmakla birlikte genel olarak eğitim durumlarının düşük olduğu belirlenmiştir (23). Bulguları sunulan bu araştırmada da elma yetiştiriciliği alanında çalışan ve ilaçlama yapan bireylerin yaş ortalaması orta yaş grubunda yer aldığı ve eğitim düzeyinin çoğunlukla ilkokul ve ortaokul seviyesinde olduğu belirlendi. Ülkemizde tarım alanında çalışan nüfusun genç yaşta, çoğunlukla eğitim düzeyi düşük bireylerden oluşması bilinçli tarım uygulamaları ile ilgili bilgi, tutum ve davranışları etkilemektedir. Araştırmada elma yetiştiriciliği alanında çalışan bireylerin çoğunluğu erkekti. Erkeklerde tarım ilacı bilgi düzeyi kadınlardan yüksekti. Erkekler daha aktif olarak çiftçiliği bir meslek olarak edinmekte ve konuyla ilgili çeşitli yollardan bilgilenme fırsatı yakalayabilmektedirler. Kadınlar ise genel olarak ev işleri ile uğraşırken ücretsiz aile işçisi olarak tarım alanında çalışmakta, eşlerine ya da aile bireylerine yardım ederek bu sektöre dahil olmaktadırlar. Yardımcı pozisyonunda olmaları konuyla ilgili bilgi düzeylerini etkiliyor olabilir. Eğitim düzeyi tarım ilaçları ile ilgili bilgi düzeyini etkileyen bir değişken olarak belirlendi. Özellikle üniversite mezunlarının bilgi puan ortalamaları diğerlerinden belirgin biçimde yüksekti. Bu durum, iyi eğitim alan bireylerin daha iyi gözlemci, sorgulayıcı ve araştırıcı olabilmeleri ve bilgiye ulaşma yollarını daha iyi bilmeleri ile ilişkili olabilir. Üniversite mezunu bireylerin bilgiye nerede ve nasıl ulaşılacağı ile ilgili becerileri daha çok gelişmiştir. Ülkemizde tarımla uğraşan bireyler çoğunlukla bu konuyla ilgili mesleki eğitim almamaktadırlar. İdeal olanı tarım alanında mesleki eğitim almış bireylerin veya en azından danışmanlık almış bireylerin tarım sektöründe yer almalarıdır. Dünyada ve ülkemizde tarım alanındaki zararlıları yok etmek ve daha kaliteli ürün elde etmek amacıyla pestisitler yoğun olarak kullanılmaktadır. Tarımsal savaşımda kullanılan bu maddeler hedef organizmaları yok ederek ürün artışına neden olabildikleri gibi, hedef olmayan canlılarda da hasarlara yol açabilmektedirler (24,25). Hedef olmayan organizmaya çeşitli yollarla girmekte ve bu organizmada sinir sistemi, endokrin sistem, immün sistem, karaciğer, kas, kalp, kan, boşaltım ve diğer sistemleri etkileyebilmektedirler (26-30). Tarım ilaçlarının sağlık üzerine etkileri olduğu bilinmekte ve toksik etkileri ile ilgili bilgiler bu alanda yapılan çalışmalarla her geçen gün artmaktadır (31-33). Son yıllarda pestisitlerin genotoksik etkileri de araştırılmaktadır (34). Maria Celina ve ark. nın yaptıkları çalışmada çiftçilerin %60 ında tipik intoksikasyon semptomlarının görüldüğü, görülen semptomların baş ağrısı, baş dönmesi, kusma, ateş ve diare olduğu belirtilmiştir (35). Bu araştırmada 640

9 ilaçlama yapan her on bireyden yedisinde ilaçlama sırasında ve hemen sonrasında sağlıkla ilgili şikâyetler görüldüğü belirlendi. En sık görülen şikâyetler baş ağrısı, halsizlik ve göz yanmasıydı. Pestisitlere bağlı akut etkiler halsizlik, baş ağrısı, baş dönmesi, bulanık görme, miyozis, anksiyete, göğüste sıkışma hissi, nefes darlığı, siyanozdur. Bu araştırmada belirlenen ve ilaçlama ile ortaya çıkan şikâyetler pestisitlere bağlı akut zehirlenmenin bir belirtisi olarak kabul edilebilir. Ancak ilaçlama yapan bireylerde genel olarak bu belirtiler ilaçlamaya bağlı doğal etkiler olarak algılanmakta ve önlem alma gerekliliği oluşturmamaktadır. Oysa bu belirtilerin zehirlenme ile ilişkili olduğunun bilinmesi önlem alma çabalarını artırabilir. İlaçlama ile aktif olarak ilgilenen bireylerin akut ve kronik zehirlenme belirtilerini bilmesi, koruyucu önlemleri almada ve çok daha önemlisi tehlikeli durumlardan kaçınmada etkili olacaktır. Bu araştırmada çiftçilerde ilaçlama sırasında veya hemen sonra şikâyet olma sıklığı diğer mesleklere göre anlamlı düzeyde yüksek bulundu. Çiftçiliği meslek edinmiş, çiftçilikle geçimini sağlayan bireyler diğer mesleklere sahip bireylere göre toplamda daha uzun süre tarımla uğraşmaları sebebiyle tarım ilaçlarına daha uzun süre maruz kalmaktadırlar. Kimyasal maddelere maruz kalınan sürenin artması uzun dönemde ortaya çıkabilecek sağlık risklerini de artırmaktadır. İlaçlama sırasında tarım ilaçlarından olabildiğince az etkilenmek için koruyucu önlemlere dikkat edilmesi gerekmektedir. Pestisitlerden korunmada koruyucu giysi kullanımı ve kişisel hijyen alışkanlıkları önemlidir. Gelişmiş ülkelerde pestisit uygulayan tarım isçileri gerekli koruyucu önlemleri alırken, ülkemizde bu konuya gereken önemin verilmediği gözlenmiştir (36). Tarım alanlarına pestisit uygulayan işçiler, ilacı uygularken koruyucu önlem almadıklarında pestisitlerin akut ve kronik toksik etkisine maruz kalmaktadırlar. Pestisitlerin kronik etkisine maruz kalan tarım işçilerinin karaciğer fonksiyon testlerinin yüksek bulunduğu ve bu işçilerin pestisitlerden olumsuz yönde etkilendikleri, karaciğerinde çok büyük oranda olmasa da dejeneratif değişiklikler meydana geldiği bildirilmiştir (37). Senthilselvan ve arkadaşları çiftçilerde pestisitlere bağlı akciğer disfonksiyonu geliştiğini belirlemişler ve pestisitlerin mesleksel astım yanında karsinojenik etkiler oluşturabileceğini bildirmişlerdir (38). Organik fosforlu insektisitlerin total lipit ve total kolesterol seviyesinin artmasına neden olduğu da literatürde yer almaktadır (39). Ayrıca yapılan çalışmalarda pestisit uygulayıcılarında ağır psikolojik bozukluklar görüldüğü de bildirilmiştir (40). Bu çalışmada ilaçlama yapan bireylerin %24 ünün kronik hastalığa sahip olduğu belirlendi. Ancak kesitsel tipte bir çalışma olması sebebiyle nedenin sonuçtan önce geldiğini (temporal ilişki) kesin olarak söylemek mümkün olmamaktadır. Tarım ilacına maruz kalma ile kronik hastalığın ortaya çıktığını söyleyebilmek için ileriye dönük izleme çalışmaları yapılmalıdır. Bu araştırmada bireylerin ilaçlama sırasında kişisel koruyucu önlemlere yeterince dikkat etmedikleri, eldiven, maske, özel giysi ve çizme giymeden ilaçlama yaptıkları belirlendi. İlaçlama sonrası her on kişiden biri ellerini yıkamamaktaydı. Oysa el yıkamanın kimyasal maddelere maruz kalma ile ilişkili semptomları azalttığı bilinmektedir (35). Brezilya da yapılan bir çalışmada ise, çiftçilerin %90 ından çoğunun pestisitlerin sağlığa zararlı olduğunu bilmesine rağmen, %20 sinden azının koruyucu önlemler (eldiven, maske, iş tulumu, çizme) kullandığı belirlenmiştir (35). Ülkemizde üreticilerin %35 inin ilaçlamaya başlamadan önce ve ilaçlama boyunca maske, eldiven ve gözlük takma gibi önlemler aldığı, %65 inin ise bu tür önlemleri almadığı bildirilmiştir (36). Eğirdir de yapılan bir çalışmada, üreticilerin %38 inin ilaçlama yaparken bazen tedbir aldığı, %32 isinin hiçbir tedbir almadığı tespit edilmiştir (41). Bireylerin öncelikle kendi sağlıklarını korumaya yönelik farkındalık geliştirmesi gereklidir. Tarım ilaçlarının sağlık etkileri ve korunma yolları konusunda eğitim verilmesi ve farkındalık geliştirilmesine yardımcı olabilir. Araştırmada bilgi düzeyi ile tutum davranış arasında pozitif yönde bir ilişki olduğu belirlendi. Tarım alanında çalışan bireylerin bilgi düzeylerini artırmak olumlu tutum ve davranış geliştirmelerine katkı sağlayacaktır. Pestisit kullanmanın gerekliliğine rağmen, özellikle gıdalar vasıtasıyla insan vücudunda akümüle olması ve çevre kirliliği üzerine olumsuz etkisi bu bileşiklerin zararları konusunda insanoğlunu gün geçtikçe daha fazla endişeye sevk etmektedir. Pestisitler tavsiye edilen dozların üzerinde kullanıldıklarında, gereğinden fazla sayıda İlaçlama yapıldığında, gerekmediği halde birden fazla ilaç karıştırılarak kullanıldığında veya son ilaçlama ile hasat dönemi arasında bırakılması gereken süreye riayet edilmediği durumlarda gıda maddelerinde fazla miktarda kalıntı bırakabilmektedirler (42). Bu araştırmada elma yetiştiriciliği alanında çalışan bireyler arasında ilaçlama dozunu bilimsel danışmanlık yerine kendi deneyimlerine göre belirleyen, uzmanların önerdiği dozun üzerinde uygulama yapan, ilaçlama sonrası hasat öncesi beklenmesi gereken süreye uymayan bireylerin azımsanmayacak düzeyde olduğu belirlendi. Isparta da yapılmış bir çalışmada tarımsal ilaç seçiminde ağırlıklı olarak üreticilerin kendi deneyimleri ve ilaç bayilerinin önerilerinin etkili olduğu belirlenmiştir (3). Orta Sakarya Havzası'nda yapılan bir çalışmada ise üreticilerin %48'inin ilaç 641

