TÜRKİYE Ulusal Havza Yönetim Stratejisi. Politika Seçenekleri. Taslak

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE Ulusal Havza Yönetim Stratejisi. Politika Seçenekleri. Taslak"

Transkript

1 TÜRKİYE Ulusal Havza Yönetim Stratejisi Politika Seçenekleri Taslak 20 Haziran 2011

2 İçindekiler Kısaltmalar Önsöz 1. Giriş 2. Amaçlar ve Yaklaşım 3. Havza Islahı ve Yönetimi 3.1 Havza Yönetimi için Doğal Kaynak Tabanı 3.2 Doğal Kaynak Tabanının Bozunumu 3.3 Artan İklim Değişikliği Tehdidi 3.4 Havza Islahı ve Yönetimi ile ilgili Mevcut Kurumsal Çerçeve ve Politikalar 4. Bir Ulusal Havza Yönetim Stratejisinin Oluşturulmasına Yönelik Politika Seçenekleri Sonuç 4.1 Entegre Su Havzası Islah Projelerinin Önemli Eksiklikleri ve Geliştirme İhtiyaçları 4.2 Politika Alanı 1: Su Havzası Yönetiminin Koordinasyonuna ve Güçlendirilmesine Yönelik Kurumsal Düzenlemeler 4.3 Politika Alanı 2: Su Havzalarının Mekansal ve Hidrolojik Tanımı ve Yatırım Planlamasına Yönelik Esas 4.4 Politika Alanı 3: Yatırım Hedefleme Kriterleri Yatırımların Ekonomik Esaslı Seçimi 4.5 Politika Alanı 4. Bilgi Tabanının, İzleme ve Değerlendirme Kapasitelerinin Güçlendirilmesi ve Havza Yönetimi için Ortak bir İzleme ve Değerlendirme Sisteminin Oluşturulması Kaynakça Ekler Ek 1: Türkiye nin UHYS de Ele Alınacak Kilit Sektör Konuları Ek 2: Su Konularında Faaliyet Gösteren Kamu Kurumları Ek 3: Çoruh Su Havzası Islah Projesi Kapsamında Tespit Edilen Faydalar Ek 4. Ulusal Havza Yönetim Stratejisinin Hazırlanmasına Yönelik Çerçeve Tablolar Tablo 1. Türkiye nin 25 Nehir Havzası (akış ve verim) Tablo 2. Tatlı Su Kaynaklarının Sektörel Kullanımı (%) i

3 Tablo Havza Islahı Eylem Planı Tablo 4. Havza Yönetim Modelleri Tablo 5. Farklı kurumların su havzası planları ve projelerinin mekansal planlama çerçeveleri Tablo 6. Su Havzası Alanlarında Faaliyet Gösteren Kurumlarca Kullanılan Başlıca Ortak Öncelikilendirme Kriterleri Şekiller Şekil 1. Türkiye nin kuraklık değerlendirmesi Şekil 2. Türkiye de Arazi Kullanımı Şekil 3. Karşılaştırmalı Su Mevcudiyeti (m3/kişi/yıl) Şekil 4. Türkiye'nin kişi başına su talebi (m3/yıl) Şekil 5. Türkiye nin 25 Nehir Havzası Şekil 6. Seyhan Nehri Havzasındaki HES ler Şekil 7. Başlıca Entegre Havza Islah Projelerinin Yerleri Metin Kutuları Metin Kutusu 1. Doğal Kaynak Bozulumunda Etkili Olan Faktörler Metin Kutusu 2. Türkiye nin Seyhan Nehri Havzasında (SNH) İklim Değişikliğinin Su Kaynakları Üzerinde Potansiyel Etkileri Metin Kutusu 3. Havza Yönetimi ile İlgili Başlıca Sektör Stratejileri/Planları Metin Kutusu 4. Havza Düzeyinde Entegre Geliştirme: GAP Projesi Metin Kutusu 5. Etkilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi: Doğu Anadolu Projesi ii

4 Kısaltmalar ARIP CCS&AP DSİ EAWP EPDK EİEİ AB ORKÖY ÇYGM ÇEDPGM AGM TÜGEM OGM DKMPGM ORKÖY KHGM GHG GSMH HES IBRD IMIS IPCC IWRP ÇOB LULUCF MW ÇMUEP UHYKK UHYS UÇEP UKY OECD POP DMİ DPT OKP UNCCD WC Tarım Reformu Uygulama Projesi İklim Değişikliği Stratejisi ve Eylem Planı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Batı Anadolu Su Havzası Projesi Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Elektrik İşleri Etüt İdaresi Avrupa Birliği Orman-Köy İlişkileri Genel Müdürlüğü Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Çevresel Etki Değerlendirme ve Planlama Genel Müdürlüğü Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü Orman Genel Müdürlüğü Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Orman Köy İlişkileri Genel Müdürlüğü Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sera Gazları Gayrisafi Milli Hasıla Hidroelektrik Santral Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası Entegre Yönetim Bilgi Sistemi Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli Entegre Havza Islah Projeleri Çevre ve Orman Bakanlığı Arazi Kullanımı, Arazi Kullanımı Değişikliği ve Orman Megavat Çölleşme ile Mücadele Ulusal Eylem Planı Ulusal Havza Yönetimi Koordinasyon Kurulu Ulusal Havza Yönetim Stratejisi Ulusal Çevre Eylem Planı Ulusal Kaynak Yönetimi Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı Politika Seçenekleri Notu Devlet Meteoroloji İşleri Devlet Planlama Teşkilatı Onuncu Kalkınma Planı Birleşmiş Milletler Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi Su Havzası Komiteleri iii

5 Önsöz Ulusal Havza Yönetim Stratejisinin (UHYS) genel amacı, Türkiye Hükümetinin havza ıslahı ve su yönetimi ile ilgili uzun vadeli yatırım programına bilgi girdisi sağlamak ve bu gibi yatırımların, geçim kaynaklarının desteklenmesi ve gelir yaratılması, doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilirliği, iklim değişikliğine karşı hassasiyetin azaltılması ve mali verimlilik gibi kilit amaçları karşılamasını sağlamaktır. Birkaç havza yönetim projesinin pilot uygulamasına dayalı olarak strateji hazırlıklarına başlanmıştır (devam etmekte olan Dünya Bankası finansmanlı Anadolu Su Havzaları Rehabilitasyon Projesi, AB nin Büyük Menderes Nehir Havzası Eşleştirme Projesi ve JICA finansmanlı Çoruh Su Havzası Entegre Geliştirme Projesi dahil olmak üzere). Bu Politika Seçenekleri Notu, 2010 mali yılında hazırlanan arka plan Sektör Notunu esas alarak daha ileri götürmektedir. Amacı Türkiye Hükümetinin ilgili kurumlarının (2011 sonuna kadar hazırlanması beklenen) UHYS geliştirme kapasitesini geliştirmektir. Not, UHYS Yönlendirme Komitesinin ve Teknik Çalışma Grubunun Mayıs 2011 tarihleri arasında ortaklaşa gerçekleştirdiği Antalya çalıştayının sonuçlarını yansıtmaktadır. Sürdürülebilir doğal kaynak yönetimi ile ilgili teknik ve kurumsal hususlar konusunda daha ayrıntılı bir tartışma sunmakta ve UHYS Yönlendirme Komitesinin çalışmalarını desteklemek için birkaç kilit politika alanında seçenekler ortaya koymaktadır. 1. Giriş 1. OECD ülkeleri arasında son yıllarda en güçlü büyüme oranına sahip ülkelerden birisi olarak (2002 yılından bu yana yıllık ortalama büyüme %7,5), 1 Türkiye nin geçtiğimiz on yıldaki etkileyici ekonomik performansı beraberinde önemli yapısal değişiklikler ile gerçekleşmiştir (diğerlerinin arasında, KİT lerin özelleştirilmesi, fiyat liberalizasyonu, Avrupa ekonomisi ve küresel ekonomi ile entegrasyon ve köyden kente büyük göçler gibi). Aynı zamanda, bazı sektörlerde çevresel hususlar daha fazla dikkate alınarak olumlu sonuçlar elde edilmiştir (diğerlerinin arasında; yüksek akaryakıt fiyatları ve vergileri petrol ve dizel yakıt kullanımını azaltmıştır; linyit sübvansiyonlarının kaldırılması enerji yoğunluğunda iyileşmelere ve enerji üretiminden kaynaklanan kirlilikte azalmaya yol açmıştır; daha çevre dostu uygulamaları teşvik etmek için tarımsal sübvansiyonların yapısında değişiklik yapılmıştır, ve projelerin çevresel etki değerlendirmelerinde yapılan iyileştirmeler ve politika ve programlara yönelik stratejik çevresel değerlendirmenin uygulamaya konulması yoluyla düzenleyici çerçeve güçlendirilmiştir). 2. Bununla birlikte, bu etkileyici performans aynı zamanda enerji kullanımı, ulaştırma, turizm ve tarımdaki artan enerji kullanımı ile ilişkili giderek artan çevresel baskılar doğurmuştur ve su yönetimi, toprak erozyonu ve doğa koruma uzun vadeli zorluklar olarak kalmaya devam etmektedir. AB çevre müktesebatına uyuma dönük katılım öncesi çalışmalar kapsamında, Türkiye bir dizi düzenleyici ve kurumsal reformu uygulamaya koymuş ve altyapı, kirlilik azaltma ve ağaçlandırma yatırım programlarını önceliklendirmiştir. Bu 1 Türkiye nin kişi başına düşen GSMH sı, döneminde ABD$ na ulaşmıştır; bu rakam 1990 dönemindeki rakamın üç katından fazladır (Dünya Bankası (2009). 1

6 önlemlerden bazıları kısa süre önce ülkenin yeni iklim değişikliği stratejisine de yansıtılmıştır. 2 Ancak özellikle çevresel yönetişim 3 alanında ve sulama ve hidroelektrik yatırım programlarından kaynaklanan artan enerji kullanım yoğunluğunun yönetimi alanında bazı boşluklar mevcuttur. Tüm bunlar doğal kaynaklara yönelik havza düzeyinde entegre bir yaklaşıma duyulan ihtiyaca daha yakından odaklanılmasına yol açmıştır. 3. Türkiye nin çevresel performansı ile ilgili olarak OECD 4 ve Avrupa Komisyonu 5 tarafından yapılan son değerlendirmelerde, ağaçlandırma konusunda önemli ilerleme kaydedildiği belirlenmiş (2009 yılı itibariyle yaklaşık 2 milyon hektarlık bir alan ağaçlandırılmıştır), iyileştirilmiş koruma alanı yönetimi kapsamındaki alanın arttığı (şu anda ülkenin toplam yüzölçümünün yüzde 5,3 ü) ve koruma projelerine ve yönetim planlarına halkın katılımında artış olduğu tespit edilmiştir. Aynı zamanda, Türkiye, biyolojik çeşitlilik, toprak besinleri ve su kalitesi ve ulaşılabilirliği gibi önemli çevresel hizmetlerin kaybı şeklinde havza bozunumundan kaynaklanan önemli zorluklar ile karşı karşıyadır. Bunların doğurabileceği ekonomik ve sosyal sonuçlar arasında şunlar bulunmaktadır: (i) çiftçileri ve kırsal hanehalklarını etkileyen, ürün ve biyo-kütle veriminde ve hayvancılık üretiminde azalma bakımından olumsuz yerinde etkiler; ve (ii) su kalitesinin ve ulaşılabilirliğinin azalması, taşkın kontrolü yönetimi ve su depolama ve iletim altyapısının artan bakım maliyetleri şeklinde önemli aşağı yönlü fırsat maliyetleri olan dışsal faktörler. 4. Ayrıca, havza yönetimine ilişkin kurumsal çerçeve oldukça dağınık bir tablo sergilemeye devam etmekle birlikte 6, kilit kurumlar arasında Devlet Planlama Teşkilatı nın öncülüğünde çeşitli sektörler arasında sinerjinin en üst düzeye çıkarılması ve sürdürülebilir doğal kaynak yönetiminin sağladığı piyasa dışı değerlerin (örneğin, su miktarı ve kalitesi, karbon tutulumu, biyolojik çeşitliliğin korunması) açık bir şekilde dikkate alınması için programların tasarlanması gerektiği yönünde bir bilinç oluşmaktadır. Sulak alan yönetimi (WSM), hem yerindeki hem de aşağı yöndeki doğal kaynaklara bağlı olan insanların faydasına olacak şekilde, belirli bir drenaj alanında toprak ve su kaynaklarını korumayı, hidrolojik hizmetleri korumayı ve olumsuz aşağı yönlü etkileri azaltmayı amaçlar (DB 2006a ve b) 5. Türkiye Hükümeti, DPT vasıtasıyla bir Ulusal Havza Yönetim Stratejisi (UHYS) hazırlamaya başlamıştır. Söz konusu stratejinin amacı, Türkiye Hükümetinin havza ıslahı ve su yönetimi ile ilgili uzun vadeli yatırım programına bilgi girdisi sağlamak ve bu gibi yatırımların, geçim kaynaklarının desteklenmesi ve gelir yaratılması, doğal kaynakların korunması ve 2 ÇOB (2009 ve 2010). 3 Burada, (i) politika ve uygulama/yönetim fonksiyonlarının ayrıştırılmasına; (ii) çevre izin ve yaptırım sistemine; (iii) çevresel sorumlulukların farklı düzeylerdeki kamu kurumları arasında dağıtılmasına; ve (iv) il düzeyindeki ve yerel düzeydeki yetkililerin proje hazırlama ve uygulama kapasitesine atıfta bulunulmaktadır. 4 OECD (2008). 5 Son ülke ilerleme raporunda, Avrupa Komisyonu (2009) şu tespitlerde bulunmaktadır: Doğa koruması konusunda ilerleme kaydedilmemiştir. Yaşam alanlarının yitirilmeye devam etmesi endişe vericidir. Potansiyel Natura 2000 alanlarının listesi henüz derlenmemiştir. Doğa korumaya ilişkin bir çerçeve kanun ve kuşlar ve yaşam alanlarına ilişkin uygulama mevzuatının kabulü tekrar ertelenmiştir. Ulusal bir biyolojik çeşitlilik stratejisi ve eylem planı kabul edilmeyi beklemektedir. Doğa koruma ile ilgili politika alanlarındaki mevzuat özel önem gerektirmektedir nehir havzasında, en az 10 ulusal kurum farklı düzeylerde ve ölçeklerde programlar uygulamaktadır. 2

