TÜRKİYE DE TARIMSAL DESTEKLEMELERİN YEM BİTKİLERİ EKİLİŞ VE ÜRETİM ÜZERİNE ETKİSİ. Ahmet ÇELİK Doç. Dr. Nurdan ŞAHİN DEMİRBAĞ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE DE TARIMSAL DESTEKLEMELERİN YEM BİTKİLERİ EKİLİŞ VE ÜRETİM ÜZERİNE ETKİSİ. Ahmet ÇELİK Doç. Dr. Nurdan ŞAHİN DEMİRBAĞ"

Transkript

1 TÜRKİYE DE TARIMSAL DESTEKLEMELERİN YEM BİTKİLERİ EKİLİŞ VE ÜRETİM ÜZERİNE ETKİSİ Ahmet ÇELİK Doç. Dr. Nurdan ŞAHİN DEMİRBAĞ ANKARA 2013

2 Eser Adı: Türkiye'de Tarımsal Desteklemelerin Yem Bitkileri Ekiliş Ve Üretim Üzerine Etkileri Yayın No: 215 ISBN: i

3 ÖZET Katma değeri yüksek ürünler üretiminde bitkisel üretim sektörüne göre hayvancılık sektörü daha avantajlıdır. Son yıllarda yaşanan iklimsel değişiklikler, ulusal ve küresel unsurların ve aktörlerin etkisiyle oluşan aşırı talep baskısı; ülkeleri stoklarını artırmaya teşvik etmiş, gıda ürünlerinde fiyat dalgalanmalarına sebep olmuş ve bu gelişmelerden hayvancılık sektörü de ciddi bir şekilde etkilenmiştir. Yem, hayvancılık faaliyetlerinde maliyetleri artıran en önemli unsurlardan biridir. Meralardan faydalanılmasının ve yem bitkilerinin hayvancılık faaliyetleri yürüten işletmeler tarafından üretilmesinin, maliyetleri önemli oranda düşürücü etkisi bulunmaktadır. Bu bağlamda hayvancılık faaliyetlerinin ekonomik anlamda yapılabilmesi için Türkiye de yem bitkileri üretiminin artırılması konusunda Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından 2000 yılından bu yana sertifikalı tohum kullanımı ve üretim desteklemesi ile tarımsal işletmelere yönelik alan bazlı desteklemeler verilmektedir. Ayrıca yem bitkisi üretimi yapan işletmelere yönelik hibe yollu makine ekipman destekleri de verilmektedir. Yem bitkilerinin desteklenmesi ile 2000 yılına göre yem bitkisi ekilişlerinde önemli artışlar yaşanmıştır. Hayvancılık yapmadığı halde söz konusu destekleri almak için üretim yapan işletmeler, ot borsalarının olmamasından dolayı ürettikleri kaliteli kaba yemi uygun fiyata pazarlayamamaktadırlar. Ayrıca ekiliş alanlarının artmasından dolayı sertifikalı tohum talepleri artmış olmasına karşın 2006 yılından itibaren verilen sertifikalı yem bitkisi tohumu üretim desteklerinin düşük tutulması sebebiyle de özel sektör üretimde istekli davranmamış ve sertifikalı yem bitkisi tohumu ithalatında ciddi artışlar görülmüştür. Sonuç olarak, yeni politikaların oluşturulması ile gelişmiş ülkelerin yem bitkileri ekiliş oranları seviyesine ulaşılarak hayvancılık sektörünün kaliteli kaba yem ihtiyacı karşılanabilecektir. ii

4 ABSTRACT The production of high value added products, according to the livestock sector, the sector of crop production is more advantageous. In recent years, the climatic changes, the effect of national and global elements and actors of the pressure of excessive demand; countries are encouraged to increase their stocks, caused the price volatilities in food products, and this is influenced by the developments in the livestock sector in a serious way. Feed, animal husbandry is one of the most important elements that increase the costs of activities. Grassland use and feed crops and livestock activities execute significantly lowering the costs of production by (farming) plants, are in effect. In this context, the activities of livestock in economic terms in order to increase the production of forage plants in Turkey about the Ministry of Food, Agriculture and Livestock (MAFA) by the use of a certificated seed and production since 2000 to direct support agricultural plants with the funding provided. In addition, for plants engaged in the production of grant-way support plant machine equipment, are also provided. According to the year 2000, with the support of feed crops has experienced significant increases in widely cultivation throughout. Although failing to get the support of livestock production due to the lack of high-quality crude they produce forage, hay exchanges feed at cannot do marketing. In addition, due to the increased demands for certificated seed of increased plantings, although since 2006, because of the low support production of certificated seed of fodder plants is maintained by the private sector in production have been willing to support and feed the plant, certificated seed has been serious increases in imports. Consequently, with the creation new policy keep up with developed countries, rates of high-quality livestock feed needs of the livestock sector. iii

5 İÇİNDEKİLER DİZİNİ ÖZET... i ABSTRACT... iii İÇİNDEKİLER DİZİNİ... iv ÇİZELGELER DİZİNİ... vi ŞEKİLLER DİZİNİ... vii 1. GİRİŞ TARIM ALANLARININ MEVCUT DAĞILIMI TÜRKİYE NİN HAYVAN VARLIĞI VE KABA YEM İHTİYACININ HESAPLANMASI Türkiye nin Hayvan Varlığının Mevcut Durumu Büyükbaş hayvan varlığı Küçükbaş hayvan varlığı Hayvan Varlığının Kaba Yem İhtiyacı BBHB yoluyla hayvanların kaba yem ihtiyacının hesaplanması Günlük kuru madde ihtiyacının tespiti yoluyla kaba yem ihtiyacının hesaplanması Yem Bitkileri Desteklemelerinin Ekiliş ve Üretime Etkisi Beş yıllık kalkınma planlarında çayır meralar ve yem bitkileri Altıncı beş yıllık kalkınma planında ( ) Yedinci beş yıllık kalkınma planında ( ) Sekizinci beş yıllık kalkınma planında ( ) Dokuzuncu beş yıllık kalkınma planında ( ) Onuncu beş yıllık kalkınma planında ( ) Kaba yem ihtiyacının hâlihazırda karşılanma durumu Mera alanlarının mevcut durumu Yem bitkileri ekiliş ve üretim durumu Kaba yem ihtiyacının karşılanması durumu YEM BİTKİLERİ DESTEKLEMELERİNİN EKİLİŞ VE ÜRETİM ÜZERİNE ETKİSİ Yem Bitkisine Yönelik Desteklemeler Yurt içi sertifikalı tohum kullanım desteklemesi Yurt içi sertifikalı tohum üretim desteklemesi Alan bazlı verilen yem bitkisi desteklemeleri...21 iv

6 Yoncaya verilen destekler ve ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi Korungaya verilen destekler ve ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi Fiğ (ot) e verilen destekler ve ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi Silajlık mısıra verilen destekler ve ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi Sonuç ve Öneriler...34 KAYNAKÇA...35 v

7 ÇİZELGELER DİZİNİ Çizelge 1. Türkiye de tarım alanlarının yıllara göre değişimi (1000 Hektar)...2 Çizelge 2. Yem bitkileri ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi (1000 Hektar)...3 Çizelge 3. Ekili tarla alanlarının dağılımı (1000 Hektar)...5 Çizelge 4. Büyükbaş hayvan varlığının yıllara göre değişimi (Adet)...6 Çizelge 5. Küçükbaş Hayvan Varlığının Yıllara Göre Değişimi (Adet)...8 Çizelge 6. BBHB ne çevrilme katsayıları...9 Çizelge 7. Büyükbaş hayvan varlığı (Baş 2012)...10 Çizelge 8. Küçükbaş hayvan varlığı (Adet 2012)...10 Çizelge 9. Diğer hayvan varlıkları (Adet 2012)...10 Çizelge 10. Büyükbaş hayvanların yıllık kaba yem gereksinimi...11 Çizelge 11. Koyunların yıllık kaba yem gereksinimi...11 Çizelge 12. Keçilerin yıllık kaba yem gereksinimi...12 Çizelge 13. Günlük kuru madde ihtiyacının tespiti yoluyla kaba yem ihtiyacı...12 Çizelge 14. Yıllara göre Türkiye de yem bitkileri ekiliş ve üretim miktarları...15 Çizelge 15. Yurt içi sertifikalı tohum kullanım desteği...19 Çizelge 16. Yıllara göre kamu ve özel sektör tohumluk üretimi (Ton)...19 Çizelge 17. Türkiye nin yem bitkisi tohumluk ithalat ve ihracatı (Ton)...20 Çizelge 18. Yıllar itibariyle ortalama yem bitkisi desteklemeleri (TL/dekar)...21 Çizelge 19. Yıllar itibariyle yem bitkileri destekleme tutarları...22 Çizelge 20. Yonca ekilişleri ve desteklemeleri...24 Çizelge 21. Korunga ekilişleri ve desteklemeleri...27 Çizelge 22. Fiğ (Ot) ekilişleri ve desteklemeleri...29 Çizelge 23. Silajlık mısır ekilişleri ve desteklemeleri...31 vi

8 ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1. Yem bitkileri ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi (%)...3 Şekil 2. Yem bitkileri ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi (%)...4 Şekil 3. Büyükbaş hayvanların yıllara göre oransal değişimi...7 Şekil 4. Küçükbaş hayvanların yıllara göre oransal değişimi...8 Şekil 5. Yıllar itibariyle yem bitkileri destekleme tutarları...23 Şekil 6. Yonca ekilişleri, desteklenen alanlar ve destekleme tutarları...25 Şekil 7. Yonca ekilişleri, desteklenen alanlar ve destekleme tutarları (yığılmış çizgi grafik)...26 Şekil 8. Korunga ekilişleri, desteklenen alanlar ve destekleme tutarları...28 Şekil 9. Korunga ekilişleri, desteklenen alanlar ve destekleme tutarları (yığılmış çizgi grafik)...28 Şekil 10. Fiğ (ot) ekilişleri, desteklenen alanlar ve destekleme tutarları...29 Şekil 11. Fiğ (ot) ekilişleri, desteklenen alanlar ve destekleme tutarları (yığılmış çizgi grafik)...30 Şekil 12. Silajlık mısır birinci ve ikinci ekiliş miktarları...32 Şekil 13. Silajlık mısır ekilişinde desteklemelerin yıllara göre etkisi...33 Şekil 14. Silajlık mısır ekilişinde desteklemelerin yıllara göre etkisi...33 vii