10 bayilerinin, %15'inin kendi bilgi ve deneyimlerinin, %21'inin hem kendi deneyimleri hem de ilaç bayilerinin önerilerinin etkisiyle ilaç seçimi yaptıkları belirlenmiştir (43). İlaç seçiminin daha bilinçli yapılabilmesi için tarımsal ilaçların reçete ile satılmasının zorunlu hale getirilmesi ve denetlenmesi gerekmektedir. Bu çalışmada bireylerin yarıdan fazlası her zaman/sıklıkla önerilen ilaç dozunun üzerine çıktığını belirtti. Isparta-Eğirdir yöresinde yağışlı geçen yıllarda meyvelerin enfeksiyona yakalanmasına fırsat vermemek için çok sık ilaçlamaların yapıldığı, önceden tahmin ve uyarıya göre en fazla 7 veya 8 ilaçlama yapılmasının gerektiği durumlarda üreticilerin çoğunun buna uymayarak defa ilaçlama yaptıkları gözlenmiştir (41). Önerilen dozdan yüksek düzeyde ilaç kullanımı, ürünlerde ilaç kalıntısı, çevre kirliliğine neden olmakta ve insan sağlığını olumsuz etkilemektedir. Yurt dışına ihraç ettiğimiz ürünlerde zaman zaman tarım ilacı kalıntısı nedeniyle sorunlar yaşanmaktadır. Bergmüller, yıllarında Türkiye den Almanya ya ihraç edilen biberlerden alınan 271 örneğin 78 inde tarım ilacı kalıntılarının tolerans değerlerini aştığını, bu numunelerden 70 tanesinin piyasaya sürülmeyecek durumda olduğunu, yine yıllarında Türkiye den Almanya ya ihraç edilen üzümlerden alınan 79 örnekten 44 ünde tarım ilacı kalıntısının tolerans değerlerini aştığını, bu örneklerden 30 tanesinin piyasaya sürülmeyecek durumda olduğunu bildirmiştir (44). Bu araştırmada elde edilen bulgular da ülkemizde üretilen ürünlerde tarım ilacı kalıntılarının fazlaca görülmesinin nedeninin üreticinin zamansız, aşırı dozda ilaç kullanımından çekinmemelerine bağlı olduğunu açıklar niteliktedir. Bu araştırmada ilaçlama yapan bireylerin boş ilaç kutularını çevreye bırakmakta ve uygun biçimde bertaraf etmemekte ve hatta başka amaçla kendisi kullanmaya devam etmekte olduğu belirlendi. Çevrenin tarım ilaçlarının kapları ile kirletilmemesi ve çevredeki canlıların etkilenimi ile ilgili ilaçlama yapan bireylerin bilinç düzeyinin artırılması gerekliliği açıktır. Elma yetiştiriciliği alanında çalışan bireyler, tarım ilaçlarının insan sağlığı üzerine direkt etkileri yanı sıra ekolojik denge üzerine etkileri konusunda da bilinçlendirilmeli ve çevredeki etkilenimlerin insan sağlığını doğrudan ya da dolaylı olarak etkileyebileceği konusunda farkındalık geliştirilmelidir. SONUÇ Günümüzde hızla artan dünya nüfusunun en önemli problemlerinden biri beslenme problemidir. Hızlı nüfus artışına rağmen günümüzde tarım topraklarının kısıtlı olması nedeniyle, birim alandan en yüksek yerimin alınması bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır. Dünya nüfusunun %40'ı yeterli seviyede beslenememekte, bunun sonucunda da açlık ve sefaletten dolayı her yıl binlerce kişi ölmektedir. Bugün tarımsal ilaçların kullanılmaması durumunda, bazı ürünlerde ortalama % 65 civarında kayıpların meydana gelebileceği tahmin edilmektedir (43). Öyle görünüyor ki, pestisitler tarımsal savaşta ürünün kalite ve verimini artırmak, ürünün depolanması sırasında ürünü ve çeşitli zararlılara karşı insanları korumak için kullanılmaya devam edecektir. Ancak, pestisitlerin biliçsiz ve kontrolsüz kullanımı ile ortaya çıkabilecek çevre ve insan sağlığına olumsuz etkileri göz önünde bulundurulmalıdır. Sonuç olarak, tarım ilaçları ile ilişkili olarak ortaya çıkabilecek insan ve çevre sağlığı sorunlarını en aza indirmek için, tarım alanında çalışan bireylere sürekli danışmanlık ve eğitim verilmesi, bitkilerdeki hastalık ve zararlılara karşı yapacakları mücadelede kimyasal yöntemler dışında daha ucuz başka yöntemler olduğu konusunda bilgilendirilmesi, tarım ilaçlarının mutlaka reçete kontrolünde satılması, çevreye ve sağlığa en az zarar verecek biçimde önlem alınarak kullanımının sağlanması ve uygulamaların denetlenmesi gerektiği kanısındayız. KAYNAKLAR 1. Delen N, Durmuşoğlu E, Güncan A, Güngör N, Turgut C, Burçak A. Türkiye de pestisit kullanımı, kalıntı ve organizmalarda duyarlılık azalışı sorunları. Ankara. Türkiye Ziraat Mühendisliği VI. Teknik Kongre, 2005, s Kutlu Ş. Pestisit güvenliği. Ankara, I.Ulusal Çevre Hekimliği Kongresi, Demircan V, Yılmaz H. Isparta ili elma üretiminde tarımsal ilaç kullanımının çevresel duyarlılık ve ekonomik açıdan analizi. Ekoloji Dergisi. 2005; 57: Ay R, Karaca İ, Seçilmiş H. Isparta ilindeki elma bahçelerinde yaygın kullanılan chlorpyrifos ve diazinonun kalıntı düzeylerinin HPLC ile belirlenmesi. Türk. Entomol. Derg. 2003; 27(4): Öğüt S, Küçüköner E. Isparta ve çevresinde tarımsal üretiminde kullanılan önemli tarım ilaçları (pestisitler). Erzurum. Türkiye 10. Gıda Kongresi Bildiri Kitabı, 2008, s Güler Ç, Çobanoğlu Z. Pestisitler. Çevre Sağlığı Temel Kaynak Dizisi No: 52. Ankara. Sağlık Bakanlığı Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğü, WHO. Environmental Health Criteria: Methyl parathion. IPCS. Geneva. 1993, p

