CHP Enerji Politikası

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "CHP Enerji Politikası"

Transkript

1

2

3 CHP Enerji Politikası CHP Enerji Komisyonu 30 Ağustos 2014 Bu rapor CHP Enerji Komisyonu tarafından komisyon Başkanı A. Necdet PAMİR başkanlığında hazırlanarak kitaplaştırılmış ve parti belgesi olarak onaylanmıştır.

4 İçindekiler SUNUŞ Türkiye'nin ulusal bir enerji politikası var mıdır? Türkiye'nin enerjide dışa bağımlılığı hangi orandadır? Azalmakta mı yoksa artmakta mıdır? Enerji ithalatının ekonomik yükü ne kadardır? Azalmakta mı, yoksa artmakta mıdır? Enerji kaynaklarında dışa bağımlılığın ne gibi sakıncaları vardır? Türkiye'nin yerli enerji kaynakları yetersiz midir? Hızla büyüyen Türkiye'nin enerji (ve buna bağlı olarak elektrik) talebi, yerli kaynaklarla karşılanabüir mi? CHP'nin enerji politikasının temel ilkeleri nelerdir? CHP termik santrallere karşı mıdır? CHP'nin termik santral politikasının temel unsurları nelerdir? CHP'nin hidroelektrik politikasının temel unsurları nedir? CHP'nin nükleer politikasının temel unsurları nedir? CHP'nin diğer (hidroelektrik dışında kalan) yenilenebilir kaynaklara yönelik politikasının temel unsurları nedir? CHP'nin enerji verimliliğine yönelik politikasının temel unsurları nedir? CHP'nin yerli linyitlerimize yönelik politikasının temel unsurları nedir? CHP'nin petrol ve doğal gaz kaynaklarımıza yönelik politikasının temel unsurları nedir? CHP'nin enerji ekipmanlarının yerli imalatına yönelik politikasının temel unsurları nedir? Sonsöz Yerine

5 SUNUŞ Enerji kaynaklarına ve bu kaynaklardan elde edilen enerjiye erişim, ülkelerin gelişim düzeylerini olduğu kadar, ekonomik ve ulusal güvenliklerini de doğrudan etkileyen yaşamsal bir olgudur. Enerji, tüm ekonomik sektörlerdeki (tarım, sanayi, ulaştırma, ticaret, kamu yönetimi, vb.) her türlü ürün ve hizmetin üretimi için gerekli olan girdi ve güç kaynağıdır. Enerji aynı zamanda; tüm yurttaşlar için en temel hizmetler olan sağlık, temiz su, eğitim hizmetlerinin sağlanabilmesinin ve sonuç olarak yaşam standartlarının artmasının başlıca gereksinimidir. Güvenilir ve çeşitlendirilmiş kaynaklardan; zamanında, yeterli, kesintisiz, temiz, kaliteli, verimli ve ödenebüir enerjiye erişebilmek, her yurttaş için, su ve havaya erişim kadar yaşamsal bir gereksinim ve temel bir haktır. Enerji politikamız, bu nedenlerle, insan ve çevre odaklıdır. Sadece bugün yaşayanları değü, gelecektekini de düşünerek planlandığı için de sürdürülebilir bir politikadır. Enerji politikaları, ülkelerin ekonomik güvenliklerini olduğu kadar, genel güvenliklerini ve dış politikadaki hareket alanlarını da doğrudan belirlemektedir. Ülkemiz, yıllardır ısrarla sürdürülen yanlış politikaların sonucunda; enerjide % 72 oranında dışa bağımlı bir ülke konumuna getirilmiştir. Enerjide dışa bağımlılık oranı, 2000 yılında % 67, 1990 yılında ise % 52'ydi. Görüldüğü gibi, mevcut politikaların sürdürülmesi halinde, enerjide dışa bağımlılığımız hızla artma eğilimindedir.

6 Elektrik tüketiminde dışa bağımlılık oranımız ise% 60'dır. Elektrik alt sektöründe, tamamına yakını (% 98) ithal edilmekte olan doğal gaza % 45 oranında pay verilmesi bir diğer temel sorundur. Bu hatalı uygulamalar sonucunda her yıl artan ithalat faturamızın dörtte biri, enerji kaynakları ithalatına ödenir hale gelmiştir. Bu durum sürdürülebilir değildir. Enerjide dışa bağımlılığımızın bir diğer olumsuz boyutu, petrol ve doğal gazı ağırlıklı olarak ithal ettiğimiz ülkelerle olan dış politik ilişkilerimizdir. Türkiye, 2013 yılında petrol ithalatının toplam % 68'ini 3 ülkeden (Irak, İran ve Rusya Federasyonu) yapmıştır. Doğal gaz ithalatımızın ise toplam % 77'si Rusya Federasyonu ve İran'dan yapılmıştır. Ancak enerji kaynakları ithalatımızda büyük ağırlık taşıyan ülkelerde tehdit algısı yaratan mevcut dış politika, ülkemizin enerji güvenliği için büyük risk oluşturmaktadır. Topraklarımızda konuşlandırılan Patriot füzeleri ve füze kalkanı gibi uygulamaların yanı sıra; Irak'm iç işlerine müdahale, Irak Anayasası'na göre tüm Irak halkma ait petrolün, Irak'm kuzeyindeki bölgesel yönetimle işbirliği yaparak hukuksuz biçimde pazarlanması ve Suriye'ye yönelik saldırgan politika; gerek Irak ve İran, gerekse Rusya Federasyonu açısmdan tehdit algılaması yaratmaktadır. Dış politikanın bu maceracı çizgisi, enerji politikamızı ve dolayısıyla enerji güvenliğimizi tehdit etmektedir. Bu sakıncalı anlayış, bir an önce terk edilmelidir. Enerji politikasının; dış politika, güvenlik politikası, sanayi ve tarım politikaları, ulaştırma politikası, ekonomi politikası, eğitim politikası ve çevre politikasıyla bir arada (bütünleşik) biçimde planlanması gerekir. Ülkenin enerji kaynakları potansiyeli doğru belirlenmeli; yerli ve temiz kaynaklar en uygun oranda kullanılmalı, ithalatm zorunlu olduğu durumlarda ise, mutlaka kaynak ve güzergâh çeşitliliği

7 sağlanmalıdır. Özellikle elektrik alt sektöründe planlama; olmazsa olmaz bir gerekliliktir. Türkiye genç ve dinamik nüfusuyla, hızla büyüyen bir ülkedir. Ekonomik büyümeye paralel olarak enerji/elektrik talebinin de hızla artması doğaldır. Ancak talep tahminlerinin, gerçekçi olması ve sınırlı kaynaklarımızın sorumsuzca harcanmaması gerekir. Enerji; üretiminden iletimine, dönüşümünden tüketimine kadar her aşamada verimli kullanılmalıdır. Ülkemizdeki enerji yoğunluğu, OECD ortalamasının önemli oranda üzerindedir. Bunun anlamı, birim ekonomik değer yaratabilmek için harcanan enerji miktarının yüksek olmasıdır. Ülkemizin böyle bir lüksü yoktur. Ülkemizin tükettiği enerjinin % 72 sini ithalatla karşılamakta olması, enerji kaynaklarımızın yetersizliğinden kaynaklanmamaktadır. "Ülkemizin enerji kaynaklarının yetersiz olduğu" savı, temeli olmayan bir savdır. Türkiye nin karasal alanları, sondajlı aramalar bakımından % 20, denizleri ise sadece % 1 oranında aranabilmiştir. Kömür aramaları da henüz çok yetersizdir. Zengin hidroelektrik kaynaklarımız, son yıllarda eko sistemi dikkate almayan hoyrat yatırımlara izin verilmesi ve buna karşı oluşan haklı tepkiler nedeniyle, sağlıklı olarak devreye alınamamaktadır. Türkiye nin başta güneş ve rüzgâr olmak üzere, jeotermal, biyoyakıt gibi yenilenebilir ve temiz yerli kaynakları, önümüzdeki yıllarda hızlı bir büyüme oranına rahatça yetecek zenginliktedir; ancak büyük oranda devreye alınmamış durumdadır yılında elektrik tüketimimiz yaklaşık 245 milyar kilovat-saattir. Buna karşın henüz devreye alınamamış yerli kaynaklarımız toplam yaklaşık 760 milyar kilovat-saatlik ilave bir potansiyel taşımaktadır. Mevcut santrallarda yapılacak iyileştirmeler ve enerji yoğunluğunu azaltacak (enerji verimliliğini arttıracak) politikalarla, bu ilave potansiyel yaklaşık 840 milyar kilovat-saate ulaşmaktadır. Bu veriler ışığında, "Türkiye nin enerji 6

8 kaynakları yetersizdir" iddiası; bilgisizlikten değilse, art niyetten kaynaklanan bir aldatmacadır. Görüldüğü gibi, Türkiye, yerli ve özellikle yenilenebilir kaynaklar bakımından son derece zengindir. Maharet, bu kaynakların mümkün olan en temiz, en verimli ve gelişmiş teknolojilerle, olabildiğince yerli mühendislik, işçilik, müteahhitlik katkısıyla devreye almabilmesindedir. Ülkemiz, enerji alanında yetişmiş insan kaynakları bakımından da çok şanslıdır. Yandaşların kayırılmadığı, sektörün yönetimi kademelerinde liyakat ve birikimin değer bulacağı bir yönetim anlayışıyla; enerji sektörü, cari açık kaynağı olmaktan çıkarılıp, ülke ekonomisini gönendiren bir konuma ulaşabilecektir. Enerji ekipmanlarının yurt içinde üretimi, enerji politikamızın bir diğer köşe taşıdır. Bu alanda devletin yol göstericiliği ve gerçekçi teşvik politikaları çerçevesinde, üniversiteler, özel sektör ve kamu sektörü işbirliği ile önce ülkemizde, daha sonra bölgemizde söz sahibi olmamız hedeflenecektir. Yalnız ve ancak enerji ekipmanlarının yerli üretimi ile enerjide dışa bağımlılığın azaltılması mümkündür. Sadece kaynak sahibi olmak, bağımlılığın ortadan kaldırılabilmesi için yeterli değildir. Enerji kaynakları bakımmdan, yenilenebilir kaynaklardan yana yapılacak tercihler, günümüzün en büyük küresel problemlerinden biri olan iklim değişikliğini önlemek açısından da ayrıca önemlidir. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de enerji üretimi büyük oranda petrol, doğal gaz ve kömür gibi fosil kaynaklara dayalı olarak yapılmaktadır. Fosil yakıt tüketiminden kaynaklanan karbon dioksit salımı, 1973 yılından günümüze kadar iki katmdan fazla artmıştır. Bu süreç, küresel iklim değişikliğine neden olmakta ve yerküre hızla ısınmakta, iklimler değişmekte, dünyanın tüm dengesi alt üst olmaktadır. Böylesi bir enerji tüketim eğilimi, ülkemiz için olduğu kadar, dünyamız için de büyük bir tehdittir ve mutlaka daha temiz, 7