7 sürdürülebilirliği, iklim değişikliğine karşı hassasiyetin azaltılması ve mali verimlilik gibi kilit amaçları karşılamasını sağlamaktır. 6. Strateji hazırlıkları ilgili kamu kurumlarının deneyimleri esas alarak bunları daha da ileri götürmeyi amaçlamaktadır. Bunlar arasında aşağıdakiler bulunmaktadır: (i) Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü nün (AGM) öncülüğünde gerçekleştirilen birkaç büyük çaplı entegre havza ıslah projesi kapsamında edinilen dersler (örneğin, tamamlanan Doğu Anadolu Havza Islah Projesi, devam etmekte olan Dünya Bankası finansmanı Anadolu Su Havzaları Rehabilitasyon Projesi); (ii) Türkiye nin 25 nehir havzasına yönelik Havza Koruma Eylem Planları için, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü (ÇYGM) öncülüğünde AB tarafından finanse edilen Türkiye de Su Sektörü için Kapasite Geliştirme Yardımı; 7 (iii) Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü tarafından geliştirilen havza yatırım planları; ve (iv) mevcut sektör planlarının incelenmesi ve paydaş istişareleri yoluyla elde edilen diğer paydaş görüşleri ve katkıları. 7. UHYS, ülke ihtiyaçlarını önceliklendiren, AB çevre ve su yönetim standartları ile tutarlı ve Türkiye nin sürdürülebilir kalkınma gündemini destekleyen güçlü bir entegre doğal kaynak yönetim politika çerçevesinin ve stratejisinin önemli bir bileşeni olacaktır. Böyle kapsamlı bir doğal kaynak yönetim stratejisi, iklim değişkenliğine ve değişikliğine uyum sağlama sürecinin kilit bir bileşeni olacaktır 8 ve potansiyel olarak sera gazı emisyonlarının azaltılması ve karbon yutaklarının sağlanması şeklinde önemli etki azaltma faydaları getirecektir Yatırım Programında 2009K proje numarası ile yer alan Havza Koruma Eylem Planları Projesi kapsamında on bir adet havza planı tamamlanmak üzeredir. Projenin amacı, 4856 sayılı Çevre ve Orman Bakanlığı nın Teşkilatı ve Görevleri Hakkındaki Kanunun 9. maddesinin (k) bendinde yer alan Su kaynakları için koruma ve kullanma plânları yapmak, kıta içi su kaynakları ile toprak kaynaklarının havza bazında bütüncül yönetimini sağlamak için gerekli çalışmaları yapmak hükmü çerçevesinde uygulanan ve bugüne kadar Akarçay, Ergene, Gediz ve Van havzaları için tamamlanan Havza Koruma Eylem Planlarının 25 havzanın tamamında uygulanmasını sağlamaktır. Bu bağlamda, taslak dokümanın konusu, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından Türkiye deki Havza Koruma Eylem Planlarının hazırlanması sürecinde değerlendirilmesi gereken bir kaynak olabilir. (DPT yazısı, 24 Ocak 2011) 8 İklim değişikliği; iklim durumunda iklim özelliklerinin ortalamasında ve/veya değişkenliğinde yaşanan değişimler ile tespit edilebilecek ve uzun bir süre devam eden tipik olarak onlarca yıl veya daha uzun- bir değişiklik anlamına gelir. İklimde, ister doğal değişimler sebebiyle isterse insan faaliyetleri sonucunda zaman içinde gerçekleşen her türlü değişikliği belirtir. İklim değişkenliği, ay ile binyıl arasında değişen zaman ölçeklerinde iklim koşullarında gerçekleşen değişimleri (yukarı ve aşağı yönlü) belirtir (kuraklıklar ve seller dahil) (IPCC 2007). 9 Tarım toplam sera gazı emisyonlarının yaklaşık %7 sini oluşturmakla birlikte (yaklaşık %20 si topraktan ve %75 i hayvancılık üretiminden ve gübre yönetiminden), arazi kullanımı, arazi kullanım değişikliği ve ormancılıktan (LULUCF) net sera gazı giderimi yaklaşık 75 milyon ton CO2e ye ulaşmaktadır (1997). Daha genel olarak, AB müktesebatı ile uyumlaşmasını hızlandırma ve önemli miktarlardaki AB hibe finansmanından yararlanma stratejisi kapsamında, Türkiye nin stratejisini, Avrupa nın kaynak verimliliği ve daha yeşil ve daha rekabetçi bir ekonomi ekseninde oluşturulan 2020 sürdürülebilir büyüme vizyonu ile uyumlu hale getirmesi gerekecektir. UHYS nin katkıda bulunacağı böyle bir yaklaşım Türkiye nin bir yandan çevresel bozunumu, biyolojik çeşitlilik kaybını ve sürdürülebilir olmayan kaynak kullanımını önlerken aynı zamanda sosyal bütünlüğün desteklediği daha düşük karbonlu, enerji güvenli ve verimli bir ekonomiye geçişine yardımcı olacaktır. 3

8 8. UHYS nin kilit odaklarından birisi Türkiye nin deneyimlerinden yararlanmak olacaktır küresel uygulamaların ışığında. Bu bağlamda, havza ıslahı alanındaki kamu yatırımlarını önceliklendirecek ve farklı müdahalelerin fayda ve maliyetlerini değerlendirecektir. Strateji, hem hükümet bünyesindeki hem de hükümet dışındaki çok farklı paydaşların, diğer hususların yanında toprak koruma ve yönetim perspektiflerini, suya erişim ve su kullanım sorunlarını, doğa koruma önceliklerini, iklim değişikliğine uyum ve etki azaltma önlemlerini yansıtacak yatırım önceliklerinin belirlenmesi sürecine dahil edilmesi için bir platform sunacaktır. Ayrıca, UHYS sektörler arası koordinasyonun iyileştirilmesi, işlem maliyetlerinin düşürülmesi ve program planlama, uygulama ve izleme fonksiyonlarının etkinleştirilmesi amacıyla farklı kurumların rollerinin ve sorumluluklarının gözden geçirilmesi için bir fırsat sunacaktır. 9. Politika Notu üç ana bölüm şeklinde yapılandırılmıştır. Bölüm 2 amaç ve genel yaklaşımı sunmaktadır. Bölüm 3, kaynak kullanımı ver sürdürülebilirliği, kurumsal aktörler ve sektör stratejileri, gerçekleştirilen yatırımlardan çıkarılan dersler ile ilgili hususlar da dahil olmak üzere Türkiye de havza ıslahının ve yönetiminin durumunu incelemektedir. Bölüm 4 dört kilit politika alanı ile ilgili olarak UHYS de göz önüne alınacak seçenekleri incelemektedir: (i) (ii) Kurumsal koordinasyon. Mevcut kurumsal dağınıklığı aşmak ve plan ve projelerin daha iyi entegre edilmesini sağlamak için, ulusal bir koordinasyon mekanizmasının desteği ile 25 havzanın her birine yönelik koordinasyon kurullarını içeren bir koordinasyon çerçevesi oluşturulacaktır. Program planlaması ve proje uygulaması için bir mekansal ve hidrolojik taban. Farklı kurumlar tarafından havza/doğal kaynak yönetimi için ve kırsal alanlara yönelik sağlanan geçim desteğine esas olarak çok sayıda havza tanımının kullanılması bu kurumsal dağınıklığı daha fazla karmaşık hale getirmektedir. UHYS süreci yoluyla, Devlet Su İşleri tarafından geliştirilen ve Türkiye yi 25 büyük nehir havzasına ve daha alt ölçekte alt havzalara ve mikro havzalara bölen mevcut hidrolojik esaslı havza ve su havzası tanımlamasının kullanımı bakımından kilit kurumlar arasında ortak bir uzlaşı doğmaktadır. (iii) Yatırım hedefleme kriterleri. Havza yatırım kararlarına yönelik mevcut daha etkin ve güçlü hale getirmek için, UHYS nehir havzalarının tipolojisine (birincil fonksiyona ve hizmet taleplerine dayalı olarak tanımlanacak) bağlı olarak bir planlama-taramadeğerlendirme süreci getirecektir, ekonomik verimlilik kriterlerinin genel kullanımını teşvik edecektir ve mansap yönündeki kullanıcıların havza koruma hizmetleri ve ekolojik hizmetler için ücret ödemelerine izin verecek kurumsal mekanizmalar getirecektir. (iv) Sonuçların izlenmesi ve değerlendirilmesi. UHYS; havza düzeyinde analitik araçlar, modelleme araçları ve işbirliği yapan kuruluşlar arasında kapasite oluşturma ile desteklenen daha güçlü bir bilgi tabanının oluşturulmasını önererek izleme ve değerlendirme hususlarını daha kapsamlı olarak ele alacaktır. 4