11 8. Blasiak J, Kowalik J. Effect of paraoxon-methyl and parathion-methyl on DNA in human lymphocytes and protective action of vitamin C. Pes. Sci. 1999; 55: Çetin N, Bilgili A, Eşsiz D, Eraslan G. Tavşanlarda diklorvos un elektrokardiyogram üzerine etkisi. F. Ü. Sağlık Bil. Derg. 2006; 20(3): WHO. Public Health Impact of Pesticides Used in Agriculture, Report of WHO/UNEP Working Group. WHO. Geneva Öncü M, Gültekin F, Karaöz E, Altuntaş İ, Delibaş N. Chlorpyrifos-etil tarafından oluşturulan oksidatif hasarın sıçan karaciğerine etkileri. T Klin Tıp Bilimleri. 2002; 22: Öncü M, Gültekin F, Karaöz E, Altuntaş İ, Delibaş N. Nephrotoxicity in rats induced by chlorpryfosethyl and ameliorating effects of antioxidants. Human & Experimental Toxicology. 2002; 21: Sataloğlu N, Aydın B, Turla A. Pestisit zehirlenmeleri. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni 2007; 6(3): Kara İH, Güloğlu C, Karabulut A, Orak M. Sociodemographic, clinical, and laboratory features of cases of organic phosphorus intoxication who attended the Emergency Department in the Southeast Anatolian Region of Turkey. Environ Res. 2002; 88(2): Aygün D, Doğanay Z, Altıntop L, Güven H, Onar M, Deniz T, et al. Serum acetylcholinesterase and prognosis of acute organophosphate poisoning. J Toxicol Clin Toxicol. 2002; 40(7): Sahin HA, Sahin I, Arabaci F. Sociodemographic factors in organophosphate poisonings: a prospective study. Hum Exp Toxicol. 2003; 22(7): Yanık M, Cengiz M, Ganidağlı S, Katı M. Organofosfat içeren tarım ilacıyla intihar girişiminde bulunan hastada anestezili elektrokonvulsif tedavi sonrası uzamış apne: bir olgu sunumu. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni. 2003; 13(4): Thiermann H, Szinicz L, Eyer F, Worek F, Eyer P, Felgenhauer N, et al. Modern strategies in threapy of organophosphate poisoning. Toxicol Lett. 1999; 107(1-3): Bronstein AC, Spyker DA, Cantilena LR, Green JL, Rumack BH, Heard SE Annual Report of the American Association of Poison Control Centers National PoisonData System (NPDS): 25th Annual Report. Clinical Toxicology. 2008; 46: Mollahaliloğlu S, Hülür Ü, Yardım N, Özbay H, Çaylan A, Ünüvar N, Aydın S. Türkiye de Sağlığa Bakış Ankara. Bölük Ofset Matbaacılık, Tomruk Ö, Öğüt S, Çetin NG. Acil servise başvuran pestisit zehirlenmelerinin değerlendirilmesi. Akademik Acil Tıp Dergisi. 2009; 8(4): Anonim. Gezici tarım işçi ailelerinin mecburi öğrenim çağındaki çocuklarının eğitimi ile ilgili araştırma raporu. Ankara. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü, Özbekmezci Ş, Sahil S. Mevsimlik tarım işçilerinin sosyal, ekonomik ve barınma sorunlarının analizi. Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. 2004; 19(3): McEven FL, Stephenson GL. The use and significiance of pesticides in the environment. New York. John Wiley & Sons Pub, Amdur MO, Doull J, Klassen CD. Casarett and Doull s Toxicology: The Basic Science of Poisons. New York. Pergamon Press, 1991, p Guest JA, Copley MP, Homernic KL. Carsinogenic effects of pesticides. Pathol. Pharmacol. 1991; 71(3): Ami BH, Haim SA. Direct effect of phosphamidon on isolated working rat heart electrical and mechanical function. Toxicol Apply Pharmacol. 1992; 110(3): Izushi F, Ogata M. Hepatic and muscle injuries in mice treated with heptachlor. Toxicol. Lett. 1990; 54(1): Weizman Z, Sofer S. Acute pancreatitis in children with anticholinesterase insecticide intoxication. Pediatrics. 1992; 90(2): Blasiak J, Walter Z, Bawronska M. The changes of osmotic fragility of pig erytrocytes induced by organophosphorus insecticides. Acta Biochim. Pol. 1991; 38(1): Blain PG. Aspect of pesticide toxicology. Adverse Drug React Acute Poisoning Rev. 1990; 9(1): Moses M. Pesticide-related health problems and farmworkers. AAOHN J. 1989; 37(3): Çömelekoglu Ü, Mazmancı B. Pestisidlerin Kronik Etkisine Maruz Kalan Tarım İsçilerinde Eritrosit Süperoksit Dismutaz ve Katalaz Aktiviteleri. Turk J Biol. 2000; 24: Özçelik N, Soyöz M. Zirai Mücadelede Kullanılan Pestisitlerin Sitogenetik Etkileri. SDÜ Tıp Fakültesi Dergisi. 2000; 7(1): Recena MC, Caldas ED, Pires DX. Pesticides Exposure in Culturama, Brazil-Knowledge, Attitudes, and Practices. Environmental Research. 2006; 10:

12 36. Çömelekoglu Ü, Arpacı A, Mazmancı B. Pestisidlerle kronik olarak karsılasan tarım isçilerinin pestisidlerden korunma konusundaki tutumları. Ankara. 3. Isçi Saglıgı Kongresi, Çömelekoğlu Ü, Mazmancı B, Arpacı A. Pestisidlerin kronik etkisine maruz kalan tarım işçilerinde karaciğer fonksiyonlarının incelenmesi. Turk J Biol. 2000; 24: Senthilselvan A, Mcduffıe HH, Dosman JA. Association of asthma with use of pesticides. Am. Rev Respir Dis. 1992; 146: Hassan GA, Salem MH, Abd-Allah GA, Shakere N, Abo-Elezz Z. Effect of organophosphorus (dimethoate) and pyrethroid (decamethrin) pesticides on plasma levels of cortisol and thyroxine, and on some haematological characteristics in growing male rabbits. Indian J Anim Sci. 1988; 58: Sharp DS. Delayed health hazard of pesticide exposure. Am. Rev Publ Health. 1986; 7: Boyraz N, Kaymak S, Yiğit F. Eğirdir İlçesi Elma Üreticilerinin Kimyasal Savaşım Uygulamalarının Genel Değerlendirilmesi. S.Ü. Ziraat Fakültesi Dergisi. 2005; 19(36): Karakaya M, Boyraz N. Gıda kirlenmesinde pestisitler ve korunma yolları. Ekoloji Çevre Dergisi. 1992; 1(4): Tanrıvermiş H. Orta sakarya havzası'nda domates üretiminde tarımsal ilaç kullanımının ekonomik analizi. Tarımsal Ekonomi Araştırma Enstitüsü Yayınları No: 42. Ankara. T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Çetin BH. Organik fosfatlı pestisitlerin postmortem materyalden identifikasyonu. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü, 1998, s

Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde Pestisit Uygulama Davranışları ve Sağlık Etkilerine İlişkin Bilgi Durumu

Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde Pestisit Uygulama Davranışları ve Sağlık Etkilerine İlişkin Bilgi Durumu Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde Pestisit Uygulama Davranışları ve Sağlık Etkilerine İlişkin Bilgi Durumu Z. Ş İ M Ş E K, C. D E M İ R, Z. KEKLİK, B. K A R A, M. A K B A B A Toplumların üretim biçimi, erken

Detaylı

Acil Servise Başvuran Pestisit Zehirlenmelerinin Değerlendirilmesi

Acil Servise Başvuran Pestisit Zehirlenmelerinin Değerlendirilmesi Araştırma Makalesi doi: 10.4170/JAEM.2009.50570 Acil Servise Başvuran Pestisit Zehirlenmelerinin Değerlendirilmesi Assessment of the Pesticide Poisoning Admitted to Emergency Medicine Önder Tomruk 1, Serdal

Detaylı

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile uygulanan kültürel önlemlerden biri de tarım ilacı uygulamalarıdır.

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results:

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results: ÖZET Amaç: Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma davranışlarını belirlemek amacı ile yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı-kesitsel türde planlanan araştırmanın evrenini;; bir kız ve

Detaylı

BİTKİ KORUMA ÜRÜNÜ SATIŞ YERLERİNİN YÖNETMELİK HÜKÜMLERİ AÇISINDAN DURUMU. devci@yahoo.com

BİTKİ KORUMA ÜRÜNÜ SATIŞ YERLERİNİN YÖNETMELİK HÜKÜMLERİ AÇISINDAN DURUMU. devci@yahoo.com BİTKİ KORUMA ÜRÜNÜ SATIŞ YERLERİNİN YÖNETMELİK HÜKÜMLERİ AÇISINDAN DURUMU devci@yahoo.com Prof. Dr.E.Didem Evci Kiraz Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD., AYDIN Pestisit Kullanımı

Detaylı

DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER. PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til

DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER. PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til Su; GİRİŞ ekosisteminin sağlıklı işlemesi, insanların sağlığı ve yaşamının

Detaylı

BİTKİ KORUMA ÜRÜNLERİNİN KULLANIMINDA DİKKAT EDİLİCECEK HUSUSLAR

BİTKİ KORUMA ÜRÜNLERİNİN KULLANIMINDA DİKKAT EDİLİCECEK HUSUSLAR 2015 BİTKİ KORUMA ÜRÜNLERİNİN KULLANIMINDA DİKKAT EDİLİCECEK HUSUSLAR Bitki Koruma Ürünleri 1 Bitki Koruma Ürünü Nedir? İlaç Seçimi ve Hazırlanması BKÜ Kullanırken Uyulması Gereken Kurallar BKÜ Kullanımı

Detaylı

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Sağlık Akademisyenleri Dergisi 2014; 1(2):141-145 ISSN: 2148-7472 ARAŞTIRMA / RESEARCH ARTICLE Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Assessıng Nurses Level of Knowledge

Detaylı

Leyla Karaoğlu, Büşra Nur Değirmen, Asuman Okur, Cansu Tırampaoğlu. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Rize

Leyla Karaoğlu, Büşra Nur Değirmen, Asuman Okur, Cansu Tırampaoğlu. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Rize Leyla Karaoğlu, Büşra Nur Değirmen, Asuman Okur, Cansu Tırampaoğlu Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Rize Konunun önemi Su vücudun yapıtaşı, her yaş için ideal

Detaylı

14 Aralık 2012, Antalya

14 Aralık 2012, Antalya Hamilelerde Uyku Bozukluğunun Sorgulanması ve Öyküden Tespit Edilen Huzursuz Bacak Sendromunda Sıklık, Klinik Özellikler ve İlişkili Olabilecek Durumların Araştırılması A Neyal, G Benbir, R Aslan, F Bölükbaşı,

Detaylı

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması Pestisit; herhangi bir istenmeyen canlının (zararlı organizma), yayılmasını engelleyen, uzaklaştıran ya da ondan koruyan her türlü bileşik ya da bileşikler karışımıdır. Tarımda pestisitler, zararlı organizmaları

Detaylı

Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı

Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı Doç. Dr. Seral YÜCEL Dr. Hale GÜNAÇTI Adana Biyolojik Mücadele Araştırma İstasyonu Dünyanın en önemli sorunlarından biri hızla artan nüfusudur. Dünya nüfusunun gittikçe

Detaylı

YURTTA KALAN ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN İÇME SUYU TERCİHİ: AMBALAJLI SU

YURTTA KALAN ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN İÇME SUYU TERCİHİ: AMBALAJLI SU GOÜ Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı YURTTA KALAN ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN İÇME SUYU TERCİHİ: AMBALAJLI SU Yalçın ÖNDER, Rıza ÇITIL, Gizem EMEKDAR Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

HEMODĠYALĠZ HASTALARININ UMUTSUZLUK DÜZEYLERĠ

HEMODĠYALĠZ HASTALARININ UMUTSUZLUK DÜZEYLERĠ HEMODĠYALĠZ HASTALARININ UMUTSUZLUK DÜZEYLERĠ *Derya BaĢaran ** Özlem ġahin Altun *Diaverum Özel Merzifon Diyaliz Merkezi **Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Psikiyatri HemĢireliği AD GİRİŞ

Detaylı

Bilim Uzmanı İbrahim BARIN

Bilim Uzmanı İbrahim BARIN ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANELERİNDE YATAN HASTALARIN HASTANE HİZMET KALİTESİNİ DEĞERLENDİRMELERİ Bilim Uzmanı İbrahim BARIN Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri AMAÇ Hasta memnuniyeti verilen

Detaylı

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ AİLE HEKİMLİĞİ KLİNİĞİ KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ

Detaylı

COĞRAFİ ETİKETLİ ÜRÜNLERE İLİŞKİN TÜKETİCİLERİN TUTUM VE DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ

COĞRAFİ ETİKETLİ ÜRÜNLERE İLİŞKİN TÜKETİCİLERİN TUTUM VE DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ COĞRAFİ ETİKETLİ ÜRÜNLERE İLİŞKİN TÜKETİCİLERİN TUTUM VE DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ Dr.Aslı ZULUĞ Prof. Dr. Bülent MĠRAN 7. Gıda Mühendisliği Kongresi 24-26 Kasım Ankara Coğrafi Etiketli Ürünler TUTUM

Detaylı

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi Y R D. D O Ç. D R. M İ N E İ S L İ M Y E TA Ş K I N B A L I K E S İ R Ü N İ V E R S İ T E S I TIP FA K Ü LT E S İ K A D I N H A S TA L I K L A R I V E D

Detaylı

ADANA İLİ'NDE BAZI TARIM ÜRÜNLERİNDE KULLANILAN PESTİSİTLERİN ARAŞTIRILMASI

ADANA İLİ'NDE BAZI TARIM ÜRÜNLERİNDE KULLANILAN PESTİSİTLERİN ARAŞTIRILMASI ADANA İLİ'NDE BAZI TARIM ÜRÜNLERİNDE KULLANILAN PESTİSİTLERİN ARAŞTIRILMASI Doç. Dr. Oya ZEREN Gökhan EREM Mersin Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, MERSİN ÖZET Adana İli,

Detaylı

BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI

BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI 996 I.BURDUR SEMPOZYUMU BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI Kemal FİLİZ * Kadir PEPE ** ÖZET Araştırmada, Burdur ilinde aktif spor yapan sporcuların sosyoekonomik profillerinin

Detaylı

MRL Nedir? (Maksimum Kalıntı Limiti) Özden Güngör Ziraat Mühendisleri Odası Genel Merkez Yönetim Kurulu Başkanı 10.Temmuz.