9 yenilenebilir kaynakların ağırlıkta olduğu, enerjinin daha verimli kullanıldığı tercihlerle değiştirilmelidir. Elinizdeki "CHP Enerji Politikası" raporu, ülkemizde daha bağımsız, daha temiz, daha verimli ve sürdürülebilir bir enerji politikası seçeneğimiz olduğunu ortaya koymaktadır. Enerji sektörümüzün tüm temel alt sektörlerine yönelik, makro politika değerlendirmelerini ve çözüm önerilerini sunmaktadır. Bu rapor, "CHP'nin (enerji) politikası yok!" diyenlere de kanımızca, anlamlı bir yanıt olmaktadır. Ve görüleceği gibi, "CHP'de enerji var" sloganı, son derece yerinde bir slogandır. Bu rapor, enerji ile ilgili meslek odalarmm, sendikaların, sivil toplum örgütlerinin ve uzmanlarm çok değerli katkılarıyla; CHP Enerji Komisyonu tarafmdan hazırlanmış ve parti belgesi olarak benimsenmiştir. Emeği geçen herkese yürekten teşekkür ederim. Kemal Kılıçdaroğlu CHP Genel Başkam Ağustos

10 CHP Enerji Politikası Sorular ve Yanıtları 1. Türkiye'nin ulusal bir enerji politikası var mıdır? Türkiye'nin ulusal çıkarlarım ve kamu yararım gözeten bir enerji politikası olduğunu söylem ek mümkün değildir. Gerek yıllardan beri uygulanan ve gerekse uygulanmakta olan ve enerji sektörünü sadece bir rant alanı olarak gören mevcut "politika"; kamu kurumlarırun "özelleştirme" adı altmda adeta talan edildiği, tüketicinin enerjiye çok yüksek bedelle erişebildiği, sıklıkla kesintilerin yaşandığı ve enerji alanında büyük oranda dışa bağımlı bir enerji sektörü yaratmıştır. Bu politikanın, ulusal çıkarlarımız ve kamu yararı doğrultusunda işlev görmediği açıktır ve kökten değiştirilmesi gerekmektedir. CHP'nin enerji politikası ise tam da bu yaşamsal gereksinimlere yanıt verebümek için hazırlanmış; çağdaş, kapsamlı ve insan odaklı bir politikadır. 2. Türkiye'nin enerjide dışa bağımlılığı hangi orandadır? Azalmakta mı yoksa artmakta mıdır? Zengin yerli ve yenilenebilir enerji kaynakları olmasma karşm ülkemiz (2012 yüt itibarı ile), tükettiği enerjinin % 72'sini ithal etmektedir. Aksinin iddia edilmesine karşın, bu oran hızla artmaktadır yılında % 67 olan enerjide dışa bağımlılık oranı, 2012 yılında 5 puanlık artışla % 72 olmuştur. Yerli ve yenilenebilir kaynaklarımızın atıl konumu değiştirilebilirse, gerek dışa

11 bağımlılığımız ve gerekse ekonomimizin sırtındaki bu en büyük yük ortadan kalkacak ve büyük istihdam olanağı yaratılmış olacaktır. 3. Enerji ithalatının ekonomik yükü ne kadardır? Azalmakta mı, yoksa artmakta mıdır? Ayrıca, enerji ithalatına ödenen bedel, toplam ithalat faturamızın içindeki payını da hızla yükseltmektedir yılında, toplam ithalatımızın % 25,4'ü, enerji ithalat faturası olarak gerçekleşmiştir yılında 9,2 müyar dolar olan enerji ithalat faturamız, 2012'de 60,14 milyar dolara yükselmiştir. Mevcut politika, dışa bağımlılığımızı ve buna bağlı olarak da ödenen bedeli arttırmaktadır. Enerji ithalat faturamız, 2013 yılında mevsim koşullarının önceki yıllara göre daha uygun geçmesinin yanı sıra, ekonomik büyümedeki yavaşlamanın da etkisiyle, bir miktar azalmıştır. Enerji talebimizdeki daralmaya bağlı olarak ve petrol fiyatlarındaki birkaç dolarlık düşüşün de katkısıyla, enerji ithalat faturamız, 2013 yüında 55,9 milyar dolar olmuştur. Ancak son 10 yıllık verilere bakıldığında, enerji faturamızın hızla arttığı ve cari açığımızın en temel nedeninin oluşturduğu açıktır yılları arasında ise Türkiye eneıji talebi % 129 artarken, enerji ithalatımız % 220 artmıştır. Türkiye'nin ekonomik güvenliğinin daha sağlıklı bir düzeye gelebilmesi için, enerjide dışa bağımlılığımızın, mümkün olan en alt seviyeye indirilebilmesi, temel hedefimiz olmalıdır. Bunun için de bir yandan yerli ve yenilenebilir kaynaklarımızın mümkün olan en yüksek oranda kullanılması, diğer yandan enerjinin çok daha verimli kullanılması ve talep tarafının çok daha iyi yönetilmesi zorunludur. ıo

12 4. Enerji kaynaklarında dışa bağımlılığın ne gibi sakıncaları vardır? Ülkemiz, en çok petrol ve doğal gazda ve son yıllarda da hızla artan biçimde ithal kömürde, çok yüksek oranlarda dışa bağımlı hale getirilmiştir. (2013 yılında) Tükettiğimiz petrolün % 92'si, doğal gazm ise % 98'i ithalatla karşılanabilmiştir. Petrol ithalatının % 28'i İran'dan, % 32'sı Irak'tan, % 8'i ise Rusya Federasyonu'ndan yapılmıştır. Petrol ithalatımızda, bu 3 ülkeye bağımlılığımızın toplamı % 68'dir yılında, doğal gaz ithalatımızın % 58'i Rusya'dan, % 19'u İran'dan yapılmıştır. Bu iki ülkenin gaz ithalatımızdaki toplam ağırlıkları ise % 77'dir. Az sayıda ülkeye bu kadar yüksek oranda bağımlılık, enerji politikasının ve enerji güvenliğinin en temel ilkelerinden olan "kaynak çeşitlendirme" ilkesiyle tam bir çelişki ve risk yaratmaktadır. Örneğin AB, kendi üyesi olmayan bir devlete, enerji ithalatında % 30'un üzerindeki bir bağımlılığı sakıncalı olarak tanımlamaktadır. Nitekim belli aralıklarla tekrarlanan Rusya - Ukrayna krizi, bu riskli bağımlılığı, AB'ye ve tüm dünyaya sık sık hatırlatmaktadır. İktidar partisinin maceracı dış politikasının, enerji ithalatım ağırlıkla dayandırdığımız ülkeler dikkate alındığında; enerji güvenliğimiz, ekonomik güvenliğimiz ve genel güvenliğimiz açısından yarattığı büyük risk de daha iyi anlaşılacaktır. Gaziantep, Kahramanmaraş ve Adana'ya yerleştirilen Patriot bataryaları, M alatya'ya yerleştirilen füze savunma sistem i ve Suriye'ye yönelik saldırgan politika, enerji ithalatında bağımlı olduğumuz 3 ülke (Rusya Federasyonu, İran ve Irak) tarafından, bir yandan kaygı, diğer yandan tepkiyle karşılanm aktadır. u

13 Irak hükümeti ayrıca, "Türkiye'nin Başbakanının ve Dış İşleri Bakam'nın; Irak'm iç işlerine karıştığını, seçimlere müdahale ettiğini ve bunun Irak Hükümeti'nin hükümranlığını tanımamak anlamına geldiğini" öne sürmektedir. Bu sakıncalı politikaya ek olarak, Irak'm kuzeyinde üretilen petrolün, Türkiye tarafından "kaçak olarak ithal edildiği" iddiaları, tabloyu daha da tehlikeli hale getirmektedir. Bu hukuk tanımaz politikanın son halkası olarak, Irak - Türkiye Ham Petrol Boru Hattı'na, Irak'm kuzeyinden ve Irak Hükümeti'nin tepkilerine rağmen, Habur'daki ölçüm istasyonunu devre dışı bırakan bir bağlantı yapılmıştır. Irak'm kuzeyinde üretilen ama Irak Anayasası'na göre (Madde 111) tüm Irak halkına ait olan petrol, Türkiye'nin Ceyhan limanına taşınmış ve ihraç için yükleme yapılmıştır. Irak Hükümeti de buna tepki olarak Türkiye'yi ve BOTAŞ'ı uluslararası tahkime vermiştir. Bunlar, hem itibarımız, hem genel güvenliğimiz ve hem de enerji güvenliğimiz açılarından kabul edilemez ve sakıncalı uygulamalardır. Bağımlılık ve bağımlı olunan ülkelerle dış politika alamndaki çatışan ve onlar tarafından tehdit olarak algılanan uygulamalar, enerji güvenliğimizi olduğu kadar ekonomik ve genel güvenliğimizi de tehdit eden bir ortam yaratmaktadır. "Teknik gerekçeler" öne sürülerek de olsa, bu ülkelerden ithal edilen doğal gazda, özellikle kış aylarmda sık sık kesintiler yaşanabilmektedir. Bu kesintiler, doğal gazın yaygın kullanıldığı alanlar olarak; hem sanayi üretimini, hem konutlarımızı hem de ticaret sektörünü tehdit etmektedir. Diğer yandan, ülkemizde tüketilen elektriğin yarıya yakınının (% 44) doğal gazla üretiliyor olması, bu maceracı politikalar nedeniyle kesilme ihtimali yükselen doğal gaz akışına bağlı olarak, elektrik sektörünü de büyük risk altına sokmaktadır. Doğal gaz kesintisi, 12

14 ardından elektrik kesintisini ve fiyat artışını gündeme getireceğinden ayrıca risk oluşturmaktadır. 5. Türkiye'nin yerli enerji kaynakları yetersiz midir? Değildir! Türkiye'nin yerli enerji kaynaklan, kimilerinin iddialarının aksine, son derece zengindir. Ne var ki, uygulanan yanlış politikalar nedeniyle, bu yerli ve zengin kaynaklar büyük oranda atıl konumdadır. Mevcut ispatlanmış petrol rezervlerimiz 45,1 milyon ton (312 milyon varil), doğal gaz rezervlerimiz sadece 6,6 milyar metreküptür (2012 yılı) yılında yaklaşık 45,7 milyar metreküp doğal gaz tüketen bir ülke için bunun anlamı, tüketimimize ancak 2 ay kadar yetecek doğal gaz rezervimizin olduğudur. Mevcut rezervlerin son derece yetersiz olduğu doğrudur. Ancak ülkemiz, özellikle denizler ve derin karasal formasyonlardaki petrol ve doğal gaz aramaları bakımından son derece yetersiz aranmıştır. Ülkemizin petrol ve doğal gaz potansiyelinin gerçekçi biçimde ortaya konabilmesi için, bir "master plan" dahilinde yeni bir arama hamlesi başlatılmalıdır. Bu hamlenin itici gücü, ulusal kuruluş TPAO olmalıdır. Ne yazık ki, yeni çıkarılan Petrol Kanunu ile (Resmi Gazete'de yayın tarihi: 11 Haziran 2013) TPAO'nun devlet adına arama ve işletme yapma hak ve sorumluluğu ortadan kaldırılmıştır. CHP iktidarında, ulusal çıkarlarımıza ve kamu menfaatine aykırı olan bu düzenleme değiştirilerek, TPAO'nun gerçek anlamda özerk ve dikey bütünleşik olarak yapılandırılması sağlanacaktır. Karadeniz'de kıyıdaş ülkeler arasındaki anlaşmanın yarattığı olumlu arama ikliminin, Ege ve Akdeniz'de de egemen kılınması için diplomatik ve ekonomik tüm olanaklar seferber edilecek; hidrokarbon 13