9 1. GİRİŞ Hayvancılığın en önemli unsurlarından biri besin kaynaklarının teminidir. Hayvanların günlük rasyonlarının yaklaşık yarısı kadar kaba yem (%60 kaba yem - %40 kesif yem) bulunmalıdır. Ekonomik anlamda hayvancılık yapmak isteyen işletmeler, kaliteli kaba yem ihtiyaçlarının önemli kısmını çayır meralardan ve/veya yem bitkileri üreterek karşılamak zorundadır. Kaliteli kaba yem olmadan süt sığırcılığı yapılması düşünülemez. Süt sığırlarının sindirim faaliyetlerinin düzenli olması, istenilen süt yağı ile süt veriminin alınabilmesi için mutlaka yeterli düzeyde kaba yem tüketmeleri gerekir. Çok gözlü mide sistemine (ruminant) sahip hayvanlar günün yaklaşık 8 saatini yiyerek 8 saatini de geviş getirerek geçirirler (Ak, 2013). Geviş getiren bir sığırın rumen hacmi 95 litredir ve milyonlarca bakteri ile diğer mikroorganizmaları barındırır (Anonim, Science on the Farm, 2013c). Zor sindirilebilen bol selülozlu kaba yemler, rumenin bu yapısı içinde uzun süre bekledikten sonra proteinler aminoasitlere, karbonhidratlar şekere ve yağlar ise yağ asitlerine ayrılarak hayvanlara yarayışlı hale gelir. Kaba yem bitkileri içinde baklagil yem bitkileri protein bakımından zengin ve kaliteli kaba yemdir. Buğdaygil yem bitkileri ve çayır meralardan elde edilen kuru otlar da kaliteli kaba yemlerdendir. Bunun yanında danesi için yetiştirilen tahılların ot ve samanları özellikle protein bakımından çok fakirdir. Türkiye deki serin iklim tahıllarından elde edilen sap saman miktarı %40 hasat indeksine göre 40 milyon tondur ve bunun yaklaşık 10 milyon tonu (Sancak, 2011) hayvan beslenmesinde dolgu maddesi olarak kullanılmaktadır ki sap ve saman kaliteli kaba yem değildir. Yemler besin maddeleri içeriklerine göre aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir (Filya, 2013): Kaba Yemler (Ham selüloz içeriği %18 den yüksek yemler) Sulu Kaba Yemler Otlatılan çayır mera ve yayla bitkileri Biçilerek veya doğranarak yedirilen bitkiler (yeşil yemler) Silajlar Konservecilik veya insan gıdası artığı olan yeşil yemler Kuru Kaba Yemler Buğdaygil kuru otları Baklagil kuru otları Baklagil Buğdaygil karışımı kuru otlar Baklagil Buğdaygil samanları Kesif Yemler Enerji Yemleri (%20 den az protein, %18 den az ham selüloz içerir) Tahıl daneleri Değirmencilik yan ürünleri Şeker pancarı posası Melas Selektör altı ve elek üstü ürünler Hayvansal ve bitkisel yağlar Diğer enerji yemleri Protein Ek Yemleri (Ham protein içeriği %20 den yüksek yemler) Bitkisel kaynaklı protein ek yemleri (baklagil tohumları) Yağlı tohumlar ve küspeleri Hayvansal kaynaklı protein yemleri Protein olmayan azotlu bileşikler 1

10 2. TARIM ALANLARININ MEVCUT DAĞILIMI Çizelge 1 de görüldüğü gibi 2000 yılından bu yana toplam tarım alanlarının büyük kısmını oluşturan ekilen tarla alanları sürekli olarak azalmaktadır. Ekilen tarla alanları 2000 yılına göre 2012 yılında %14,3 oranında, nadas alanları ise %11,2 oranında azalış göstermiştir yılından 2012 yılına kadar ekiliş ve nadas alanları yıllar itibariyle dalgalanma olmadan sürekli azalış göstermiştir. Çizelge 1. Türkiye de tarım alanlarının yıllara göre değişimi (1000 Hektar) Yıllar Toplam Alan Ekilen Tarla Alanı Nadas Alanı Sebze bahçeleri Alanı Meyve Alanı Süs Bitkileri Alanı Kaynak: (Anonim, 2013b) yılları arasında Nadas alanı x 100 incelendiğinde; Nadas alanı + Ekili Tarla Alanı 2

11 Şekil 1. Yem bitkileri ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi (%) 22,3 21,1 21,5 21,9 21,6 21,3 21,2 21,0 21,7 20,6 20,6 20,4 19, Yem bitkilerinin ekilişlerinin en fazla olduğu ve desteklemelerin en fazla verildiği yıl olan 2007 de bu oranın en az olduğu görülmektedir. Çizelge 2. Yem bitkileri ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi (1000 Hektar) Yıllar Ekilen Tarla Toplam Alan Yem Bitkileri % Nadas Alanı Alanı (A) Ekim Alanı (B) (A/B*100) , , , , , , , , , , , , ,13 Kaynak: (Anonim, 2013b) Çizelge 2 de yem bitkileri toplam ekim alanlarının, ekilen tarla alanları ve nadas alanları toplamına oranı, yıllarında 5 katı bir artış göstermiştir yıllarında ise negatif yönde 3

12 yatay bir gelişme devresi göstermiştir yılında ise hayvan yemi için hububat (buğday, arpa, çavdar, tritikale yeşil otları) ve yem şalgamı «saman ve ot» başlığı altında yem bitkileri olarak ele alınmıştır ve söz konusu oran %9,13 çıkmıştır. Yem bitkileri yıllar itibariyle toplam ekiliş alanlarının, ekili tarla alanları ve nadas alanları toplamına oranı Şekil 2 de daha net görülmektedir. Şekil 2. Yem bitkileri ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi (%) Çizelge 3 incelenirse yem bitkileri (ot ve saman) ekiliş alanlarının, ekili tarla alanları içinde 2006 yılında Patates-Kuru Baklagiller-Yenilebilir Kök ve Yumrular ekiliş alanlarıyla yakın ekim alanına sahip olduğu, 2007 yılından itibaren ise 2. sıraya yükseldiği görülmektedir yılı ekili tarla alanlarının %71,9 unda tahıllar, %11,7 sinde yem bitkileri, %7,4 ünde yağlı tohumlular, %6,1 inde Patates-Kuru Baklagiller-Yenilebilir Kök ve Yumrulular üretildiği Çizelge 3 de görülmektedir. Yağlı tohumluların ekili olduğu alanlar yatay bir seyir takip etmiş, şeker imalatında kullanılan bitkiler, işlenmemiş tütün, tekstilde kullanılan ham bitkiler ve parfümeri eczacılık vb. bitkiler şekerpancarı ve yem bitkileri tohumları ekiliş alanlarında ise yıllar itibariyle neredeyse sürekli bir azalış olduğu görülmektedir. 4

13 Çizelge 3. Ekili tarla alanlarının dağılımı (1000 Hektar) Yıllar Tahıllar Patates- Kuru Baklagiller- Yenilebilir Kök ve Yumrular Yağlı Tohumlar İşlenmemiş Tütün Şeker İmalatında Kullanılan Bitkiler Yem Bitkileri Alanı Tekstilde Kullanılan Ham Bitkiler Parfümeri- Eczacılık vb.bitkiler- Sekerpancarı ve Yem Bitkileri Tohumları , , , , , , , , , , , , , % Kaynak: (Anonim, 2013b) 71,6 6,1 7,4 0,7 1,8 11,7 0,0 0,8 5

14 3. TÜRKİYE NİN HAYVAN VARLIĞI VE KABA YEM İHTİYACININ HESAPLANMASI Ülkemizdeki çiftlik hayvanlarının hangi şartlarda yetiştirildiğini ortaya koyabilmek ve durum analizi yapabilmek için mevcut hayvan varlığını görmemiz gerekmektedir. 3.1 Türkiye nin Hayvan Varlığının Mevcut Durumu Türkiye nin son 13 yılda büyükbaş hayvan varlığı 11 milyondan 14 milyona artsa da küçükbaş hayvan varlığı ise bu süre içinde 35,5 milyon civarında kalmıştır. Hem büyükbaş hayvanlarda hem de küçükbaş hayvanlarda nitelik (kalitatif) yönünden pozitif yönde önemli değişiklikler görülmüştür Büyükbaş hayvan varlığı Çizelge 4. Büyükbaş hayvan varlığının yıllara göre değişimi (Adet) Yıllar Sığır (Kültür) Sığır (Kültür Melezi) Sığır (Yerli) Manda Kaynak: (Anonim, 2013f) Şekil 3 de görüldüğü üzere sabit esaslı endeks hesaplamasında 2000 yılı temel yıl ve 100 olarak baz alındığında 2012 yılında kültür ırkı sığır sayısı %214,5 oranında, kültür melezi ırkı sığır sayısı %21,91 oranında artış göstermiştir. Yerli ırk sığır sayısı %41,7 lik bir oranda ve manda sayısı ise %26,4 lük bir oranda azalış göstermiştir. 6