MRL Nedir? (Maksimum Kalıntı Limiti) Özden Güngör Ziraat Mühendisleri Odası Genel Merkez Yönetim Kurulu Başkanı 10.Temmuz. MRL Nedir? (Maksimum Kalıntı Limiti) Özden Güngör Ziraat Mühendisleri Odası Genel Merkez Yönetim Kurulu Başkanı 10.Temmuz.2015 - Ankara Pestisit kalıntısı nedir? Pestisitlerin kullanımı sonucunda; tarımsal

Detaylı

Iğdır İlinin Hayvansal Atık Kaynaklı Biyogaz Potansiyeli. Biogas Potential from Animal Waste of Iğdır Province

Iğdır İlinin Hayvansal Atık Kaynaklı Biyogaz Potansiyeli. Biogas Potential from Animal Waste of Iğdır Province Araştırma Makalesi / Research Article Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 2(1): 61-66, 2012 Iğdır İlinin Hayvansal Atık Kaynaklı Biyogaz Potansiyeli Iğdır Üniversitesi

Detaylı

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER A)HİDROJEN PEROKSİT Hidrojen peroksit; ısı, kontaminasyon ve sürtünme ile yanıcı özellik gösteren, renksiz ve hafif keskin kokuya sahip olan bir kimyasaldır ve

Detaylı

ULUSAL KAZA YARALANMA VERİTABANI (UKAY)

ULUSAL KAZA YARALANMA VERİTABANI (UKAY) TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı ULUSAL KAZA YARALANMA VERİTABANI (UKAY) EĞİTİM MODÜLÜ I Kodlama İlkeleri 1 21-23 Haziran 2012 ANKARA UKAY KAPSAMI Ulusal Kaza Yaralanma

Detaylı

İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ

İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ Geleceğimizi tehdit eden çevre problemlerinin özellikle çocuklara erken yaşlarda verilmesi ve böylece çevre duyarlılığı,

Detaylı

TAF Preventive Medicine Bulletin, 2008: 7(3)

TAF Preventive Medicine Bulletin, 2008: 7(3) Araştırma/Research Article TAF Prev Med Bull 2008; 7(3):23-236 Lisansüstü Eğitime Devam Eden Evli Kadınların Üreme Sağlığı Sorunları ve Etkileyen Faktörler [Reproductive Health Problems of Married Women

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir.

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir. ÖZET Üniversite Öğrencilerinin Yabancı Dil Seviyelerinin ve Yabancı Dil Eğitim Programına Karşı Tutumlarının İncelenmesi (Aksaray Üniversitesi Örneği) Çağan YILDIRAN Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

Türkiye de Biyosidal Uygulayıcılarında Yapılan Araştırma Verilerinin Değerlendirilmesi

Türkiye de Biyosidal Uygulayıcılarında Yapılan Araştırma Verilerinin Değerlendirilmesi Türkiye de Biyosidal Uygulayıcılarında Yapılan Araştırma Verilerinin Değerlendirilmesi Hüseyin İlter Zeynep Aytül Çakmak Nur Baran Aksakal Münir Devriş Tamkoç Enes Ahmet Güven Muhsin Akbaba Çevre Sağlığı

Detaylı

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi DİYABET HASTALARININ HASTALIK ALGI DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi Amaç: TURDEP-2

Detaylı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. Hipertansiyon Nedir? Çoğunlukla yüksek kan basıncı olarak

Detaylı

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ Zelha Türk*, Serpil Türker **, Pelin Gökoğlu***,Eda Ulutaş**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi

Detaylı

Isparta İli elma bahçelerinde yaygın kullanılan bazı ilaçların kalıntı düzeylerinin belirlenmesi *

Isparta İli elma bahçelerinde yaygın kullanılan bazı ilaçların kalıntı düzeylerinin belirlenmesi * Türk. entomol. derg., 2007, 31 (4): 297-306 ISSN 1010-6960 Isparta İli elma bahçelerinde yaygın kullanılan bazı ilaçların kalıntı düzeylerinin belirlenmesi * Recep AY ** Bülent YAŞAR ** Ozan DEMİRÖZER

Detaylı

Tekstil endüstrisinde sağlık gözetimi

Tekstil endüstrisinde sağlık gözetimi Tekstil endüstrisinde sağlık gözetimi Millworkers by Laurence Stephen Lowry (1948) Prof.Dr. Nadi Bakırcı Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D. Tekstil Sektörü Elyaf ve ipliği kullanım eşyasına

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VEREM (TÜBERKÜLOZ) NEDİR? Verem hastalığı; verem mikrobunun solunum yolu ile alınmasıyla oluşan bulaşıcı bir

Detaylı

Cukurova Medical Journal

Cukurova Medical Journal Cukurova Medical Journal Araştırma Makalesi / Research Article 2008 2012 Yılları Arasında Adli Toksikoloji Laboratuvarına Gelen Olguların Değerlendirilmesi Evaluation of Cases Consulted to Forensic Toxicology

Detaylı

Alevlenmelerin en yaygın nedeni, trakeobronşiyal enfeksiyonlar ve hava kirliliğidir. Şiddetli alevlenmelerin üçte birinde neden saptanamamaktadır

Alevlenmelerin en yaygın nedeni, trakeobronşiyal enfeksiyonlar ve hava kirliliğidir. Şiddetli alevlenmelerin üçte birinde neden saptanamamaktadır Toraks Derneği, Göğüs Hastalıkları Uzmanları ve solunum hastalıkları alanında çalışan diğer uzmanlık dallarındaki hekimler tarafından 1992 de kurulan bir ulusal uzmanlık derneğidir. Toraks Derneği nin

Detaylı

HODGKIN DIŞI LENFOMA

HODGKIN DIŞI LENFOMA HODGKIN DIŞI LENFOMA HODGKIN DIŞI LENFOMA NEDİR? Hodgkin dışı lenfoma (HDL) veya Non-Hodgkin lenfoma (NHL), vücudun savunma sistemini sağlayan lenf bezlerinden kaynaklanan kötü huylu bir hastalıktır. Lenf

Detaylı

RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA

RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER 7-F Miray DAĞCI Ömür Mehmet KANDEMİR DANIŞMAN ÖĞRETMEN NİLÜFER DEMİR İZMİR - 2013 İÇİNDEKİLER 1. Projenin Amacı ve Hedefi.. 2 2. Afit

Detaylı

HASTALARIN HASTA GÜVENLİĞİ KONUSUNDAKİ

HASTALARIN HASTA GÜVENLİĞİ KONUSUNDAKİ HASTALARIN HASTA GÜVENLİĞİ KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİNİN İNCELENMESİ Yük.Hemş.Vildan TANIL Yük.Hemş.Fatma COŞAR BAYKAL Uzm.Hemş.Münevver SARSILMAZ Öğr. Gör. Müjgan SOLAK KABATAŞ Prof. Dr. Meryem YAVUZ 1 HASTA