15 potansiyeli bakımından umut vadeden bu denizlerimizin hidrokarbon (petrol ve gaz) potansiyellerinin de yoğun olarak aranması sağlanacaktır. Son yıllarda özellikle ABD'de önceki yıllara göre daha ekonomik olarak üretilmeye başlanan "shale" (şeyi) gazı, Türkiye dahil birçok ülkeye esin ve umut kaynağı olmuştur. Ülkemizde bu çalışmalar henüz başlangıç aşamasındadır. Medyada yer alan bir takım rezerv rakamları, henüz bilimsel olarak kanıtlanmadığından, bu aşamada "shale" gazı, petrollü "shale" ya da diğer konvansiyonel olmayan hidrokarbon kaynakları için rezerv rakamı öne sürülmesi uygun değildir. Bu kaynaklar, bu aşamada değerlendirilmesi gereken "potansiyel" kaynaklar olarak dikkate alınmaktadır. "Shale" gazı, geçirgenliği düşük kayaçlardaki gazın, hidrolik çatlatma ve yönlü sondaj yardımıyla, önceki yıllardakine oranla çok daha ekonomik olarak üretilebilmesi nedeniyle, son yıllarda daha fazla konuşulan bir kaynaktır. ABD, 2040 yılındaki doğal gaz üretiminin yaklaşık yansını, konvansiyonel olmayan bu kaynağın üretimiyle elde etmeyi hedeflemektedir. Özellikle bu sayede, ABD'nin 2016 yılından itibaren, gaz ihraç eden bir ülke konumuna gelmesi söz konusu olacaktır. Bu gelişme de sadece bu ülkeyi değil, küresel doğal gaz piyasalarını da etkileyecek bir gelişme olarak değerlendirilmektedir. Ülkemizde de önceki yıllarda, konvansiyonel olarak hidrokarbon üretimi yapılan bazı kuyularda, "shale" formasyonlarında gaz bulgusuna rastlanmış, ancak o yıllarda, söz konusu üretim ekonomik olmadığmdan, o seviyelerdeki gaz üretime alınamamıştır. Son yıllardaki teknolojik gelişmeler paralelinde, ülkemizde de bu formasyonlara ve olası diğer potansiyel rezervuarlara yönelik arama çalışmaları devam etmektedir. Söz konusu formasyonların karbon 14

16 içerikleri kadar, çatlatılabilme özellikleri de belirleyici olacaktır. Ayrıca "shale" gazı arama ve üretimi süreçlerinde, çevreye yönelik riskler de söz konusudur. Hidrolik çatlatma için kullanılan suyun, diğer amaçlarla kullanılabilecek su kaynaklarından alınacak olması bir diğer kısıtlayıcı unsurdur. Çevre ile ilgili mevzuatta, çevrenin geri dönülmez biçimde tahrip edilmemesi için, Birleşmiş Milletler ve AB uyarı ve mevzuatları çerçevesinde, gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Bu önemli potansiyel, yalnız ve ancak ekosistemi özenle esirgeyen koşullarda üretilmelidir. Linyit, ülkemizin en önemli yerli kaynakları arasındadır yılı sonunda, linyit ve asfaltit rezervlerimizin toplamı 11,8 milyar tondur. Devreye alman potansiyelin karşılığı yaklaşık megawattır (mw). Devreye almmamış potansiyel ise yaklaşık mw/tır. Yerli linyitimizin ısıl değeri düşük, kükürt oranı yüksektir. Bu özelliğine uygun, temiz yakma teknolojileriyle çalışan santral tasarımı şarttır. Sahalarımız, ihtisas sahibi kurum olan TKİ eliyle geliştirilmeli, bu alanda iş sağlığı ve işçi güvenliğini de tehdit eden taşeronlaşmaya izin verilmemelidir. Yerli kömürümüzün değerlendirilmesi sürecinde çok önemli bir istihdam olanağı da yaratılacaktır. Linyitten, ilave elektrik üretim potansiyeli, mevcut rezervlerimiz itibarıyla, yıllık yaklaşık 110 milyar kw-saattir. Bazı varsayımlarla, bu ek potansiyel 125 milyar kw-saat olarak öngörülmektedir. Yeni keşifler olması halinde (ki ülkemizin potansiyeli yüksek görünüm vermektedir), doğal olarak bu değer artacaktır. Ancak, linyitin üretimi; işçi sağlığının, iş güvenliğinin uluslararası standartlara kavuşturulduğu koşullarda yapılmalıdır. Kömürün tüketimi de ekosistemi tahrip etmeyecek temiz yakma teknolojileri, baca ve filtre sistemleri, 15

17 yer altı karbon depolama teknolojileriyle bütünleşmiş yaklaşımlarda gerçekleştirilmelidir. Ancak bu koşullarda sürdürülebilirlik kavramı içinde kalmak, mevcut ve gelecek nesiller esirgenmiş olacaktır. Enerjide bağımsızlık için yerli kaynakların mümkün olan en yüksek oranda devreye alınması ne kadar gerekliyse, bu süreçte ekosistemin korunması da en az o kadar yaşamsaldır. Ülkemizde çok önemli bir hidroelektrik potansiyeli vardır; ancak bu potansiyel çeşitli nedenlerle yeterince değerlendirilememektedir. Türkiye'nin ekonomik hidroelektrik potansiyeli, birçok kaynakta, 140 milyar kilowatt-saat (kw-saat) olarak kabul edilmektedir. Ancak son yıllarda petrol ve doğal gaz fiyatlarmdaki artış, yenilenebilir enerji kaynaklarına verilen teşvikler gibi nedenlerle ekonomik bulunmayan projeler de ekonomik olarak değerlendirilmeye başlanmıştır. Son resmi verilere göre DSİ'ye başvurusu yapılan MW kurulu güçteki yaklaşık 1600 adet projeden, yılda ortalama GWh enerji üretimi yapılabileceği öngörülmektedir. Ancak bu potansiyel içerisinde bazı projeler ekonomik olsa bile çevresel ve sosyal nedenlerden dolayı gerçekleştirilmesi mümkün olmayabilecektir. Söz konusu potansiyelin yaklaşık yarısı (22,100 MW, % 47) işletmeye almmış durumdadır. İnşaatı sürmekte olan hidroelektrik santrallerin (HES) toplam kapasitesi yaklaşık 8,500 MW/tır. Bu da toplam potansiyelin yaklaşık % 18'ine eşittir. Dolayısıyla, söz konusu hidroelektrik potansiyelimizin yaklaşık % 65'i işletmeye alınmış, ya da alınmak üzeredir. Ancak HES'ler konusundaki uygulamalar son derece sağlıksız, plansız ve büyük oranda (salt) ticari kar odaklı inşa edildiğinden, giderek artan yöre halkı tepkisiyle 16

18 karşılaşmaktadır. Bu tepkiler de ülke çapında yaygınlaşarak, "HES'lere (toptan) Hayır!" diye tanımlanabilecek bir tepkiye dönüşmektedir. Oysa HES'lerin sürdürülebilir bir politika dâhilinde inşa edilmeleri ve işletilmeleri, dışa bağımlılığımızı da önemli oranda azaltacağından, stratejik değer taşımaktadır. HES'lerle ilgili politikamızın ön koşullan ilgili bölümde açıklanmaktadır. Bu ön koşullar saklı kalmak kaydıyla, toplam 165 milyar kilowatt-saat üretim katkısı sağlayabilecek HES potansiyelimizin, yaklaşık 78 milyar kw-saatlik bölümü işletmededir. İnşaatı sürenler de dâhil olmak üzere henüz devreye alınmamış toplam HES potansiyeli yaklaşık 87 milyar kilowatt-saattir. Türkiye, Avrupa'da rüzgâr enerjisi potansiyeli bakımından zengin ülkelerden birisidir. Üç tarafı denizlerle çevrili olan ve yaklaşık 3500 km kıyı şeridi olan Türkiye'de özellikle Marmara ve Ege kıyı şeritleri, sürekli ve düzenli rüzgâr almaktadır. Türkiye Rüzgâr Enerjisi Potansiyel Atlası'na (REPA) göre; farklı rüzgâr şiddetlerinde (orta-iyi-mükemmelsıra dışı) toplam 132,000 MW kurulu güce eşit rüzgâr potansiyelimiz vardır. EPDK tarafından işlem yapılan (lisans verilen yaklaşık MW santral dâhil) rüzgâr projelerinin toplam kurulu gücü yaklaşık MW'tır. Buna karşm, Türkiye'de şebekeye bağlı rüzgâr enerjisi ile elektrik üretimi 2013 Aralık sonu itibarıyla toplam 72 adet rüzgâr santrali ile ancak yaklaşık MW'a ulaşmıştır. Bu değer, toplam rüzgâr enerjisi potansiyelinin sadece % 2'si kadardır. Lisans verilenler ve lisanslama işlemleri sürenler dâhil rüzgâr santrallerinin tümü inşa edilirse, rüzgâr kurulu gücü MW'a erişebilecektir. Bu ise toplam potansiyelin % 10'u bile değildir. Henüz devreye alınmamış rüzgâr potansiyelimiz, yaklaşık milyar kilowatt-saat civarındadır. 17

19 Türkiye'nin en önemli enerji kaynaklarından biri de güneştir. "36-42" derece kuzey enlemleri arasında yer alan ülkemiz, güneş enerjisi potansiyeli açısmdan şanslı konumdadır. Resmi verilere göre, ortalama yıllık toplam güneşlenme süresi, metrekarede saat (günlük toplam 7,2 saat) olup, ortalama toplam ışınım şiddeti, metrekarede yılda kwsaat (günlük ortalama 3,6 kw-saat) olduğu hesaplanmıştır. En fazla güneş enerjisi alan bölge Güneydoğu Anadolu olup, bunu Akdeniz Bölgesi takip etmektedir. Güneş'ten elde edilebilecek yıllık elektrik üretim değeri yaklaşık 380 milyar kw-saattir. Bu miktar, ülkemizin 2013'de tükettiği (yaklaşık 240 milyar kilowatt-saat) elektriğin bir başına 1,6 katıdır ve mevcut politika nedeniyle tamamen atıl konumdadır. Ülkemizde önemli sayılabilecek biyoyakıt (Biyodizel- Biyoetanol-Biyogaz) potansiyeli de söz konusudur. Biyogazdan elektrik elde edebilme potansiyelimiz mw kurulu güce ve bunun karşılığı olan yıllık 35 milyar kw-saate eşittir ve büyük oranda atıldır. Özellikle ulaştırma sektöründe dışa bağımlılığımızı azaltma potansiyeline sahip biyodizel ve biyoetanol potansiyelimiz de özellikle mevcut teşviklerin yetersiz olması nedeniyle, yeterince devreye alınamamaktadır. Türkiye'nin yoğun tektonik hareketliliği nedeniyle önemli bir yerli ve yenilenebilir enerji kaynağımız jeotermal enerjidir. Türkiye'nin teorik jeotermal enerji potansiyeli MW olarak kabul edilmektedir. İspatlanmış fiili kullanılabilir teknik kapasite MWt (ısıl amaçlı kullanım potansiyeli) olup, MVVt'lık kısmı ispatlanmış olup; 805 MWfi konut ısıtmasında, 612 MWt'i sera ısıtmasında, 380 MWt'i termal tesis ısıtmasında, 870 MWt de kaplıca kullanımda ve 38 MWt'i ısı pompası uygulamasında kullanılmaktadır. Elektrik üretiminde kullanılabilecek teknik potansiyel ise 600 MWe (4 18