15 Şekil 3. Büyükbaş hayvanların yıllara göre oransal değişimi Değişken esaslı endeks hesaplamasında yılları incelendiğinde kültür ırkı sığırların bir önceki yıla göre hiç azalış göstermediği görülmüştür (Son 20 yılda ise sadece 1997 de %4,46 oranında bir azalış yaşanmıştır.). Bu yöntemle gerçekleşen değişiklikler incelendiğinde kültür ırkı sığırlarda yıllarında ve yıllarında %10 ları geçen artışlar görülmüştür. Hatta 2006 ve 2007 yılları ile 2012 yılında %20 ye yakın artışlar dikkat çekmektedir. Kültür melezi sığır sayılarında ise yılları arasında dalgalanma görülmektedir. Kültür melezi hayvan sayılarında 2010, 2011 ve 2012 yıllarında, önceki yıllardan ayrışarak önemli bir artış görülmektedir. Yerli sığır sayısında ise bir önceki yıla göre düzenli bir şekilde azalma görülmüştür (Sadece 2004 te %0,06, 2005 te %1,92 ve 2012 yılında %1,24 lük bir artış yaşanmıştır.). Manda sayısında, istisnai birkaç yıl haricinde bir önceki yıla göre düzenli bir düşüş görülse de 2011 yılında %15,23 ve 2012 yılında %10,04 artış yaşanmıştır. Sığır sayılarının yıl içindeki dağılımında 2000 ve 2012 yılları karşılaştırıldığında sırasıyla kültür ırkı sığırlar %16,6 dan %40,5 e artmış, kültür melezi sığırlar %43,4 den %41,2 ye düşmüş, yerli sığırlar %38,7 den %17,5 e düşmüş ve mandalar ise %1,3 den %0,8 e düşmüştür. Kültür ırkı sığırlardaki bu artış, ileride de ele alınacağı üzere kaliteli kaba yem ihtiyacını ve dolayısıyla yem maliyetlerini artırıcı etkisi olmuştur. 7

16 3.1.2 Küçükbaş hayvan varlığı Çizelge 5. Küçükbaş Hayvan Varlığının Yıllara Göre Değişimi (Adet) Yıllar Koyun (Yerli) Koyun (Merinos) Keçi (Kıl) Keçi (Tiftik) Kaynak: (Anonim, 2013f) Şekil 4 te görüldüğü üzere sabit esaslı endeks hesaplamasında 2000 yılı temel yıl ve 100 olarak baz alındığında 2012 yılında merinos ırkı koyun sayısı %98,27 oranında artış, yerli ırk koyun sayısında ise %6,6 lık bir azalış görülmüştür. Kıl keçisi sayısında %20,1 lik bir artış, tiftik keçisi sayısında ise çok büyük (%57,6 oranında) bir azalış görülmüştür. Şekil 4. Küçükbaş hayvanların yıllara göre oransal değişimi 8

17 Değişken esaslı endeks hesaplamasında yılları incelendiğinde merinos ırkı koyunlar bir önceki yıla göre 2006 yılından bu yana sürekli artış göstermiştir. Bu yıllar arasında en önemli artışlar 2007 yılında %19,09 oranında, 2011 yılında %12,35 ve 2012 yılında %25,57 oranında görülmüş olmasına karşın en fazla azalışlar ise 2000 yılında %6,98 ve 2002 de %7,79 oranları ile görülmüştür. Yerli ırk koyunlar yılları ile yılları arasında önemli oranlarda azalışlar göstermiştir. Buna karşın ise 2010 yılında %6,18 oranında, 2011 yılında %8,22 oranında ve 2012 yılında %8,74 oranında üç yıl artarda artış göstermiştir. Kıl keçisinde yıllarında yılı hariç- sürekli bir azalış görülse de yıllarında ise çok büyük artışlar görülmüştür yılında%23,27 oranında, 2011 yılında %16,06 oranında ve 2012 yılında %15,05 oranında önemli artışlar yaşanmıştır. Tiftik keçisinde ise 2006 yılındaki %1,27 lik, 2010 yılındaki %3,82 lik ve 2012 yılındaki %4,64 lik artışlar haricinde 2000 yılından bu yana büyük azalışlar yaşanmıştır. Küçükbaş hayvan sayısında özellikle de yerli ırk koyunlarda, kıl ve tiftik keçisinde son yıllarda yaşanan artışlarda Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının takip ettiği Halk Elinde Islah Projesi gibi politikaların katkısı yadsınamaz. 3.2 Hayvan Varlığının Kaba Yem İhtiyacı Hayvan varlığı kadar önemli diğer bir husus bu hayvanların ihtiyaç duydukları kaba yem miktarıdır. Kaba yem miktarı iki yolla hesaplanabilmektedir. Birincisi Büyükbaş Hayvan Birimi (BBHB) yoluyla kaba yem ihtiyacının hesaplanması, diğeri ise Günlük Kuru Madde İhtiyacının Hesaplanması yoluyla kaba yem ihtiyacının hesaplanmasıdır BBHB yoluyla hayvanların kaba yem ihtiyacının hesaplanması BBHB yoluyla hayvanların kaba yem hesaplanmasına bazı katsayılar kullanılarak mevcut hayvan sayıları büyükbaş hayvan birimine çevrilmektedir (Çizelge 6). Çizelge 6. BBHB ne çevrilme katsayıları Bir kültür ırkı süt ineği Kültür melezi Yerli inek Dana-düve (kültür ırkı) Dana-düve (kültür melezi) Dana-düve (yerli) Koyun Keçi Manda (erkek) Manda (dişi) Öküz Kuzu-Oğlak Boğa At Katır Eşek Kaynak: (Anonim, 2013a) 1,00 BBHB 0.75 BBHB 0.50 BBHB 0.60 BBHB 0.45 BBHB 0.30 BBHB 0.10 BBHB 0.08 BBHB 0.90 BBHB 0.75 BBHB 0.60 BBHB 0.04 BBHB 1.50 BBHB 0.50 BBHB 0.40 BBHB 0,30 BBHB 9

18 Çizelge 6 de belirtilen katsayılara göre TÜİK tarafından açıklanan hayvan sayıları tekrar sınıflandırıldığında Çizelge 7, 8 ve 9 daki gibi bir tasnif ortaya çıkmaktadır. Çizelge 7. Büyükbaş hayvan varlığı (Baş 2012) Kültür Dana Düve Kültür Melezi Yerli Kültür İnek Kültür Melezi Yerli Boğa Öküz Manda sayısı (Baş 2012) Dişi Erkek Çizelge 8. Küçükbaş hayvan varlığı (Adet 2012) Koyun Keçi Kuzu Koyun + Koç Oğlak Keçi + Teke Çizelge 9. Diğer hayvan varlıkları (Adet 2012) At Katır Eşek Büyükbaş Hayvan Birimi (BBHB) 500 kg kabul edilmektedir. Hayvanlara günlük, canlı ağırlığının %2,5 i kadar kuru ot veya %10 u kadar yeşil ot yedirileceği esas alınmaktadır yılı hayvan varlığımız Çizelge 8 e göre hesaplandığında BBHB ortaya çıkmaktadır. Buna at, katır ve eşek de eklendiğinde BBHB olmaktadır. Bu bilgiler doğrultusunda mevcut hayvan varlığının kaliteli kaba yem ihtiyacı günlük ton kuru ot veya ton yeşil ot, yıllık ise yaklaşık 54,5 milyon ton kuru ot veya yaklaşık 217,7 milyon ton yeşil ottur. 10

19 3.2.2 Günlük kuru madde ihtiyacının tespiti yoluyla kaba yem ihtiyacının hesaplanması Mevcut hayvan varlığının ağırlıklarının maksimum %3 ü kadar günlük kuru madde ihtiyacı olduğu ve hesaplanan kuru madde ihtiyacının %60 ının kaba yem olması gerektiği varsayımı ile hesaplama yapılabilen bir yöntemdir (Sabancı, Baytekin, Balanlı, & Acar, 2013). Çizelge 10. Büyükbaş hayvanların yıllık kaba yem gereksinimi Hayvan Irkı Yıllık Kaba Günlük Kuru Diyette Kaba Sığır Varlığı Yem Madde Miktarı Yem Miktarı (adet) Gereksinimi (kg) (kg) (ton) Kültür Kültür Melezi Yerli Manda Toplam Çizelge 10 da, sığır varlığının kaba yem gereksinimi hesaplanmasında kültür ırkı 600 kg; kültür melezleri 500 kg; yerli ırk 250 kg; manda 400 kg canlı ağırlık olarak alınmıştır (Sabancı, Baytekin, Balanlı, & Acar, 2013). Çizelge 11. Koyunların yıllık kaba yem gereksinimi Hayvan Irkı Günlük Kuru Diyette Kaba Yıllık Kaba Yem Koyun Varlığı Madde Miktarı Yem Miktarı Gereksinimi (adet) (kg) (kg) (ton) Yerli Merinos Toplam Çizelge 11 de, koyun varlığının kaba yem gereksiniminin saptanmasında yerli 40 kg, merinos 50 kg canlı ağırlık olarak ele alınmıştır (Sabancı, Baytekin, Balanlı, & Acar, 2013). 11