Detaylı

HİJYEN VE SANİTASYON

HİJYEN VE SANİTASYON HİJYEN VE SANİTASYON TEMİZLİK+ HİJYEN= SANİTASYON Bulunduğumuz ortamda hastalık yapan mikroorganizmaların hastalık yapamayacak seviyede bulunma durumuna hijyen denir. Sağlıklı (temiz ve hijyenik) bir ortamın

Detaylı

FİBRO GEL YayınTarihi: 01.08.2009

FİBRO GEL YayınTarihi: 01.08.2009 1. ÜRÜN ve ŞİRKET TANITIMI Ürün Adı : Kullanım Amacı : İnsektisit Kimyasal Grubu : phenylpyrazole Üretici ve Ruhsat Sahibi: Koru -San Çevre Koruma Kimyasalları San.ve Tic.Ltd.Şti Adres: : 104.Cadde No:138

Detaylı

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER PSH 501 - Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Temelleri

Detaylı

BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ

BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ TAF Preventive Medicine Bulletin, 2006: 5 (6) ARAŞTIRMA RESEARCH ARTICLE BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ Atilla Senih MAYDA*, Türker ACEHAN**, Suat ALTIN**, Mehmet ARICAN**,

Detaylı

BİR SAĞLIK OCAĞI BÖLGESİNDE BEBEKLERİN UYKU POZİSYONLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER*

BİR SAĞLIK OCAĞI BÖLGESİNDE BEBEKLERİN UYKU POZİSYONLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER* BİR SAĞLIK OCAĞI BÖLGESİNDE BEBEKLERİN UYKU POZİSYONLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER* Emine BARAN 1, M. Esin OCAKTAN 2, Sabahattin KOCADAĞ 1, Ayşe YILDIZ 3, Recep AKDUR 4 1 Araş. Gör. Dr. Ankara Üniversitesi

Detaylı

BİTKİSEL ÜRETİM TEKNİKERİ

BİTKİSEL ÜRETİM TEKNİKERİ TANIM Gıda ve gıda dışı amaçlı tarla ve bahçe bitkilerinin üretiminden, verimliliğinin artırılmasından, ürünlerinin değerlendirilmesinden ve satışından sorumlu ara meslek elemanıdır. A- GÖREVLER Bitkisel

Detaylı

Yrd. Doç.Dr. Füsun EKMEKYAPAR

Yrd. Doç.Dr. Füsun EKMEKYAPAR Yrd. Doç.Dr. Füsun EKMEKYAPAR 1 TÜRKMENLİ GÖLETİ HAVZASINDA KULLANILAN TARIM İLAÇLARI İÇİN ÇEVRESEL RİSK DEĞERLENDİRMESİ 2 1. GİRİŞ Tarımda ilaçlama, birim alandan daha fazla ürün elde etmek üzere kullanılan

Detaylı

AÜTF İBN-İ SİNA HASTANESİ GÖĞÜS HASTALIKLARI POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN DEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ VE HASTALIKLARININ SİGARAYLA OLAN İLİŞKİSİ

AÜTF İBN-İ SİNA HASTANESİ GÖĞÜS HASTALIKLARI POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN DEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ VE HASTALIKLARININ SİGARAYLA OLAN İLİŞKİSİ AÜTF İBN-İ SİNA HASTANESİ GÖĞÜS HASTALIKLARI POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN DEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ VE HASTALIKLARININ SİGARAYLA OLAN İLİŞKİSİ BARAN E 1, KOCADAĞ S 1, AKDUR R 1, DEMİR N 2, NUMANOĞLU

Detaylı

TÜRKİYE DE TARIM İLACI TÜKETİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

TÜRKİYE DE TARIM İLACI TÜKETİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE DE TARIM İLACI TÜKETİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Prof. Dr. Nafiz DELEN Ege Üniv. Ziraat Fak. Bitki Kor. Bölümü Em. Öğrt. Üyesi nafiz.delen@ege.edu.tr nafiz.delen@gmail.com Bitkisel besinlerde gıda

Detaylı

USB - Ulusal Sistem Belgelendirme İTU (İYİ TARIM UYGULAMALARI) NESRİN SERİN Genel Müdür

USB - Ulusal Sistem Belgelendirme İTU (İYİ TARIM UYGULAMALARI) NESRİN SERİN Genel Müdür USB - Ulusal Sistem Belgelendirme İTU (İYİ TARIM UYGULAMALARI) NESRİN SERİN Genel Müdür 13 Aralık 2012 TARİHSEL SÜREÇ 1 MÖ 8000 Tarımın Başlangıcı MÖ 1200 İlk Herbisid Kullanımı MÖ 1000 İlk Kükürt Kullanımı

Detaylı

Pestisit Zehirlenmeleri

Pestisit Zehirlenmeleri Araştırma/Research Article Pestisit Zehirlenmeleri Neva Sataloğlu*, Berna Aydın, Ahmet Turla Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp AD., Samsun * Neva Sataloğlu, Ondokuz Mayıs Üniv. Tıp Fak.

Detaylı

KESİTSEL ARAŞTIRMALAR

KESİTSEL ARAŞTIRMALAR KESİTSEL RŞTIRMLR KESİTSEL RŞTIRMLR PREVLNS RŞTIRMSI DURUM SPTM RŞTIRMSI ROSSSETIONL STUDY ROSSSETIONL SURVEY PREVLNE STUDY BSELINE SURVEY 1 2 Kesitsel çalışmalar, belirli bir populasyonda, belirli bir

Detaylı

ÇALIŞMAYAN KADINLARIN SAĞLIKLI YAŞAM BİÇİMİ DAVRANIŞLARI, SOSYAL GÖRÜNÜŞ KAYGISI VE FİZİKSEL AKTİVİTEYE KATILIMLARINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER Zekai

ÇALIŞMAYAN KADINLARIN SAĞLIKLI YAŞAM BİÇİMİ DAVRANIŞLARI, SOSYAL GÖRÜNÜŞ KAYGISI VE FİZİKSEL AKTİVİTEYE KATILIMLARINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER Zekai ÇALIŞMAYAN KADINLARIN SAĞLIKLI YAŞAM BİÇİMİ DAVRANIŞLARI, SOSYAL GÖRÜNÜŞ KAYGISI VE FİZİKSEL AKTİVİTEYE KATILIMLARINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER Zekai PEHLİVAN*; Elif Nilay ADA*;Gizem ÖZTAŞ* *Mersin Üniversitesi

Detaylı

Gençlerin Kozmetik Kullanma Davranışları

Gençlerin Kozmetik Kullanma Davranışları Gençlerin Kozmetik Kullanma Davranışları Prof. Dr. Gülsen DEMİR Adnan Menderes Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Selahattin YAMAN Adnan Menderes Üniversitesi Fen Edebiyat

Detaylı

Sivas İli Ana-Çocuk Sağlığı Merkezine Başvuran Kadınların Aile Planlaması Yöntem Tercihleri ve Etkileyen Faktörler

Sivas İli Ana-Çocuk Sağlığı Merkezine Başvuran Kadınların Aile Planlaması Yöntem Tercihleri ve Etkileyen Faktörler Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Sivas İli Ana-Çocuk Sağlığı Merkezine Başvuran Kadınların Aile Planlaması Yöntem Tercihleri ve Etkileyen Faktörler The Factors Which Effect the Family Planning Methods

Detaylı

GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI EĞİTİM YAYIM VE YAYINLAR DAİRESİ BAŞKANLIĞI HİZMET İÇİ EĞİTİM PROGRAMLARI MÜFREDATLARI BÖLÜM I

GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI EĞİTİM YAYIM VE YAYINLAR DAİRESİ BAŞKANLIĞI HİZMET İÇİ EĞİTİM PROGRAMLARI MÜFREDATLARI BÖLÜM I Versiyon Tarih Hazırlayanlar Tanımlama Taslak 24.11.2014 Mesut GÖLBAŞI Ersin AKILLI Hüseyin AYDIN Antalya-Alanya Hizmet İçi Değerlendirme Toplantısında düzenlenmiştir. BÖLÜM I Hizmet İçi Eğitim Programının

Detaylı

Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 2011 Harran Üniversitesi-UNFPA

Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 2011 Harran Üniversitesi-UNFPA Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 211 Harran Üniversitesi-UNFPA Hizmet için kanıt oluşturan sonuçlar açısından Hizmetleri planlama ve uygulama açısından

Detaylı

Kelime anlamı olarak kanser, bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz bir şekilde bölünüp çoğalmasıyla ortaya çıkan kötü urlara denir.