20 milyar kwh/yıl, keşfedilen 15 saha) olarak belirlenmiştir. Fiili kurulu güç 308 MVVe'dir. Ancak, İTÜ Enerji Enstitüsü, yapılacak yeni saha araştırma ve sondaj çalışmalarıyla, bu rakamın MVVe'ye (3 katından fazlasına) yükseltilebileceğini öngörmektedir. Bu durumda, henüz devreye alınmamış jeotermal kaynaklı elektrik üretim potansiyelinin, 10 milyar kilowatt-saatten fazla katkı sağlaması mümkün görünmektedir. (MWe: Megawatt-elektrik; MWt: Megazvatt-termal) Yeterince değerlendirilemeyen en önemli "enerji kaynaklarımız"dan biri de enerji verimliliğidir (EV). Satın alma gücüne göre düzeltilmiş değerlerle, Türkiye'nin 0.11 olan enerji yoğunluğu değeri, Uluslararası Enerji Ajansı Avrupa bölgesinin ortalama değerinden %12 daha düşüktür. Bu olumsuz durum, ülke ekonomisi açısından da önemli bir "kara delik" yaratmaktadır. Sanayi ve bina sektörleri, EV iyileştirmesi için en fazla imkânı sunan sektörlerdir yılı öncesinde yapılmış binalar, bugünkü yönetmeliklerin öngördüğü verilere göre, iki misli enerji harcamaktadır yılına kadar sadece binalar ve sanayi kuruluşlarında yapılacak iyileştirmelerle, 58 milyar kw-saat daha az enerji tüketip, aynı GSYIH sağlanması mümkündür. Bu konuda da "söylemden" eyleme geçilerek, doğru teşvik politikalarıyla, yükü sadece konutlarda oturan tüketiciye ve/veya sanayiciye yüklemeden, en kısa ve akılcı biçimde gerçekleştirecek alt stratejiler uygulanacaktır. Ülkemizde nihai sektörlerdeki tüketilen petrolün %86'smdan sorumlu olan ulaştırma sektöründe; başta yakıt verimliliği yüksek taşıtlar olmak üzere, trafik düzenlemelerinde toplu taşımacılığa ve raylı sistemlere ağırlık verilmesi ve karayolundan deniz ve demir yolu taşıma/ulaşım sistemlerine geçişe kadar çok geniş yelpazede enerji verimliliği 19

21 önlemlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu şekilde ülkemizin petrol bağımlılığı (halen % 93) azaltılabilir, karbon salımları (emisyonları) düşürülebilir. Ayrıca, mevcut santrallerin rehabilitasyonu (iyileştirilmesi) ile 19 milyar kw-saat ilave elektrik üretilmesi mümkündür. Ülkemizin "en önemli enerji kaynağı" ise insandır. Enerji alanındaki yetişmiş insan gücü, ülkemizin en önemli değeridir. Bu bağlamda, ülkemizde inşa edilecek santrallarda; yerli mühendislik, yerli müteahhitlik ve yerli işçi istihdamı öncelikli politika olacaktır. Termik ve/veya hidroelektrik santrallarmdaki aksamm; kademeli olarak başlayarak, son tahlilde tamamının yerli olarak imal edilmesi, enerji politikamızın bir diğer köşe taşıdır. Bu süreçte, başta meslek odaları ve ilgili sendikalar olmak üzere, üniversitelerimizin, imalat sanayicilerimizin, tesisat, elektrik-elektronik ve inşaat mühendislerimizin; gerek politika oluşturma süreçlerimize gerekse imalat, montaj ve işletme süreçlerine etkin olarak katılımları sağlanacaktır. Görüldüğü gibi, ülkemizin yerli enerji kaynakları, iddiaların aksine son derece zengindir ve önümüzdeki on yıllarda oluşacak enerji/elektrik talebini, yeni kaynak keşifleri yapılamasa bile, rahatça karşılayabilir. Kaldı ki doğru politikalarla, özellikle denizlerimiz ve Paleozoik yaşlı karasal formasyonlarımız, olası petrol ve doğal gaz rezervleri bakımından, önemli potansiyel arz etmektedir. Ne var ki AKP, yeni "Türk" Petrol Kanunu ile ulusal kuruluşumuz TPAO'nun devlet adına arama ve işletme hakkını kaldırdığından; bu potansiyel, sadece yerli ve yabancı özel şirketler için cazibe oluşturmaktadır. Ulusal çıkarlarımızla bağdaşmayan bu yasal sorun, CHP iktidarında düzeltilecektir. TPAO, önceden olduğu gibi devlet adına arama ve 20

22 üretim faaliyetlerini, dikey bütünleşik ve özerk bir şirket olarak sürdürecektir. Aynı şekilde, kömür rezervleri açısından da önemli bir potansiyel söz konusudur. Kömür arama ve işletmeciliğinde de birikim MTA, TKİ ve TTK'dadır. Bu kurumlarmda gerçek anlamda özerk olarak yapılandırılmalarının ardından, kömür arama, saha geliştirme ve üretim yetkisi bu kuruluşlara verilecektir. Sektördeki iş cinayetlerinin başlıca nedenlerinden biri olan taşeronlaşmaya kesinlikle izin verilmeyecektir. Yetersiz olan kaynaklar değil, mevcut yönetimlerdir. Kaldı ki dünyada çağdaşlık, enerji tüketimini hızla arttırmakla değil; kaynakları akılcı, verimli ve tasarruflu kullanma beceri ve düzeyiyle ölçülmektedir. 6. Hızla büyüyen Türkiye'nin enerji (ve buna bağlı olarak elektrik) talebi, yerli kaynaklarla karşılanabilir mi? Bu sorunun yanıtı çok net olarak "evet"tir. Gelişmekte olan bir ülke olan Türkiye'nin, 2012 ile biten son on yılında, kişi başına ortalama (ekonomik) büyüme oranı yüzde 3,6'dır. Son beş yılın büyüme oranı yüzde 1,7 ve 1955'ten bu yana gerçekleşen kişi başına ortalama büyüme oranımız ise yüzde 2,4 olarak hesaplanmaktadır. Mevcut sektörel yapıda, % l'lik büyümeye karşılık, ortalama % 1,3 - % 1,4 civarmda elektrik talep artışı gerçekleşmektedir. TEİAŞ ve TÜBİTAK-MAM'ın 21 Haziran 2013'te ortaklaşa yaptıkları çalışmada, 2022 yılı için elektrik talebimizin 450 milyar kw-saat civarında gerçekleşeceği öngörülmektedir. Bu tahmin, tüketimin ilk beş yıllık süreçte ( ) ortalama büyüme %7,5, on yıllık süreçte ( ) ise genel gelişim eğilimine uygun olarak %6,4 artacağı bir yaklaşımın değerlendirildiği senaryoya dayanmaktadır. 21

23 Geçtiğimiz yıl tükettiğimiz elektrik miktarı ise 241 milyar kwsaattir. Bir önceki soru yanıtlanırken ortaya konulan ilave potansiyelin ise toplamdaki değeri 829 milyar kw-saattir. Ancak hemen bu aşamada vurgulanması gereken çok önemli bir husus vardır. O da gerek resmi ekonomik büyüme tahminlerinin ve gerekse buna bağlı olarak öngörülen enerji ve elektrik talep artış oranlarının güvenilir olmadığı hususudur. Enerji ve elektrik talepleri lineer olmadığı gibi, gelişme sürecinde, enerjinin verimli kullanımının da katkısıyla, ileriki yıllarda talep daha düşük olmaktadır. Nitekim Uluslar arası Enerji Ajansı (2013 Kasım) verilerine göre; yılları arasmdaki süreçte, yıllık ortalama elektrik talepleri tahminleri şöyledir: OECD ortalaması % 0,9, ABD 0.8, AB 0.6, Japonya 0.3, Çin % 3.6, Brezilya % 2.4 olarak açıklanırken, aynı dönem için ülkemizin % 5'in üzerinde büyüyeceğini öne sürmek, akıl ve bilimden ziyade, "ticari" bir yaklaşımın sonucu gibi görünmektedir. Diğer yandan, yerli kaynak potansiyelimiz, bu abartılı büyüme oranlarını rahatlıkla karşılayacak değerde olsa da çağdaş dünyada olduğu gibi, abartılı tahminlere dayalı gereksiz yatırımlar yerine, enerjinin verimli ve akılcı kullanımını temel alan, gerçekçi hesaplamaların esas alınması gerekmektedir. Büyüme ve talep tahminlerinin; Ekonomi Bakanlığı ve ilgili birimlerinin yanı sıra, meslek odalarımn, üniversitelerin ilgili bölümlerinden akademisyenlerin, tüketici demeklerinin ve ilgili sivil toplum kuruluşlarının (TOBB, TUSİAD, vb.) bir araya gelerek ortak çalışma yapacakları bir daimi komisyon aracılığıyla hazırlanmasında büyük yarar görülmektedir. Dolayısıyla, öncelikle vurgulanması gereken yalın gerçek şudur: "ülkemizin yerli kaynaklarının yetersiz olduğu" iddiası temelden yoksundur; doğru değildir. Kaldı ki devreye almabilecek ilave potansiyelin çok büyük bölümü yenilenebilir kaynak olduğundan; sadece doğa ile barışık değil; aym zamanda kendini sürekli 22

24 yenileyebilen özellikleri nedeniyle, bir kez gereken yatırım yapıldığında, dışa bağımlı olmaksızın emre amade kaynak demektir. Bunları sağlayacak en önemli tamamlayıcı alt politika ise, söz konusu kaynakların enerjiye dönüştürülmesini sağlayacak ekipmanların, ülkemizde (yerli) imal edilmesini sağlayacak politikalardır. Zira mevcut koşullarda, verilen ya da verilebilecek teşviklerin önemli bölümü, yurt dışından alman türbinlere, panellere, vb. ödenmektedir. Bu da enerjide dışa bağımlılığın, bir başka biçimde sürdürülmesi demektir. Öte yandan, yenilenebilir kaynaklar açısından bir diğer avantaj, hızla gelişen teknoloji sayesinde, ileriki yıllarda mevcut kaynaklarımızdan daha fazla enerji/elektrik üretimi mümkün olacağından, söz konusu yerli kaynaklarımızın stratejik önemi ve katkısı daha da artacaktır. Bunun da ötesinde; rüzgar, güneş, hidroelektrik, jeotermal vb. gibi kaynakların kullanımında yararlanacak ekipmanlarm yerli imalat payları arttıkça ve ülkemiz bu alanda yetkinleştikçe, başta Orta Doğu, Orta Asya ve Afrika olmak üzere çevre bölgelerde ülkemizde üretilen ekipmanlarm ihracının da bir başka gelir ve etkinlik kaynağı olması sağlanabilecektir. 7. CHP'nin enerji politikasının temel ilkeleri nelerdir? Güvenilir ve çeşitlendirilmiş kaynaklardan; zamanmda, yeterli, kesintisiz, temiz, kaliteli, verimli ve ödenebilir enerjiye erişebilmek, her yurttaş için, su ve havaya erişim kadar yaşamsal ve temel bir haktır. Ancak hedefimiz, bu doğru saptamalarm, kâğıt üzerinde kalmadığı, uygulamalarla günlük yaşamlarımızda doğrulandığı bir Türkiye'nin gerçekleştirilebilmesidir. Enerji politikamızın hedefi, bu temel amaçları, insan odaklı ve çevreye duyarlı biçimde sağlamaktır. 23