20 Çizelge 12. Keçilerin yıllık kaba yem gereksinimi Hayvan Irkı Günlük Kuru Diyette Kaba Yıllık Kaba Yem Keçi Varlığı Madde Miktarı Yem Miktarı Gereksinimi (adet)* (kg) (kg) (ton) Keçi (Kıl) Keçi (Tiftik) Toplam Çizelge 12 de, keçi varlığının kaba yem gereksiniminin saptanmasında kıl keçisi 55 kg, Tiftik keçisi 35 kg canlı ağırlık olarak ele alınmıştır (Sabancı, Baytekin, Balanlı, & Acar, 2013). Çizelge 13. Günlük kuru madde ihtiyacının tespiti yoluyla kaba yem ihtiyacı Hayvan Varlığı (adet)* Günlük Kuru Madde Miktarı (kg) Diyette Kaba Yem Miktarı (kg) Yıllık Kaba Yem Gereksinimi (ton) Büyükbaş Hayvanlar Küçükbaş Hayvanlar Toplam Yukarıda yapılan hesaplamalarda da görüleceği gibi Türkiye de yapılan hayvan yetiştiriciliği için kuru madde bazında yaklaşık olarak yıllık 55 milyon ton kaba yeme gereksinim vardır. İki farklı yolla hesaplanması birbirini doğrulamaktadır. 3.3 Yem Bitkileri Desteklemelerinin Ekiliş ve Üretime Etkisi Beş yıllık kalkınma planlarında çayır meralar ve yem bitkileri Altıncı beş yıllık kalkınma planında ( ) (Ormancılık) erozyon kontrol ve mera ıslah çalışmalarının geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Kaliteli yem arzının artırılması ve çayır-mera arazilerinin işletilmesi esaslarının düzenlenmesi sağlanacaktır. Nadas Alanlarının Daraltılması (NAD) Projesi uygulamalarının devam ettirilerek baklagil ve yem bitkileri ekim alanları artırılacaktır. 12

21 Yedinci beş yıllık kalkınma planında ( ) Halen yürürlükte bulunan ve büyük ölçüde ihtiyaca cevap veremez bir durumda olan Arazi Kanununa göre köylerin ortak malı sayılan meraların bilinçsizce kullanımları ve tarla haline dönüştürülmeleri neticesinde alanları daralmış ve vasıfları büyük oranda bozulmuş durumdadır. Ülkemizde toplam ekilebilir alanın yüzde 2,5-3'ü oranında bulunan yem bitkileri ekim alanları ise yeterli düzeye getirilememiştir. Hayvancılığı gelişmiş ülkelerde yem bitkileri ekimleri toplam ekilen alanların yüzde 25 30' unu oluşturmaktadır.... VI ncı Plan döneminde hektar (orman içi) mera ıslah faaliyeti gerçekleştirilmiştir.. VII dönemde 8000 hektar mera ıslahı hedeflenmektedir.. tüm meraların yetiştiriciye açılmasına ve ıslahına, yemlerin dünya fiyatlarıyla üreticiye verilmesine, yem bitkileri üretiminin artırılmasına ve hayvan hastalıkları ile mücadeleye önem verilecektir. Meraların İyileştirilmesi: Ülkemizde hayvancılığın meralara bağımlı olması nedeniyle, maliyet düşürücü bir unsur olarak meraların önemi büyüktür. Bugüne kadar, meraların tespiti, tahsisi ve amaçlarıyla ilgili olarak Yasal bir düzenleme yapılmamış, bu konudaki düzenlemeler diğer yasalardaki ilgili hükümlere göre yürütülmüştür. Yasal boşluğu doldurmak, mera, yaylak ve kışlakların tespit, tahsis ve amacına uygun kullanımını düzenlemek amacıyla yeni bir Mera Kanunu çıkarılacaktır Sekizinci beş yıllık kalkınma planında ( ) Hayvansal ürünler üretimi geliştirilecek, toplumun hayvansal protein bakımından dengeli ve yeterli beslenebilmesini sağlamak amacıyla hayvan ıslahı, hayvan hastalık ve zararlılarıyla mücadele ile kaliteli kesif yem ve yem bitkileri üretiminin artırılmasına, meraların ıslahına ve yayım hizmetlerine ağırlık verilecektir. Özel sektör tohumculuğunun teşvik edilmesi sonucu tohumluk üretimlerinde özel sektörün payı 1995 yılında... yem bitkilerinde %11 iken, 1999 yılında yem bitkilerinde %41 olmuştur. Nadas Alanlarının Daraltılması Projesi uygulama alanında, bakliyat ve yem bitkileri ekim alanları 1995 yılında toplam hektar iken, 1999 yılında hektara ulaşmıştır. (Ormancılık) 1999 yılı sonu itibarıyla Planlı dönemde 92 bin hektar mera ıslahı çalışması gerçekleştirilmiştir VIII. Plan döneminde 30 bin hektar mera ıslahı çalışması yapılması beklenmektedir. Hayvancılığın öncelikli faaliyet dalı olduğu illerde mera ıslahına ve mera yönetimi çalışmalarına önem verilerek önem verilecektir. VII. Plan döneminde, 4342 sayılı Mera Kanunu çıkarılmıştır. Tarım yapılan alanlarda yüzde 3-3,5 oranında yer alan kaliteli kaba yem üretim alanlarının artırılması sağlanacaktır. 13

22 Dokuzuncu beş yıllık kalkınma planında ( ) Türkiye de, hayvancılık işletmeleri genelde küçük ölçekli olup, birim hayvan başına elde edilen verimler düşük, yem bitkileri üretimi yetersiz ve suni tohumlama sayısı uluslararası ortalamaların altındadır.» Görece katma değeri yüksek ürünler elde edilen hayvancılık faaliyetlerinde; hayvan ıslahına, hayvan hastalık ve zararlılarıyla mücadeleye, meraların ıslahının ve kullanımının düzenlenmesine, kaliteli yem bitkileri üretiminin artırılmasına ve yayım hizmetlerine ağırlık verilerek, AB ye katılım öncesi rekabet gücünün artırılması hedeflenecektir Onuncu beş yıllık kalkınma planında ( ) Özellikle, tarım dışı sektörlerden gelen talep dikkate alındığında tarım, orman, çayır ve mera alanlarında koruma-kullanma dengesinin gözetilmesi önemini korumaktadır. Türkiye de hayvancılık işletmeleri genelde küçük ölçekli olup yem bitkileri üretimi ile çayır ve meraların korunma ve ıslahı yetersiz, suni tohumlama sayısı uluslararası ortalamaların altında ve hayvan hareketleri ile hayvan sağlığına yönelik önlemler yeterlilikten uzak bir durumdadır. Hayvancılıkta etçi tip sığır ve koyun yetiştiriciliğinin geliştirilmesine ağırlık verilecek, bölgesel programların uygulanmasına devam edilecektir. Çayır ve mera alanlarının tespit, tahdit, tasnif ve ıslah çalışmaları hızlandırılarak daha etkin ve verimli kullanımı sağlanacak, yem bitkisi ihtiyacı üretim ve ürün çeşitliliğindeki artışla karşılanacaktır. Görüldüğü üzere Beş Yıllık Kalkınma Planlarında: Hayvancılık sektörünün kaliteli kaba yem ihtiyacının karşılanmasının hayvansal ürünlerde önemli artışlar meydana getireceği; Buna karşın mera alanlarının bilinçsizce kullanılmaları ve tarla haline dönüştürülmelerinden dolayı vasıflarının önemli derece bozulmuş olduğu ve yem bitkileri ekim alanlarının ise yeterli düzeylerde olmadığı; 1998 yılındaki 4342 Sayılı Mera Kanunu çıkarılana kadar mera ıslahı çalışmaları ile ilgili olarak Ormancılık faaliyetleri içinde ormaniçi mera alanlarının ıslahı konusunda çalışma yapıldığı anlaşılmaktadır. Gelişmiş ülkelerde %25 30 oranında olan yem bitkileri ekiliş alanlarına karşılık Türkiye de bu oranın 1995 sonuna kadar %2,5 3 olduğu (2012 yılı sonu itibariyle ise %9,13 oranındadır) vurgulanmıştır. Türkiye de yem bitkileri ekim alanı %25 oranında olduğu varsayılırsa (16,5 milyon dekar x %25) yaklaşık 4,1 milyon hektara tekabül etmektedir. Nadas alanları da dahil edilerek hesap edilirse 5,2 milyon hektar yem bitkileri ekiliş alanının olması gereklidir. Yem bitkileri tohumluk ihtiyacının karşılanmasında özel sektörün payı 1995 yılında %10 civarında iken 2011 yılında %54 olarak gerçekleşmiştir. Yem bitkileri desteklemelerinden sonra tohumluk ihtiyacı daha fazla artmıştır. 14

23 3.3.2 Kaba yem ihtiyacının hâlihazırda karşılanma durumu Bunu hesap edebilmek için mera alanlarından elde edilen kaba yem miktarı ile yem bitkileri ekilişleri ile elde edilen kaba yem miktarını ortaya koymamız gerekir Mera alanlarının mevcut durumu Türkiye Mera Alanları (2001 Tarım sayımlarına göre) 14,6 milyon hektardır. Türkiye şartlarında meralardan yararlanılabilir yem oranı ise %50 olarak alınır. Meralardan 500 kg/ha kaba yem alınırsa 7,3 milyon ton kaba yem; iyimser bir tahminle (ıslah çalışmaları + iyi mera yönetimi + ) 800 kg/ha kaba yem alınırsa 11,7 milyon ton kaba yem elde edilir. Çayır ve meralardan ortalama 10 milyon ton kaba yem elde edilir. Yukarıda hesapladığımız 55 milyon ton kaba yem ihtiyacı için meralardan elde edilen 10 milyon ton haricinde 45 milyon ton daha kaba yem ihtiyacı vardır. Başka bir yolla yaklaşacak olursak; BBHB ne yaklaşık 1,2 hektar mera alanı düşmektedir (14,6 milyon/ BBHB). Canlı hayvan ağırlığının %2,5 kadarı günlük kuru ot ihtiyacı bulunmaktadır. 500 kg canlı ağırlığındaki bir BBHB için (12,5 kg/gün X 365 gün) yıllık 4,5 ton kuru ot ihtiyacı bulunmaktadır. Yılda 4,5 ton kuru ot için ise yaklaşık 9 hektar mera alanı gereklidir. Türkiye de bir BBHB için 1,2 hektardan (1,2 ha X 500 kg/ha/yıl) 600 kg/yıl kuru ot, (1,2 ha X 800 kg/ha/yıl) 960 kg/yıl kuru ot elde edilebilir. Ortalama 780 kg/yıl kuru ot temin edilebilir. Bir BBHB için geriye kalan gerekli yaklaşık 3,75 ton kaba yem açığı için 7,8 hektarlık bir mera alanı açığı vardır. Bu mera alanının üretimi imkânsız olduğundan kaliteli kaba yem ihtiyacının temininde suni meralar tesis edilmeli, yem bitkileri ekiliş alanlarını ve verimlerini artırmak gereklidir Yem bitkileri ekiliş ve üretim durumu Çizelge 14. Yıllara göre Türkiye de yem bitkileri ekiliş ve üretim miktarları Yıllar Ekim Alanı (Hektar) Kaba Yem Üretimi (ton) * ** Kaynak: (Anonim, 2013b) 15