Kelime anlamı olarak kanser, bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz bir şekilde bölünüp çoğalmasıyla ortaya çıkan kötü urlara denir. Kelime anlamı olarak kanser, bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz bir şekilde bölünüp çoğalmasıyla ortaya çıkan kötü urlara denir. Genel anlamda ise kanser, hücrelerde DNA'nın hasarı sonucu hücrelerin

Detaylı

Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli

Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli Prof.Dr. Zeynep ŞİMŞEK Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı

Detaylı

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ISPARTA İLİ KİRAZ İHRACATININ ANALİZİ

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ISPARTA İLİ KİRAZ İHRACATININ ANALİZİ T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ISPARTA İLİ KİRAZ İHRACATININ ANALİZİ Danışman Doç. Dr. Tufan BAL YÜKSEK LİSANS TEZİ TARIM EKONOMİSİ ANABİLİM DALI ISPARTA - 2016 2016 [] TEZ

Detaylı

Kalıcı Organik Kirleticiler ve Stockholm (KOK) Sözleşmesi

Kalıcı Organik Kirleticiler ve Stockholm (KOK) Sözleşmesi Kalıcı Organik Kirleticiler ve Stockholm (KOK) Sözleşmesi Kalıcı Organik Kirleticilerin (KOK) özellikleri nelerdir? -Zehirlidirler. - Çevrede kolayca yok olmazlar. -Besin zincirinde birikirler - Hava,

Detaylı

Bileşenler Kons%w/w EEC No Cas No Tehlike işareti Tehlike sınıflandırması Bordo Bulamacı 74-8011-63-0 Xn,N R20,R41,R50/53 Dolgu maddesi 26 - - - -

Bileşenler Kons%w/w EEC No Cas No Tehlike işareti Tehlike sınıflandırması Bordo Bulamacı 74-8011-63-0 Xn,N R20,R41,R50/53 Dolgu maddesi 26 - - - - Sayfa 1 / 5 1. MADDE / MÜSTAHZAR VE ŞİRKET / İŞ SAHİBİNİN TANITIMI 1.1. Madde / Müstahzarın Tanıtılması: PESTİSİT 1.2. Madde / Müstahzarat Kullanımı: FUNGİSİT (MANTAR İLACI ) 1.3. Firmanın Tanıtımı: HEKTAŞ

Detaylı

MELLİTUS HASTALIGI VE HEMŞİRELİK BAKıMı

MELLİTUS HASTALIGI VE HEMŞİRELİK BAKıMı ATATÜRK SAGLIK MESLEK LİsESİ HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ SON SINIF ÖGRENCİLERİNİN DİABETES MELLİTUS HASTALIGI VE HEMŞİRELİK BAKıMı HAKKINDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ Sibel KARA CA * ÖZET Bu araştırma İzmir

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker****

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi Yoğun Bakım Sorumlu

Detaylı

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması 20 24 Mayıs 2009 tarihleri arasında Antalya da düzenlenen 45. Ulusal Diyabet Kongresinde

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı. VEREM HASTALIĞI ve VEREM HAFTASI

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı. VEREM HASTALIĞI ve VEREM HAFTASI T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI ve VEREM HAFTASI VEREM EĞİTİM VE PROPAGANDA HAFTASI Geleneksel olarak her yıl Ocak ayının ilk Pazar gününden

Detaylı

Yazar Ad 41 Prof. Dr. Haluk ÖZEN Cinsel hayat çocuk yaştan itibaren hayatımızın önemli bir kesimini oluşturur. Yaşlılık döneminde cinsellik ayrı bir özellik taşır. Yaşlı erkek kimdir, hangi yaş yaşlanma

Detaylı

KALINTILARI. Pestisit nedir? GIDALARDAKİ PESTİSİT KALINTILARI 1. pestisit kalınt kaynağı. güvenilirmidir. ? Güvenilirlik nasıl l belirlenir?

KALINTILARI. Pestisit nedir? GIDALARDAKİ PESTİSİT KALINTILARI 1. pestisit kalınt kaynağı. güvenilirmidir. ? Güvenilirlik nasıl l belirlenir? Tükettiğimiz imiz gıdalarg daların n güvenilirlig venilirliği i hayati derecede önemlidir KALINTILARI Dr. K.Necdet Öngen Gıdalarımızdaki pestisit kalıntıları konusunda neyi ne kadar biliyoruz? Tükettiğimiz

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR

HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR GİRİŞ Hasta eğitimi, sağlığı koruyan ve bireylerde davranış değişikliği geliştirmeye yardım eden öğrenim deneyimlerinin

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR KALINTI SORUNU? Hayvansal kökenli gıdalarda, hayvan hastalıklarının sağaltımı,

Detaylı

VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI. Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR

VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI. Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR KALINTI SORUNU? Hayvansal kökenli gıdalarda, hayvan hastalıklarının sağaltımı,

Detaylı

Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Kişisel ve Mesleki Gelişim Yeterlilikleri Hakkındaki Görüşleri. Merve Güçlü

Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Kişisel ve Mesleki Gelişim Yeterlilikleri Hakkındaki Görüşleri. Merve Güçlü Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Kişisel ve Mesleki Gelişim Yeterlilikleri Hakkındaki Görüşleri Merve Güçlü GİRİŞ Öğretme evrensel bir uğraştır. Anne babalar çocuklarına, işverenler işçilerine, antrenörler

Detaylı

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur.

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur. Dr.Armağan HAZAR ZATÜRRE (PNÖMONİ) Zatürre yada tıbbi tanımla pnömoni nedir? Halk arasında zatürre olarak bilinmekte olan hastalık akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Tedavi edilmediği takdirde ölümcül

Detaylı

Çevremizdeki Kimyasal Maddeler

Çevremizdeki Kimyasal Maddeler Çevremizdeki Kimyasal Maddeler Ana Tema Önerilen Süre Kazanımlar Öğrenciye Kazandırılacak Beceriler Yöntem ve Teknikler Araç ve Gereçler Kimyasal maddeler, çevreyi ve insan sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir.