25 Hedeflediğimiz politika, en yoksul vatandaşımızın da enerjiye erişebildiği, enerji üretimi için çevrenin feda edilmediği, gelecek nesillerin haklarının kıskançlıkla gözetildiği sürdürülebilir bir politikadır. Yoksul ailelerin elektrik ve doğal gaz kullanımı gibi temel vatandaşlık haklanna erişebilmelerini sağlayacak sosyal politika ve programlar, politikamızın öncelikli adımları arasmdadır. Enerji kaynakları bakımından yapılacak tercihler, günümüzün en büyük küresel problemlerinden biri olan iklim değişikliğini önlemek açısından da ayrıca önemlidir. Günümüzde, dünyada olduğu gibi ülkemizde de enerji üretimi; büyük oranda petrol, doğal gaz ve kömür gibi fosil kaynaklara dayalı olarak yapılmaktadır. Fosil yakıt tüketiminden kaynaklanan karbon dioksit salımı, 1973 yılından 2009 yılı sonuna kadar iki katma çıkmıştır. Bu süreç, küresel iklim değişikliğine neden olmakta, yerküre hızla ısınmakta, iklimler değişmekte ve dünyanın tüm dengesi alt üst olmaktadır. Böylesi bir enerji tüketim eğilimi, ülkemiz için olduğu kadar, dünyamız için de büyük bir tehdittir ve mutlaka daha temiz, yenilenebilir kaynakların ağırlıkta olduğu, enerjinin daha verimli kullanıldığı, talep tarafı yönetiminin öne çıktığı tercihlerle değiştirilmelidir. Çağdaş dünyadaki uygulamalar, hızla bu yönde gelişmektedir. Geleceğimizi tehdit eden bu veriler ışığında; enerji politikamız, insan ve çevre odaklıdır. Sadece bugün yasayanları değil, gelecek nesilleri de düşünerek planlandığı için de sürdürülebilir ve insana yaraşır bir politikadır. Yıllardır sürdürülen yanlış politikalarm kaçınılmaz sonucunda Türkiye, enerjide yüzde 72 oranında dışa bağımlıdır. Enerji tüketimimizin toplamda neredeyse üçte ikisini oluşturan petrol ve doğal gazda dışa bağımlılık 24

26 oranlarımız, sırasıyla yüzde 93 ve yüzde 98'dir. Bu olumsuz tablonun Türkiye'ye yüklediği enerji ithalat faturası, toplam ithalatımızın yüzde 25'ini aşmıştır ve dışa bağımlı bu enerji tüketim politikası, sürdürülebilir değildir. Buna karşın, ülkemizin zengin yerli ve yenilenebilir kaynakları, yanlış ve salt ticari kar hırsına endeksli politikalar nedeniyle, atıl bekletilmektedir. Bu durum kader değildir ve CHP iktidarında tüm yerli kaynaklarımız en uygun stratejilerle, enerji tüketim profilimiz içindeki yerlerini alacaklardır. Yerli linyitimiz, hidroelektrik, rüzgâr, güneş ve biyogaz potansiyellerimiz son derece yetersiz oranda kullanılırken, ithal doğal gaz ve kömüre dayalı santraller için verilen yeni lisansların toplam kapasitesi, Türkiye'nin mevcut kurulu gücünün dörtte üçüne yakındır. Bir diğer ifadeyle, iktidarın söylemiyle eylemi tam bir tezat oluştururken, bunun sonucunda, dışa bağımlılığımız iddia edildiği gibi azalmamakta; tersine, artmaktadır. Enerji son derece verimsiz kullanılmakta; kayıp ve kaçaklar, tüketimin nerdeyse beşte birine ulaşmaktadır. Sistem, adeta "dibi delik bir kova" gibidir ve ulusal kaynaklarımızın neredeyse beşte birinin bu nedenle heba olduğu görülmektedir. Pahalı enerji, bu sorunun önemli nedenlerinden birisidir. Bu kangren olmuş sorun, dışa bağımlılığın azaltılması, verimliliğin arttırılması ve sosyal politikalarla, bilimsel olarak çözümlenecektir. Özellikle güneş, rüzgâr ve hidroelektrikte, yerli imalat sanayimizin akılcı teşviklerle geliştirildiği, çevre duyarlılığının ön plana alındığı bilimsel stratejiler çerçevesinde, Türkiye'nin enerji politikaları çok daha sağlıklı, bağımsız ve çevre dostu bir zemine oturtulabilir. Yerli imalat sanayisinin geliştirilmesi, sadece dışa bağımlılığı azaltmak 25

27 için değil, istihdama katkısı ve çevre ülkelere açılma politikaları açısından da yaşamsal değerdedir. Enerji politikamızın bir diğer önemli ayağı, santrallerin tasarımından inşaatına ve işletmesine kadar her aşamada; yerli mühendislik ve müteahhitlik katkısının mümkün olan en üst oranlarda sağlanması, santrallerde öncelikle kendi vatandaşlarımızın istihdam edilmesinin güvence altına alınmasıdır. Hangi tür santral olursa olsun, vazgeçilmeyecek ön koşulların başmda, uygar dünyada uygulanan standartlarda Çevre Etki Değerlendirme (ÇED) ve Turizm Etki Değerlendirme (TED) raporlarının alınması gelmektedir. Temiz yakma teknolojisine uygun tasarımı olmayan termik santrallere ve dışa bağımlılığımızı derinleştiren ithal kömür santrallerine kısıtlamalar getirilecek, yerli ve yenilenebilir kaynaklara dayalı santrallere öncelik ve anlamlı/uygulanabilir teşvikler getirilecektir. Kömür, mutlaka geliştirilmesi ve enerji/elektrik tüketim profilimiz içindeki payı arttırılması gereken bir kaynağımızdır. Ancak üretiminden tüketimine, ekosistemi tahrip etmeyecek teknolojiler kullanılmalıdır. Öte yandan, işçi sağlığı ve iş güvenliği sağlanmayan koşullarda üretim yapılmamalıdır. Kömürün yer altında gazlaştırılması da dâhil teknolojideki tüm gelişmeler, istihdam yaratma özelliği kadar, ekonomik boyut ta gözetilerek uygulama alanı bulmalıdır. Hidroelektrikte, bunlara ek olarak, havza planlaması ön koşullardan biri olacaktır. Her akima esenin istediği dere üzerine istediği sayıda HES inşaatına girmesi söz konusu olmayacaktır. HES projeleri planlanırken, öncelikle doğal su yatağındaki canlıların yaşamlarının bozulmadan devamı için gerekli olan suyun sağlanmasına öncelik tanınmalıdır. Her düşü ve su olan yere HES yapılması akılcı ve gerçekçi değildir. Havza özelinde, doğal, kültürel, sosyal, ekonomik etkenler de 26

28 dikkate alınarak, su potansiyelinin öncelikli kullanımları belirlenerek, HES'ler planlanmalıdır. DSİ Genel Müdürlüğü'nce fizibilitelerin incelenmesi aşamasında, proje bazında değil, bütüncül havza planlaması temelinde karar alınması sağlanmalıdır. HES projeleri için DSİ ve mülga EİE tarafından yapılan bütün eleştirilerin dikkate alınması ve gerekli düzeltmelerin daha fizibilite aşamasında ve "fizibilite revizyonu" olarak yapılması gereklidir. Teknik eleştiriler dikkate alınmadan verilmiş olan lisansların inşaatları başlamış olsa bile derhal durdurulmalıdır. Su değerleri doğru olmayan HESTerin kurulu güçleri de hatalı olacağından, bu tesisler için gerçekçi olmayan üretim miktarlarından söz edilmektedir. Bu projelerden çoğu, hiç enerji üretemeyecek ya da kayda değer enerji üretemeyerek atıl durumda kalacaktır, hatta kalmaktadır. Ancak bu arada ekosistem, geri dönülmez biçimde tahrip edilmiş olmaktadır. Bu tür sorunlu projeler de elenerek, acilen durdurulmalıdır. Bunun yanı sıra, doğru yöntemlerle yapılacak can suyu hesabı zorunlu olmalıdır. "Can suyu" hesabının uzun süreli ölçümlere göre ve ekosistemi gözeten bilimsel yöntemlerle hesaplanması, can suyunun bırakıldığının sıkı biçimde denetlenmesi, HES inşaatının olmazsa olmaz ön koşulları olacaktır. Denetim sağlanabilmesi için proje ve uygulama sorumluluğu yatırımcı şirketlere bırakılmayacaktır. HES projelerinin bütün aşamaları için kamusal bir denetim sağlanacaktır. Verimli olmayacağı anlaşılan, ekosistemi ve tarihi dokuyu tahrip etme potansiyeli olan ve yöre halkının onaylamadığı HES'ler inşa edilmemelidir. Enerjideki dışa bağımlılığımız, dış politikamızı da ulusal güvenliğimizi de son derece olumsuz etkilemekte, hareket alammızı daraltmaktadır. Birkaç ülkeye (mevcut durumda 27

29 Rusya Federasyonu, İran ve Irak), özellikle petrol ve doğal gazdaki aşırı bağımlılığımız, dış politikadaki hatalı adımlarla birleşince, ekonomik ve ulusal güvenliğimiz için büyük risk yaratmaktadır. Elektrik üretiminde, tamamına yakını ithal edilen bir kaynak durumunda olan doğal gazın yüzde 45 civarındaki çok yüksek payı, büyük bir sorun kaynağıdır. Özellikle kış aylarında yaşanan doğal gaz kesintileri, günlük hayatı felce uğratırken, bir yandan gaz fiyatlarında artışa, bunun ardından da elektrik kesintilerine ve nihayet elektrik fiyatlarında zincirleme zamlara alt yapı oluşturmaktadır. Özellikle Japonya'da yaşanan Fukuşima felaketi sonrasında, dünyada nükleer enerji politikaları temelden gözden geçirilmeye başlanmıştır. CHP, nükleer teknolojide en yüksek güvenlik kıstaslarını gözeterek; işletme güvenliğinin artması, maliyetlerinin düşmesi beklenen yeni kuşak reaktörlere odaklanan ve teknoloji transferini içeren yatırımları dikkatle değerlendirmektedir. Ancak, Japonya'da yaşanan felaketten ders almamış olmak için, ya her türlü duyarlılıktan yoksun, ya da art niyetli olunması gerektiği düşünülmektedir. Bu nedenle de, bir deprem ülkesi olan Japonya'da güvenlikle ilgili tasarımlar yapılırken "akla gelmeyen" hususların neler olabileceği, bunların nasıl telafi edilebileceği, edilip edilemeyeceği, akla gelmeyen başka hangi hususların olabileceği, nükleer atık sorununun henüz dünyada halledilememiş olması gibi konular, nükleere ilişkin politikalarımızı gözden geçirirken öne çıkan önemli hususlardır. Sonuç olarak; bu büyük felaketi "yok" saymamız beklenmemelidir. Daha önce Three Mile Island (ABD), Çernobil (SSCB), Tokaimura ve Mihama (Japonya) gibi santrallerde yaşanan kazalar da oluştukları ana kadar, "en yüksek güvenlik" içerdiği öne sürülen sistemlerde meydana 28