9 2. Amaçlar ve Yaklaşım 10. Yeni UHYS nin temel önceliği; uzun süreli çevresel bozunum sürecini tersine çevirmek, toprak, su ve orman kaynaklarının verimliliğini korumak ve iyileştirmek, mansap yönündeki kullanıcılara sunulan çevresel hizmetleri azami düzeye çıkarmak ve özellikle Türkiye nin iç ve doğu bölgelerinde kırsal nüfusun refah düzeyini yükseltmek amacıyla büyük su havzalarının ıslahını daha yüksek bir ölçekte gerçekleştirmek olacaktır. Bu ne maliyetsiz bir süreç olacaktır ne de kurumsal açıdan kolay olacaktır. Dolayısıyla, bir ölçek yükseltme sürecine ve politikasına bilgi girdisi sağlamak için, sağlıklı arazi kullanımı ve su kaynakları yönetimi ile birleştirmek üzere havza ıslah çalışmalarının nerelerde ve nasıl arttırılabileceğini değerlendirip belirlemeye ve çeşitli müdahalelerin ve ilgili ödünleşimlerin maliyetlerini ve faydalarını dikkate almaya karar vermiştir. UHYS nin bir başka amacı ise, iklim değişkenliğine ve değişikliğine etkili bir şekilde uyarlanabilmesi için havza yönetimine rehberlik etmektir. Ayrıca, Hükümet kilit paydaşlar tarafından geniş bir şekilde sahiplenilen bir strateji öngörmektedir. 11. Türkiye nin Devlet Planlama Teşkilatı nın bir UHYS geliştirme girişiminin altında yatan genel amaç Hükümet in daha iyi mekansal hedefleme ve ölçek, maliyet etkililik ve paydaş sahiplenmesi yoluyla Hükümet in su havzası yönetimi yatırımlarını gerçekleştirme kapasitesini arttırmak olmakla birlikte, bu Politika Seçenekleri Notunun daha spesifik amacı, stratejinin River basin management (RBM) aims to establish a framework for coordination whereby all administrations and stakeholders involved in RB planning and management can come together to develop an agreed set of policies and strategies such that a balanced and acceptable approach to land, water, and natural resources management can be achieved (WB 2006a & b) yapı taşları olarak görülen beş kilit alandaki seçeneklerin gözden geçirilmesi yoluyla UHYS nin hazırlanmasına katkıda bulunmaktır: (i) havza yönetim faaliyetlerinin koordinasyonuna yönelik kurumsal düzenlemeler; (ii) havza doğal kaynaklarına ilişkin bir bilgi tabanının geliştirilmesi; (iii) kilit kurumlar tarafından bütünleşik bir şekilde politikaların, stratejilerin ve planlama araçlarının geliştirilmesi; (iv) havza planlamasına ve yönetimine toplum ve paydaş katılımının sağlanması; ve (v) sonuçların ölçülmesine yönelik bir sistemin uygulamaya konulması. 12. UHYS Türkiye Hükümeti nin öncelikli yatırımları ve kurumsal düzenlemeleri belirlemesine yardımcı olacaktır -kamu yatırımlarının sosyal, ekonomik ve çevresel faydalarının en üst düzeye çıkarılmasını sağlayacak ve kilit paydaşlar arasında kapasite oluşturacak düzenleme, ekonomik teşvik ve katılımcılık önlemleri dahil olmak üzere. Bu çerçevede, kırsal ekonominin esnekliğinin sağlanması ve doğal kaynak tabanının sürdürülebilirliğinin sağlanması sürecine yerel yönetimleri, toplulukları ve özel sektörü de dahil edecektir. Dolayısıyla, UHYS nin geliştirilmesi süreci, stratejiden çıkacak tavsiyeler kadar önemlidir. 13. Bu Politika Seçenekleri Notu (PON) Türkiye Hükümeti ile Dünya Bankası nın ortak bir ürünüdür. Temel olarak kamu paydaşları arasındaki tartışmaların ve hususların mevcut 5

10 durumunu yansıtmaktadır. 10 Dolayısıyla, PON ne bir sektör raporudur ne de geleneksel anlamda bir sektör çalışmasıdır; süreci ve uluslararası deneyimleri ışığında uygulanabilir politika önerisi seçenekleri ile ilgili Yönlendirme Komitesi görüşlerini belgeleyen işlemeye devam eden bir rapordur. Türkiye Ulusal Su Havzası Yönetim Stratejisi Sektör Notunu (2010) genişletmekte ve Yönlendirme Komitesi ile UHYS Teknik Çalışma Grubu nun Mayıs 2011 tarihleri arasında Antalya da gerçekleştirdiği çalıştaydaki tartışmaları ve varılan sonuçları yansıtmaktadır. 3. Türkiye de Havza Yönetiminin ve Havza Islahının Durumu Türkiye de Havza Yönetimi için Doğal Kaynak Tabanı 14. Türkiye de yarı kurak bir iklim hakimdir (Şekil 1). Ülkenin 78 milyon hektarlık arazi alanı, ekilebilir araziler başta olmak üzere ekonomik ve çevresel açıdan öneme sahip üç arazi kullanımını desteklemektedir: tarım arazisi (yağmur suyu sulamalı), mera ve ormanlar (Şekil 2). Bunlar çok çeşitli tarım-iklim bölgelerine yayılmaktadır: Karadeniz bölgesinin ılıman iklimi, İç Anadolu nun karasal iklimi, Doğu Anadolu yaylalarında Şekil 1. Türkiye nin kuraklık değerlendirmesi (DSİ 2009) [sarı= kurak; yeşil=nemli] Şekil 2. Türkiye'de arazi kullanımı Orman %32 Mera ve Çayır %30 Kuru Tarım %29 Çok Yıllık Ürünler %3 Sulamalı Tarım %6 hakim olan iklim ve Ege ile kıyı Akdeniz bölgelerinde hakim olan Akdeniz iklimi. Ülke yıllık ortalama 643 mm lik yağış almaktadır ve doğuya doğru azalan yüksek bir mekansal değişkenlik (220 mm den mm ye kadar) mevcuttur. Karadeniz bölgesi en fazla yağış alan bölge iken, Ege ve Akdeniz kıyılarında kışları serin ve yağmurlu, yazları ise sıcak ve orta derecede kurak geçmektedir ve yıllık yağış 580 ile mm arasında değişmektedir. Karadeniz bölgesinin doğu Sektör Notunda: (i) özellikle arazi kullanımı, su yönetimi, çevre politikaları, iklim değişkenliği ve değişikliği olmak üzere kilit sektör sorunlarının ve havza yönetimine ilişkin hükümet politikaları ve kurumlarının analitik bir özeti; (ii) uluslararası uygulamaların ve çıkarılan derslerin bir gözden geçirmesi; ve (iii) sürdürülebilir havza yönetimi için politika seçeneklerinin geliştirilebilmesi amacıyla ilave analiz v istişarelere ihtiyaç duyulan öncelik alanları sunulmuştur 11 Bu bölüm büyük ölçüde Sektör Notundan alınmıştır. 6

11 Taslak Şekil 3. Karşılaştırmalı Su Mevcudiyeti (m3/kişi/yıl) 5000 Şekil 4. Türkiye'nin kişi başına su talebi (m3 /yıl) Su stresi seviyesi 1000 m3 altıdır Kaynak: DSİ (2009) Veri Kaynağı: Burak (2008) kıyıları yıllık ortalama mm yağış almaktadır ve ülkenin tüm yıl boyunca yapış alan tek bölgesidir. Ancak, genel meteorolojik veriler ülkedeki bitkilerin yüzde 96 sının büyüme döneminde yetersiz nem aldığını göstermektedir 12 ve değişken topografya, birçok bölgedeki zayıf toprak kalitesi ve çeşitlilik gösteren iklim koşulları çiftçilerin ve karar vericilerin karşılaştıkları zorlukları daha da ağırlaştırmaktadır. Su Kaynakları 15. Uluslararası standartlara göre 13, şu andaki yıllık kişi başına m3 lük yenilenebilir su kaynağı potansiyeli ile Türkiye su stresi yaşayan bir ülke olarak değerlendirilmektedir. Ancak kişi başına yaklaşık m 3 suyun teknik ve ekonomik açıdan kullanılabilir olduğu düşünüldüğünde 14, Türkiye nin nüfusu 100 milyona ulaştığında su mevcudiyeti kişi başına m3 e düşecektir ve Türkiye bir su yoksulu ülke haline gelecektir (Şekil 3 ve 4). 16. Türkiye 25 hidrolojik havzaya bölünmüştür (Tablo 1, Şekil 5) ve toplam ortalama yıllık akışı 193 km 3 tür. Bunun yaklaşık üçte biri, ülkenin doğusundan doğan Fırat ve Dicle nehirlerine aittir (DSİ, 2007). 12 Dünya Bankası (2007) 13 WWF (2006). Yıllık kişi başına kullanılabilir su miktarı m3 ün altında olan ülkeler su yoksulu ülke, m3 ün altında olan ülkeler su stresli ülke, m3 arasında olan ülkeler su zengini ülke olarak sınıflandırılmaktadır. 14 DSİ (2010) tahminlerine dayalı olarak, teknik ve ekonomik olarak kullanılabilecek su potansiyeli sadece 112 milyar m3 tür. 7

12 Havza Adı Tablo 1: Türkiye nin Nehir Havzaları Yağış Sahası (km²) Ortalama Yıllık Akış (km³) Toplam Akışa Katkı (%) Ortalama Yıllık Verim (l/s/km²) (01) Meriç-Ergene Havzası 14, (02) Marmara Havzası 24, (03) Susurluk Havzası 22, (04) Kuzey Ege Havzası 10, (05) Gediz Havzası 18, (06) Küçük Menderes Havzası 6, (07) Büyük Menderes Havzası 24, (08) Batı Akdeniz Havzası 20, (09) Antalya Havzası 19, (10) Burdur Göller Havzası 6, (11) Akarçay Havzası 7, (12) Sakarya Havzası 58, (13) Batı Karadeniz Havzası 29, (14) Yeşilırmak Havzası 36, (15) Kızılırmak Havzası 78, (16) Konya Kapalı Havzası 53, (17) Doğu Akdeniz Havzası 22, (18) Seyhan Havzası 20, (19) Asi Havzası 77, (20) Ceyhan Havzası 21, (21) Fırat ve Dicle Havzası 127, (22) Doğu Karadeniz Havzası 24, (23) Çoruh Havzası 19, (24) Aras Havzası 27, (25) Van Gölü Havzası 19, TOPLAM 779,

13 Şekil 5. Türkiye nin Nehir Havzaları (DSI 2010) Tarım 17. Tarım Türkiye deki ana su kullanıcısı sektördür. Dünyada tatlı su kaynaklarının yaklaşık yüzde 70 i sulama için, yüzde 22 si sanayi için ve yüzde 8 i de kentsel tüketim için kullanılmaktadır. Avrupa da sulama, sanayi ve kentsel tüketim için su kaynaklarının sırasıyla yüzde 33 ü, yüzde 51 i ve yüzde 16 sı kullanılırken, Türkiye de su kaynaklarının yaklaşık yüzde 74 ü tarım için, yüzde 15 i kentsel tüketim için ve %11 i sanayi için kullanılmaktadır (Tablo 2). SEKTÖR Tablo 2. Tatlı Su Kaynaklarının Sektörel Kullanımı (%) 15 Dünya Gelişmiş Ülkeler Gelişmekte Olan Ülkeler En Az Gelişmiş Ülkeler Avrupa Türkiye Tarım Sanayi Kentsel Tük milyon hektarlık ekilebilir arazisi ile, Türkiye nin tarım sektörü ülkenin ekonomisi bakımından ciddi bir öneme sahiptir. Tarım GSMH nın yüzde 9,2 sini, istihdamın ise yüzde 27,3 ünü oluşturmaktadır 16. Tarımdaki istihdam hâlâ yüksek olmasına rağmen, son yirmi yıl 15 Çevre ve Orman Bakanlığı, Dokuzuncu Kalkınma Planından ( ) 2008 yılı için uyarlanan rakamlar ( 8. Plan döneminin başında yüzde 14,1 olan GSMH daki tarım payı, 2005 yılında yüzde 10,3 e düşmüş olmasına rağmen, toplam istihdam içinde tarımsal istihdamın payı 2000 yılında yüzde 36 iken 2005 yılında yüzde 29,5 e düşmüştür. ). 9