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi

Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi Dr. SiğnemÖZTEKİN, Psikolog Duygu KUZU, Dr. Güneş CAN, Prof. Dr. AyşenESEN DANACI Giriş: Ayrılma anksiyetesi bozukluğu,

Detaylı

Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri

Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri YATAN HASTALARDA, HASTANE HİZMET KALİTESİNİN RETROSPEKTİF OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ ERCİYES TIP ÖRNEĞİ Uzm. İbrahim BARIN Prof. Dr. Murat BORLU Başmüdür Özcan ÖZYURT Müdür Aydemir KAYABAŞI İstatistikçi

Detaylı

Doç.Dr. Nilay ÇÖPLÜ. Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Salgın Hastalıklar Araştırma Müdürlüğü

Doç.Dr. Nilay ÇÖPLÜ. Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Salgın Hastalıklar Araştırma Müdürlüğü Doç.Dr. Nilay ÇÖPLÜ Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Salgın Hastalıklar Araştırma Müdürlüğü Ülkemizdeki antibiyotik kullanımı ile ilgili gerçeklerin araştırılması Toplumda Antibiyotik Kullanımı

Detaylı

MARMARA COĞRAFYA DERGİSİ SAYI: 19, OCAK - 2009, S. 20-29 İSTANBUL ISSN:1303-2429 Copyright 2009 http://www.marmaracografya.com

MARMARA COĞRAFYA DERGİSİ SAYI: 19, OCAK - 2009, S. 20-29 İSTANBUL ISSN:1303-2429 Copyright 2009 http://www.marmaracografya.com MARMARA COĞRAFYA DERGİSİ SAYI: 19, OCAK - 2009, S. 20-29 İSTANBUL ISSN:1303-2429 Copyright 2009 http://www.marmaracografya.com SOSYAL BİLGİLER VE SINIF ÖĞRETMENİ ADAYLARININ COĞRAFYA DERSLERİNE YÖNELİK

Detaylı

BĠR DEVLET HASTANESĠNDE ÇALIġANLARIN HASTA VE ÇALIġAN GÜVENLĠĞĠ ALGILARININ ĠNCELENMESĠ. Dilek OLUT

BĠR DEVLET HASTANESĠNDE ÇALIġANLARIN HASTA VE ÇALIġAN GÜVENLĠĞĠ ALGILARININ ĠNCELENMESĠ. Dilek OLUT BĠR DEVLET HASTANESĠNDE ÇALIġANLARIN HASTA VE ÇALIġAN GÜVENLĠĞĠ ALGILARININ ĠNCELENMESĠ Dilek OLUT Tıp biliminin ilk ve temel prensiplerinden biri Önce Zarar Verme ilkesidir. Bu doğrultuda kurgulanan sağlık

Detaylı

GÜVENLİK VERİ ÇİZELGESİ

GÜVENLİK VERİ ÇİZELGESİ Basım tarihi: 07.05.2012 Sayfa 1 nin 5 BÖLÜM 1: Kimyasal maddenin/karışım ve şirketin/üstlenenin kimlikleri Ürün adı Madde veya karışımın ilgili tespit edilen kullanımları ve tavsiye edilmeyen kullanımları

Detaylı

Retrospective Evaluation of Emergency Service Patients with Poisoning: a 20 Month Study

Retrospective Evaluation of Emergency Service Patients with Poisoning: a 20 Month Study 146 THE JOURNAL OF ACADEMIC EMERGENCY MEDICINE Original Article Özgün Araştırma Retrospective Evaluation of Emergency Service Patients with Poisoning: a 20 Month Study ile Acil Servise Gelen Hastaların

Detaylı

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI Yardım edin sinüslerim beni öldürüyor! Bunu daha önce hiç söylediniz mi?. Eğer cevabınız hayır ise siz çok şanslısınız demektir. Çünkü her yıl milyonlarca lira sinüs problemleri

Detaylı

KIRSAL ALANDA YAŞAYAN HALKIN EVSEL SU DEPOSU KULLANIMLARI TRABZON DAN BİR ÇALIŞMA

KIRSAL ALANDA YAŞAYAN HALKIN EVSEL SU DEPOSU KULLANIMLARI TRABZON DAN BİR ÇALIŞMA KIRSAL ALANDA YAŞAYAN HALKIN EVSEL SU DEPOSU KULLANIMLARI TRABZON DAN BİR ÇALIŞMA DR. CEVRIYE CEYDA KOLAYLI, PROF. DR. MURAT TOPBAŞ, DR. ŞEHBAL YEŞİLBAŞ ÜÇÜNCÜ, PROF. DR. GAMZE ÇAN, DOÇ. DR. N. ERCÜMENT

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi Değerli Hekim Arkadaşımız, Bu anket ülkemizdeki farklı eğitim kurumlarınca uygulanan örnekler temel alınarak UÜTF Tıp

Detaylı

The Analysis of Pesticide Use in Tomato Production in Konya Province in Terms of Environmental Sensitivity Perspective

The Analysis of Pesticide Use in Tomato Production in Konya Province in Terms of Environmental Sensitivity Perspective Araştırma Makalesi / Research Article Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 2(1): 47-54, 2012 Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Iğdır University Journal

Detaylı

ARI ÜRÜNLERİ TÜKETİM DAVRANIŞLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

ARI ÜRÜNLERİ TÜKETİM DAVRANIŞLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA ARI ÜRÜNLERİ TÜKETİM DAVRANIŞLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA Ulviye KUMOVA (1) Ali KORKMAZ (2) (1) Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Balcalı / ADANA (2) Alata Bahçe Kültürleri Araştırma

Detaylı

Neden Daha Fazla Satın Alalım?

Neden Daha Fazla Satın Alalım? Neden Daha Fazla Satın Alalım? Ana Tema Önerilen Süre Kazanımlar Öğrenciye Kazandırılacak Beceriler Yöntem ve Teknikler Araç ve Gereçler Giderek artan bilinçsiz tüketim ve üretim çevreyi olumsuz etkiliyor.

Detaylı

TULAREMİ OLGU SORGULAMA FORMU. Dr. Güven ÇELEBİ Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD

TULAREMİ OLGU SORGULAMA FORMU. Dr. Güven ÇELEBİ Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD TULAREMİ OLGU SORGULAMA FORMU Dr. Güven ÇELEBİ Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD TULAREMİ OLGU SORGULAMA FORMU Genel Bilgiler: Tularemi olgu

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

ÖZEL BİR HASTANEDE YENİDOĞAN ÜNİTESİNE YATIRILAN İNDİREKT HİPERBİLİRUBİNEMİLİ OLGULARIN RETROSPEKTİF DEĞERLENDİRİLMESİ

ÖZEL BİR HASTANEDE YENİDOĞAN ÜNİTESİNE YATIRILAN İNDİREKT HİPERBİLİRUBİNEMİLİ OLGULARIN RETROSPEKTİF DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZEL BİR HASTANEDE YENİDOĞAN ÜNİTESİNE YATIRILAN İNDİREKT HİPERBİLİRUBİNEMİLİ OLGULARIN RETROSPEKTİF DEĞERLENDİRİLMESİ *Aysun Çakır, *Hanife Köse,*Songül Ovalı Güral, *Acıbadem Kadıköy Hastanesi GİRİŞ

Detaylı

MEVSİM GRİBİ Neden aşı olmanız gerekir

MEVSİM GRİBİ Neden aşı olmanız gerekir MEVSİM GRİBİ Neden aşı olmanız gerekir Grip. Korunun, koruyun. MEVSİM GRİBİ: NEDEN AŞI OLMANIZ GEREKİR Son zamanlarda sık sık mevsim gribi ve domuz gribi gibi farklı grip türlerinden söz edildiğini duymuş

Detaylı

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ Sibel AÇIŞLI 1 Ali KOLOMUÇ 1 1 Artvin Çoruh Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü Özet: Araştırmada fen bilgisi

Detaylı

SALTurk Çalışması. Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Çalışması. 22 Mayıs 2008 - Antalya

SALTurk Çalışması. Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Çalışması. 22 Mayıs 2008 - Antalya SALTurk Çalışması Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Çalışması 22 Mayıs 2008 - Antalya Amaç Türkiye de günlük tuz alımını saptamak Sodyum alımı ve hipertansiyon ilişkisini araştırmak Kabul ve

Detaylı

AYAKTAN HASTA BESLENME ve DİYET DEĞERLENDİRME FORMU

AYAKTAN HASTA BESLENME ve DİYET DEĞERLENDİRME FORMU AYAKTAN HASTA BESLENME ve DİYET DEĞERLENDİRME FORMU Adı, Soyadı: Hasta ID No: Doğum Tarihi (Gün/Ay/Yıl): / / Cinsiyeti: K E Uyruğu: KKTC TC Diğer: Kimlik No: Sosyal Güvencesi: Ücretli Hasta Devlet Sevkli

Detaylı