24 Çizelge 14 incelendiğinde 2000 yılına göre 2012 yılında toplam yem bitkileri ekim alanı yaklaşık 6 kat, kaliteli kaba yem üretimi ise yaklaşık 7 kat artmıştır. (*) Kaliteli Kaba Yem Üretimi 2010 yılına kadar kuru ot ve yeşil ot değerlerinin toplamı olarak alınmıştır yılından itibaren ise kuru ot üretim miktarları yerine sadece üretilen yeşil ot üretim miktarları verildiğinden kaba yem üretiminde önemli bir miktarda artış görünmektedir. (**) 2012 yılında hayvan yemi için hububat (buğday, arpa, çavdar, tritikale yeşil otları) ve yem şalgamı «saman ve ot» başlığı altında ele alınmıştır e kadar yem bitkileri ekiliş alanında ve üretim miktarında sürekli artış görülürken, 2008 e göre 2009 yılı ekim alanında yaklaşık hektarlık bir düşüş yaşanmıştır üretim sezonun kurak geçmesi, üretim girdilerinin pahalanması ayrıca ilerde değinileceği gibi destekleme miktarlarının 2008 deki azalışından sonra 2012 yılında da pek değişmemesi sonucunda üretim miktarında önemli artışlar görülmemektedir Kaba yem ihtiyacının karşılanması durumu 2012 yılı rakamları ile yaklaşık 1,8 milyon hektar yem bitkileri ekim alanından 34 milyon ton yeşil ot elde edilmektedir. Gelişmiş ülkelerdeki gibi yem bitkileri ekiliş alanı, toplam ekiliş alanımızın %25 oranında olması halinde 5,2 milyon hektar yem bitkileri ekim alanı için doğrusal orantı ile yaklaşık 100 milyon ton yeşil ot elde edilebilecektir. Kuru ot/yeşil ot oranı yaklaşık 1/3 veya 1/4 kabul edilmekte olup milyon ton; ortalama 30 milyon ton kuru ot elde edilebilir. Mevcut yem bitkileri ekilişi ve meralardan elde edilen ortalama 10 milyon ton kaliteli kaba yem ile 55 milyon ton olan kaba yem ihtiyacımız karşılanamamaktadır. Bu ise hayvan varlığımızın saman ve ot gibi kalitesiz yemlerle beslendiği, meraların aşırı otlatmalar ile kullanıldığı, hayvanların pazar ve diğer atıklar ile beslenildiği anlaşılmaktadır. Yukarıda 500 kg canlı ağırlığındaki bir BBHB için (12,5 kg/gün X 365 gün) yıllık 4,5 ton kuru ot ihtiyacı bulunduğunu belirtmiştik. 4,5 ton kaliteli kaba yem, yaklaşık 7 ton mısır silajı ile 1,5 ton kuru ota (yonca, fiğ, korunga v.b) denk düşmektedir. Bu nedenle kurulacak veya kurulu hayvancılık işletmesinin kaba yem üretimi yapabileceği hayvan başına en az 2,5 dönüm sulu veya 5 dönüm kuru arazisi olmalıdır. Kaba yemlerin besin değerini artırmak ve korumak için en iyi yöntem silajlama metodudur. Yeşil yemler silaj yapılarak hayvanların tüketimine sunulmalıdır. Kaba yem üretimi için arazisi bulunmayan işletmelerin uzun dönemde yaşama şansının olamayacağı bilinmelidir (Anonim, 2013d). Hayvansal üretimin önemli unsurlarından biri olan yem bitkileri, toprakların fiziksel ve kimyasal özelliklerine ayrıca münavebe uygulanıyor ise kendisinden sonra gelen tarla bitkilerine verim ve kalite yönünden olumlu etkilerde bulunmaktadır. Kışlık olarak yetiştirilen serin iklim tahıllarından sonra ikinci ürün olarak yetiştirilebilmektedir. Ayrıca farklı bitkilerle ekim nöbetine sokulabilecek türde ve çeşitte yem bitkileri bulunmaktadır. Yem bitkilerinin bu özelliklerinin değerlendirilmesi halinde kaynakların çok daha kıymetli olduğu düşünülürse sürdürülebilir tarım yapılması hususunda büyük mesafe alınmış olacaktır. 16

25 Özellikle kültür ırkı melezi sığırların ve merinos koyunlarının son on yılda önemli miktarda artışı ile beraber hayvan varlığının niteliği pozitif yönde etkilenmiştir. Gerek başka sektördeki sermayenin hayvancılık sektörüne kayması, gerekse planlı şekilde yapılan ve desteklenen bir hayvancılık yapılması ile hayvanların ahır ve ağılda bakımının artırılması ile beraber, çayır ve meralarda aşırı otlatma baskısı azaltmıştır yılında çıkarılan Mera Kanununa rağmen çayır mera alanlarının iyi yönetilememesi, ıslah çalışmalarının istenilen düzeyde olmaması ve meraların bilinçsiz kullanılması ile beraber hayvancılığı istenilen noktalara taşıyamamaktadır. 17

26 4. YEM BİTKİLERİ DESTEKLEMELERİNİN EKİLİŞ VE ÜRETİM ÜZERİNE ETKİSİ Kalkınma planlarında hayvancılığın geliştirilebilmesi için hedefler gösterilmesi; yem bitkileri ekiliş ve üretim miktarlarının artırılması hususlarının ele alınması, politika yapıcıların konuyla ilgili politikalar üreteceği ve geliştireceği, kurumsal mekanizmaların buna göre şekilleneceği ve gerekirse yenilerinin oluşturulacağı anlaşılmaktadır. Bunun bir örneği olarak Et ve Balık Kurumu Genel Müdürlüğü, Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü olarak değiştirilmiştir. Et fiyatlarının son zamanlarda artması ve önceden beri bilinen hususların kamuoyu önünde dile getirilmesi sayesinde birçok insan konu hakkında bilgi sahibi olması; toplumsal bir bilinçlenmeyi de artırmaktadır. Gıda güvenliği ve güvenilirliği açısından istenilen şartlarda ve istenilen miktarda gıdanın temin edilmesi hususunda da konunun önemi bulunmaktadır. Ülkelerin gelişmişlik düzeyi arttıkça tarımsal üretimin kompozisyonlarında bitkisel üretimden hayvansal ağırlıklı üretime geçildiği, gelişmiş ülkelerde tarımsal ekonominin lokomotifinin hayvancılık olduğu görülmektedir. Bu eğilimin altında yatan sebep; hayvancılığın düşük maliyetli istihdam yaratması ve kalitesiz, insan beslenmesine uygun olmayan yem kaynaklarının kaliteli insan gıdasına dönüştürülmesi bakımından büyük önem arz eden, bu bağlamda birim yatırıma en yüksek katma değeri oluşturan sektörlerden biri olarak kabul edilmesidir (Ünlüsoy, İnce, & Güler, 2013). 4.1 Yem Bitkisine Yönelik Desteklemeler tarihli Resmi Gazetede yayınlanan Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkında Karar ile ilgili olarak Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, çok yıllık ve tek yıllık yem bitkileri üretimini ve yapay mera tesisine yönelik projeleri, belirli şartlar altında desteklemeye başlamıştır tarihinde Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkında Uygulama Esasları Tebliği (Tebliğ No: 2006/9) yürürlüğe girmiştir. Bu tebliğ ile ülkemiz hayvancılığının geliştirilmesi ve hayvansal üretimin artırılması amaçlanmıştır. Çok yıllık ve/veya tek yıllık yem bitkileri üreten üreticiler 2006 yılından sonra Çiftçi Kayıt Sistemine (ÇKS) kayıtlı olmak şartı ile bu desteklerden faydalanmışlardır. Bu tebliğ ile yonca (sulu), korunga, tek yıllık yem bitkileri ve silajlık mısır (sulu) ekilişlerine ve tesis edilen yapay çayır meralara alan bazlı destek verilmeye başlanmıştır yılından itibaren silajlık tek yıllık yem bitkileri ile kuru şartlarda yetiştirilen yonca ve silajlık mısırlar da desteklenmeye başlanmıştır. Hayvancılık işletmelerin kaba yem ihtiyacının karşılanması hususunda verilen yem bitkileri desteklemelerinin etkisini görebilmek için 2000 yılından bu yana verilen destek miktarları ile bu sürelerde yem bitkileri ekim alanlarında ve üretimlerinde görülen değişimleri incelemek gerekir Yurt içi sertifikalı tohum kullanım desteklemesi Yurt içinde üretilip sertifikalandırılan sertifikalı buğday, arpa, tritikale, yulaf, çavdar, çeltik, nohut, kuru fasulye, mercimek, susam, yerfıstığı, kolza (kanola), aspir, patates, soya, yonca, korunga ve fiğ tohumluklarını bitkisel üretim faaliyetinde kullanan ÇKS ye kayıtlı çiftçilere destekleme ödemesi yapılır. 18