30 gelmiştir. Ancak, daha önce belirttiğimiz gibi, nükleer kazaların sonuçları, ʺtüp gaz patlamasıʺ ya da ʺköprü çökmesiʺ gibi örneklerle kıyaslanamayacak kadar ciddi boyutlar taşımaktadır ve bu gerçekliğe uygun olarak ele alınmalıdır. CHP, ulusal bir strateji dâhilinde; maliyetlerinin düşeceği, işletme güvenliğinin artacağı öne sürülen yeni kuşak (4. nesil) nükleer reaktörlere odaklı, teknoloji üretiminden atık yönetimine kadar her aşamada söz sahibi olacağımız bir nükleer politikayı değerlendirmektedir. Nihai atık sorunu da dâhil bugünü olduğu kadar gelecek kuşakları da gözeten bir sorumluluk anlayışı ile sıraladığımız kaygılarımızın giderileceği koşullarda, nükleer de enerji tüketim profilimizde yer alabilecektir. Ancak bu koşullarm sağlanmadığı bugünün şartlarmda, ʺCHP nükleere karşı değilʺ gibi bir algı yaratacak her türlü ʺalgı yönetimineʺ karşı, açık tavrımız vardır. CHP, bugünün koşullarında, Türkiyeʹnin hiçbir noktasmda nükleer santral inşasını SAVUNMAMAKTA; yukarıda açıklanan nedenlerle, karşı çıkmaktadır. Enerji politikasındaki mevcut kısır döngü mutlaka kırılmalı ve enerjideki bağımlılığımız, kademeli olarak azaltılmalıdır. Bunu gerçekleştirebilecek yerli kaynaklarımız ve yetişkin insan kaynaklarımız mevcuttur. Sorun, kaynak yoksunluğunda değil, yanlış politika tercihlerinde ve salt ticari çıkarlara odaklanan sakıncalı tercihlerdedir. Türkiye, ülke yönetiminde olduğu gibi, enerji politikalarında da mevcut uygulamalardan çok daha iyisine, çok daha çağdaş ve yetkin olanma layıktır. Cumhuriyet Halk Partisi; insan ve çevre odaklı, sürdürülebilir yaşama adanmış, sadece bugün var olanm değil, gelecektekinin hakkmı da esirgeyen çağdaş bir enerji politikasmı yasama geçirmeye hazırdır. 29

31 Enerji politikası, diğer birçok alanla bütünleşik bir biçimde oluşturulmak zorundadır. Zira enerji politikalarının, dış politika, güvenlik politikası, ekonomi politikası, çevre politikası, sanayi politikası, eğitim politikası gibi çok sayıdaki alana ilişkin politika ile etkileşim içinde olduğu açıktır. Özellikle mevcut koşullarda, doğal gaz alımmda yüksek oranda bağımlı olduğumuz ülkelerle, iktidarın dış politikadaki son derece yanlış ve sakıncalı yönelimleri nedeniyle, enerji güvenliğimiz çok ciddi risk altındadır. Türkiye, enerji tüketimimizde % 31, elektrik tüketimimizde % 44 gibi yüksek payı olan doğal gazda neredeyse tamamen dışa bağımlıdır. Doğal gazın % 58'i Rusya'dan, % 19'u ise İran'dan (toplamları % 77) ithal edilmektedir. Buna karşın, ülkemizin topraklarına Patriot füzelerinin, füze kalkanının yerleştirilmesi kadar, Suriye'ye yönelik saldırgan politika da bu ülkeler nezdinde ciddi tehdit algılamaları yaratmaktadır. Petrolün de % 90'dan fazlası ithal edilmektedir. Petrol ithalatımızda en yüksek payı Irak ve İran almaktadır. Rusya'nın da eklenmesi durumunda, bu üç ülkeye petrol ithalatındaki bağımlılık oranımız % 68'dir. Rusya ve İran ile belirtilen çelişkilere ek olarak Irak ile de ciddi gerilimler söz konusudur. Irak Federal Hükümeti, bir yandan AKP'yi iç işlerine karışmakla suçlarken, diğer yandan da Irak'a ait petrolü, Irak'taki bölgesel yönetimle birlikte hukuksuz olarak ihraç etmekle suçlamaktadır. Dolayısıyla bir taraftan doğal gaz ve petrole bağımlılığımızın, diğer yandan bu ülkelere çok yüksek bağımlılık oranlarımızın azaltılması gerekmektedir. Ancak hepsinden önemlisi, tüm komşularımızla sorun yaratan bu maceracı dış politikadan bir an önce uzaklaşmamız gerekmektedir. 30

32 Ülkemiz, zengin petrol ve doğal gaz kaynaklarının yoğun olarak yer aldığı Orta Doğu, Hazar Bölgesi ve Rusya Federasyonu ile bu kaynaklar açısından dışa bağımlılığı giderek artan Batı (özellikle Avrupa) piyasaları arasında, son derece stratejik bir konumda yer almaktadır. Yıllardır bu konuma yönelik olarak; "doğal köprü", "terminal" ve son yıllarda da "ticaret merkezi/borsa" (veya İngilizce "hub") gibi yakıştırmalar dillendirilmektedir. Türkiye, bu stratejik konumunu, sadece bir geçiş güzergâhı olarak değerlendirirse, bu son derece yanlış ve sınırlı bir politika adımı olacaktır. Nitekim bugüne kadar izlenen politikalar hep bu yönde olmuştur. Uluslararası ve transit boru hattı projeleri, daha çok dar anlamıyla ticaretin ama daha çok "halkla ilişkiler kampanyalarının" malzemesi olarak ele alınmışlardır. "Asrın Anlaşması" diye aylarca reklamı yapılan NABUCCO Projesi, bugün "tabutuna çivi çakılmış" ve ortadan kalkmış bir projedir. Yapılması gereken; bu boru hatlarıyla, enerji arz güvenliğimizde kaynak çeşitliliği sağlamak, transit geçiş gelirlerinden mümkün olan en yüksek geliri sağlamak, doğru planlamalarla boru hatlarının inşasında müteahhitlik, mühendislik ve alt yapı malzemesi gibi kalemlerle en yüksek yerli katkıyı sağlamak, ülke gereksinimi olan petrol ve doğal gazı mümkün olan en uygun fiyatlarla satın alabilmek ve satın alman kaynakların hiç değilse bir bölümünü makul bir kârla yeniden pazarlayabilmektir. Ülkemizin en önemli eksiklerinden biri de diğer alanlarda olduğu gibi enerji sektöründe de yerli imalatm, teknoloji üretiminin ve bunlarm alt yapısmı oluşturacak AR-GE faaliyetleridir. "Enerji bağımsızlığı", sadece bir kaynak sorunu değildir. Enerji kaynaklarını kullanılabilir enerjiye veya enerji taşıyıcısına (ısı, elektrik, yakıt) çevirecek 31

33 teknolojiye bağımlılık da aynı derecede önemlidir. Teknoloji üretebilen bir ülke olabilmek için, ilgili alanlarda bilimsel ve teknolojik birikime, yatırım kaynaklarına ve organizasyon kabiliyetine sahip olmak gerekir. Bunun için, TÜBİTAK'ın enerjiyle ilgili enstitülerinin yeniden yapılandırılması ve üniversitelerin enerji enstitüleriyle veya ilgili platformlarıyla ilişkilendirilmesi sağlanarak, Türkiye Enerji Bilimleri ve Teknolojileri Geliştirme Merkezi kurulacaktır. Bu çerçevede, AR-GE kabiliyeti edinmiş mühendisler yetiştirilmesi, AR-GE altyapısı ve özel sektör-kamu-üniversiteler-uluslararası kuruluşlar arasında ortak çalışma platformlarının oluşturulması, eşzamanlı ve eşgüdümlü olarak başlatılacak ve sürdürülecektir. Teknoloji Geliştirme Merkezlerinde, öncelikle yeni ve yenilenebilir enerji sistemleri olmak üzere: - Rüzgâr ve güneş enerjisi sistemleri, -Linyit gazlaştırma teknolojileri ve Türkiye linyitlerinin gazlaştırılması yoluyla sentetik gaz üretilmesi, -Gaz türbinleri yanma odalarının sentetik gaz yakabilir hale dönüştürülmesi, - Plazma yardımlı sentetik gaz temizleme teknolojileri, - Doğal gaz + hidrojen + biyogaz yakma teknolojileri, - Karbondioksit tutma ve depolama teknolojileri, - Oksijenli yakma teknolojileri, H2/02 yakma teknolojileri, - Biyokütleden ve organik atıklardan sentetik gaz ve hidrojen elde etme teknolojileri, - Kömür küllerinin geri kullanımı teknolojileri, - Yoğunlaştırılmış güneş enerjisi teknolojileri, - Mikro yosun üretme teknolojileri, vb. teknolojilerin geliştirilmesi ve uygulaması temel önceliklerimiz olacaktır. 32

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 26. Toplantısı Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Prof. Dr. Yücel ALTUNBAŞAK Başkanı Enerji İhtiyacımız Katlanarak Artıyor Enerji ihtiyacımız ABD, Çin ve Hindistan

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

SORU-CEVAPLARLA ALTERNATİF ENERJİ POLİTİKASI: Ana Muhalefet Partisi CHP İçin Bir Çerçeve Önerisi

SORU-CEVAPLARLA ALTERNATİF ENERJİ POLİTİKASI: Ana Muhalefet Partisi CHP İçin Bir Çerçeve Önerisi Toplumsal Düşünce Enstitüsü SORU-CEVAPLARLA ALTERNATİF ENERJİ POLİTİKASI: Ana Muhalefet Partisi CHP İçin Bir Çerçeve Önerisi Hazırlayan: Necdet PAMİR 10 Şubat 2014 1. Türkiye nin ulusal bir enerji politikası

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 18 Haziran 2014 İTÜDER SOMA dan Sonra: Türkiye de

Detaylı

İSTİHDAMA KATKISI. Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası

İSTİHDAMA KATKISI. Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası ENERJİ VERİMLİLİĞİ VE YENİLENEBİLİR ENERJİNİN İSTİHDAMA KATKISI Tülin Keskin TMMOBMakine Mühendisleri Odası Enerji Verimliliği Danışmanı Türkiye de İstihdam Türkiye nin çalışma çağındaki nüfusu önümüzdeki

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi İbrahim M. Yağlı* Enerji üretiminde Rüzgar Enerjisinin Üstünlükleri Rüzgar enerjisinin, diğer enerji üretim alanlarına göre, önemli üstünlükleri bulunmaktadır:

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 24 Ekim 2014 29. Mühendislik Dekanları Konseyi Toplantısı

Detaylı

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr ENERJİ 2011 yılı sonu itibarıyla dünyadaki toplam enerji kaynak tüketimi 12.274,6 milyon ton eşdeğeri olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılı itibarıyla dünyada enerji tüketiminde en yüksek pay %33,1 ile petrol,

Detaylı

GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi. Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015

GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi. Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015 GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015 GDF SUEZ Önemli Rakamlar 2013 de 81,3 milyar gelir 147,400 dünyada çalışan sayısı

Detaylı

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Dünya Enerji Genel Görünümü Genel Görünüm Dünya Birincil Enerji Tüketimi 2013-2035 2013 2035F Doğalgaz %24 Nükleer %4 %7 Hidro %2 Yenilenebilir Petrol %33 Kömür

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU BGT Mavi Enerji Elektrik Üretim Dağıtım Pazarlama Sanayi ve Ticaret SU KENARI HİDROELEKTRİK SANTRALİ BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

Ülkemizde Elektrik Enerjisi:

Ülkemizde Elektrik Enerjisi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik-Bilgisayar Bilim Kolu Eğitim Seminerleri Dizisi 6 Mart 8 Mayıs 22 Destekleyen Kuruluşlar: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI Dr. Gülnur GENÇLER ABEŞ Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 06/02/2016 YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDİR? Sürekli devam eden

Detaylı

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2014 İÇİNDEKİLER 1. Talebe İlişkin Baz Senaryolar 2. Doğal Gaz Şebekesi Arz İmkânlarına

Detaylı

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014 ÇİMENTO SEKTÖRÜ TABLO 1: EN ÇOK ÜRETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) TABLO 2: EN ÇOK TÜKETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) SEKTÖRÜN GENEL DURUMU Dünyada çimento üretim artışı hızlanarak devam ederken 2012 yılında dünya