14 içerisinde bir düşüş eğilimi içerisindedir ve bu da kırsal alanlardan kentsel alanlara göç ile sonuçlanmaktadır. Ancak son 25 yıl içerisinde, tarım toplam GSMH büyüme oranının sadece üçte biri oranında büyümüştür. Tarımsal iklim koşulları (örneğin kuraklık ve sınırlı yağış), geleneksel çiftlik uygulamalarının devam etmesi ve toprak ve su kalitesi üzerinde ciddi etkileri bulunan tarımsal kimyasalların aşırı kullanımı da dahil olmak üzere sağlıksız tarımsal uygulamalara yol açan fiyat çarpıklıklarının olduğu bir politika ortamı sebebiyle sektör üretkenliği nispeten düşüktür. 19. Genel olarak, kırsal alanlar arasındaki tarımsal üretkenlik farklılıkları, kaynak donatımlarındaki, doğal kaynak tabanının durumundaki ve kamu altyapısına erişimdeki farklılıkların bir yansımasıdır. Türkiye deki yoksulların yaklaşık yüzde 40 ı tarımla geçinmektedir ve daha yoksul bölgeler gelirlerinin daha yüksek bir oranını tarımdan elde etmektedir ve çok daha düşük bir tarımsal üretkenliğe sahiptir. Ek olarak, doğal kaynak tabanının istikrarsızlığı ve gelir çeşitlendirme olanaklarının sınırlı olması sebebiyle, dağlık alanlardaki yoksulluk insidansı düzlük arazilere göre daha yüksektir. 20. Bunun sonucunda, kırsal alanlardaki yoksullara mal ve hizmet sağlamak için orman ve meralara olan bağımlılık dağlık alanlarda diğer bölgelere göre çok daha yüksektir. Dağ köylerinde tarım arazisi (gelirlin önemli belirleyicilerinden birisi) oldukça sınırlıdır. Ortalama olarak, ormanlık alanlardaki hanehalkları 2,5 hektarlık bir araziye erişebilmekteyken, Türkiye deki tüm kırsal hanehalklarının ortalaması 6,4 hektardır. Ek olarak, köylülerin yarıdan fazlası ısınma ve yemek pişirme bakımından tamamen oduna bağımlı durumdadır. Dağlarda ve diğer ormanlık alanlarında iyi tarım arazilerinin azlığı, toplulukların karma arazi kullanımlarına bağımlı hale gelmesine yol açmaktadır bunların arasında otlaklar da bulunmaktadır ve bu durum hayvancılık yönetimini bu bölgelerde diğer çiftçilik seçeneklerinden çok daha önemli bir geçim stratejisi haline getirmektedir. 21. Hükümet bu sorunları genel bir yapısal reform programı 17 çerçevesinde ele almaya başlamıştır ve bu kapsamda yetersiz ve düzensiz yağış dağılımının etkilerini azaltmaya yönelik olarak sulama ağının genişletilmesine yönelik iddialı bir program yer almaktadır lerde 2,3 milyon hektar olan brüt sulanan alan 40 yıllık bir dönemde 2,4 kat artışla 2009 sonunda 5,4 milyon hektara ulaşmış olmasına rağmen, Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü 18 sulamanın geliştirilmesi için toplamda yaklaşık 8,5 milyon hektarlık bir arazinin ekonomik açıdan uygulanabilir olduğunu ve 2009 sonuna kadar bu teknik açıdan sulanabilir alanın yüzde 64 ünün sulamaya açıldığını tahmin etmektedir Kaynak kullanımında verimliliği arttırmak ve altyapı yatırımlarının ekonomik ömrünü arttırmak için tarıma yönelik su kaynaklarındaki bu önemli genişlemenin, hem arz hem de talep tarafındaki önlemler ile eşleştirilmesi gerekmektedir. Bu önlemler arasında; diğerlerinin yanında, en azından işletme ve bakım için yeterli kaynak fiyatlandırması ve maliyet karşılama; nakil, dağıtım ve iletim sistemlerinde modern teknolojilerin kullanımı yoluyla verimli su 17 IBRD finansmanlı Tarım Reformu Uygulama Projesi (TRUP) ile desteklenmektedir. 18 Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, İşletme ve Bakım Dairesi 19 Genel olarak, sulamanın yüzde 85 i yüzey sularından gerçekleştirilmektedir ve bunun da yaklaşık yarısı çok amaçlı barajlardan sağlanmaktadır. Ayrıca, cazibeli kanal sulaması hâlâ hakim teknoloji olmakla birlikte, basınçlı, yağmurlama ve damla sulama sistemleri de hızla uygulamaya konulmaktadır. 10

15 kullanımı ve tasarrufu örneğin yeni projeler veya eski şebekelerin rehabilitasyonu yoluyla kanalların boru sulama sistemleri ile değiştirilmesi gibi- ve barajlarda, rezervuarlarda ve sulama kanallarında sedimantasyonun azaltılması için yukarı havzaların korunması yer almaktadır. Ayrıca, tarımsal üretim planlamasının da sınırlı su kaynakları dikkate alınarak yapılması gerekmektedir. Öte yandan, arazi kullanım planlarında sanayi bölgelerinin ve yerleşim alanlarının belirlenmesinde, su kaynaklarını da dikkate alan bir strateji benimsenmelidir. Orman Kaynakları 23. Akdeniz ile Ortaa Asya arasında yer alan ve topraklarının yüzde 27 si (21,3 milyon hektar) ormanlarla kaplı olan Türkiye, bölgede biyolojik olarak en zengin ve en çeşitli orman varlığına sahip olan ülkelerden birsidir. Ormanların neredeyse yarısı kereste amacıyla yönetilmektedir, kalan kısmı ise genel olarak koruma ve sosyal fonksiyonlar için yönetilmektedir (yüzde 20 si doğa koruma için, yüzde 12 si erozyon kontrolü için ve yüzde 17 si hidrolojik koruma için). Mevcut verilere göre kamu yararına olan bu fonksiyonların devam ettirilmesi için kamu bütçesinden fazlaca kaynak tahsis edilmesine rağmen, fiili olarak elde edilen faydaların izlenmesine yönelik hiçbir izleme sistemi bulunmamaktadır; UHYS nin savunduğu böyle bir sistem kamu ve özel sektör faydalarının daha iyi tanımlanmasına (ve böylelikle kamu kaynaklarının daha iyi hedeflenmesine) ve kullanımlar arasında daha iyi bir tahsis yapılabilmesine olanak tanıyacaktır. 24. Türkiye ormanlarının yüzde 99 undan fazlasının sahibi ve yöneticisi devlettir. Bu durum, ağaçlık alanların hem kereste üretimi hem de diğer sosyal ve çevresel fonksiyonlar ve faydalar için çok amaçlı bir şekilde yönetimine olanak tanımaktadır. Büyük çaplı ağaçlandırma ve rehabilitasyon programı sonucunda, ağaçlandırılan alan 1970 lerin sonlarına göre önemli ölçüde (yaklaşık yüzde 5) artmıştır. Hem yukarı havza hem de aşağı havza toplulukları için toprak koruma, su kaynaklarının korunması ve düzenlenmesi, biyolojik çeşitliliğin korunması, yerel ihtiyaçların karşılanması ve düşük gelirli orman köylüleri için istihdam ve gelir imkanlarının yaratılması gibi odun dışı faydaların sağlanabilmesi için sürdürülebilir orman yönetimine yönelik çalışmalara devam edilmektedir. Endüstriyel ve toprak koruma amaçlı ağaçlandırmalar 2000 yılında toplam orman alanlarının yüzde 10 unu oluştururken, bu oran 2005 sonunda yüzde 12 ye çıkmıştır. Ek olarak, 52 ilde bazı ormanlık alanlar kent ormanı olarak hizmet vermeye başlamıştır. Bununla birlikte, 8. Plan döneminde ( ) ağaçlandırılan alanların yaklaşık yüzde 9 u yangınlarda yok olmuş ve bunların yüzde 17 si orman rejimi kapsamından çıkarılmıştır. 25. Kaydedilen ilerlemeye rağmen, bu alandaki önemli eksiklikler arasında bozunmuş durumda hâlâ geniş orman alanlarının bulunması (büyük çaplı rehabilitasyon ve yeniden ağaçlandırma programlarına rağmen), arazi mülkiyet ve kullanım anlaşmazlıkları, orman alanları içerisindeki tamamlanmamış yol altyapısı, sınırlı sayıdaki ve genişlikteki milli parklar ve diğer koruma alanları, ekosistem esaslı orman yönetim yaklaşımları ve uygulamaları için saha düzeyinde kurumsal kapasite yetersizliği, odun dışı orman ürünlerinin potansiyelinden yetersiz düzeyde yararlanılması, orman kaynaklarının yönetimi ile ilgili kararlara ve çevre hizmetlerinin nicelendirilmesi ve değerlendirilmesi süreçlerine yerel halkın yetersiz katılımı yer almaktadır. 11

16 Biyolojik Çeşitlilik ve Ekosistem Hizmetleri 26. Avrupa, Asya ve Afrika arasında bir kavşak noktasında yer alan ve üç tarafı denizlerle çevrili olan Türkiye de iklim ve ekosistem çeşitliliği hakimdir. Türkiye nin üç biyo-coğrafi bölgesi (Avrupa-Sibirya, İran-Turan ve Akdeniz) önemli ekosistem türlerine ev sahipliği yapmaktadır (dağlar, stepler ve sulak alanlar); bu durum ülkenin gıda ve tarımsal üretim sistemleri için kritik öneme sahip olan benzersiz bir ekosistem çeşitliliği ve genetik çeşitlilik yaratmaktadır. 27. Öte yandan, Türkiye önemli bir göç güzergahı olmakla ve 400 den fazla kuş türüne ev sahipliği yapmakla birlikte, denizleri ve iç tatlı su sistemleri biyolojik açıdan oldukça zengindir ve çok geniş bir çeşitliliğe sahip balık türlerini desteklemektedir. Ayrıca, yaklaşık 1,92 milyon hektarlık bir alana yayılan 135 uluslararası öneme sahip sulak alanı ile, 20 Türkiye dünyadaki en önemli sulak alanlardan bazılarını barındırmaktadır ve bu sulak alanlar hem Türkiye içerisinde hem de bölgesel ölçekte çeşitli ekosistem hizmetleri sunmaktadır. Kaynak: Pooley (2011) Figure Şekil 66 Seyhan Nehri Havzasındaki HES ler (Mevcut ve inşa halinde) 28. Geçmiş 20 yıl içerisinde, Türkiye doğal kaynak sermayesinin korunması bakımından istikrarlı bir ilerleme kaydetmiştir. Bununla birlikte, koruma altındaki alan iki kat artmasına ve ülke yüzölçümünün yüzde 5,3 ü resmi olarak koruma alanı şeklinde sınıflandırılmasına rağmen, Türkiye yüzde 10 luk kendi ulusal hedefinin ve yüzde 16,6 lık OECD ortalamasının oldukça gerisindedir. 29. Geçmiş yıllarda gerçekleştirdiği çok büyük su altyapı yatırımları ile --su depolama, taşkın önleme, sulama şebekesinin geliştirilmesi, endüstriyel ve evsel kullanım amaçlı su temini ve enerji üretimi gibi Türkiye ekonomik büyüme ve yoksulluğun azaltılması için doğal kaynak sermayesini açık bir şekilde arttırmıştır. Aynı zamanda, bu yatırımların birçoğu birçok sulak alanın doğal yapısını da etkilemiştir ve böylelikle biyolojik çeşitliliklerini ve bunları sunduğu 20 Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanlar Hakkındaki Ramsar Sözleşmesi, sulak alanların ve sulak alan kaynaklarının korunmasına ve sürdürülebilir kullanımına yönelik ulusal eylemler ve uluslararası işbirliği için bir çerçeve sunan hükümetler arası bir anlaşmadır. 12

17 ekosistem hizmetlerini olumsuz bir şekilde etkilemiştir. Son 40 yıl içerisinde, yaklaşık 1,3 milyon hektarlık sulak yaşam alanı tahrip edilmiş ve kilit ekosistem fonksiyonları kaybedilmiştir (örneğin Amik Gölü, Avlan Gölü, Sığla Gölü, Kestel, Gavur, Yarma, Aynaz, Hotamış, Eşmekaya sazlıkları) Öte yandan, kapsamlı hidroelektrik (HES) yatırım programı (bakınız örneğin Şekil 6 daki Seyhan Nehri Havzası) hızla büyüyen özel sektör yatırım bileşeni ile-- kaynak tabanı üzerinde baskı yaratmaktadır (Seyhan Nehri Havzası örneği için, bakınız Şekil 5 ve 6). HES programının planlama sürecini DSİ nin yönetmesine ve tüm yatırım ruhsatlarını vermesine rağmen, kurum kümülatif etkilerin değerlendirilmesi için yeterli araçlara sahip değildir. Çevre ve Orman Bakanlığı nın proje bazlı olarak HES lere çevre izni vermekten sorumlu Çevresel Etki Değerlendirme Daire Başkanlığı da bu bağlamda yeterli araçlara sahip değildir. 22 Bu husus da havza planlaması kapsamında UHYS de ele alınacaktır Türkiye de Doğal Kaynak Tabanının Bozunumu 31. Doğal kaynak bozunumunda birçok doğal, kurumsal ve sosyo-ekonomik faktör etkili olmaktadır (Metin Kutusu 1). Özellikle toprak erozyonu Türkiye de önemli bir sorundur ve tüm havzalarda farklı yoğunluklarda gerçekleşmektedir. Bu süreç, ormansızlaşma, tarımsal ürün ve hayvancılık üretimi ve su kaynaklarının yönetimi ile ilgili politika faktörlerinin ve kurumsal faktörlerin etkili olduğu, doğal hassasiyet ve etkili arazi yönetiminin eksikliği gibi etkenlerin bir bileşiminden kaynaklanmaktadır. Toprak besinlerinin kaybı ve daha düşük ürün verimi şeklinde kendini gösteren sahadaki etkilere (bunlar çiftçilerin geliri üzerinde doğrudan etkilere sahiptir) ek olarak, toprak bozunumu aynı zamanda rezervuarda ve su kütlelerinde sedimantasyondan kaynaklanan saha dışı etkilere de yol açmaktadır (bunun sonucunda da su kalitesi, balık kaynakları, hidroelektrik üretim, taşkın yönetimi ve seyrüsefer üzerinde ekonomik etkiler ortaya çıkmaktadır). 32. Artan kereste, yakıt ve yem taleplerini karşılamak amacıyla gerçekleştirilen ormansızlaştırma ve otlaklarda aşırı otlatma, dik yamaçlarda tarım faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve tarım arazilerinde etkili toprak işleme uygulamalarının olmayışı, toprak ve su kaynaklarının yaygın bir şekilde bozunmasına yol açmıştır. Türkiye de 57 milyon hektarın üzerinde bir alan erozyondan etkilenmektedir: Bunun, (i) 15,6 milyon hektarı (%27,4) orta derecede erozyona uğramıştır, (ii) 28,3 milyon hektarı (%49,6) yüksek düzeyde erozyona uğramıştır, ve (iii) 13,2 milyon hektarı (%23) ciddi düzeyde erozyona uğramıştır (Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü (2010). 33. Sert topografyası sebebiyle, Anadolu Yarımadası Türkiye de erozyon olayının en akut olarak yaşandığı bölgedir (ortalama rakım 1132 m dir ve arazinin yüzde 65 i %12 nin üzerinde eğime sahiptir.). Kızılırmak nehrinden 65 milyon ton ve Fırat nehrinden 108 milyon ton toprağın denizlere taşındığı tahmin edilmektedir. Toplamda her yıl milyon ton üst toprak barajlara, göllere ve denizlere gitmektedir (ve barajların ekonomik ömrünü kısaltmaktadır) (Reis ve diğerleri, 2007). Zaman içinde, bu süreç aynı zamanda Büyük Menderes ve Küçük Menderes nehirlerinin ağızlarında ciddi etkiler yaratmıştır. 21 WWF (2008) 22 Türkiye deki mevcut düzenleyici çerçeve stratejik ve kümülatif etki değerlendirmesine ilişkin gereklilikler içermemektedir (Stratejik Çevresel Değerlendirme ile ilgili bir kanun hazırlık aşamasındadır). 13