27 Çizelge 15. Yurt içi sertifikalı tohum kullanım desteği Yonca Korunga, Fiğ TL/da 3 TL/da TL/da 3 TL/da TL/da 3 TL/da TL/da 3 TL/da TL/da 3 TL/da TL/da 3 TL/da TL/da 3 TL/da TL/da 5 TL/da Kaynak: (Anonim, 2013d) Yurt içi sertifikalı tohum üretim desteklemesi Bakanlıkça tohumculuk kuruluşu olarak kabul edilen ve ÇKS ye kayıtlı arazilerde sertifikalı yem bitkileri tohumluğu üreten/ürettiren özel sektör tohumculuk kuruluşlarına, sertifikalandırdıkları tohumluklar için, kg başına destekleme ödemesi yapılmaktadır yılından bu yana korunga ve fiğ için 0,50 TL/kg, yonca için 1,50 TL/kg destek verilmektedir. Çizelge 16. Yıllara göre kamu ve özel sektör tohumluk üretimi (Ton) Kamu Özel Toplam Özel Sektör Payı (%) Kaynak: (Anonim, 2013d) Kamu kuruluşların genelde, özel sektör için cazip olmayan buğday, arpa, pamuk ve yem bitkileri gibi kendine döllenen bitkilerin tohumluklarının üretimini ön planda tutarken, özel tohumculuk kuruluşları mısır, ayçiçeği ve sebzelerin melez çeşitlerinin tohumlukları ile patates ve çimlerin sertifikalı tohumluklarının üretimlerini gerçekleştirmektedir. Yem bitkisi üretimi Doğrudan Gelir Desteği kapsamına alınması, üreticileri yem bitkileri yetiştiriciliğine yöneltmiştir. Ekim alanlarının genişlemesi nedeniyle yonca, korunga ve fiğ başta olmak üzere bütün yem bitkilerinde tohumluk ihtiyacı artmıştır. Çizelge 19 da görüldüğü gibi yıllar itibariyle ithalat miktarlarında önemli artışlar görülmüştür. 19

28 Çizelge 17. Türkiye nin yem bitkisi tohumluk ithalat ve ihracatı (Ton) İthalat İhracat Yıllar Miktarı (Ton) Parasal Değer (000 $) Miktarı (Ton) Parasal Değer (000 $) Kaynak: (Anonim, 2013i) sulu) 20

29 4.1.2 Alan bazlı verilen yem bitkisi desteklemeleri Çizelge 18. Yıllar itibariyle ortalama yem bitkisi desteklemeleri (TL/dekar) Yem Bitkileri Yonca (sulu) Yonca (Kuru) Korunga Tek Yıllık Yem Bitkileri Silajlık Tek Yıllık Yem Bitkileri Silajlık Mısır (sulu) Silajlık Mısır (kuru) Yapay Çayır Mera Not: yılları arasında desteklenen yem bitkileri birim fiyatları maliyetler göz önüne alınarak İl Müdürlükleri tarafından belirlenmekte idi. Tabloda bulunan değerler ortalama değerlerdir. Kaynak: (Anonim, 2013d) 21

30 Çizelge 19. Yıllar itibariyle yem bitkileri destekleme tutarları Yıllar Yonca (ha) Korunga (ha) Fiğ (ha) Diğer Tek Yıllık Yem Bitkileri (ha) Yapay Çayır Mera (ha) Silajlık Mısır (ha) Diğer Tek Yıllık Silaj Yapımı (ha) Ekim Alanı Toplamı (ha) Çiftçi Sayısı Destekleme Tutarı (Milyon TL) , , , , , , , , , , , , ,9 Kaynak: (Anonim, 2013d) 22

31 Şekil 5. Yıllar itibariyle yem bitkileri destekleme tutarları 23

32 Yem bitkisi desteklemeleri 2006 yılında ÇKS çatısı altında birleştirildikten sonra birim alana (TL/dekar) verilen destek miktarları önemli miktarda artırılmıştır. Yem bitkileri prim desteğine başvuruların artışında şu sebepler bulunabilir: 2000 yılından beri uygulama alanı bulan ÇKS ye başvuru şartlarını öğrenen çiftçiler ÇKS üzerinden yem bitkisi prim desteğine daha rahat başvurabilmişlerdir. Ayrıca ÇKS ile desteklemelerin merkezileşmesi ile verilen desteklerden haberdar olma ve başvuru sürelerini takip etmesi kolaylaşan çiftçiler, 2006 yılında ÇKS çatısı altına giren yem bitkisi prim desteklerine daha kolay başvurabilmişlerdir. Çizelge 20 ve 21 de görüldüğü üzere 2007 yılında silajlık tek yıllık yem bitkileri ile kuru yonca ve korunga alanlarına destek verilmesi ile beraber destekleme başvuruları ve hakedişleri en üst düzeye çıkmıştır. Desteklemelerin ekiliş alanları ve üretim üzerindeki etkisini daha iyi anlayabilmek için ülkemizde yetiştirilen önemli yem bitkilerinden olan yonca, korunga, fiğ ve silajlık mısır ekiliş alanlarının yıllar itibariyle dekar başına verilen destekleme miktarları ile toplam ekilen alanlarını ve desteklenen alanlarını bir arada görmemiz gerekmektedir Yoncaya verilen destekler ve ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi Çizelge 20. Yonca ekilişleri ve desteklemeleri Yıllar Yonca (TL/Dekar)** Yonca (hektar) Sulu Kuru Ekilen Alan* Desteklenen Alan** Kaynak: (Anonim, 2013b)* (Anonim, 2013d)** 24

33 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) istatistiki kayıtları arasında farklılıklar, 2005 yılında çıkan TÜİK Kanunu ile beraber tek elden ve TÜİK tarafından açıklanmakta ve yayınlanmaktadır. Çizelge 20 de yonca ekiliş alanları ile desteklenen alanlar karşılaştırıldığında yılları arasında desteklenen alanların ekiliş alanlarından fazla olduğu, 2008 yılından sonra bunun değiştiği görülmektedir. Normal olmayan bu farklığın kadastro geçmeyen alanların istismarından kaynaklandığı, resmiyete yansıyan kamu davalarından anlaşılmaktadır. Yonca ekiliş alanlarının yılları arasında durağanlık göstermesine rağmen 2000 yılından bu yana düzenli olarak arttığı görülmektedir. Şekil 6 da çizgi grafik olarak ve Şekil 7 de yığılmış çizgi grafik olarak bunu görmek mümkündür. Şekil 6. Yonca ekilişleri, desteklenen alanlar ve destekleme tutarları 25

34 Şekil 7. Yonca ekilişleri, desteklenen alanlar ve destekleme tutarları (yığılmış çizgi grafik) 26

35 Korungaya verilen destekler ve ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi Çizelge 21. Korunga ekilişleri ve desteklemeleri Yıllar Korunga** (TL/dekar) Korunga (hektar) Ekilen Alan* Desteklenen Alan** Kaynak: (Anonim, 2013b)* (Anonim, 2013d)** 2013 yılı korunga ekiliş alanının 2000 yılı ekiliş alanına oranı %82,6 olmasına karşın 2013 yılı desteklenen korunga alanının 2000 yılında desteklenen korunga alanına oranı %1.562,7 dir. Başka bir ifadeyle 2000 yılında desteklenen alanın ekiliş yapılan alana oranı %1,6 iken, 2013 yılında bu oran %14,6 ya çıkmıştır. Korunga ekiliş alanlarının, desteklenen korunga alanlarının ve korunganın dekara destekleme tutarlarının yıllara göre değişimini Şekil 8 de çizgi grafik olarak ve Şekil 9 da yığılmış çizgi grafik olarak görmemiz mümkündür. 27

36 Şekil 8. Korunga ekilişleri, desteklenen alanlar ve destekleme tutarları Şekil 9. Korunga ekilişleri, desteklenen alanlar ve destekleme tutarları (yığılmış çizgi grafik) 28

37 Fiğ (ot) e verilen destekler ve ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi Çizelge 22. Fiğ (Ot) ekilişleri ve desteklemeleri Yıllar Tek Yıllıklar ** Fiğ (hektar) (TL/dekar) Ekilen Alan* Desteklenen Alan** Kaynak: (Anonim, 2013b)* (Anonim, 2013d)** 2004 yılında TÜİK tarafından istatistiki sınıflandırmada fiğ (dane) ve fiğ (ot) ekilişleri birbirinden ayrılmıştır öncesinde fiğ (dane) ekilişi altında istatistiki kayıtları tutulmuştur yılı fiğ ekiliş alanının 2004 yılı ekiliş alanına oranı %158,9 olmasına karşın 2013 yılı desteklenen fiğ (ot) alanının 2004 yılında desteklenen fiğ (ot) alanına oranı %72,7 dir. Başka bir ifadeyle 2000 yılında desteklenen alanın ekiliş yapılan alana oranı %69,8 iken, 2013 yılında bu oran %46,6 ya düşmüştür. Fiğ (ot) ekiliş alanlarının, desteklenen fiğ (ot) alanlarının ve fiğ (ot) in dekara destekleme miktarlarının yıllara göre değişimini Şekil 10 da çizgi grafik olarak ve Şekil 11 de yığılmış çizgi grafik olarak görmemiz mümkündür. Şekil 10. Fiğ (ot) ekilişleri, desteklenen alanlar ve destekleme tutarları 29

38 Şekil 11. Fiğ (ot) ekilişleri, desteklenen alanlar ve destekleme tutarları (yığılmış çizgi grafik) 30