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ POTANSİYEL MEVZUAT VE DESTEK MEKANİZMALARI MEVCUT DURUM SONUÇ Türkiye Enerji

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası. Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012

Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası. Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012 Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012 Yenilenebilir Enerji Türkiye için Neden Enerji Arz Güvenliği Önemli? Enerji ithalat oranı %70 in üzerinde (tüm ithalatın

Detaylı

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ 2014 EKİM SEKTÖREL inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ Nurel KILIÇ OECD verilerine göre, 2017 yılında Türkiye, Çin ve Hindistan dan sonra en yüksek büyüme oranına sahip üçüncü ülke olacaktır. Sabit fiyatlarla

Detaylı

Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk

Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk Tarih: 13.01.2013 Sayı: 2013/01 (RAPOR 13 OCAK PAZAR GÜNÜNE AMBARGOLUDUR) Türkiye Enerji İstatistikleri ve Vizyon Raporu na göre; Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk İstanbul Serbest Muhasebeci

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM ENERJİ BÖLÜMÜ

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM ENERJİ BÖLÜMÜ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM ENERJİ BÖLÜMÜ Tülin Keskin Danışman Kasım 2014 Ankara İklim Değişikliği 1. Ulusal Bildirim 1.Ulusal Bildirimde Enerji Sektörü

Detaylı

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum Politika ve Strateji Geliştirme Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti Ozon Tabakasının Korunması İklim Değişikliği Uyum 1 Birleşmiş Milletler İklim değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve ilgili uluslararası

Detaylı

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Genel elektrik talebi kış aylarında ısıtma ve aydınlatma, yaz aylarında ise soğutma (klima) ihtiyacına bağlı olarak bölgesel ve mevsimsel farklılıklar oluşturur. modus Enerji

Detaylı

Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler

Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler Ankara, 24 Mart 2015 Çerçeve Temel endişe: İklim değişikliği

Detaylı

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Rusya Federasyonu na ihracat yapan 623 firma

Detaylı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇEVRECİ ŞEHİRLERE DOĞRU Kadir DEMİRBOLAT İklim Değişikliği Dairesi Başkanı 7 Temmuz 2012, Gaziantep Çevreci Şehircilik; Yaşam kalitesi yüksek, Çevreye duyarlı, Tarihi ve kültürel

Detaylı

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2012 2013 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE ALINMASI GEREKLİ TEDBİRLER

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2012 2013 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE ALINMASI GEREKLİ TEDBİRLER 2012 2013 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE ALINMASI GEREKLİ TEDBİRLER 2012 İÇİNDEKİLER 1. Talebe İlişkin Baz Senaryolar 2. Doğal Gaz Şebekesi Arz İmkânlarına Dair Varsayımlar 3. Elektrik

Detaylı

YAŞAR ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi

YAŞAR ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi YAŞAR ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ (http://esm.yasar.edu.tr) Sunum Planı Neden Yaşar Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü`nde Okumalıyım? Bölüm

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ YUSUF BAYRAK TEİAȘ APK Daire Bașkanlığı 1. GİRİȘ 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve sektörün yeniden yapılanmasından

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM)

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) 8. İLETİM TESİS VE İŞLETME GRUP MÜDÜRLÜĞÜ (İŞLETME VE BAKIM MÜDÜRLÜĞÜ) HAZIRLAYAN TEMMUZ 2008 Ankara 1 Gönderen: Recep BAKIR recepbakir38@mynet.com ENTERKONNEKTE

Detaylı

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir.

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir. KÖMÜR NEDİR? Kömür, bitki kökenli bir maddedir. Bu nedenle ana elemanı karbondur. Bitkilerin, zamanla ve sıcaklık-basınç altında, değişim geçirmesi sonunda oluşmuştur. Kömür, karbon, hidrojen, oksijen

Detaylı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı Günlük Hayatımızda Enerji Tüketimi Fosil Yakıtlar Kömür Petrol Doğalgaz

Detaylı

5.5. BORU HATLARI 5.5-1

5.5. BORU HATLARI 5.5-1 5.5. BORU HATLARI Türkiye coğrafi ve jeopolitik açıdan çok önemli bir konumda yer almaktadır. Ülkemiz, dünyanın en büyük ham petrol ve doğal gaz rezervlerinin bulunduğu Ortadoğu ve Orta Asya ülkeleri ile

Detaylı

Grafik 16. Türkiye de elektrik üretiminin kaynaklara dağılımı

Grafik 16. Türkiye de elektrik üretiminin kaynaklara dağılımı Grafik 16. Türkiye de elektrik üretiminin kaynaklara dağılımı 1 2 1. DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ENERJİ DURUMU 1.1. DÜNYADA ENERJİ DURUMU 1970 lerin başında yaşanan petrol krizi ve sonrasında gelen petrol ambargoları

Detaylı

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. www.euas.gov.tr 1

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. www.euas.gov.tr 1 Türkiye de Rüzgar Enerjisi www.euas.gov.tr 1 Enerjinin Önemi Günümüz dünyasında bir ülkenin sürdürülebilir kalkınma hamlelerini gerçekleştirmesi, toplumsal refahı yükseltmesi ve global ölçekte rekabet

Detaylı

2010 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2010 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü. Enerjinin Önemi? Enerji Sistemleri Mühendisi Kimdir?

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü. Enerjinin Önemi? Enerji Sistemleri Mühendisi Kimdir? Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü Enerjinin Önemi? Enerji, ekonomik ve sosyal kalkınmanın temel unsurlarından biri olması yanısıra, yaşamın sürdürülebilmesi

Detaylı

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 KOBİ lere Yönelik Destekler -Kalkınma Ajansları -KOSGEB -TÜBİTAK -Bilim Sanayi

Detaylı

Elektrik Sektörü 2015 Üçüncü Çeyrek Değerlendirmesi. Yael Taranto TSKB Ekonomik Araştırmalar tarantoy@tskb.com.tr

Elektrik Sektörü 2015 Üçüncü Çeyrek Değerlendirmesi. Yael Taranto TSKB Ekonomik Araştırmalar tarantoy@tskb.com.tr Elektrik Sektörü 2015 Üçüncü Çeyrek Değerlendirmesi Yael Taranto TSKB Ekonomik Araştırmalar tarantoy@tskb.com.tr Ekim 2015 Tüketim Artışı Sanayi Üretiminin Gerisinde Kaldı 2015 in ilk dokuz ayında elektrik

Detaylı

TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU. Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa

TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU. Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU Prof. Dr. Hüsamettin BULUT Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa KISA ÖZGEÇMİŞ Doç. Dr. Hüsamettin BULUT EĞİTİM

Detaylı

BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ

BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ KBSB Kazan ve Basınçlı Kap Sanayicileri Birliği - 2014 Ahmet Cevat Akkaya www.kbsb.org.tr Milyar Kaçınılmaz Son? Misyon? Tek gerçek kaynak - Dünya Dünya popülasyon

Detaylı

TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU

TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU Ülkemizde, gıda ve elektrik enerjisine olan ihtiyaç, sanayileşme, ekonomik gelişme ve nüfus artışı gibi nedenlerden

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ a. Sektörün Dünya Ekonomisi ve AB Ülkelerindeki Durumu Dünya mobilya üretimi 2010 yılında yaklaşık 376 milyar dolar olurken, 200 milyar dolar olan bölümü üretim

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ PROF. DR. EMİN TACER BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ

ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ PROF. DR. EMİN TACER BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ PROF. DR. EMİN TACER BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ 1 Ekonomik - Sosyal - Teknolojik - Politik Ekolojik DÜNYA Siyasi ve Ekonomik Birliktelik Çok Uluslu Şirketler Uluslararsı Sivil

Detaylı

YERLİ OTOMOBİL PROJESİNDE SON NOKTA: ELEKTRİKLİ OTOMOBİL

YERLİ OTOMOBİL PROJESİNDE SON NOKTA: ELEKTRİKLİ OTOMOBİL YERLİ OTOMOBİL PROJESİNDE SON NOKTA: ELEKTRİKLİ OTOMOBİL Melisa KORKMAZ Küreselleşen dünyada insan kendi yaşamını kolaylaştırmak amacıyla, ihtiyaçlarını karşılayacak birçok ürün icat etmiştir. İcat ettiği

Detaylı

Kartal USLUEL. Yönetim Kurulu Başkanı

Kartal USLUEL. Yönetim Kurulu Başkanı KURULUŞ 1992 40 ı AŞKIN ÜYE EMSAD ELEKTROMEKANİK SANAYİCİLER DERNEĞİ 2 MİLYAR USD İHRACAT Yönetim Kurulu Başkanı Elektromekanik sanayimizin bugünkü durumu, Şebekelerimizde kullanılan malzemelerin kalite

Detaylı

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 SUNUM AKIŞI Bölge Planı Hazırlık Süreci Paydaş Analizi Atölye Çalışmalarının Gerçekleştirilmesi Mevcut Durum Analizi Yerleşim Yapısı ve Yerleşmeler Arası İlişki Analizi

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili Dünya nüfusunun, kentleşmenin ve sosyal hayattaki refah düzeyinin hızla artması, Sanayileşmenin

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Enerji Görünümü Selahattin İncecik. İstanbul Teknik Üniversitesi

Dünyada ve Türkiye de Enerji Görünümü Selahattin İncecik. İstanbul Teknik Üniversitesi Dünyada ve Türkiye de Enerji Görünümü Selahattin İncecik İstanbul Teknik Üniversitesi ENERJİ ÜRETİMİ IEA: ENERJİ ÜRETİMİ VE KULLANIMI «SÜRDÜRÜLEMEYEN ÇEVRE İHTİYAÇLARI» İLE REKABET EDEMEZ. ÜLKELERİN ENERJİ

Detaylı

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI 1 ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI İ. Kürşat BÜLBÜL 1 ÖZET Bu çalışmada; rüzgâr santrallerinin güç sistemlerine entegrasyonu, iletim sistemi operatörünün bakış açısından

Detaylı

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 AVRUPA'DA İNŞAAT ÜRETİMİ EKİMDE ARTTI Euro Bölgesinde inşaat üretimi yıllık yüzde 1,1 artış kaydetti Euro Bölgesinde inşaat üretimi ekim ayında aylık bazda yüzde 0,5,

Detaylı

TÜRKİYE ENERJİ POLİTİKASINDA YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

TÜRKİYE ENERJİ POLİTİKASINDA YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI TÜRKİYE ENERJİ POLİTİKASINDA YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI Zeki Aybar ERİŞ Polat Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. Genel Müdür 13.Uluslararası Enerji Arenası 08-09 Eylül 2011 İstanbul 61.HÜKÜMET PROGRAMI

Detaylı

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul Sera gazları ve kaynakları Kyoto Protokolü tarafından belirtilen 6 sera gazı: Karbon dioksit (CO

Detaylı

Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz

Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz EWEA-TWEA Policy Workshop Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz Mustafa Özgür Berke, WWF-Türkiye 27.03.2013, Ankara 27-Mar-13 / 1 Photo: Michel Roggo / WWF-Canon KISACA WWF +100 5 kıtada,

Detaylı

ÖZET AĞAOĞLU ENERJİ GRUBU TÜRKİYE ENERJİ SEKTÖRÜ YENİLENEBİLİR ENERJİ RÜZGAR ENERJİSİ STATÜ FIRSATLAR ZORLUKLAR/PROBLEMLER TAVSİYELER