18 Metin Kutusu 1. Doğal Kaynak Bozulumunda Etkili Olan Faktörler Piyasa başarısızlığı: Doğal kaynaklar için açık fiyatların ve değerlerin olmayışı veya kötü şekilde işleyen piyasalar ve bozunuma uğramış nispi fiyatlar kaynakların yanlış tahsisine, kaynakların kötüye kullanımına ve daha sonra da bozunuma yol açabilir. Politika başarısızlığı: uygun olmayan devlet politikaları veya gerekli politikaların olmayışı doğal kaynak kullanımı için piyasa bozulmalarına, piyasa başarısızlıklarının daha da kötüleşmesine, ve doğal kaynakların bozunumuna yol açabilir. Kurumsal başarısızlık: bir ülke gerekli hükümet yapılarına, çevre mevzuatına ve düzenlemelerine sahip olmadığında, veya geleneksel arazi kullanımı yönetim süreçlerinde bir düşüş yaşandığında, doğal kaynak bozunumu yaşanır. Uygulama başarısızlığı: bir ülke sürdürülebilir kalkınma politikalarını, programlarını ve mevzuatını düzgün bir şekilde uygulamak için gerekli teknik kapasiteye ve/veya finansal kaynaklara sahip olmadığında doğal kaynak bozunumu yaşanır. Nüfus artışı: bir ülkedeki nüfus artışı, arazi tabanı üzerinde taşıma kapasitesinden fazla baskı yarattığında, doğal kaynak bozunumu yaşanır. Yoksulluk: yaşamlarını idame ettirmek için mücadele eden insanlar, kısa vadeli tüketim kazanımları için sürdürülebilir olmayan kısa vadeli kaynak kullanım uygulamalarını takip etme eğilimi gösterir. Kaynak: Dünya Bankası Arazi bozunumu, otlak alanlarının taşıma kapasitesini ve yukarı su toplama alanlarındaki tarımsal arazilerin verimliliğini önemli derecede azaltmıştır ve böylelikle çiftçi ailelerin yukarı bölgelerdeki geçim kaynaklarını olumsuz etkileyerek bu bölgelerde yoksulluk oranlarının artmasına yol açmıştır. Bitki örtüsündeki azalma, topraktaki nem içeriğinin ciddi şekilde azalmasına yol açmış, böylelikle tarımsal arazilerin kuraklığa karşı kırılganlığını çok daha yüksek sevi,yelere çıkartmıştır. Arazi bozunumu aynı zamanda istikrarsız ve giderek daha yıkıcı hale gelen nehir akışlarına yol açmış, bunun sonucunda taşkın insidansı artmış ve sedimantasyon sorunu büyümüştür. Toprak kaymaları da büyüyen bir sorun haline gelmiştir. 35. Türkiye nin geçmiş yıllardaki müdahaleleri ki bunlar bir dizi havza yönetim projelerinde yansıtılmıştır temel olarak arz tarafı yönetimi üzerinde odaklanmıştır. Bu müdahaleler, toprak erozyonu kontrol önlemleri, su toplama alanlarının yukarı bölgelerinde yeniden ağaçlandırma ve su yönetimi altyapısı (nehir kanat yapıları, nehir kıyıları boyunca uzunlamasına yapılar ve ana nehirler üzerindeki barajlar dahil olmak üzere) gibi önlemleri uygulayan iki ana kamu kuruluşu (Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 23 ) tarafından gerçekleştirilmiştir. 23 Gürer, I., Türkiye de Su Erozyonu Sorununun Mevcut Düzeyi ve Sediman Kontrol Önlemleri, Gazi Üniversitesi, Mühendislik-Mimarlık Fakültesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü. Ankara, (2002) 14

19 3.3 Artan İklim Değişikliği Tehdidi 36. İklim değişikliği öngörüleri 24 Akdeniz Havzasının (Türkiye de dahil) sıcaklık artışından ve yağış azalmasından ciddi bir şekilde etkileneceğini göstermektedir. Bu durumun su stresini arttırması ve kuraklıkların daha sık ve ciddi boyutlarda yaşanmasına yol açması, bunun sonucunda su kıtlıklarının, orman yangınlarında artışların, biyoçeşitlilik kaybının ve tarım ve turizmde gelir kaybının yaşanması beklenmektedir 25. Öngörüler aynı zamanda sıcaklığın sanayi devrimi öncesi düzeye göre 2 derece yükselmesi halinde, bölgenin daha ciddi etkiler ile karşı karşıya kalacağını göstermektedir: örneğin yağışlarda yaklaşık yüzde 30 luk azalma; yıl boyunca yaşanan kuraklık sıklığında artış; ürün verimlerinde yüzde lik azalma 26 (özellikle fasulye, soya ve mercimek gibi yağışla beslenen yaz ürünlerinde); ve daha da yüksek su stresi Ayrıca, iklim değişikliği su kaynaklarını ve birçok ekosistemin işleyişini de olumsuz bir şekilde etkileyecektir. Kuraklık tüm tatlı su eko sistemlerinin kaybına yol açabilir. Yağışlardaki azalma nehirlerde, rezervuarlarda ve akiferlerde su seviyelerinin düşmesine yol açar. Yağışsız geçen dönemlerinde, bu yüzey sularında zehirli madde konsantrasyonunun yükselmesine ve kirliliğe yol açarak su kalitesini bozar. Su kütlelerinin ısınması da bir başka sonuçtur ve bu da su tabakalarında ve dolayısıyla tüm ekosistemde değişikliklere yol açarak, özellikle zaten bozunuma uğramış bir eko sistemde barajların mansabında yaşayanlar olmak üzere türlerin performansını olumsuz etkiler. Metin Kutusu 2. Türkiye nin Seyhan Nehri Havzasında (SNH) İklim Değişikliğinin Su Kaynakları Üzerinde Potansiyel Etkileri Seyhan Nehri, Türkiye nin güneyinde, Toros Dağları ile Akdeniz arasında km 2 lik bir alan üzerinde akmaktadır. Nehrin yıllık akışının yaklaşık yüzde 44 ü iki ana rezervuarda tutulmaktadır (Seyhan ve Çatalan); buralarda tutulan su temel olarak sulama (yüzde 60) ve evsel su temini (yüzde 4) amacıyla kullanılmaktadır yılına kadar Seyhan Nehri Havzasında su kaynakları üzerindeki etkinin değerlendirilmesi için bir iklim değişikliği modelleme sistemi (iklim projeksiyonlarını nehir havzası hidrolojisi ile ilişkilendiren) kullanılmıştır. Başlıca bulgular arasında aşağıdakiler bulunmaktadır: Ortalama yıllık sıcaklığın 2,3C artacağı öngörülüyor. Ortalama yıllık yağışın 160 mm azalacağı öngörülüyor. Yağışta öngörülen azalma, su girişinin azalmasına ve pik aylık girişin şu andakine göre daha erken gerçekleşmesine yol açacak (zamanlamada değişiklik). Küresel ısınmanın etkileri ve suya olan artan talep gelecekteki yatırımlar için çok az imkan bırakacak ve yukarı havzada devam etmekte olan yatırımları tehlikeye atabilecek (örneğin Aşağı Seyhan Sulama Projesi) Kaynak: Fujihara ve diğerleri (2007) 38. İklim değişikliği aynı zamanda arazi bozunum sürecini daha da kötüleştirebilir. Daha yoğun yağışlar toprak erozyonunu arttırır 28. Artan sıcaklıklar, toprak nemini azaltan 24 Son 25 yıl içerisinde, Akdeniz Havzasındaki yağışlar yüzde 20 azalmıştır yılına kadar Akdeniz Havzasında ortalama sıcaklıkların 0,70 ile 1,60 0 C arasında artacağı tahmin edilmektedir (IPCC 2007). 25 Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı, 2008 yılında yaşanan kuraklığın tarım sektörüne olan maliyetinin yaklaşık 1,5-2 milyar olduğunu ve çiftçinin kuraklıktan ciddi şekilde etkilediğini açıklamıştır. 26 Yapılan bir meta çalışmada, Cline (2007) iklim değişikliğinin tarım üzerinde öngörülen etkilerini dünyanın tüm bölgeleri için özetlemiştir. 27 Örneğin, İspanya da gerçekleştirilen araştırmalar, 1 derecelik bir artışın bile su mevcudiyetinde yüzde 5-14 lük bir azalmaya yol açacağını göstermiştir. 28 Türkiye de yağışların erozyon yoğunluğu, 1950 lere kadar uzanan verilere dayalı olarak gerçekleştirilen yoğun araştırmalara konu olmuştur ve bu araştırmaların sonucunda değişken yağış düzeylerinin erozyon potansiyellerini 15