39 Silajlık mısıra verilen destekler ve ekiliş alanlarının yıllara göre değişimi Çizelge 23. Silajlık mısır ekilişleri ve desteklemeleri Yıllar Silajlık Mısır** (TL/Dekar) Silajlık (Hektar) Sulu Kuru Ekilen Alan* Desteklenen Alan** Kaynak: (Anonim, 2013b)* (Anonim, 2013d)** 2004 yılında TÜİK tarafından istatistiki sınıflandırmada silajlık mısır ekilişleri tutulmaya başlamıştır. Çizelge 23 incelendiğinde silajlık mısır ekilişleri, 2011 ve 2012 yıllarında 2010 yılına göre azalmış görülmesinin sebebi; TÜİK tarafından silajlık mısırın ikinci ekiliş miktarlarının mükerrer alan olarak hesaplanmasını önlemek için; 2011 yılından itibaren ikinci ekiliş alanını birinci ekiliş alanından çıkararak yayınlamasıdır. Önceki yıllara oranlayabilmemiz için silajlık mısırın 2011 yılındaki hektarlık ikinci ekilişi ile 2012 yılındaki hektarlık ikinci ekilişlerini birinci ekilişleri ile toplayarak diğer yıllara benzetmemiz gerekmektedir (Şekil 12). Bunu yaptığımız takdirde; 2013 yılı silajlık mısır ekiliş alanının 2004 yılı silajlık mısır ekiliş alanına oranı %159,4 olmasına karşın 2013 yılı desteklenen silajlık mısır alanının 2004 yılında desteklenen silajlık mısır alanına oranı %103,7 dir. Başka bir ifadeyle 2004 yılında desteklenen alanın ekiliş yapılan alana oranı %86,9 iken, 2013 yılında bu oran %68,3 e düşmüştür. Ekiliş miktarı artsa da oran olarak azalış görülmektedir. 31

40 Şekil 12. Silajlık mısır birinci ve ikinci ekiliş miktarları Silajlık mısır ekiliş alanlarının, desteklenen silajlık mısır ekiliş alanlarının ve silajlık mısırın dekara destekleme miktarlarının yıllara göre değişimini Şekil 13 da çizgi grafik olarak ve Şekil 14 de yığılmış çizgi grafik olarak görmemiz mümkündür. 32

41 Şekil 13. Silajlık mısır ekilişinde desteklemelerin yıllara göre etkisi Şekil 14. Silajlık mısır ekilişinde desteklemelerin yıllara göre etkisi 33

İklim Değişikliğinin Tarımsal Ürünlere Etkisi Üzerine Bir Araştırma Projesi. Proje No; TR51/12/TD/01/020

İklim Değişikliğinin Tarımsal Ürünlere Etkisi Üzerine Bir Araştırma Projesi. Proje No; TR51/12/TD/01/020 Karapınar Ziraat Odası İklim Değişikliğinin Tarımsal Ürünlere Etkisi Üzerine Bir Araştırma Projesi Proje No; TR51/12/TD/01/020 Hazırlayanlar Prof. Dr. Süleyman SOYLU Prof. Dr. Bayram SADE 2012-KONYA 1

Detaylı

ORTA KARADENİZ KALKINMA AJANSI KALKINMA KURULU TARIM ALT KOMİSYON RAPORU

ORTA KARADENİZ KALKINMA AJANSI KALKINMA KURULU TARIM ALT KOMİSYON RAPORU 2010 ORTA KARADENİZ KALKINMA AJANSI KALKINMA KURULU TARIM ALT KOMİSYON RAPORU 1 1 GİRİŞ TR83 Bölgesi tarımsal alan ve üretim bakımından oldukça zengindir. Bölge, birçok bitkinin yetiştirilmesine uygun

Detaylı

Avrupa Birliği ne Yönelik Düzenlemeler Çerçevesinde Türk Tarım Politikaları ve Sektörün Geleceği Üzerine Etkisi

Avrupa Birliği ne Yönelik Düzenlemeler Çerçevesinde Türk Tarım Politikaları ve Sektörün Geleceği Üzerine Etkisi YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Cilt:13 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA Avrupa Birliği ne Yönelik Düzenlemeler Çerçevesinde Türk Tarım Politikaları ve Sektörün Geleceği Üzerine Etkisi Neslihan

Detaylı

2 Tarımda Arazi Kullanımı

2 Tarımda Arazi Kullanımı SESSION 1 Türkiye de Son On Yıllık Süreçte Tarım Sektöründeki Değişimlerin Genel Ekonomik Göstergelerle Değerlendirilmesi The Evaluation of the Changes in the Agricultural Sector with Common Economic Indicators

Detaylı

AYDIN ORGANİK VE İYİ TARIM YOL HARİTASI RAPORU

AYDIN ORGANİK VE İYİ TARIM YOL HARİTASI RAPORU AYDIN DA ORGANİK VE İYİ TARIM UYGULAMALARININ YAYGINLAŞTIRILMASI STRATEJİSİ VE YATIRIM ÖNERİLERİ ANALİZİ PROJESİ AYDIN ORGANİK VE İYİ TARIM YOL HARİTASI RAPORU 02/05/2014 ZOBU CONSULTING impartially on

Detaylı

Dünya ve Türkiye de Süt Sektör İstatistikleri

Dünya ve Türkiye de Süt Sektör İstatistikleri Dünya ve Türkiye de Süt Sektör İstatistikleri 2013 Dünya ve Türkiye de Süt Sektör İstatistikleri 2013 üyesidir içindekiler ÖNSÖZ 9 1. DÜNYA SÜT SEKTÖR İSTATİSTİKLERİ 12 1.1. HAYVAN VARLIĞI 12 1.1.1. Büyükbaş

Detaylı

Entegre ve makro bir yaklaşımla KOP BÖLGESİNDE ARAZİ TOPLULAŞTIRMASI VE TARLA İÇİ GELİŞTİRME HİZMETLERİ EYLEM PLANI ÖNERİSİ MAYIS 2013 KONYA

Entegre ve makro bir yaklaşımla KOP BÖLGESİNDE ARAZİ TOPLULAŞTIRMASI VE TARLA İÇİ GELİŞTİRME HİZMETLERİ EYLEM PLANI ÖNERİSİ MAYIS 2013 KONYA MAYIS 2013 KONYA Entegre ve makro bir yaklaşımla KOP BÖLGESİNDE ARAZİ TOPLULAŞTIRMASI VE TARLA İÇİ GELİŞTİRME HİZMETLERİ EYLEM PLANI ÖNERİSİ T.C. KALKINMA BAKANLIĞI KOP BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI

Detaylı

TÜRKİYE'DE TOHUMCULUĞUN DURUMU VE GELİŞİMİ

TÜRKİYE'DE TOHUMCULUĞUN DURUMU VE GELİŞİMİ TÜRKİYE'DE TOHUMCULUĞUN DURUMU VE GELİŞİMİ Ayhan ELÇİ 1 1. GİRİŞ Bitkisel üretimde, üstün nitelikli tohum kullanılmasının önemi, ve kaliteli tohum kullanılmasının verimi diğer üretim şartlarına bağlı olarak

Detaylı

TR72 BÖLGESİ ALT BÖLGE ÇALIŞMASI

TR72 BÖLGESİ ALT BÖLGE ÇALIŞMASI TR72 BÖLGESİ ALT BÖLGE ÇALIŞMASI Hazırlayanlar Burçak YÜKSEL (Birim Başkanı) Fuat PARLAK (Uzman) Hande İNAN CENGİZ (Uzman) Nejat Semih DEMİRTOKA (Birim Başkanı) Pınar POLATKAN (Uzman) Rahime Şeyma BEKLİ

Detaylı

üretimi mümkündür. Biodizel, bir birim petrol yakıtı için kullanılan enerjiyle 3.2 birim biodizel üretilebilmektedir.

üretimi mümkündür. Biodizel, bir birim petrol yakıtı için kullanılan enerjiyle 3.2 birim biodizel üretilebilmektedir. İnsanoğlu yüzyıllardır, enerjinin tabii unsurlarından olan petrol ve doğalgazla hayatını idame ettirmeye çalışmıştır. Günümüzde, büyük savaşlara neden olan petrolün, bilim adamlarının yapmış olduğu hesaplamaya

Detaylı

Prof. Dr. Ahmet ÖZÇELİK Ankara Üniversitesi. Yrd. Doç. Dr. Harun TANRIVERMİŞ Ankara Üniversitesi. Dr. Erdemir GÜNDOĞMUŞ Ankara Üniversitesi

Prof. Dr. Ahmet ÖZÇELİK Ankara Üniversitesi. Yrd. Doç. Dr. Harun TANRIVERMİŞ Ankara Üniversitesi. Dr. Erdemir GÜNDOĞMUŞ Ankara Üniversitesi TÜRKİYE DE SULAMA İŞLETMECİLİĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ YÖNÜNDEN ŞEBEKELERİN BİRLİK VE KOOPERATİFLERE DEVRİ İLE SU FİYATLANDIRMA YÖNTEMLERİNİN İYİLEŞTİRİLMESİ OLANAKLARI Prof. Dr. Ahmet ÖZÇELİK Ankara Üniversitesi

Detaylı

ENERJİ İTHALATI CARİ AÇIK İLİŞKİSİ, VAR ANALİZİ İLE TÜRKİYE ÜZERİNE BİR İNCELEME

ENERJİ İTHALATI CARİ AÇIK İLİŞKİSİ, VAR ANALİZİ İLE TÜRKİYE ÜZERİNE BİR İNCELEME ENERJİ İTHALATI CARİ AÇIK İLİŞKİSİ, VAR ANALİZİ İLE TÜRKİYE ÜZERİNE BİR İNCELEME THE RELATIONSHIP BETWEEN ENERGY IMPORT AND CURRENT ACCOUNT DEFICIT: THE CASE OF TURKEY WITH VAR ANALYSIS Doç. Dr. Murat

Detaylı

Sayı 5 Ocak 2012 ÖZET

Sayı 5 Ocak 2012 ÖZET Gümüşhane Üniversitesi Sayı 5 Ocak 2012 Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi DOĞU ANADOLU BÖLGESİ NDE HAYVANCILIK SEKTÖRÜNÜN REKABET EDEBİLİRLİĞİNİN ANALİZİ ÖZET 1 2 3 Türkiye kalkınma konusunda dünyanın

Detaylı

Entansif Süt keçiciliğinde dikkat edilmesi gereken önemli noktalar. Ercan Mevliyaoğulları Özgül Anitaş Saadet Bingöl