ÖZET AĞAOĞLU ENERJİ GRUBU TÜRKİYE ENERJİ SEKTÖRÜ YENİLENEBİLİR ENERJİ RÜZGAR ENERJİSİ STATÜ FIRSATLAR ZORLUKLAR/PROBLEMLER TAVSİYELER 1 ÖZET AĞAOĞLU ENERJİ GRUBU TÜRKİYE ENERJİ SEKTÖRÜ YENİLENEBİLİR ENERJİ RÜZGAR ENERJİSİ STATÜ FIRSATLAR ZORLUKLAR/PROBLEMLER TAVSİYELER 2 PORTFÖY ÖZETİ Kapasite Dağılımı Üretim Dağılımı Rüzgar 65,3% Rüzgar

Detaylı

Türkiye de Biyoenerji Politikaları

Türkiye de Biyoenerji Politikaları Türkiye de Biyoenerji Politikaları 30 Eylül 2010, 14:00 Türkiye Uluslararası Yenilenebilir Enerji Kongresi Grand Cevahir Otel & Kongre Merkezi Şişli/İstanbul Erkan Erdoğdu Enerji Uzmanı & Doktora (PhD)

Detaylı

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ Ersin ÖKTEM 1 Yrd.Doç.Dr. İzzettin TEMİZ 2 1 Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı TPAO, eoktem@tpao.gov.tr 2 Gazi Üniversitesi

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI ENERJİ Artan nüfus ile birlikte insanların rahat ve konforlu şartlarda yaşama arzuları enerji talebini sürekli olarak artırmaktadır. Artan enerji talebini, rezervleri sınırlı

Detaylı

Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı

Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı Fatih YAZITAŞ Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Yeni Teknolojiler ve Destek Daire Başkanı İstanbul, Kasım 2014 Son 10 Yılda Gelinen Nokta(2003-2013) Elektrik tüketimi yaklaşık 2 kat artışla 245 milyar

Detaylı

MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU

MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU 2007 yılında uluslararası kağıt ve ambalaj grubu Mondi Grup un bir parçası haline gelen, Mondi Tire Kutsan

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımız ve Mevzuat. Hulusi KARA Grup Başkanı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımız ve Mevzuat. Hulusi KARA Grup Başkanı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımız ve Mevzuat Hulusi KARA Grup Başkanı Sunum Planı Yenilenebilir Enerji Kaynakları Potansiyelimiz ve Mevcut Durum İzmir ve Rüzgar Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına İlişkin

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

2014 İKİNCİ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr

2014 İKİNCİ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor Yılın ilk yarısında elektrik tüketimi 2013 yılının aynı dönemine kıyasla %3,6 artış gösterdi. Yıllık tüketim artış hızı ilk çeyrekte %3 olarak gerçekleşirken,

Detaylı

Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı. Gaziantep 2014

Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı. Gaziantep 2014 Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı Gaziantep 2014 It is a general warming effect felt on Earth s surface, produced by greenhouse gases. Küresel ısınma nedir? Atmosfere verilen gazların sera etkisi

Detaylı

TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ

TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ 2013 ARALIK EKONOMİ TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ Erdem ALPTEKİN Giriş İzmir, 8.500 yıllık tarihsel geçmişe sahip, birçok medeniyetin birlikte hoşgörüyle yaşadığı, oldukça zengin

Detaylı

AR&GE BÜLTEN 2014 EKİM SEKTÖREL

AR&GE BÜLTEN 2014 EKİM SEKTÖREL ENERJİ SEKTÖRÜNDE FIRSATLAR VE TÜRKİYE NİN DURUMU Övgü PINAR Günümüzde enerji kavramı, gelişme ve kalkınmanın temel ölçüsü olarak kullanılmaktadır. Bir ülkenin, kendi kendine yetebilecek düzeyde enerji

Detaylı

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR Osman İYİMAYA Genel Müdür Enerji hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olarak başta sanayi, teknoloji,

Detaylı

T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013

T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013 T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013 Konu : 390319000000 GTİP no lu GPPS ve HIPS ithalatına % 3 oranında gümrük vergisi uygulanmasının kaldırılma talebi Sayın Bakanlığınızın,

Detaylı

MADEN TETKİK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MTA DOĞAL KAYNAKLAR VE EKONOMİ BÜLTENİ YIL : 2012 SAYI : 14

MADEN TETKİK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MTA DOĞAL KAYNAKLAR VE EKONOMİ BÜLTENİ YIL : 2012 SAYI : 14 MADEN TETKİK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MTA DOĞAL KAYNAKLAR VE EKONOMİ BÜLTENİ YIL : 2012 SAYI : 14 MADEN KENTİ SİVAS ZİRVESİ-2 NİN ARDINDAN M. Emrah AYAZ* Yer altı zenginlikleri bakımından ülkemizin en

Detaylı

6.14 KAMU KULLANIMLARI

6.14 KAMU KULLANIMLARI 6.14 KAMU KULLANIMLARI 6.14 KAMU KULLANIMLARI VE ALT YAPI 329 6.14 KAMU KULLANIMLARI VE ALTYAPI Plan alanındaki kentsel sistemin gelişimi ve işlevini yerine getirmesi kamusal hizmetlerin ve özellikle su

Detaylı

Ranteko. Çevre Çözümleri Ve Danışmanlık Hizmetleri. Çamur Kurutma ve Yakma Teknolojileri. Anaerobik Çürütme ve Biyogaz Tesisleri

Ranteko. Çevre Çözümleri Ve Danışmanlık Hizmetleri. Çamur Kurutma ve Yakma Teknolojileri. Anaerobik Çürütme ve Biyogaz Tesisleri Ranteko ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ Çamur Kurutma ve Yakma Teknolojileri Anaerobik Çürütme ve Biyogaz Tesisleri Çamur Bertaraf Çözümleri Yenilenebilir Enerji Projeleri Çevre Çözümleri Ve Danışmanlık Hizmetleri

Detaylı

Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri Enerji Yatırımlarının Çevresel ve Sosyal Etkilerinin Değerlendirilmesi 29 Mart 2012

Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri Enerji Yatırımlarının Çevresel ve Sosyal Etkilerinin Değerlendirilmesi 29 Mart 2012 Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri Enerji Yatırımlarının Çevresel ve Sosyal Etkilerinin Değerlendirilmesi 29 Mart 2012 H.Bülent KADIOĞLU Çevre Mühendisi Golder Associates Sunum

Detaylı

TTGV Enerji Verimliliği. Desteği

TTGV Enerji Verimliliği. Desteği Enerjiye Yönelik Bölgesel Teşvik Uygulamaları Enerji Verimliliği 5. Bölge Teşvikleri Enerjiye Yönelik Genel Teşvik Uygulamaları Yek Destekleme Mekanizması Yerli Ürün Kullanımı Gönüllü Anlaşma Desteği Lisanssız

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2010 2019) Özet

TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2010 2019) Özet TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2010 2019) Özet Bu özet, TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş GENEL MÜDÜRLÜĞÜ, APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI tarafından hazırlanan Ekim 2010 tarihli projeksiyonu,

Detaylı

YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR

YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR TÜRKİYE RÜZGAR R ENERJİSİ POTANSİYEL YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR RÜZGAR ENERJİSİ VE SANTRALLERİ SEMİNERİ Rahmi Koç Müzesi Konferans Salonu - İstanbul (27 MAYIS 2011) MUSTAFA ÇALIŞKAN Makine Yüksek Mühendisi

Detaylı

TÜRKİYE'DE YENİLENEBİLİR ENERJİ

TÜRKİYE'DE YENİLENEBİLİR ENERJİ TÜRKİYE'DE YENİLENEBİLİR ENERJİ Enerji İşleri Genel Müdürlüğü 18 Haziran 2009, Ankara YEK Potensiyeli Yenilenebilir Enerji Üretimi Yenilenebilir Kurulu Güç Kapasitesi YEK Hedefleri YEK Mevzuatı YEK Teşvik

Detaylı

İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ. Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi

İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ. Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi RAPORUN AMACI Türk İnşaat Sektörünün rekabet gücünün arttırılması amacıyla

Detaylı

ŞİRKET HAKKINDA Şirket: Ortaklar: Yönetim / Ekip Toplam Çalışan Sayısı: Açıklama:

ŞİRKET HAKKINDA Şirket: Ortaklar: Yönetim / Ekip Toplam Çalışan Sayısı: Açıklama: ŞİRKET HAKKINDA Şirket: Z & S Yenilenebilir Enerji Sist. San. Ve Tic. Ltd. Şti. Ortaklar: Zeki KÜÇÜKYARMA, Yönetim / Ekip: Zeki KÜÇÜKYARMA / Genel Müdür Stephan RİNDİSBACKER / Avrupa Temsilcisi Ufuk UĞUR

Detaylı

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) II. BÖLÜM

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) II. BÖLÜM GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) II. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY Y. Doç. Dr. Nur BEKİROĞLU Y. Doç. Dr. Zehra YUMURTACI Elektrik Üretim Sistemleri Elektrik Üretim Sistemleri Elektrik Üretim Sistemleri

Detaylı

Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor

Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor Afşin-Elbistan Termik Santralleri Elektrik Üretiminden Çok İklimi Değiştiriyor Kasım 2015 Hazırlayan Önder Algedik 2 İçindekiler Özet... 3 Afşin Elbistan Linyit Rezervi... 4 Elektrik Üretimi... 5 Afşin

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

SANAYİDE VE KOBİ LERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI. Dr. Mehmet DUYAR

SANAYİDE VE KOBİ LERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI. Dr. Mehmet DUYAR SANAYİDE VE KOBİ LERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI Dr. Mehmet DUYAR Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü Genel Müdür Yardımcısı Ankara- Haziran 2009 ENERJİ

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Mayıs 2014 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI Erdal ÇALIKOĞLU Sanayide Enerji Verimliliği Şube Müdürü V. Neden Enerji Verimliliği? Fosil kaynaklar görünür gelecekte tükenecek.

Detaylı

TEMİZ ENERJİ GÜNLERİ. Binalarda Enerji Verimliliği

TEMİZ ENERJİ GÜNLERİ. Binalarda Enerji Verimliliği TEMİZ ENERJİ GÜNLERİ Binalarda Enerji Verimliliği Ebru ACUNER İstanbul Teknik Üniversitesi, Enerji Enstitüsü İTÜ Elektrik Mühendisliği Kulübü, SDKM, 07 Mart 2013 BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ NEDEN?? Ülkemizde;

Detaylı

Tüketildiği Yerde Enerji Üretiminde PV Uygulamalarının Önemi

Tüketildiği Yerde Enerji Üretiminde PV Uygulamalarının Önemi Tüketildiği Yerde Enerji Üretiminde PV Uygulamalarının Önemi Alper Ozan Keskin Yönetim Kurulu Üyesi 14 Ocak 2011 2. Ulusal Enerji Verimliliği Forumu ve Fuarı WOW Otel - Istanbul GÜNEŞ ELEKTRİĞİ (FOTOVOLTAİK)

Detaylı

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Bu sunum Greener and Smarter, ICTs, the Environment and Climate Change başlıklı Eylül 2010 tarihli OECD raporundan uyarlanmıştır.

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynakları ve Milli Rüzgar Türbini Projesi

Yenilenebilir Enerji Kaynakları ve Milli Rüzgar Türbini Projesi Yenilenebilir Enerji Kaynakları ve Milli Rüzgar Türbini Projesi PINAR YALMAN KÜME KOORDİNATÖRÜ Enerji Verimliliği Türkiye nin Geleceği 23.01.2013 OSTİM 1967 yılında kurulan Ostim, 1997 yılında OSB statüsü

Detaylı