20 buharlaşma-terlemeyi arttıracaktır ve değişen yağış düzeni ile birlikte bitki örtüsü yapısını ve ürünlerin yetişme süresini etkileyecektir. Uzayan yağışsız dönemler ve değişen iklim koşulları, ormansızlaştırma ve aşırı otlatma gibi kısa vadeli çözüm stratejilerine yol açabilir. Arazi kullanımındaki değişiklikler ve arazi bozunumu aynı zamanda sera gazı emisyonlarına katkıda bulunmakta ve yerel iklim koşullarını etkilemektedir. Çok büyük ölçekli ağaçlandırma programı sebebiyle, Türkiye nin arazi kullanımından ve arazi kullanımı değişikliğinden kaynaklanan net emisyonları küçük olmasına rağmen, arazi kullanımı değişiklikleri yer üstü organik karbonu azaltmakta ve toprak karbonu da azalmaktadır. Organik maddedeki bu azalma, toprak verimliliğini, biyolojik çeşitliliği ve ekolojik fonksiyonları etkileyen bazı fiziksel, kimyasal ve biyolojik toprak özellikleri üzerinde olumsuz etkilere yol açmaktadır. Toprak örtüsü değişiklikleri, farklı yüzey yansıtıcılık düzeyleri ve su terlemesi sebebiyle yerel iklim koşullarında değişikliklere yol açabilir. Havza Yönetimi Türkiye için Her Koşulda Uygulanmaya Değer bir Uyum Stratejisidir 39. Genel olarak, Türkiye nin sel ve kuraklıklara olan yüksek hassasiyetinin, sıcaklıkta öngörülen artışın ve daha düşük ve daha değişken yapış rejiminin, yüksek düzeylerdeki doğal kaynak bozunumu ile birlikte, su yönetimi yatırım karı için çok daha yüksek fırsat maliyetlerine ve şu anda devam etmekte olan yatırımlar için de daha yüksek iklime dayanıklık ve bakım maliyetleri getirmesi beklenmektedir. Hükümet bir uyum stratejisi ve eylem planı (CCS&AP) hazırlama sürecinde olmakla birlikte, üç önemli hususun dikkate alınması gerekecektir: (i) afet riskinin azaltılması ve iklim değişikliğine uyumun tek bir bütünleşik gündem olarak yönetilmesi gerekmektedir; (ii) iklim değişikliği kalkınma programlarına aciliyet kattığından ve maliyetini yükselttiğinden dolayı, hem Türkiye nin iklim değişikliği uyum stratejisi ve eylem planının hem de Onuncu Kalkınma Planının (OKP) hazırlanması sürecine bilgi girdisinin sağlanması için, önceliklerin kilit ekonomik sektörlerdeki çeşitli uyum paketlerinin maliyet ve faydalarının daha sıkı bir değerlendirmesine dayalı olarak belirlenmesi önemlidir (politika, kurumsal ve yatırım önlemleri dahil); ve (iii) afet riskinin azaltılması ve havza yönetimi alanlarında mevcut her koşulda uygulanmaya değer önlemlerin ve programların güçlendirilmesi gerekmektedir. 40. Havza yönetimi küresel olarak iklim değişikliğine uyum için çok önemli bir her koşulda uygulamaya değer yaklaşım olarak kabul edilmektedir. Doğrudan sosyoekonomik ve koruma faydalarına ek olarak, havza yönetimi hidrolojik rejim üzerindeki potansiyel iklim değişikliği etkileri (arz tarafı etkisi) ile kaynağın çeşitli kullanımları (talep tarafı etkisi) arasında bir bağlantı kurarak, planlayıcıların ve karar vericilerin mevcut yatırımları iklime dayanıklı hale getirmek ve planları gelecekteki yatırımlara göre uyarlamak için gerekli olabilecek değişiklikleri belirlemelerine yardımcı olacaktır. Halihazırda Türkiye de yapılan bazı araştırmalar böyle bir yaklaşımın önemini ve potansiyel ekonomik maliyet ve faydalarını göstermektedir (Seyhan Nehri Havzasında yapılan bir örnek incelemesi için, bakınız Metin Kutusu 2). 41. Havza Yönetim stratejileri aynı zamanda kentleşmenin havza içerisindeki erozyon sürecine olan etkilerini azaltmak amacıyla da geliştirilmiştir. Erozyon, akarsuyun fluviyal jeomorfolojisi ile ilgili bir süreçtir. İstikrarlı bir sistem, akarsu yolu boyunca erozyon ile gösteren Izoerodent Haritaları hazırlanmıştır (Ankara Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü (1999) ve UNCCD (2006). 16

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3 Dünyadaki toplam su miktarı 1,4 milyar km3 tür. Bu suyun % 97'si denizlerde ve okyanuslardaki tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan yalnızca % 2'si tatlı su kaynağı olup çeşitli amaçlar için kullanılabilir

Detaylı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı ARAZİ BOZULUMU LAND DEGRADATİON Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı LAND DEGRADATİON ( ARAZİ BOZULUMU) SOİL DEGRADATİON (TOPRAK BOZULUMU) DESERTİFİCATİON (ÇÖLLEŞME) Arazi Bozulumu Nedir - Su ve rüzgar

Detaylı

ORMAN VE SU ĠġLERĠ BAKANLIĞI

ORMAN VE SU ĠġLERĠ BAKANLIĞI ORMAN VE SU ĠġLERĠ BAKANLIĞI ÇölleĢme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü Ulusal Havza Yönetim Stratejisi Yönlendirme Komitesi Toplantısı Ankara, 5 Ekim 2011 TOPLANTI GÜNDEMĠ UHYS sürecinin amacı ve

Detaylı

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler 1. HAVZA KORUMA PLANI KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN 2. SAĞLANMASI 3. ATIK SU ve ALTYAPI YÖNETİMİ 3.1. Göl Yeşil Kuşaklama Alanındaki Yerleşimler Koruma Planı'nda önerilen koşullarda önlemlerin

Detaylı

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yozgat Su, tüm canlılar için bir ihtiyaçtır. Su Kaynaklarının

Detaylı

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ Bayram HOPUR Entegre Projeler Uygulama Şube Müdürü Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü www.cem.gov.tr 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu- 29.04.2013 İstanbul ULUSAL

Detaylı

Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar. Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013

Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar. Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013 Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013 Havza Rehabilitasyonu Planlaması İÇERİK Tanımlar (Havza, Yönetim ve Rehabilitasyon)

Detaylı

Dağlık alanda yaşayan insanlar ve yaşadıkları çevreler için birlikte çalışmak

Dağlık alanda yaşayan insanlar ve yaşadıkları çevreler için birlikte çalışmak Dağlık alanda yaşayan insanlar ve yaşadıkları çevreler için birlikte çalışmak BİZ KİMİZ? Dağ Ortaklığı bir Birleşmiş Milletler gönüllü ittifakı olup, üyelerini ortak hedef doğrultusunda bir araya getirir.

Detaylı

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum Politika ve Strateji Geliştirme Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti Ozon Tabakasının Korunması İklim Değişikliği Uyum 1 Birleşmiş Milletler İklim değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve ilgili uluslararası

Detaylı

Bir Bakışta Proje Döngüsü

Bir Bakışta Proje Döngüsü 1 Bir Bakışta Proje Döngüsü Carla Pittalis, Operasyonlar Sorumlusu Dünya Bankası UYGULAMA DESTEK ÇALIġTAYI Ankara, 6-10 Şubat 2012 2 Amaçlar Proje hazırlık ve yönetim çalışmalarının önemini vurgulamak

Detaylı

ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI 2023 YILI HEDEFLERİ

ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI 2023 YILI HEDEFLERİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Sanayi tesislerinin alıcı ortama olan etkilerinin ve kirlilik yükünün azaltılması, yeni tesislerin kurulmasına karar verilmesi aşamasında alıcı ortam kapasitesinin dikkate alınarak

Detaylı

2001 yılında Marakeş te gerçekleştirilen 7.Taraflar Konferansında (COP.7),

2001 yılında Marakeş te gerçekleştirilen 7.Taraflar Konferansında (COP.7), ULUSAL M DEĞİŞİ ĞİŞİKLİĞİ FAALİYETLER YETLERİ LİTİ Mehrali ECER Şube Md. V. Sektörel İklim Koruma Potansiyelleri Türk Alman Ortak Çalıştayı 6 Mayıs 2010, ANKARA BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ (BMİDÇS)

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR

AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR Ayla EFEOGLU Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü AB İle İlişkiler Şube Müdürü İÇERİK AB Su Çerçeve Direktifi hakkında genel

Detaylı

Küresel Çevre Yönetimi için Ulusal Kapasite Öz Değerlendirme Analizi

Küresel Çevre Yönetimi için Ulusal Kapasite Öz Değerlendirme Analizi Küresel Çevre Yönetimi için Ulusal Kapasite Öz Değerlendirme Analizi REPUBLIC OF SLOVENIJA MINISTRSTRY OF ENVIRONMENT AND SPATIAL PLANNING Milena Marega Bölgesel Çevre Merkezi, Slovenya Ülke Ofisi Sunum

Detaylı

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER Technical Assistance for Implementation Capacity for the Environmental Noise Directive () Çevresel Gürültü Direktifi nin Uygulama Kapasitesi için Teknik Yardım Projesi Technical Assistance for Implementation

Detaylı

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler ECA Bölge Perspektifi Marius Koen TÜRKİYE: Uygulama Destek Çalıştayı 6-10 Şubat 2012 Ankara, Türkiye 2 Kapsam ve Amaçlar

Detaylı

Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığığ Ülke ve Kamu Kurumları Düzeyinde Strateji Yönetimi Anıl YILMAZ Stratejik t Planlama l Dairesi i Bşk. ODTÜVT Yönetim ve Mühendislik Günleri 2 Mart 2008 Gündem Ülkesel

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal kaynaklı kirlilik azaltılacak, Marjinal alanlar üzerindeki

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

Proje alanı, süresi ve bütçesi

Proje alanı, süresi ve bütçesi 1 Proje Gelişim Süreci Projenin amacı Proje alanı, süresi ve bütçesi İşbirliği yapılan kurumlar Proje Bileşenleri Proje Faaliyetleri 2/21 Mart 2011 Mart 2011 Mart 2012 Mart 2012 Haziran 2012 Haziran 2013

Detaylı

Yerel Yönetimler İçin Sera Gazı Salım Envanteri (Karbon Ayak İzi) nin Önemi

Yerel Yönetimler İçin Sera Gazı Salım Envanteri (Karbon Ayak İzi) nin Önemi Yerel Yönetimler İçin Sera Gazı Salım Envanteri (Karbon Ayak İzi) nin Önemi Prof. Dr. Cengiz Türe Türkiye Sağlıklı Kentler Birliği Danışma Kurulu Üyesi ve Anadolu Üniversitesi Ekoloji Anabilim Dalı Başkanı

Detaylı

G20 BİLGİLENDİRME NOTU

G20 BİLGİLENDİRME NOTU G20 BİLGİLENDİRME NOTU A. Finans Hattı Gündemi a. Büyüme Çerçevesi Güçlü, sürdürülebilir ve dengeli büyüme için küresel politikalarda işbirliğinin sağlamlaştırılması Etkili bir hesap verebilirlik mekanizması

Detaylı

İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları

İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Çalışma Grupları İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu altında oluşturulan Çalışma Grupları şunlardır: 1. Sera Gazı Emisyon Azaltımı

Detaylı

MARMARA BÖLGESİNDEKİ HAVZA KORUMA EYLEM PLANI

MARMARA BÖLGESİNDEKİ HAVZA KORUMA EYLEM PLANI MARMARA BÖLGESİNDEKİ HAVZA KORUMA EYLEM PLANI 1 İÇERİK 1. HAVZA KORUMA EYLEM PLANLARI 2. MARMARA VE SUSURLUK HAVZALARI 3. ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ 4. HAVZA YÖNETİM YAPILANMASI 5. NEHİR HAVZA YÖNETİM

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

Yaşayan bir dünya için. Buket Bahar DıvrakD. 27 Mart 2008, İzmir

Yaşayan bir dünya için. Buket Bahar DıvrakD. 27 Mart 2008, İzmir Yaşayan bir dünya için SUYA DOĞRU BAKMAK Akarsu havzalarının n korunması ve sürdürülebilir su yönetimi y için i in adımlar... Buket Bahar DıvrakD WWF-Türkiye 27 Mart 2008, İzmir YAŞAMIN ÖZÜ: SU SU YOKSA

Detaylı

ÇÖLLEŞME/ARAZİ BOZULUMU İLE MÜCADELE RAPORU

ÇÖLLEŞME/ARAZİ BOZULUMU İLE MÜCADELE RAPORU ÇÖLLEŞME/ARAZİ BOZULUMU İLE MÜCADELE RAPORU Çölleşme: Kurak, yarı kurak ve yarı nemli alanlarda iklim değişiklikleri ve insan faaliyetleri de dâhil olmak üzere çeşitli faktörlerden kaynaklanan arazi bozulumu

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİR ARAZİ YÖNETİMİ İŞ FORUMU. Ankara Deklarasyonu

SÜRDÜRÜLEBİLİR ARAZİ YÖNETİMİ İŞ FORUMU. Ankara Deklarasyonu SÜRDÜRÜLEBİLİR ARAZİ YÖNETİMİ İŞ FORUMU Ankara Deklarasyonu Özet 2015 yılının Eylül ayında, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi kapsamında Arazi Bozulumunun Dengelenmesi

Detaylı

HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ

HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ Toprak Muhafaza ve Havza Islahı Dairesi Başkanı Havza? Hidrolojik olarak; Bir akarsu tarafından parçalanan, kendine

Detaylı

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31 İçerik Dünyadaki su potansiyeline bakış Türkiye deki su potansiyeline bakış Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Görevleri Mevzuat Çalışmaları Yapılan Faaliyetler Su Tasarrufu Eylem Planı Su Ayakizi Çalışmaları

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ EYLEM PLANINDA SU

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ EYLEM PLANINDA SU T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI SU YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TAŞKIN VE KURAKLIK YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ EYLEM PLANINDA SU TANSEL TEMUR Meteoroloji Mühendisi Ulusal Su ve Sağlık Kongresi,

Detaylı

ÇÖLLEŞME VE EROZYONLA MÜCADELE KOMİSYONU

ÇÖLLEŞME VE EROZYONLA MÜCADELE KOMİSYONU ÇÖLLEŞME VE EROZYONLA MÜCADELE KOMİSYONU KARAR 1. Çölleşme ve erozyonla etkin mücadele edilmeli, etkilenen alanların ıslahı ve sürdürülebilir yönetimi sağlanmalıdır. a) Çölleşme ve erozyon kontrolü çalışmaları

Detaylı

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ TASLAĞI

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ TASLAĞI T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ TASLAĞI (2012-2023) (TASLAK) 19.04.2012 iii ÖNSÖZ Ulusal Havza Yönetim Stratejisinin (UHYS) amacı, ülkemiz su havzalarının doğal kaynaklarının

Detaylı

UNFCC VE KYOTO PROTOKOLÜ GEREKLİLİKLERİ

UNFCC VE KYOTO PROTOKOLÜ GEREKLİLİKLERİ TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI UNFCC VE KYOTO PROTOKOLÜ GEREKLİLİKLERİ Kadir Demirbolat Uzman 29 Haziran 2011 TEMEL GÖSTERGELER Türkiye; OECD üyesi,g-20 üyesi, AB ne aday ülke, OECD, AB ve

Detaylı

İKLİM DOSTU ŞİRKET MÜMKÜN MÜ?