Entansif Süt keçiciliğinde dikkat edilmesi gereken önemli noktalar. Ercan Mevliyaoğulları Özgül Anitaş Saadet Bingöl Entansif Süt keçiciliğinde dikkat edilmesi gereken önemli noktalar Ercan Mevliyaoğulları Özgül Anitaş Saadet Bingöl Ç.Ü.Z.F Zootekni Bölümü, Balcalı, Adana. Giriş Süt hayvanları arasında önemli bir yeri

Detaylı

Tarım ve gıda, insan yaşamının sürdürülmesinde olmazsa olmazlardan. 62 milyar $ la Avrupa tarımında lider olduk 3 RÖPORTAJ 8 YENİ ÜRÜN 7 ÖDÜL

Tarım ve gıda, insan yaşamının sürdürülmesinde olmazsa olmazlardan. 62 milyar $ la Avrupa tarımında lider olduk 3 RÖPORTAJ 8 YENİ ÜRÜN 7 ÖDÜL 1 PINAR ÜRETİCİSİNİN GAZETESİ SAYI: 117 / Ocak 2014 / 20.000 ADET 62 milyar $ la Avrupa tarımında lider olduk Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı M. Mehdi Eker, 62.5 milyar dolarlık hasılasıyla Türk tarımında

Detaylı

1/100.000 ÖLÇEKLİ TRAKYA ALT BÖLGESİ ERGENE HAVZASI REVİZYON ÇEVRE DÜZENİ PLANI PLAN AÇIKLAMA RAPORU

1/100.000 ÖLÇEKLİ TRAKYA ALT BÖLGESİ ERGENE HAVZASI REVİZYON ÇEVRE DÜZENİ PLANI PLAN AÇIKLAMA RAPORU 1/100.000 ÖLÇEKLİ TRAKYA ALT BÖLGESİ ERGENE HAVZASI REVİZYON ÇEVRE DÜZENİ PLANI PLAN AÇIKLAMA RAPORU AĞUSTOS, 2009 PROJE EKİBİ MESLEK/ÜNVAN IBB Genel Sekreter Yardımcısı İrfan UZUN Mimar IBB İmar ve Şehircilik

Detaylı

2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu

2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu 2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu Merkezi Yönetim Kapsamındaki İdareler, Sosyal Güvenlik Kurumları ve Mahalli İdareler 2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu HAZİRAN 2014 2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu 1 2013

Detaylı

TÜRKİYE DE GELİR EŞİTSİZLİĞİ VE YOKSULLUK

TÜRKİYE DE GELİR EŞİTSİZLİĞİ VE YOKSULLUK Sosyal Siyaset Konferansları, Sayı: 59, 2010/2, s. 89 132. 90 ŞADAN ÇALIŞKAN ABSTRACT TÜRKİYE DE GELİR EŞİTSİZLİĞİ VE YOKSULLUK Yrd. Doç. Dr. Şadan ÇALIŞKAN* ÖZET Gelir eşitsizliği ve yoksulluk, tüm dünyada

Detaylı

Son çare miting olmasın!..

Son çare miting olmasın!.. YIL: 4 SAYI: 21 1 TL! YIL: 1 SAYI: 1 7 TL Temmuz - Ağustos 2013 www.tusedad.org SİZİN DERGİNİZ Son çare miting olmasın!.. BAŞKAN DAN İ şimizin kaderi bu, yonca, saman ve mısır silajı derken iki ayı daha

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİNDE VE TÜRKİYE DE TARIMSAL ÖRGÜTLENME

AVRUPA BİRLİĞİNDE VE TÜRKİYE DE TARIMSAL ÖRGÜTLENME T.C. TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI Dış İlişkiler ve Avrupa Topluluğu Koordinasyon Dairesi Başkanlığı AVRUPA BİRLİĞİNDE VE TÜRKİYE DE TARIMSAL ÖRGÜTLENME AT Uzmanlık Tezi Semiha KÖROĞLU AT Uzman Yardımcısı

Detaylı

Unutulan Bir Toplumsal Amaç: Sanayileşme Ne Oluyor? Ne Olmalı?

Unutulan Bir Toplumsal Amaç: Sanayileşme Ne Oluyor? Ne Olmalı? ERC Working Papers in Economics 03/01 February 2003 Unutulan Bir Toplumsal Amaç: Sanayileşme Ne Oluyor? Ne Olmalı? Fikret Şenses İktisat Bölümü Orta Doğu Teknik Üniversitesi Ankara 06531 fsenses@metu.edu.tr

Detaylı

Türkiye de Sürdürülebilir Kalkınmanın Mevcut Durumu

Türkiye de Sürdürülebilir Kalkınmanın Mevcut Durumu Türkiye nin 2012 BM Sürdürülebilir Kalkınma Konferansına (Rio+20) Hazırlıklarının Desteklenmesi Rio dan Rio ya: Türkiye de Sürdürülebilir Kalkınmanın Mevcut Durumu -2012- Rio dan Rio ya: Türkiye de Sürdürülebilir

Detaylı

OSMANLI NIN SON DÖNEMİNDEN GÜNÜMÜZE TÜRKİYE DE DIŞ TİCARETİN GELİŞİMİ

OSMANLI NIN SON DÖNEMİNDEN GÜNÜMÜZE TÜRKİYE DE DIŞ TİCARETİN GELİŞİMİ Osmanlı nın Son Döneminden Günümüze Türkiye de Dış Ticaretin Gelişimi 55 OSMANLI NIN SON DÖNEMİNDEN GÜNÜMÜZE TÜRKİYE DE DIŞ TİCARETİN GELİŞİMİ Burcu KILINÇ SAVRUL Araş. Gör. Dr., Çanakkale Onsekiz Mart

Detaylı

Aydın'da ytinyagı Tesislerinin Eetkilerinin Aanalizi ulacak Tesislerin Ekolojik ve Sosyo-Ekonomik Planlaması Projesi Sonuç Raporu.

Aydın'da ytinyagı Tesislerinin Eetkilerinin Aanalizi ulacak Tesislerin Ekolojik ve Sosyo-Ekonomik Planlaması Projesi Sonuç Raporu. Aydın'da ytinyagı Tesislerinin Eetkilerinin Aanalizi ulacak Tesislerin Ekolojik ve Sosyo-Ekonomik Planlaması Projesi Sonuç Raporu Haziran 2012 "Memleket mutlaka modern, medeni ve yeni olacaktır. Bizim

Detaylı

Türkiye de Suyun Durumu ve Su Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar: Çevresel Perspektif

Türkiye de Suyun Durumu ve Su Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar: Çevresel Perspektif İş Dünyası ve Sürdürülebilir Kalkınma Derneği-Türkiye Birlemiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Doğa Koruma Merkezi Yaşama Dair Vakıf Yazarlar: Çağrı B. Muluk Bahtiyar Kurt Ayşe Turak Arda Türker Mehmet

Detaylı

Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Eğitim Yayım ve Yayınlar Dairesi Başkanlığı. Sürü Yönetimi Elemanı Benim. Başvuru Sahibinin Adı.

Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Eğitim Yayım ve Yayınlar Dairesi Başkanlığı. Sürü Yönetimi Elemanı Benim. Başvuru Sahibinin Adı. Başvuru Sahibinin Adı Projenin Adı Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Eğitim Yayım ve Yayınlar Dairesi Başkanlığı Sürü Yönetimi Elemanı Benim ANKARA 2013 Genel Bilgiler Başvuru Sahibi Proje Adı Projenin

Detaylı

OKALİPTÜS (E. camaldulensis Dehn.) PLANTASYONLARINDA ARA TARIM OLANAKLARININ ARAŞTIRILMASI

OKALİPTÜS (E. camaldulensis Dehn.) PLANTASYONLARINDA ARA TARIM OLANAKLARININ ARAŞTIRILMASI Orman Bakanlığı Yayın No: 164 DOA Yayın No: 19 ISSN:1300-7912 OKALİPTÜS (E. camaldulensis Dehn.) PLANTASYONLARINDA ARA TARIM OLANAKLARININ ARAŞTIRILMASI (ODC:305:561:562:651:761:762:913) The Investigation

Detaylı

TÜRKİYE SİYAH ÇAY SEKTÖR RAPORU

TÜRKİYE SİYAH ÇAY SEKTÖR RAPORU TÜRKİYE SİYAH ÇAY SEKTÖR RAPORU İÇİNDEKİLER 1.GİRİŞ 2.SEKTÖRÜN DURUMU 2.1.Çay Üretiminin Dünya Ekonomisindeki Yeri 2.1.1.Dünya Çay Ticareti 2.2.Türkiye de Çayın Ekonomideki Yeri ve Gelişimi 2.2.1.Çaykur

Detaylı

ZİRAAT ODALARI ÇİFTÇİMİZİN YİNE SESİ OLDUK TZOB GENEL BAŞKANI BAYRAKTAR 2014 YILINDA DA YAZILI BASINDA TÜRKİYE BİRİNCİSİ OLDU

ZİRAAT ODALARI ÇİFTÇİMİZİN YİNE SESİ OLDUK TZOB GENEL BAŞKANI BAYRAKTAR 2014 YILINDA DA YAZILI BASINDA TÜRKİYE BİRİNCİSİ OLDU ÇİFTÇİMİZİN YİNE SESİ OLDUK TZOB GENEL BAŞKANI BAYRAKTAR 2014 YILINDA DA YAZILI BASINDA TÜRKİYE BİRİNCİSİ OLDU TZOB Genel Başkanı Bayraktar Türkiye Ziraat Odaları Birliği Genel Başkanı Şemsi Bayraktar,

Detaylı

ORTA VADELİ PROGRAM (2014-2016)

ORTA VADELİ PROGRAM (2014-2016) GİRİŞ ORTA VADELİ PROGRAM (2014-2016) 1. Ülkemizin 2023 hedefleri doğrultusunda hazırlanan Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) 2 Temmuz 2013 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilmiştir. Onuncu

Detaylı