İKLİM DOSTU ŞİRKET MÜMKÜN MÜ? İKLİM DOSTU ŞİRKET MÜMKÜN MÜ? Gülçin Özsoy REC Türkiye Proje Uzmanı İklim Platformu Program Yöneticisi 22 Mart 2012, İzmir REC Türkiye REC Kuruluş Sözleşmesi Ekim 2002 de imzalandı; Ocak 2004 te yürürlüğe

Detaylı

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Daha kapsayıcı bir toplum için sözlerini eyleme dökerek çalışan iş dünyası ve hükümetler AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Avrupa da önümüzdeki

Detaylı

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ (2014-2023) 2014 ÖNSÖZ Ulusal Havza Yönetim Stratejisi nin (UHYS) amacı, ülkemiz su havzalarının ve onların doğal kaynaklarının korunması,

Detaylı

TEMİZ ENERJİ GÜNLERİ. Binalarda Enerji Verimliliği

TEMİZ ENERJİ GÜNLERİ. Binalarda Enerji Verimliliği TEMİZ ENERJİ GÜNLERİ Binalarda Enerji Verimliliği Ebru ACUNER İstanbul Teknik Üniversitesi, Enerji Enstitüsü İTÜ Elektrik Mühendisliği Kulübü, SDKM, 07 Mart 2013 BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ NEDEN?? Ülkemizde;

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ Arazi Kullanımı ve Ormancılık 3. ORMAN, MERA, TARIM VE YERLEŞİM GİBİ ARAZİ KULLANIMLARI VE DEĞİŞİMLERİNİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİ OLUMSUZ YÖNDE ETKİLEMESİNİ SINIRLANDIRMAK 5. 2012 yılında yerleşim alanlarında

Detaylı

Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi

Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi Geleceğin Karbon Piyasaları Şekilleniyor Pazara Hazırlık Ortaklık Girişimi (PMR) Kyoto Protokolü nün ilk yükümlülük döneminin sona ereceği 2020 yılı sonrası yeni iklim

Detaylı

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 SUNUM AKIŞI Bölge Planı Hazırlık Süreci Paydaş Analizi Atölye Çalışmalarının Gerçekleştirilmesi Mevcut Durum Analizi Yerleşim Yapısı ve Yerleşmeler Arası İlişki Analizi

Detaylı

Yaşar Topluluğu nda Su Riski ve Verimlilik Çalışmaları

Yaşar Topluluğu nda Su Riski ve Verimlilik Çalışmaları Yaşar Topluluğu nda Su Riski ve Verimlilik Çalışmaları 16 Aralık 2015/İZMİR Dilek EMİL Kurumsal İlişkiler Koordinatörü Birleşmiş Milletler Çevre Programı na göre dünyada 1.400 milyon km 3 su bulunuyor.

Detaylı

Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar

Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Taşkın ve Kuraklık Yönetim Planlaması Dairesi Başkanlığı Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve ÇEVRE Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB ve Çevre- Temel ilkeler AB ve İklim Değişikliği AB ve Su Kalitesi AB ve Atık Geri Dönüşümü Müzakere sürecinde

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BAYINDIR SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BAYINDIR SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BAYINDIR SONUÇ RAPORU Tarih: 4 Ocak 2011 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 65 Katılımcı listesindeki Sayı: 62 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme. 30 Mayıs 2012

Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme. 30 Mayıs 2012 Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme 30 Mayıs 2012 Sürdürülebilir Kalkınma gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme olanağından ödün vermeksizin bugünün ihtiyaçlarını karşılayabilecek kalkınma

Detaylı

128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ AÇIKLAMA RAPORU

128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ AÇIKLAMA RAPORU AKÇAKALE KÖYÜ (MERKEZ/GÜMÜŞHANE) 128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU 2016 AKÇAKALE KÖYÜ-MERKEZ/GÜMÜŞHANE 128 ADA 27 VE 32 NUMARALI PARSELLERE

Detaylı

ORMAN KAYNAKLARININ TURİZM AMAÇLI TAHSİSİNE İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ ODC: 906

ORMAN KAYNAKLARININ TURİZM AMAÇLI TAHSİSİNE İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ ODC: 906 ISBN: 978-605-4610-19-8 ORMAN KAYNAKLARININ TURİZM AMAÇLI TAHSİSİNE İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ ODC: 906 The Determinition of The Problems and Solution ways, Interested in Allocated Forest Resources

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE YEREL YÖNETİMLER

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE YEREL YÖNETİMLER İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE YEREL YÖNETİMLER TÜRKİYE SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ 10. YIL KONFERANSI 10-12 EYLÜL 2014 KIRŞEHİR ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI ATIK YÖNETİMİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ İÇERİK İKLİM

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

AFD Sürdürülebilir bir gelecek için

AFD Sürdürülebilir bir gelecek için AFD Sürdürülebilir bir gelecek için TSKB Önceliğimiz Çevre Konferansı 5 aralık 2007 AGENCE FRANCAISE DE DEVELOPPEMENT Misyonumuz 1. Kalkınmanın finansmanı Birleşmiş Milletlerin Bin Yıl Kalkınma Hedefleri

Detaylı

EK-3.7 TOPRAK VE SU KAYNAKLARI ARAŞTIRMALARI DAİRE BAŞKANLIĞI

EK-3.7 TOPRAK VE SU KAYNAKLARI ARAŞTIRMALARI DAİRE BAŞKANLIĞI EK-3.7 TOPRAK VE SU KAYNAKLARI ARAŞTIRMALARI DAİRE BAŞKANLIĞI NO BELGESİ KODU YAYIN TARİHİ 52 53 54 55 Toprak ve Su Kaynakları Araştırmaları Daire Başkanı İş Tanımı Ve Gerekleri Belgesi Bitki Besleme ve

Detaylı

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR Osman İYİMAYA Genel Müdür Enerji hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olarak başta sanayi, teknoloji,

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ NİYET EDİLEN ULUSAL OLARAK BELİRLENMİŞ KATKI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ NİYET EDİLEN ULUSAL OLARAK BELİRLENMİŞ KATKI TÜRKİYE CUMHURİYETİ NİYET EDİLEN ULUSAL OLARAK BELİRLENMİŞ KATKI Türkiye Cumhuriyeti, 1/CP.19 ve 1.CP/20 sayılı kararlar uyarınca, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesinin (BMİDÇS) 2.Maddesinde

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

WORLD FOOD DAY 2010 UNITED AGAINST HUNGER

WORLD FOOD DAY 2010 UNITED AGAINST HUNGER DUNYA GIDA GUNU ACLIGA KARSI BIRLESELIM Dr Aysegul AKIN FAO Turkiye Temsilci Yardimcisi 15 Ekim 2010 Istanbul Bu yılki kutlamanın teması, ulusal, bölgesel ve uluslararası düzeyde dünyadaki açlıkla mücadele

Detaylı

Geri Bildirimlerin Özeti: Enerji Stratejisi Ülke İstişareleri

Geri Bildirimlerin Özeti: Enerji Stratejisi Ülke İstişareleri Ülke: Türkiye Yer: İstanbul Toplantı Tarihi: 1 Haziran 2010 Toplam Katılımcı Sayısı: 54 Geri Bildirimlerin Özeti: Enerji Stratejisi Ülke İstişareleri Özet Not: yetkilileri tarafından bildirilen görüşler

Detaylı

Enerji Sektörü Yatırımlarında İklim Risklerinin Yönetimi

Enerji Sektörü Yatırımlarında İklim Risklerinin Yönetimi Enerji Sektörü Yatırımlarında İklim Risklerinin Yönetimi Enerji Sektöründe İklim Değişikliği ve Risk Yönetimi Çalıştayı (Türkiye) Mövenpick Hotel, Ankara 28 Nisan 2015 Dr. Craig Davies Senior Manager,

Detaylı

5. Dünya Su Forumu İstanbul Su Mutabakatı

5. Dünya Su Forumu İstanbul Su Mutabakatı UCLG İSTANBUL 2009 Birleşmiş Şehirler ve Yerel İdareler I C L E I Dünya Su Konseyi 5.DÜNYA SU FORUMU Süreklilik için Dünya Su Forumu FARKLILKLARIN SUDA YAKINLAŞMASI Yerel İdareler 5. Dünya Su Forumu İstanbul

Detaylı

21- BÖLGESEL POLİTİKA VE YAPISAL ARAÇLARIN KOORDİNASYONU

21- BÖLGESEL POLİTİKA VE YAPISAL ARAÇLARIN KOORDİNASYONU 21- BÖLGESEL POLİTİKA VE YAPISAL ARAÇLARIN KOORDİNASYONU I- ÖNCELİKLER LİSTESİ ÖNCELİK 21.1 Topluluk standartlarına uygun hukuki ve idari çerçeve ile bölgesel politikaların programlanması, yürütülmesi,

Detaylı

PROJE - FAALİYET KISA VADE ORTA VADE UZUN VADE 1 HAVZA KORUMA EYLEM PLANI STRATEJİSİNİN OLUŞTURULMASI

PROJE - FAALİYET KISA VADE ORTA VADE UZUN VADE 1 HAVZA KORUMA EYLEM PLANI STRATEJİSİNİN OLUŞTURULMASI 1 HAVZA KORUMA EYLEM PLANI STRATEJİSİNİN OLUŞTURULMASI ÇOB, DSİ, İB, Valilikler, Belediyeler, Üniversiteler, TÜBİTAK HSA/ÇİB 2 KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN SAĞLANMASI ÇOB, Valilikler HSA/ÇİB

Detaylı

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 15. Toplantısı. Kararlar. 07 Mart 2007 TÜBİTAK UZAY Enstitüsü Toplantı Salonu, Ankara

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 15. Toplantısı. Kararlar. 07 Mart 2007 TÜBİTAK UZAY Enstitüsü Toplantı Salonu, Ankara Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 15. Toplantısı Kararlar 07 Mart 2007 TÜBİTAK UZAY Enstitüsü Toplantı Salonu, Ankara Not: Gelişmelere ilişkin değerlendirmeler ve karar eklerini de içeren daha geniş bir

Detaylı

Proje DöngD. Deniz Gümüşel REC Türkiye. 2007,Ankara

Proje DöngD. Deniz Gümüşel REC Türkiye. 2007,Ankara Proje Yönetiminde Y Temel Kavramlar Proje DöngD ngüsü Yönetimi ve Mantıksal Çerçeve eve Yaklaşı şımı Deniz Gümüşel REC Türkiye 2007,Ankara TEMEL KAVRAMLAR Proje nedir? Proje Yönetimi nedir???? Proje Döngüsü

Detaylı

Resmî Gazete Sayı : 29361

Resmî Gazete Sayı : 29361 20 Mayıs 2015 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 29361 TEBLİĞ Orman ve Su İşleri Bakanlığından: HAVZA YÖNETİM HEYETLERİNİN TEŞEKKÜLÜ, GÖREVLERİ, ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ

MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ Dr. Bülent SELEK, Daire Başkanı - DSİ Etüt, Planlama ve Tahsisler Dairesi Başkanlığı, ANKARA Yunus

Detaylı

TÜRKİYE SULAKALANLAR KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ 22-23 Mayıs 2009 Eskikaraağaç Bursa

TÜRKİYE SULAKALANLAR KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ 22-23 Mayıs 2009 Eskikaraağaç Bursa TÜRKİYE SULAKALANLAR KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ 22-23 Mayıs 2009 Eskikaraağaç Bursa Ülkemizde sulakalanların tarihi, bataklıkların kurutulmasının ve tarım alanı olarak düzenlenmesinin tarihiyle birlikte

Detaylı

BÖLGENİN YENİ İTİCİ GÜCÜ: KOP BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI Makbule TERZݹ

BÖLGENİN YENİ İTİCİ GÜCÜ: KOP BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI Makbule TERZݹ BÖLGENİN YENİ İTİCİ GÜCÜ: KOP BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI Makbule TERZݹ ¹Uzman, Konya Ovası Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı, Konya Aksaray, Karaman, Konya ve Niğde illerini içine alan

Detaylı

Türkiye de Kırsal Kalkınma Politikaları ve Geleceği

Türkiye de Kırsal Kalkınma Politikaları ve Geleceği 2023 Vizyonu Çerçevesinde Türkiye Tarım Politikalarının Geleceği Çalıştayı Türkiye de Kırsal Kalkınma Politikaları ve Geleceği Dr. Yurdakul SAÇLI Kalkınma Bakanlığı İktisadi Sektörler ve Koordinasyon Genel

Detaylı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇEVRECİ ŞEHİRLERE DOĞRU Kadir DEMİRBOLAT İklim Değişikliği Dairesi Başkanı 7 Temmuz 2012, Gaziantep Çevreci Şehircilik; Yaşam kalitesi yüksek, Çevreye duyarlı, Tarihi ve kültürel

Detaylı

Türkiye Programından Kilit Sonuçlar

Türkiye Programından Kilit Sonuçlar Türkiye Programından Kilit Sonuçlar Devam Etmekte Olan Türkiye Programından Kilit Sonuçlar Özel Sektör Rekabetçiliğinin Arttırılmasına Katkı Özel ve finansal sektör, işgücü piyasası ve işgücü becerileri

Detaylı

RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler. Tolga YAKAR UNDP Turkey

RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler. Tolga YAKAR UNDP Turkey RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler Tolga YAKAR UNDP Turkey Billion people 10 World 8 6 4 2 Africa Asia Europe Latin America and Caribbean Northern America 2050 yılında dünya nüfusunun

Detaylı

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 KOBİ lere Yönelik Destekler -Kalkınma Ajansları -KOSGEB -TÜBİTAK -Bilim Sanayi

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI İLE KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ ÇEVRE KORUMA BAKANLIĞI ARASINDA ÇEVRE ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI İLE KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ ÇEVRE KORUMA BAKANLIĞI ARASINDA ÇEVRE ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI İLE KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ ÇEVRE KORUMA BAKANLIĞI ARASINDA ÇEVRE ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI Bundan böyle "Taraflar" olarak anılacak olan Türkiye Cumhuriyeti

Detaylı

İKİNCİ ULUSAL BİLDİRİM SU KAYNAKLARI BÖLÜMÜ

İKİNCİ ULUSAL BİLDİRİM SU KAYNAKLARI BÖLÜMÜ ETKİ, ETKİLENEBİLİRLİK VE UYUM İKİNCİ ULUSAL BİLDİRİM SU KAYNAKLARI BÖLÜMÜ TÜRKİYE NİN BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ NE İLİŞKİN İKİNCİ ULUSAL BİLDİRİMİ HAZIRLIK FAALİYETLERİNİN

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ 1. Genel Süreç Çevre Faslı Müzakere Sürecine ilişkin; Çevre Faslı Tanıtıcı Tarama Toplantısı 03-11 Nisan 2006, Çevre Faslı Ayrıntılı Tarama Toplantısı 29 Mayıs

Detaylı

Yasal ve Kurumsal Durumun Değerlendirilmesi, İyileştirilmesi ve Buna İlişkin Gerekli Adımlar

Yasal ve Kurumsal Durumun Değerlendirilmesi, İyileştirilmesi ve Buna İlişkin Gerekli Adımlar Türkiye nin Sera Gazı Emisyonlarının İzlenmesi Mekanizmasına Destek için Teknik Yardım Projesi (TR2011/0327.21.02-01) Ankara, 8 Nisan 2015 Yasal ve Kurumsal Durumun Değerlendirilmesi, İyileştirilmesi ve

Detaylı

Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar

Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar Dünya Bankası Grubu Hakkında Dünya Bankası nedir? 1944 te kurulan Banka, kalkınma desteği konusunda dünyanın en büyük kaynağıdır 184 üye ülke sahibidir

Detaylı

3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul

3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul Taşkınların Sebepleri, Ülkemizde Yaşanmış Taşkınlar ve Zararları, CBS Tabanlı Çalışmalar Taşkın Tehlike Haritaları Çalışmaları Sel ve Taşkın Strateji

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili Dünya nüfusunun, kentleşmenin ve sosyal hayattaki refah düzeyinin hızla artması, Sanayileşmenin

Detaylı

Türkiye nin İklim Değişikliğine Uyum Projesi ve Uyum Stratejisi

Türkiye nin İklim Değişikliğine Uyum Projesi ve Uyum Stratejisi ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Türkiye nin İklim Değişikliğine Uyum Projesi ve Uyum Stratejisi Kadir DEMİRBOLAT Şb. Md. V. 21 Nisan 2012 Antalya İklim Değişikliğine

Detaylı

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Kapsam Ayak izi kavramı Türkiye de su yönetimi Sanal su Su ayak izi ve turizm Karbon ayak

Detaylı

1. Nüfus değişimi ve göç

1. Nüfus değişimi ve göç Sulamanın Çevresel Etkileri Doğal Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Biyolojik ve Ekolojik Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Sağlık Etkileri 1.Nüfus değişimi ve göç 2.Gelir düzeyi ve işgücü 3.Yeniden yerleşim 4.Kültürel

Detaylı

Dünya Bankası nın Kırsal Kalkınma Yaklaşımı ve Türkiye Deneyimleri. Halil AGAH Ankara, 2012

Dünya Bankası nın Kırsal Kalkınma Yaklaşımı ve Türkiye Deneyimleri. Halil AGAH Ankara, 2012 Dünya Bankası nın Kırsal Kalkınma Yaklaşımı ve Türkiye Deneyimleri Halil AGAH Ankara, 2012 1 DB nın Kırsal Kalkınma Yaklaşımı İÇERİK DB nın Kalkınma Yaklaşımı DB nın Kırsal Kalkınma Yaklaşımı Uygulamalardan

Detaylı

Karbon Piyasasına Hazırlık Teklifi Market Readiness Proposal (MRP)

Karbon Piyasasına Hazırlık Teklifi Market Readiness Proposal (MRP) Karbon Piyasasına Hazırlık Teklifi Market Readiness Proposal (MRP) İklim Değişikliği Dairesi Başkanlığı Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti Şube Müdürlüğü 4 Ekim 2012, İstanbul Uygulayıcı Ülkeler

Detaylı

Yeni Büyükşehir Yasası ve Arazi Yönetimi

Yeni Büyükşehir Yasası ve Arazi Yönetimi Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon, 12-13 Mayıs 2014, IV. Arazi Yönetimi Çalıştayı Yeni (6360) Büyükşehir Yasası ve Arazi Yönetimi Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon, 12-13 Mayıs 2014 6360 sayılı

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

Hidroelektrik Enerji Yatırımlarında Teşvik Uygulamaları ve Özel Sektör Tarafından Karşılaşılan Zorluklar. Mustafa Gürbüz

Hidroelektrik Enerji Yatırımlarında Teşvik Uygulamaları ve Özel Sektör Tarafından Karşılaşılan Zorluklar. Mustafa Gürbüz Hidroelektrik Enerji Yatırımlarında Teşvik Uygulamaları ve Özel Sektör Tarafından Karşılaşılan Zorluklar Mustafa Gürbüz Sunum Planı Hidroelektrik Santrallerin Avantajları Türkiye nin Hidroelektrik Potansiyeli

Detaylı

Selim KAPUR & Erhan AKÇA,Musa Serdem / Çukurova Üniversitesi Cemil CANGIR & Duygu BOYRAZ / Namık Kemal Üniversitesi Mevlut DÜZGÜN & Nurgul GÜLŞEN /

Selim KAPUR & Erhan AKÇA,Musa Serdem / Çukurova Üniversitesi Cemil CANGIR & Duygu BOYRAZ / Namık Kemal Üniversitesi Mevlut DÜZGÜN & Nurgul GÜLŞEN / Selim KAPUR & Erhan AKÇA,Musa Serdem / Çukurova Üniversitesi Cemil CANGIR & Duygu BOYRAZ / Namık Kemal Üniversitesi Mevlut DÜZGÜN & Nurgul GÜLŞEN / Çevre ve Orman Bakanlığı ULUSAL EYLEM PROGRAMI HAZIRLAMA

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 ENDÜSTRİYEL YAPININ YENİLİKÇİ VE BİLGİ ODAKLI DÖNÜŞÜMÜNÜN BURSA ÖRNEĞİNDE İNCELENMESİ PROJE RAPORU İÇİNDEKİLER

Detaylı

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Tarımsal Sulama ve Arazi Islahı Çalışma Grubu Koordinatörü (2011-)

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Tarımsal Sulama ve Arazi Islahı Çalışma Grubu Koordinatörü (2011-) Adı Soyadı Ünvan Telefon E-mail Doğum Tarihi - Yeri KİŞİSEL BİLGİLER Şule KÜÇÜKCOŞKUN Tarımsal Sulama ve Arazi Islahı Çalışma Grup Koordinatörü 0 312 3157623/1312 Direkt Hat: 0312 307 60 22 suysal@tagem.gov.tr

Detaylı

TÜRKİYE DE SU KAYNAKLARI GELİŞTİRME POLİTİKALARINA YÖNELİK TESPİTLER VE ÖNERİLER

TÜRKİYE DE SU KAYNAKLARI GELİŞTİRME POLİTİKALARINA YÖNELİK TESPİTLER VE ÖNERİLER TÜRKİYE DE SU KAYNAKLARI GELİŞTİRME POLİTİKALARINA YÖNELİK TESPİTLER VE ÖNERİLER Faruk Volkan İnşaat ve SulamaYüksek Mühendisi DSİ Genel Müdürlüğü Etüd ve Plan Dairesi Başkanlığı Ankara Bahadır Boz İnşaat

Detaylı

Su Kaynakları Yönetimi ve Planlama Dursun YILDIZ DSİ Eski Yöneticisi İnş Müh. Su Politikaları Uzmanı. Kaynaklarımız ve Planlama 31 Mayıs 2013

Su Kaynakları Yönetimi ve Planlama Dursun YILDIZ DSİ Eski Yöneticisi İnş Müh. Su Politikaları Uzmanı. Kaynaklarımız ve Planlama 31 Mayıs 2013 Su Kaynakları Yönetimi ve Planlama Dursun YILDIZ DSİ Eski Yöneticisi İnş Müh. Su Politikaları Uzmanı Kaynaklarımız ve Planlama 31 Mayıs 2013 21. Yüzyılda Planlama- Kaynaklarımız Su KaynaklarıYönetimi ve

Detaylı

KAYNAĞI ÜLKE İÇİNDEN SAĞLANAN PROJELER

KAYNAĞI ÜLKE İÇİNDEN SAĞLANAN PROJELER SIRA 1 2 5 8 DAİRE BAŞKANLIĞININ ADI Dairesi Dairesi Dairesi Dairesi Dairesi Dairesi Dairesi KAYNAĞI ÜLKE İÇİNDEN SAĞLANAN PROJELER Oduna Dayalı Orman Ürünleri Üretim Süreçleri Takip Sistemi Biyokütle

Detaylı

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ 2014 EKİM SEKTÖREL inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ Nurel KILIÇ OECD verilerine göre, 2017 yılında Türkiye, Çin ve Hindistan dan sonra en yüksek büyüme oranına sahip üçüncü ülke olacaktır. Sabit fiyatlarla

Detaylı